Ο παρελθών καιρός της παρηγοριάς

Μάριος-Κυπαρίσσης Μώρος 

Υπ. Δρ. Φιλολογίας ΑΠΘ – τελειόφοιτος Θεολογίας ΑΠΘ 

Το ερώτημα προκύπτει ομαλά και αβίαστα, μέσω μιας μακροσκοπικής θέασης όχι μόνο της νυν αλλά και παρελθουσών κρίσεων που ναι μεν πέρασαν, άφησαν, ωστόσο, το στίγμα τους: οι εξαιρέσεις γεννούν κανόνες; Η παραδοχή πως ζούμε μια κατάσταση εξαίρεσης, με την έννοια που της προσδίδει ο Giorgio Agamben, ίσως περιττεύει⸱ η παραδοχή, όμως, ότι η κατάσταση εξαίρεσης αυτή εγκυμονεί κανον(ιστ)ικές καταστάσεις στο άμεσο μέλλον ίσως χρειάζεται περεταίρω συζήτηση. Η υπεσχημένη «επιστροφή στην κανονικότητα» μοιάζει, τουλάχιστον κατανοημένη κυριολεκτικά, να απομακρύνεται αργά μεν, σταθερά δε. Ο κόσμος βέβαια του χτες δεν χάνεται από τον ορίζοντα, μένει, όμως, ως ρομαντικής κοπής αναφορά, στη βάση τού «θυμάσαι που βγαίναμε χωρίς τις μάσκες;» κλπ. 

Ο αναγκαστικός και αναγκαίος περιορισμός μας εντός, εκτός και επί τα αυτά του άμεσου περιβάλλοντός μας, κατέστησε αδύνατες ορισμένες σταθερές του καιρού πριν την καραντίνα, του καιρού, δηλαδή, πριν τον Μάρτιο του 2020. Κι όμως, σε έναν σχεδόν χρόνο οι αλλαγές όχι μόνον ήταν ραγδαίες, αλλά φάνηκε πως ήρθαν για να μείνουν. Η πλήρης, τις περισσότερες φορές, εργαλειοποίηση του διαδικτύου, η εξ αποστάσεως αγορά και πώληση προϊόντων, η αδυναμία επαφής με τον ανόμοιο Άλλο, μια και στον διαδικτυακό κόσμο των αγορών, στον οποίο κάπως άτσαλα οι πιο πολλοί εισήλθαμε, στο πλαίσιο του «ας κάνω κάτι για να βελτιώσω την οικονομική μου κατάσταση», όμοιος ομοίω πελάζει δημιούργησαν ένα νέο συμφραστικό πλαίσιο εκφρασμένων θέσεων. Μία από αυτές τις θέσεις είναι η έννοια της φιλανθρωπίας. 

Οι μεταβατικές εποχές δεν είναι, βέβαια, οι καλύτερες για την άσκηση του φιλανθρωπικού λειτουργήματος⸱ και είναι απολύτως λογικό να μην είναι, μπροστά στο αβέβαιο όχι μόνο του μακρινού αλλά και του κοντινού μέλλοντος. Ωστόσο, ο Άλλος επιμένει να υπάρχει εις βάρος των καιρών και είναι εκεί ή εδώ. Η ανέχεια και η φτώχεια δεν γνωρίζουν το μέλλον⸱ βιώνονται σε ένα διαρκές παρόν που ολοένα και γίνεται σκοτεινότερο. Αντίστοιχα, βέβαια, θα αντέτασσε κανείς, βιώνεται και η αγωνία και η αβεβαιότητα. Σύμφωνοι⸱ ωστόσο, η προετοιμασία για το αβέβαιο μέλλον που μας περιμένει άμα τη λήξει του ιικού συναγερμού δεν μπορεί να συγκριθεί με την απροετοιμασία του Άλλο για το δυστοπικό του παρόν. Η μέχρι τώρα πίστη στη δύναμη των θεσμών (Εκκλησία, συσσίτια, έρανοι κλπ), τους οποίους, πολλές φορές, βλέπαμε ως άλλοθι της δικής μας απάθειας («αφού υπάρχει η Εκκλησία να βοηθά τους φτωχούς…»), τη συνεργεία βέβαια των θεσμών αυτών, μοιάζει να εκπνέει με γρήγορους ρυθμούς. Η ανάγκη αυτοσυντήρησης του θεσμού της Εκκλησίας υπερίσχυσε της εμπιστοσύνης στον σκοπό της και στις επαγγελίες του ιδρυτή της. Κι ενώ η δύναμη της παραδοχής («είμαστε λίγοι [ποιοτικά]») δεν φαίνεται στο προσκήνιο, ο εγκλωβισμός στην κατάσταση εξαίρεσης διαγράφεται ολοκάθαρα. 

Από τη μια λοιπόν η αλλαγή στον τρόπο σκέψης μας και η διοχέτευση της αγωνίας μας στον ευρύ χώρο του διαδικτύου κι από την άλλη η μεταφορική μάλλον παρά κυριολεκτική χρεωκοπία θεσμών συνυφασμένων με την προσφορά γεννούν καταστάσεις που έρχονται για να μείνουν. Σε έναν κόσμο που ορίζεται μόνο από τις τιμές στις οθόνες υπολογιστών και κινητών συσκευών, πολύ φοβάμαι ότι ο δείκτης της ανθρώπινης αξίας πέφτει σταθερά και οι μετοχές του ξεπουλιούνται με ταχύτατους ρυθμούς. Η κοινωνία που προκύπτει από την εισαγωγή της διαδικτυακής μεσολάβησης σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητάς μας αποκλείει τη θέα του Άλλου, ο οποίος δεν έχει την παραμικρή πρόσβαση σ’ αυτή. Κι όμως, ο Άλλος υπάρχει και πορεύεται εξίσου, αν όχι περισσότερο, αβέβαιος γι’ αυτό που επίκειται. 

Η σκιά της υγειονομικής και των επακόλουθων (οικονομικής, πολιτικής) κρίσεων πέφτει με όλο της το βάρος επάνω στον Άλλο, ο οποίος δεν χρειάζεται να κατανοείται μόνο ως ο έκθετος στα βλέμματά μας άνθρωπος σε κάποια γωνία ενός δρόμου, σε κάποιο παγκάκι ή σε κάποιο περιστύλιο ναού⸱ ο Άλλος κάλλιστα μπορεί να μένει δίπλα μας, από κάτω μας, απέναντί μας. Κι η αγωνία του πρέπει να ακουστεί, ακόμα κι αν τα δικά μας αυτιά ξεσυνήθισαν στο άκουσμα της φωνής του. Οι θεσμοί εκπίπτουν⸱ ας μην εκπέσουν κι οι άνθρωποι μαζί τους. Η Εκκλησία, κοινωνικές οργανώσεις, σύλλογοι και μεμονωμένοι άνθρωποι πράττουν και πράττουν καλά και πολλά! Το ζήτημα είναι να παραμείνουμε έτοιμοι να τους ακούμε ανά πάσα στιγμή, σε μια εποχή που όλα διαμεσολαβούνται από μία οθόνη. Να μην αφήσουμε, με άλλα λόγια, να γίνει αυτή η έκφανση της εξαίρεσης ο νέος κανόνας.

ΕΝΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΛΟΡΚΑ ΣΕ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΤΟ 1987 ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στις 22 Οκτωβρίου 1987, πριν 34 χρόνια, στην Εθνική Πινακοθήκη, πραγματοποιήθηκε μια μουσική βραδιά αφιέρωμα στον μεγάλο ισπανό ποιητή και δραματουργό Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. 

Ήταν μία από τις εορταστικές εκδηλώσεις που οργανώθηκαν για τον εορτασμό των 80 χρόνων από την ίδρυση της Εμπορικής Τράπεζας και την υλοποίησή της είχε αναλάβει ο Μάνος Χατζιδάκις. 

Ήρθε στα χέρια μου το πρόγραμμα εκείνης της βραδιάς, το οποίο διέσωσε η αείμνηστη Αναστασία Τόλια και μου παραχώρησε ευγενώς ο σύζυγός της Θανάσης Διαμαντόπουλος. Αμφότεροι φίλοι από την εποχή της χορωδίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Στο πρόγραμμα υπάρχει πρόλογος του Μάνου Χατζιδάκι και μετά επιστολές του Λόρκα στους γονείς του από τη Ν. Υόρκη (1929), τις οποίες διάβασε ο ηθοποιός Λευτέρης Βογιατζής. Το μουσικό πρόγραμμα της βραδιάς περιλάμβανε: 

- Τέσσερα τραγούδια από το «Romancero Gitano» του Μίκη Θεοδωράκη στην μετάφραση του Οδυσσέα Ελύτη, με τους: Γιώργο Μιχελή – τραγούδι, Τόλη Ευθυμιάδη – κιθάρα και Πάνο Κοκκόρη – πιάνο. 

- Πέντε τραγούδια από τον «Ματωμένο Γάμο» του Μάνου Χατζιδάκι με την Έλλη Πασπαλά, τραγούδια και τον Στέλιο Ταχιάτη στο τσέλο, ενώ στο πιάνο ήταν ο ίδιος ο Χατζιδάκις. 

- Έξι λαϊκά ισπανικά τραγούδια, όπως τα κατέγραψε ο Λόρκα, με την Κική Μορφονιού στο τραγούδι και τον Άρη Γαρουφαλή στο πιάνο, στην ελληνική απόδοση της Αγαθής Δημητρούκα. 

Στο έντυπο πρόγραμμα δημοσιεύτηκε η μακέτα σκηνικού του Γιάννη Τσαρούχη, από την παράσταση «Ματωμένος Γάμος» του Λόρκα, που πρωτοανέβηκε στο Θέατρο Τέχνης το 1948. Γι’ αυτή την παράσταση έγραψε ο Χατζιδάκις τα τραγούδια του. 

Στο πρόγραμμα από το αρχείο της Αναστασίας Τόλια υπάρχει μια αφιέρωση του Μάνου Χατζιδάκι πολύ ενδιαφέρουσα: «Στη κ. Μάγια Μαρία Ρούσου, με άπειρη εκτίμηση, Μάνος Χατζιδάκις, 22/10/87». 

Η Μάγια Μαρία Ρούσσου γεννήθηκε το 1937 στην Αθήνα. Με την έναρξη του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου, ο πατέρας της, όντας στη Γαλλία για εμπόριο, έφυγε προς Νότια Αμερική. Η γυναίκα του δεν τον ακολούθησε και η Μάγια Μαρία μεγάλωσε στην Αθήνα, στο πατρικό της (για ένα χρόνο έμεινε και με τον πατέρα της, στη Βενεζουέλα). Το 1967 παντρεύτηκε κι έκανε τρία παιδιά εκ των οποίων έζησε μόνο το ένα. Με τον σύζυγό της ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα. Όταν επέστρεψε στην Αθήνα, προώθησε τα συγγραφικά της ενδιαφέροντα και δούλεψε ως καθηγήτρια πιάνου. Πέθανε το 1989 μετά από μακροχρόνια αρρώστια. Ήταν πολυτάλαντη καλλιτέχνης και εκτός από μουσική και ποίηση, αγαπούσε τη χαλκογραφία και τη ζωγραφική. Είχε έντονο πολιτικό πνεύμα κι είχε ακόμα φιλίες με αντιφρονούντες ποιητές απ’ όλο τον κόσμο. Είχε παρευρεθεί σε συνέδρια Ποίησης στην Ισπανία, Δανία, Πολωνία και Βουλγαρία. 

Η Μάγια Μαρία Ρούσσου ήταν καθηγήτρια πιάνου στο Ωδείο Αθηνών και ανάμεσα στις μαθήτριές της ήταν και η Αναστασία Τόλια, στο αρχείο της οποίας διασώθηκε το ιστορικό – πλέον - πρόγραμμα εκείνης της βραδιάς αφιέρωμα στο Λόρκα. 

Το δημοσιεύουμε στη συνέχεια ολόκληρο, μακαρίζοντας τους προαπελθόντες. 

"ΠΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΝ" ΜΕ ΤΗΝ ΣΙΣΣΥ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Η ενορία του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού παρουσιάζει την νέα διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», όπου φιλοξενούνται εργάτες του πνεύματος και της τέχνης. 

Στην τρίτη εκπομπή προσκεκλημένη η Διευθύντρια Γραμμάτων και Τεχνών του Υπουργείου Πολιτισμού Σίσσυ Παπαθανασίου. 

Επιμελείται και παρουσιάζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

Την επιμέλεια της εικόνας και του ήχου είχαν η Κατερίνα Λεονάρδου και η Μαργαρίτα Στασινού.

Η Σίσσυ Παπαθανασίου είναι Ιστορικός τέχνης και πολιτισμού, δραματουργός, σκηνοθέτης, κριτικός, μεταφράστρια. Πτυχιούχος Νομικής. Σπούδασε θέατρο και κινηματογράφο στην Ελλάδα. Συνέχισε τις σπουδές της στην Κοινωνική Ανθρωπολογία, την Ιστορία Πολιτισμών και το Θέατρο στο Παρίσι στην École des Hautes Études en Sciences Sociales και τη Σορβόννη, με επιβλέποντες καθηγητές στη διατριβή της τον Robert Abirached και τον Pierre Vidal-Naquet. Τα ερευνητικά και καλλιτεχνικά της ενδιαφέροντα περιστρέφονται γύρω από την ιστορία θεάτρου, την αρχαία ελληνική τραγωδία και τις μεταγραφές της, ως και τη σύγχρονη θεατρική γραφή, δραματική και σκηνική. Εργάζεται στο Υπουργείο Πολιτισμού, όπου την τελευταία δεκαετία προΐσταται σε θέσεις ευθύνης σχετικές με τις διεθνείς σχέσεις. Από τον Φεβρουάριο του 2018 είναι Διευθύντρια Γραμμάτων και Τεχνών. Το 2005 ίδρυσε το Φεστιβάλ Αναλόγιο και έκτοτε είναι η καλλιτεχνική του διευθύντρια. Διετέλεσε υπεύθυνη του Τμήματος Αναγνώσεις του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας από το 2008-2014. Είναι υπεύθυνη διεθνών σχέσεων στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν. Μέλος σε επιτροπές διαγωνισμών συγγραφής θεατρικών έργων και επιμελήτρια εθνικών συμμετοχών της Ελλάδας σε διεθνείς πολιτιστικές διοργανώσεις. Μεταφράζει θεατρικά έργα και σκηνοθετεί. Συμμετέχει με ανακοινώσεις σε συνέδρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δημοσιεύει άρθρα, κριτικές και μελέτες, και επιμελείται την έκδοση θεατρικών, λογοτεχνικών κειμένων, εκδόσεων τέχνης, εκθέσεων και εκπομπών για το θέατρο. Δίνει διαλέξεις σε πανεπιστημιακά ιδρύματα, Ινστιτούτα και δραματικές σχολές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι μητέρα ενός δεκατετράχρονου αγοριού. 

ΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ ΤΗΣ ΠΗΓΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗ ΔΙΕΡΩΤΩΝΤΑΙ: "Ποιος είναι σαν τον Θεό;"

Φύλακας της Πύλης 

Η μεγάλη μας ποιήτρια  Κική Δημουλά έγραψε για τον Ι. Ναό Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού: 

"Μέχρι πρότινος είχα το “θεα-ματικό” προνόμιο να απολαμβάνω, από το σπίτι της κόρης μου, την προεξάρχουσα λευκότητα του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου, στο Νέο Ψυχικό. 

Με την κατανυκτική γιορτή των εγκαινίων που οργάνωσε ο πατήρ Μιχαήλ, προϊστάμενος του Ναού και χαρισματικός πνευματικός άνθρωπος όπου είχα την τιμή να παρευρεθώ, το προνόμιο αυτό μετατράπηκε σε συχνή, απτή και ψυχική προσέγγιση. 

Στην αστραφτερή λευκότητα του ιερού χώρου, που δύναται να αναχαιτίζει όποιο μαύρο μας απειλεί, αντικατοπτρίζεται τώρα, ακόμα πιο καθαρό, το ύψιστο έργο που επιτελείται εντός του και εκτός μας".

Αυτή την λευκότητα και την καθαρότητα απεικονίζουν και οι Άγγελοι της ζωγράφου Πηγής Ζερβουδάκη, ενορίτισσας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια Αγγέλους της Πηγής Ζερβουδάκη, που μας τυλίγουν με την χρωματική ζεστασιά τους και μας ταξιδεύουν επί πτερύγων ανέμων με την αέρινη υπόστασή τους. Τόσο θετικοί σαν μεταφυσικοί. Τόσο γήϊνοι όσο και άϋλοι. Μας παραπέμπουν μ' ένα τρόπο στην "Μαρία Νεφέλη" του Οδυσσέα Ελύτη: 

"Στην ευνή των βοτάνων βύζαινα τη λουίζα 

κι οι Αρχάγγελοι όλοι Μιχαήλ Γαβριήλ 

Ουριήλ Ραφαήλ 

Γαβουδελών Ακήρ Αρφουγιτόνος 

Βελουχός Ζαβουλεών γελούσανε σαλεύοντας 

τις χρυσές τους κεφαλές καθώς αραποσίτια· 

ξέροντας πως ο μόνος θάνατος ο μόνος είναι αυτός 

που έφτιαξαν με το νου τους οι άνθρωποι". 

Άγγελος αγαθών 

Άγγελος ζωής 

Άγγελος Καρμήλου 

Άγγελος πνεύματος 

Άγγελος πυρός 

Άγγελος στήλη πυρός 

Άγγελος της Αλφαβήτου 

Άγγελος της τελευταίας νύχτας 

Άγγελος του ζυγού (ζυγαριάς) 

Άγγελος των Ποιμένων 

Άγγελος 

Αρχάγγελος Μιχαήλ 

Άρχων Γαβριήλ

Άρχων Μιχαήλ 

Άρχων Ουριήλ 

Άρχων Ραφαήλ 

Ευ Άγγελος 

Ποιος είναι σαν τον Θεό; (Mi cha EL)

ΔΥΟ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΤΟΥ π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΕΚΚΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΩΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟ ΠΟΙΗΤΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Το "LECTURES ΑΛΗΘΩΣ", δηλαδή η διαδικτυακή έκφραση του Μορφωτικού Κέντρου Λόγου "Αληθώς" στο Μπανάτο της Ζακύνθου, κατ' αυτή την παράδοξη και πικρή περίοδο της οικουμενικής ταλαιπωρίας εκ του Covid-19, συνεχίζει ακάθεκτο μια ενδιαφέρουσα δράση με πρωτότυπες παραγωγές λόγου και τέχνης. 

Ο εμπνευστής του "Αληθώς" π. Παναγιώτης Καποδίστριας και οι συνεργάτες του, μας προσφέρουν συχνά, αυτή την περίοδο της πανδημίας, εκπομπές "εν λόγω αληθείας". 

Παραθέτουμε εδώ δύο πρόσφατες που επιμελείται ο Πρωτοπρεσβύτερος ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΕΚΚΑΣ,  από τις Βρυξέλλες, Δρ Ελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Σορβόνης και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών Γαλλίας. 

Ο π. Γεώργιος ανέλαβε να παρουσιάσει μιαν αξιόλογη σειρά τεσσάρων "μαθημάτων", τα οποία συνέγραψε κατ' αυτή την περίοδο της Πανδημίας, εμβαθύνοντας ανα-στοχαστικά σε συγκεκριμένες ποιητικές συλλογές του Ελύτη. Η σειρά τιτλοφορείται: "Ο ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ ΩΣ ΚΑΤΕΞΟΧΗΝ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ". 

Στην δεύτερη βιντεοδιάλεξή του για την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, ο ομιλητής, εστιάζοντας καταρχήν στην Μαρία Νεφέλη (1978), ανέδειξε ότι ο ουρανός για τον νομπελίστα ποιητή μας αποτελεί αρχέγονη καταγωγή και έσχατο προορισμό όλων μας. Ο «δεύτερος και αληθινός κόσμος» σε αυτήν την ποίηση είναι άλλοτε ο πλατωνικός υπερουράνιος κόσμος, άλλοτε ο προπατορικός και προπτωτικός Παράδεισος και άλλοτε πάλι απλώς ο μεταθανάτιος κόσμος. 

Ο π. Γεώργιος Λέκκας, Δρ Ελληνικών Σπουδών Πανεπιστημίου Σορβόνης

Για τον π. Γεώργιο Λέκκα, η ελυτική ποίηση συνιστά αποδοχή της πλατωνικής κριτικής στους ομηρικούς ποιητές και υπογράμμισε την σημασία της εικόνας και συγκεκριμένα του χρώματος στην ποίηση αυτή προκειμένου να μπορέσει κανείς, όπως το γράφει ο ποιητής μας, να ανέβει προς εκείνη την κορυφή μέσα του προς την οποία δύσκολα ανεβαίνουμε. 

Το δεύτερο μέρος της διάλεξής του, ο ομιλητής το αφιέρωσε στα Τρία Ποιήματα με Σημαία Ευκαιρίας (1982) και επέμεινε στην κεντρική θέση που έχει σε αυτά το θέμα μιας προπατορικής απώλειας που συνέβη πολύ πριν την γέννησή μας, όπως επίσης στην πλατωνικής εμπνεύσεως αντιστοίχηση του διπλού κόσμου με τον διττό μας εαυτό κάνοντας παράλληλα εκτεταμένη αναφορά στην ελυτική θέση για τον βαθύ ποιητικό μας εαυτό ως προνομιακού δέκτη του Απόλυτου. 

Για τον π. Γεώργιο Λέκκα είναι προφανές, και καταφέρνει να μας πείσει, ότι ο νομπελίστας ποιητής μας «βλέπει την ποίησή του ως τα σανσκριτικά ενός τόπου υπερουράνιου, τα οποία κατ’ ανάγκην αδυνατούν να κατανοήσουν οι δεσμώτες του πλατωνικού σπηλαίου. Μόνο ποιητές που ξέρουν τον τρόπο να ζωγραφίζουνε με λόγια είναι σε θέση να μας αποκαλύψουν», λέει, «σπαράγματα από το αίνιγμα του Κόσμου και μόνο ποιήματα που εκπληρώνουν τις προϋποθέσεις της “καλής μιμήσεως” αποτελούν ως άλλα αιωνόβια κυπαρίσσια τα προϊόντα του βαθέως ποιητικού εαυτού μας» και πιο συγκεκριμένα όταν αυτός λειτουργεί ως αληθινός ουρανοπολίτης.

   

Στην πρώτη από τις τέσσερις αυτές βιντεοδιαλέξεις για την ποίηση του Νομπελίστα Ποιητή, ο π. Γεώργιος Λέκκας έδειξε τον Ποιητή να μοιράζεται με τον Πλάτωνα την βεβαιότητα ότι για την καλλιτεχνική επικοινωνία είναι χρησιμότερο το συναίσθημα, παρά η λογική. Υπογράμμισε ότι, αντί για τον λογικό συνειρμό, ο Ελύτης χρησιμοποιεί ως μίτο της ποιήσεώς του μια συγκεκριμένη κάθε φορά συναισθηματική διάθεση, στην οποία στοιχείται η «λογική» του ποιήματος και η οποία σκοπεί κατεξοχήν στην ενεργοποίηση της συναισθηματικής νοημοσύνης του αναγνώστη του. 

Η πραγματικότητα για τον Ελύτη, όπως και για τον Πλάτωνα, έχει δύο μέρη, «το φθαρτό» και «το άλλο», ο δε ποιητής γράφει ως άλλος πρώην δεσμώτης του πλατωνικού σπηλαίου που ελευθερώθηκε, είδε και κατεβαίνει στους άλλους -κατάδικους ακόμα- για να πει. Ο Ελύτης ως κατεξοχήν πλατωνικός Ποιητής, υποστήριξε ο ομιλητής, ικανοποιώντας τις πλατωνικές προϋποθέσεις για την «καλή μίμηση», «αντιγράφει με το χέρι» του «τ’ Ασύλληπτα». Εξάλλου, η νοητή γραμμή, που μας πάει κατευθείαν -κατά τον Πλάτωνα- από το ωραίο σώμα στο ίδιο το Ωραίο, είναι διαρκώς παρούσα στο έργο του Ελύτη, για τον οποίο μάλιστα η διαφάνεια του ανθρωπίνου σώματος, άλλως η φωτεινότητά του, όχι μόνο δεν αποτελεί εμπόδιο στην επικοινωνία μας με την αλήθεια, αντιθέτως μας διευκολύνει την πρόσβαση σε αυτήν. 

Τέλος, ο Δρ Λέκκας χαρακτήρισε ως λανθάνοντα τον πλατωνισμό του Ελύτη στους "Προσανατολισμούς" του, υποστηρίζοντας ότι η ερωτική διάθεση του ποιητή αισθητοποιείται εδώ στην μορφή ενός ολόκληρου ιδανικού κόσμου, ο οποίος μοιάζει προσχεδίασμα του νοητού κόσμου που θα συναντήσουμε σε μεταγενέστερες συνθέσεις του.

 

ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΖΙΑ ΚΙ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΡΙΑ SYLVIA PLATH

Sylvia Plath, 27 Οκτωβρίου 1932 – 11 Φεβρουαρίου 1963

Η Σύλβια Πλαθ ήταν Αμερικανίδα ποιήτρια, μυθιστοριογράφος και διηγηματογράφος 

Η ΑΓΡΙΟΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑ 

Ἡ Λαίδη Κοιμωμένη εἶχε μία τριανταφυλλιὰ 

μὲ κόκκινα πέταλα, ρόδα τρυφερά. 

Τὴν πότιζε, τὴν ἄλλαζε, τῆς φόραγε δαντέλλες, 

γάντια μεταξωτά. 

Ἄνθισε, θέριευε, ἔβγαλε ἀγκάθια, βελόνες, 

τρυπάει τὴν Λαίδη στὴν καρδιά. 

Ξύπνησε ἡ κοιμωμένη οὐρλιάζει: 

— Κόβω τὶς σύριγγες μπαμπά! 

Τρόμαξε ἡ ἀγριοτριανταφυλλιά, μαράθηκαν τὰ ρόδα 

σκορπίσανε τὰ πέταλα. Κίτρινα ἡλιοτρόπια, 

πυρετικά, σκᾶνε παραμιλᾶνε: 

—Θέλω τὴ δόση μου Κρόνε φονιά! 

-41ος Παράλληλος, Γιώργος Κοζίας, Εικονογράφος: Εύη Τσακνιά Αθήνα, Στιγμή, 2012. 

  

Χαρούμενο τραγούδι για τη Σύλβια Πλαθ 

Στίχοι: Άλκης Αλκαίος 

Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος 

Δίσκος: Εμπάργκο (1982) 

Πρώτη εκτέλεση: Μαρία Δημητριάδη

ΟΤΑΝ Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΔΙΗΥΘΥΝΕ ΤΟ ΚΟΝΤΣΕΡΤΟ ΓΙΑ ΒΙΟΛΙ ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στη μνήμη του Θόδωρου Αντωνίου 

που έχει σήμερα γενέθλια 

Πριν 56 χρόνια, στο Ηρώδειο, στις 16 Αυγούστου του 1965, ο Μάνος Χατζιδάκις διηύθυνε την Πειραματική Ορχήστρα Αθηνών, που ο ίδιος είχε ιδρύσει (1964), παρουσιάζοντας ένα πολύ ιδιαίτερο πρόγραμμα: Κοντσέρτο για βιολοντσέλο έργο 22 του Γιώργου Σισιλιάνου με σολίστ τον Γιάννη Χρονόπουλο -πρεμιέρα, Κοντσέρτο για βιολί του Θόδωρου Αντωνίου με σολίστ τον Δημήτρη Βράσκο -πρεμιέρα, και το Κοντσέρτο για κλαρινέτο ΚV 622 του W.A.Mozart με σολίστ τον Νίκο Γκίνο. 

Το Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα του Θόδωρου Αντωνίου, έργο 28, γράφτηκε το 1965 ειδικά για τον Μάνο Χατζιδάκι και την «Πειραματική Ορχήστρα Αθηνών». 

Όταν παίχτηκε ήμουν αγέννητος. Αλλά ευμοίρησα να το ακούσω στη νιότη μου με τους ίδιους, σχεδόν, συντελεστές, 26 χρόνια αργότερα, όταν ο Μάνος Χατζιδάκις το ξαναδιηύθυνε με την Ορχήστρα των Χρωμάτων – το άλλο «παιδί» του – στο ΠΑΛΛΑΣ, στις 26 Απριλίου 1991. 

Παρουσιάζω, λοιπόν, εδώ το πρόγραμμα εκείνης της συναυλίας - σε επιμέλεια του αείμνηστου Βασίλη Νικολαΐδη -, που έχει …άρωμα και της πρώτης παγκόσμιας εκτέλεσης. Στο πρόγραμμα υπάρχει το σημείωμα του συνθέτη Θ. Αντωνίου από το πρόγραμμα της α’ εκτέλεσης του έργου (1965), το βιογραφικό του Αντωνίου και του σολίστ Δημήτρη Βράσκου, αλλά και ένα μικρό αφιέρωμα στην «Πειραματική Ορχήστρα Αθηνών». 

Το αφιέρωμα περιλάμβανε: παρουσίαση των μουσικών της Ορχήστρας - σημειωτέον ότι βοηθός διευθυντής της Ορχήστρας ήταν ο συνθέτης Γιώργος Κουρουπός - από το πρόγραμμα συναυλιών του 1965 και κρίσεις μουσικών προσωπικοτήτων για την Πειραματική. 

Υπάρχει και του Θόδωρου Αντωνίου, ο οποίος γράφει: «Σέβομαι κάθε αξιοπρεπές σύνολο που εκτελεί σοβαρή μουσική στον τόπο μας, θαυμάζω όμως την Πειραματική Ορχήστρα και το δημιουργό της Μάνο Χατζιδάκι. Έχουν υψηλά ιδανικά και στόχους και αγκαλιάζουν συμπαθητικά κάθε ανησυχία της σύγχρονης δημιουργίας. Πιστεύουν και αγαπούν κάθε νέο έργο που παρουσιάζουν. Νομίζω ότι αυτή η σεμνή ιδεολογία τους είναι ο πιο θετικός παράγων στην εξέλιξη της σύγχρονης μουσικής».

 

LAUDI DUECENTESCHE: Ένας παραμυθένιος ψηφιακός δίσκος με τραγούδια του 13ου αιώνα

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ένας δίσκος …παραμυθένιος και μια ιστορία σαν …παραμύθι… 

Πριν 20 χρόνια, το 2001, ο μουσικογράφος και ερευνητής Θωμάς Ταμβάκος, ο ιδρυτής του πολύτιμου ομώνυμου Αρχείου Ελλήνων Μουσουργών, συναντά στην Τεργέστη τον αείμνηστο συνθέτη Μάρκο Σοφιανόπουλο (1952-2014), όπου γεννήθηκε και έζησε αυτός ο εξαιρετικός συνθέτης, οργανίστας, αρχιμουσικός, μουσικολόγος και διευθυντής χορωδιών. Ένας συνθέτης της διασποράς που άφησε ανεξίτηλο το μουσικό χνάρι του με πολλά θαυμάσια έργα που εξερευνούν τα όρια μεταξύ τονικότητας και ατονικότητας. 

Ο Θωμάς Ταμβάκος συνεργάστηκε την περίοδο 2002-2004 στη διοργάνωση τριών ετήσιων κύκλων συναυλιών με έργα Ελλήνων συνθετών στην Τεργέστη. 

Το 2001, λοιπόν, ο Μάρκος Σοφιανόπουλος προσφέρει στον Θωμά Ταμβάκο ένα πολύτιμο δώρο: την έντυπη έκδοση από τον ελβετικό μουσικό οίκο Pizzicato της συλλογής LAUDI DUECENTESCHE με επεξεργασίες, από τον ίδιο, για φωνή και εκκλησιαστικό όργανο (και προαιρετικά αναγεννησιακό λαούτο) μεσαιωνικών κοσμικών και θρησκευτικών τραγουδιών της Ιταλίας από τον Μάρκο Σοφιανόπουλο. 

Ο Θωμάς Ταμβάκος με τον Μάρκο Σοφιανόπουλο 

Είκοσι χρόνια μετά το βιβλίο έγινε ψηφιακός δίσκος και τον απολαμβάνουμε κυριολεκτικά! 

Πρόκειται για έναν ανεκτίμητο μουσικό θησαυρό του Μεσαίωνα στην κεντρική και βόρεια Ιταλία.

Αυτός ο …παραμυθένιος θησαυρός είναι πλέον κτήμα μας χάρη σε δύο κυρίες. Την υψίφωνο Γεωργία Μπαλαμπίνη, με εξειδίκευση στην παλαιά μουσική, και την οργανίστα Αλίνα Καλοπανά, την οποία την γνωρίζουμε και ως σημαντική μουσικολόγο, αφού μας έχει χαρίσει και τον κατάλογο των έργων του συνθέτη Δημήτρη Δραγατάκη. 

Το δισκογράφημα κυκλοφορεί από την IRIDA CLASSICAL με εξαιρετικές, πραγματικά, ερμηνευτικές προσεγγίσεις, που αναδεικνύουν τόσο αυτή την εξαίσια παλιά μουσική όσο και τις δεξιοτεχνικές ικανότητες των δύο ερμηνευτριών. 

Το να ζωντανέψεις σήμερα μια μουσική του Μεσαίωνα με τρόπο ελκυστικό και απόλυτα μουσικό, είναι ένα επίτευγμα και βέβαια μια συμβολή στον σύγχρονο πολιτισμό, ο οποίος δεν πολυαρέσκεται σε τέτοιους ήχους. 

Αξίζουν συγχαρητήρια στις ερμηνεύτριες και στον ακάματο Θωμά Ταμβάκο, που μας καθιστούν κοινωνούς μιας τόσο λαμπρής μουσικής παράδοσης, η οποία μας αποκαλύπτει την λιτότητα και, ως εκ τούτου, την βαθιά πνευματικότητα, μιας μουσικής του παρελθόντος, η οποία στα χέρια του Μάρκου Σοφιανόπουλου έγινε μουσική του μέλλοντος! Δεν μιλάμε – και μάλλον δεν μας ενδιαφέρει – για μια πιστή αναβίωση, αλλά για μια ερμηνευτική πρόταση, η οποία εδώ γίνεται δια χειρός ενός συνθέτη και οργανίστα, «με λογισμό και μ’ όνειρο».

   

Παραθέτουμε στη συνέχεια ένα πολύ κατατοπιστικό κείμενο του συνθέτη Παναγιώτη Αδάμ, από το προσωπικό του site, που γράφτηκε ειδικά για τον δίσκο αυτό. 

Στο ένθετο του cd δεν ήταν δυνατόν να μπει ολόκληρο το κείμενο, αλλά μια συνοπτική εκδοχή του.

Laudi spirituali 

Κατά τον 13ο και 14ο αιώνα, οι λόγιοι συνθέτες της δύσης ασχολούνται κυρίως με την πολυφωνική μουσική. Αυτή είναι και η μουσική που, μαζί με το γρηγοριανό μέλος, χρησιμοποιείται στο τυπικό της λειτουργίας των καθολικών. Ειδικά στην Ιταλία, όμως, από την εποχή αυτή έχει σωθεί ελάχιστη θρησκευτική πολυφωνική μουσική, όχι ιδιαίτερης αξίας. Αντ’ αυτής συνέχισε να καλλιεργείται από ανώνυμους συνθέτες το μονόφωνο θρησκευτικό τραγούδι (πράγμα που δείχνει από τότε την αγάπη και την έφεση των Ιταλών για τη μελωδία), παρότι δεν περιλαμβάνεται στο τυπικό της λειτουργίας. Κύριο είδος η lauda ή laude (πληθ. laude/laudi, αντίστοιχα). 

Η λέξη lauda/laude είναι η ιταλική εκδοχή του λατινικού laus (γενική laudis), που σημαίνει έπαινος, εγκώμιο. Στα θρησκευτικά συμφραζόμενα είναι ακριβώς αυτό που στη δική μας παράδοση ονομάζεται αίνος. Μας είναι οικεία η προτροπή που εμφανίζεται αρκετές φορές στους Ψαλμούς του Δαυίδ: «αινείτε τον Κύριον» (λατινιστί: «laudate Dominum»). 

Οι laudi οφείλουν αρκετά στο γρηγοριανό μέλος, κατά πάσα πιθανότητα και στη λαϊκή μουσική της εποχής, προπάντων όμως στη μουσική και την ποίηση των τροβαδούρων. (Προς δυσμάς οι ίδιες επιρροές δημιούργησαν την ίδια εποχή στην Ισπανία το ακριβές αντίστοιχο των laudi, τις cantigas). 

Η τέχνη των τροβαδούρων άνθισε στη νότια Γαλλία τον 12ο αιώνα. Οι τροβαδούροι ήταν καλλιεργημένοι αυλικοί, ποιητές κατά πρώτον και κατά δεύτερον μουσικοί που μελοποιούσαν και τραγουδούσαν την ποίησή τους. Η τέχνη τους είναι σημαντική στην ιστορία της δυτικής μουσικής αλλά και των γραμμάτων, γιατί τα τραγούδια τους είναι το πρώτο μουσικοποιητικό ρεπερτόριο που αναπτύσσεται στη δύση με τραγούδια στη γλώσσα του τόπου τους και όχι στα εντελώς κυρίαρχα ως τότε Λατινικά. 

Η τέχνη αυτή μεταδόθηκε από τη νότια Γαλλία στη βόρεια Ιταλία αρχικά, και από εκεί στην Τοσκάνη (πατρίδα του Δάντη) και την Ουμβρία (πατρίδα του Φραγκίσκου της Ασσίζης). Ο Δάντης, με την κορυφαία του ποίηση αλλά και με επί τούτου πολεμική, έπαιξε καίριο ρόλο στην καθιέρωση των ιταλικών για την ποίηση, ώστε να μην είναι αυτή προνόμιο μόνο των πολύ μορφωμένων που ήξεραν να διαβάζουν λατινικά. 

Ανάλογα και ο Φραγκίσκος (που γνωρίζουμε ότι αγαπούσε την ποίηση των τροβαδούρων, και που τον ενδιέφερε να γίνεται κατανοητό από όλους το μήνυμά του) αντιλήφθηκε και αυτός τη σημασία που είχε η χρήση της καθομιλουμένης, και έγραψε πολύ πριν τον Δάντη, στις αρχές του 13ου αιώνα, τους πρώτους ύμνους στα Ιταλικά. 

Έτσι οι laudi, πέρα από το καθαρά μελωδικό τους ενδιαφέρον, είναι πολλαπλά σημαντικές. Από την εποχή που γράφονται οι μονόφωνες laudi, στην Ιταλία έχει σωθεί ελάχιστη κοσμική μουσική (αφενός γιατί ήταν εν πολλοίς αυτοσχεδιαστική, αφετέρου γιατί η καταγραφή της δεν ενδιέφερε όσο η καταγραφή της θρησκευτικής μουσικής). Για την Ιταλία, λοιπόν, οι laudi αποτελούν όχι μόνο το βασικό είδος μη λειτουργικού θρησκευτικού τραγουδιού στο μεσαίωνα αλλά και το βασικό είδος μεσαιωνικού τραγουδιού εν γένει, ενώ τα κείμενά τους είναι επίσης η παλαιότερη ποίηση στα Ιταλικά. Όλα αυτά αναδεικνύουν τις laudi ως το πρώτο γνήσια ιταλικό είδος μουσικής. Και η εμβέλειά τους δεν περιορίστηκε στο 13ο και 14ο αιώνα: τα κείμενά τους έγιναν ιδιαίτερα αγαπητά, χρησιμοποιήθηκαν και από μεταγενέστερους συνθέτες πολυφωνικής μουσικής, και παρέμειναν δημοφιλή μέχρι και το 19ο αιώνα. Επιπλέον, το 15ο αιώνα οι laudi με αφηγηματικό περιεχόμενο (ιδίως για τα Πάθη) απέκτησαν και σκηνική δράση, βάζοντας έτσι τα θεμέλια για το μετέπειτα Oρατόριο. 

Όπως και οι τροβαδούροι, οι υμνωδοί συνθέτες και τραγουδιστές των laudi αρχικά πρέπει να ήταν προικισμένοι ερασιτέχνες, όχι επαγγελματίες μουσικοί. Αντίθετα με τα τραγούδια των τροβαδούρων, όμως, οι laudi ήταν καθαρά προϊόν της πόλης, όχι της αυλής. Οι laudi φαίνεται πως αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της αστικής θρησκευτικής ζωής, τόσο εντός όσο και εκτός εκκλησίας: τραγουδιούνταν σε ακολουθίες, όρθρους, εορτές αγίων, πανηγύρια, λιτανείες, κηδείες, μνημόσυνα, ιδιωτικές θρησκευτικές εκδηλώσεις… Γιαυτό ήδη από το δεύτερο μισό του 13ου αιώνα δημιουργήθηκαν πολλές αδελφότητες υμνωδών (laudesi) – η παλαιότερη που γνωρίζουμε ιδρύθηκε το 1267. Ενδεικτικά, μόνο στη Φλωρεντία στο τέλος του 13ου και τις αρχές του 14ου αιώνα υπήρχαν 11 τέτοιες αδελφότητες. 

Οι αδελφότητες των laudesi ξεκίνησαν από αδελφότητες που οργάνωναν κυρίως οι Δομινικανοί μοναχοί για τη λατρεία της Παναγίας, αλλά σιγά-σιγά ξεπήδησαν και νέες αδελφότητες, ωσπου οι laudesi έφτασαν να είναι επαγγελματίες τραγουδιστές (πράγμα που έχει σχέση και με την ανάπτυξη γενικότερα των αστικών συντεχνιών εκείνη την εποχή). 

Οι αδελφότητες των laudesi παρέμειναν συνδεδεμένες στενά με τα επαιτικά τάγματα (Δομινικανών και Φραγκισκανών) και τον ιεραποστολικό τους ζήλο. Ο ίδιος ο Φραγκίσκος γράφει πως οι οπαδοί του θα πρέπει να πορεύονται κηρύττοντας και υμνώντας τον Θεό, και όποιος ξέρει να κηρύττει θα πρέπει να κάνει το κήρυγμα και μετά θα πρέπει να ψάλλουν όλοι μαζί «αίνους τω Κυρίω» (laudes Domini). Η lauda, επομένως, πήρε μορφή ως φυσική επέκταση των ρητορικά ενθέρμων κηρυγμάτων των ταγμάτων αυτών. Όπως γράφει χαρακτηριστικά το καταστατικό μιας αδελφότητας υμνωδών στην Ασσίζη, ο υμνωδός οφείλει να συγκινεί μέχρι δακρύων την καρδιά των πιστών, πολύ περισσότερο απ’ όσο συγκινούν τα λόγια το νου. 

Οι laudi συνδέονται, τέλος, και με το κίνημα των μαστιγουμένων (flaggellanti), που αναδύθηκε ως απότοκο των πολιτικών αναταραχών και των σχετικών αιματοχυσιών, αλλά και των επιδημιών πανώλης. Το κίνημα αυτό, που αναπτύχθηκε σε βαθμό υστερίας, έβλεπε την αυτοτιμωρία αλλά και το θρησκευτικό τραγούδι ως προσπάθεια εξιλέωσης για τις αμαρτίες είτε των συμμετεχόντων είτε του κόσμου ολόκληρου. 

Από τον 13ο και 14ο αιώνα έχουν σωθεί πάνω από 200 υμνολόγια (laudari) με κείμενα laudi. Yμνολόγια όμως που να περιλαμβάνουν και τη μουσική για ολόκληρες laudi έχουν σωθεί μόνο δύο: ένα στη Φλωρεντία (πρωτεύουσα της Τοσκάνης), από τις αρχές του 14ου αιώνα, και ένα στην κοντινή της Κορτόνα (πόλη της Ουμβρίας), από το τέλος του 13ου αιώνα. Το υμνολόγιο της Κορτόνα περιλαμβάνει 46 laudi με κείμενο και μουσική (συν 19 με κείμενο μόνο), ενώ της Φλωρεντίας περιλαμβάνει 88 laudi με κείμενο και μουσική (συν 9 με κείμενο μόνο). Οι laudi του υμνολογίου της Κορτόνα είναι απλούστερες, ενώ της Φλωρεντίας είναι πιο περίπλοκες μελωδικά. Αυτό δείχνει την εξέλιξη από ερασιτεχνικό σε επαγγελματικότερο τραγούδι, αλλά και τις διαφορετικές δυνατότητες όσον αφορά την εκτέλεση: οι απλούστερες μελωδίες είναι καταλληλότερες για ομαδικό τραγούδι ή/και τραγούδι κατά τη διάρκεια λιτανείας, ενώ οι περιπλοκότερες είναι καταλληλότερες για τραγούδι από έναν τραγουδιστή, πιθανότερο σε εσωτερικό χώρο. Είναι επίσης πιθανή η εκτέλεση με εναλλαγή ενός τραγουδιστή και ομάδας, γιατί οι laudi κατά κανόνα έχουν τη δομή στροφικού τραγουδιού με επωδό (ρεφραίν), δηλαδή μιας μελωδίας Α με σταθερό κείμενο, που επαναλαμβάνεται ενώ μεσολαβεί μια μελωδία Β με διαφορετική στροφή του κειμένου κάθε φορά. 

Αλλά το αν τραγουδά ένας ή πολλοί είναι το λιγότερο ακανθώδες από τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι σημερινοί μελετητές και εκτελεστές. Το βασικότερο πρόβλημα ανακύπτει από το ότι στα υμνολόγια η μουσική είναι καταγραμμένη όπως το γρηγοριανό μέλος εκείνη την εποχή, δηλαδή με συγκεκριμένες νότες αλλά χωρίς καμμία απολύτως πληροφορία για το ρυθμό που πρέπει να έχουν οι νότες αυτές (γιατί τα υμνολόγια αυτά προφανώς αποτελούσαν ένα είδος βοηθήματος για μελωδίες που ήταν ούτως ή άλλως γνωστές). Επιπλέον, και τα δύο υμνολόγια έχουν πολλά λάθη, όπως π.χ. χρήση λάθος κλειδιού σε κάποια γραμμή ή και καθόλου κλειδιού. Επίσης, τα λόγια είναι γραμμένα κάτω από τις νότες εντελώς κατά προσέγγιση, δηλαδή χωρίς να φαίνεται ποιά συλλαβή αντιστοιχεί σε ποιά νότα. Ακόμα χειρότερα, το υμνολόγιο της Φλωρεντίας κάποια στιγμή πριν το 16ο ή 17ο αιώνα σφαγιάστηκε για να μικρύνει: κόπηκαν περίπου 7 εκατοστά από την εξωτερική πλευρά του και περίπου 5 εκατοστά από το πάνω μέρος του, με αποτέλεσμα να χαθεί εν μέρει ή ολοκληρωτικά η πρώτη γραμμή μουσικής των περισσοτέρων σελίδων (για την οποία έγινε προσπάθεια αποκατάστασης κάπου τον 16ο ή 17ο αιώνα). 

Έτσι ο κάθε μουσικολόγος ή εκτελεστής σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα περίπου άλυτο ζήτημα: με τι ακριβώς ρυθμό πρέπει να τραγουδήσουμε αυτές τις ωραίες μελωδίες. Έχουν προταθεί διάφορες εκδοχές, και γι’ αυτό υπάρχουν αντίστοιχα διάφορες εκδόσεις, διαφορετικές μεταξύ τους. Οι πιο αβάσιμες (επειδή δεν ταιριάζουν με τις υπόλοιπες μουσικές που μας είναι γνωστές από την εποχή εκείνη) φαίνεται να είναι η άποψη να τραγουδιούνται οι laudi όπως το γρηγοριανό μέλος, δηλαδή χωρίς παλμό και μέτρο, και η άποψη να τραγουδιούνται με συνεχείς εναλλαγές διμερών και τριμερών μέτρων. Λογικότερη και επικρατέστερη είναι η άποψη ότι οι laudi θα πρέπει να είχαν κανονικό μέτρο (διμερές η τριμερές κατά περίπτωση), και ότι η προσπάθεια να τις ανασυστήσουμε δεν μπορεί παρά να βασίζεται στους τονισμούς του κειμένου. (Σε αυτήν την κατεύθυνση βρίσκονται και οι μεταγραφές του Σοφιανόπουλου.) Αυτό μας δίνει αρκετά πειστικά αποτελέσματα όσο περισσότερο συλλαβική είναι η μελοποίηση, αλλά πολύ πιο αβέβαια όσο περισσότερο μελισματική είναι η μελοποίηση. Έτσι οποιαδήποτε σημερινή μεταγραφή ή/και εκτέλεση είναι δυστυχώς καταδικασμένη να είναι μια λιγότερο ή περισσότερο επιτυχής εικασία.

ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΑΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΤΟΡΑ ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ

Ένα τραγούδι που γράφτηκε για την γνωστή και αγαπημένη πιανίστρια Ντόρα Μπακοπούλου, από τον Νίκο Γεωργάκη και περιλαμβάνεται στο CD Η δύση και η αυγή έχουν το ίδιο χρώμα / Sunset and Dawn are the same colour MBI 1995. 

Τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά  

Στίχοι: Γιάννης Περδίκης  

Μουσική - ενορχήστρωση: Νίκος Γεωργάκης 

ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΤΟΡΑ 

Στα πλήκτρα ανεβαίνεις 

κι αρχίζεις να πετάς 

χάνεσαι στους αστερισμούς 

τυλίγεσαι τα σύννεφα 

και λαμπαδιάζεις στις φωτιές 

που με τα δάκτυλά σου ανάβεις 

Κι απ' το φεγγάρι άπλωσες 

μύριες πλεγμένες σκάλες 

νάρθουν τα χρώματα πουλιά

νάρθουν χορδές ανέμων 

στους μαγικούς σου ουρανούς 

για να μας σεργιανίσουν

΄

"ΣΤ' ΟΣΙΟΥ ΛΟΥΚΑ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ" ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΣΙΚΕΛΙΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΑΝΩΛΗ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλος 

Ο Άγγελος Σικελιανός γράφει στα 1935 το περίφημο ποίημά του «Στ᾿ Ὅσιου Λουκᾶ τὸ Μοναστήρι». Πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Τα Νέα Γράμματα και μετά στο Λυρικός Βίος, E´ ( Ίκαρος 1968). 

Το ποίημα εκτυλίσσεται, θα λέγαμε, στο Βυζαντινό Μοναστήρι του Οσίου Λουκά του εν Στειρίω, στην Βοιωτία. 

Η Μονή Οσίου Λουκά, η Αγιά-Σοφιά της Ρούμελης είναι χτισμένη στις δυτικές υπώρειες του Ελικώνα και είναι οικισμός της κοινότητας Στειρίου Βοιωτίας. Η Μονή είναι αφιερωμένη στον Όσιο Λουκά τον Στειργιώτη (29 Ιουλίου 896 – 7 Φεβρουαρίου 953), του οποίου η μνήμη γιορτάζεται από την Εκκλησία στις 7 Φεβρουαρίου. Ιδρυτής της μοναστικής ζωής στη Μονή θεωρείται ο ίδιος ο Όσιος, ο οποίος ασκήτευσε εκεί τα τελευταία επτά χρόνια της ζωής του (946-953), αφού προηγουμένως είχε ασκητέψει σε διάφορα ησυχαστήρια της Φωκίδας και της Κορινθίας. Ήταν μορφή αγαπητή στον τοπικό πληθυσμό αλλά και στους αξιωματούχους του θέματος Ελλάδος του οποίου έδρα ήταν η Θήβα. Άσκησε φιλανθρωπικό και θεραπευτικό έργο ενώ είχε και το χάρισμα της προφητείας, σύμφωνα με τους βιογράφους του. 

Το Μοναστήρι του Οσίου Λουκά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μεσοβυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής και περιλαμβάνεται στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO από κοινού με τα άλλα δύο σωζόμενα μοναστήρια της μεσοβυζαντινής περιόδου στην Ελλάδα, τη Νέα Μονή της Χίου και τη Μονή Δαφνίου στην Αττική. 

Ο Άγγελος Σικελιανός, ο οποίος συνδεόταν με την Φωκίδα λόγω των Δελφικών Γιορτών που έστησε εκεί μαζί με την σύζυγό του Εύα Πάλμερ, δεν θα μπορούσε να μην δώσει την πρέπουσα σημασία στο Μοναστήρι που «στοιχειώνει» την ευρύτερη περιοχή. 

Γράφει λοιπόν για το θείο και το ανθρώπινο πάθος και την Ανάσταση με σημείο αναφοράς το Μοναστήρι του Οσίου Λουκά. 

Μόλις δύο χρόνια μετά, στα 1937, ο πατριάρχης της Εθνικής Μουσικής Σχολής Μανώλης Καλομοίρης, τοποθετεί το ποίημα του Σικελιανού στην δική του ομώνυμη σύνθεση για απαγγελία, δηλαδή αφηγητή, και ορχήστρα, σημειώνοντας και μία εναλλακτική: «Βόλεμα για απαγγελία, βιολί και πιάνο».

Την ίδια χρονιά το έργο μαζί με την Ρωμέικη Σουίτα (νέα επεξεργασία), παρουσιάζονται σε συναυλία στα «Ολύμπια».

Ο συνθέτης στην παρτιτούρα που δημοσιεύουμε εδώ (1959) σημειώνει: "Του Θάνου Κωτσόπουλου, θύμημα Παλαμικής Συμφωνίας". 

Ο Καλομοίρης αφιερώνει αυτή την εκδοχή του έργου στον σπουδαίο ηθοποιό Θάνο Κωτσόπουλο (1911-1993), ο οποίος ήταν ο εξάγγελος, δηλαδή αφηγητής, στην "Παλαμική Συμφωνία", που παρουσιάστηκε με μεγάλη επιτυχία στα 1955. 

Ακούμε εδώ το έργο "Στ' Όσιου Λουκά το Μοναστήρι" από την Karlovy Vary Symphony Orchestra υπό τον μαέστρο Βύρωνα Φιδετζή.

Απαγγελία: Εύα Κοταμανίδου.

   

Ἄγγελος Σικελιανός 

Στ᾿ Ὅσιου Λουκᾶ τὸ μοναστήρι, ἀπ᾿ ὅσες 

γυναῖκες τοῦ Στειριοῦ συμμαζευτῆκαν 

τὸν Ἐπιτάφιο νὰ στολίσουν, κι ὅσες 

μοιρολογῆτρες ὥσμε τοῦ Μεγάλου 

Σαββάτου τὸ ξημέρωμα ἀγρυπνῆσαν, 

ποιὰ νὰ στοχάστη - ἔτσι γλυκὰ θρηνοῦσαν! - 

πώς, κάτου ἀπ᾿ τοὺς ἀνθούς, τ᾿ ὁλόαχνο σμάλτο 

τοῦ πεθαμένου τοῦ Ἄδωνη ἦταν σάρκα 

ποὺ πόνεσε βαθιά; 

Γιατὶ κι ὁ πόνος 

στὰ ρόδα μέσα, κι ὁ Ἐπιτάφιος Θρῆνος, 

κ᾿ οἱ ἀναπνοὲς τῆς ἄνοιξης ποὺ μπαίναν 

ἀπ᾿ τοῦ ναοῦ τὴ θύρα, ἀναφτερώναν 

τὸ νοῦ τους στῆς Ἀνάστασης τὸ θάμα, 

καὶ τοῦ Χριστοῦ οἱ πληγὲς σὰν ἀνεμῶνες 

τοὺς φάνταζαν στὰ χέρια καὶ στὰ πόδια, 

τὶ πολλὰ τὸν σκεπάζανε λουλούδια 

ποὺ ἔτσι τρανά, ἔτσι βαθιὰ εὐωδοῦσαν! 

Ἀλλὰ τὸ βράδυ τὸ ἴδιο τοῦ Σαββάτου, 

τὴν ὥρα π᾿ ἀπ᾿ τὴν Ἅγια Πύλη τὸ ἕνα 

κερὶ ἐπροσάναψε ὅλα τ᾿ ἄλλα ὡς κάτου, 

κι ἀπ᾿ τ᾿ Ἅγιο Βῆμα σάμπως κύμα ἁπλώθη 

τὸ φῶς ὦσμε τὴν ξώπορτα, ὅλοι κι ὅλες 

ἀνατριχιάξαν π᾿ ἄκουσαν στὴ μέση 

ἀπ᾿ τὰ «Χριστὸς Ἀνέστη» μίαν αἰφνίδια 

φωνὴ νὰ σκούξει: «Γιώργαινα, ὁ Βαγγέλης!» 

Καὶ νά· ὁ λεβέντης τοῦ χωριοῦ, ὁ Βαγγέλης, 

τῶν κοριτσιῶν τὸ λάμπασμα, ὁ Βαγγέλης, 

ποὺ τὸν λογιάζαν ὅλοι γιὰ χαμένο 

στὸν πόλεμο· καὶ στέκονταν ὁλόρτος 

στῆς ἐκκλησιᾶς τὴ θύρα, μὲ ποδάρι 

ξύλινο, καὶ δὲ διάβαινε τὴ θύρα 

τῆς ἐκκλησιᾶς, τὶ τὸν κοιτάζαν ὅλοι 

μὲ τὰ κεριὰ στὸ χέρι, τὸν κοιτάζαν, 

τὸ χορευτὴ ποὺ τράνταζε τ᾿ ἁλώνι 

τοῦ Στειριοῦ, μιὰ στὴν ὄψη, μιὰ στὸ πόδι, 

ποὺ ὡς νὰ τὸ κάρφωσε ἦταν στὸ κατώφλι 

τῆς θύρας, καὶ δὲν ἔμπαινε πιὸ μέσα! 

Καὶ τότε - μάρτυράς μου νά ῾ναι 

ὁ στίχος, ὁ ἁπλὸς κι ἀληθινὸς ἐτοῦτος στίχος - 

ἀπ᾿ τὸ στασίδι πού ῾μουνα στημένος 

ξαντίκρισα τὴ μάνα, ἀπ᾿ τὸ κεφάλι 

πετώντας τὸ μαντίλι, νὰ χιμήξει 

σκυφτὴ καὶ ν᾿ ἀγκαλιάσει τὸ ποδάρι, 

τὸ ξύλινο ποδάρι τοῦ στρατιώτη, 

- ἔτσι ὅπως τὸ εἶδα ὁ στίχος μου τὸ γράφει, 

ὁ ἁπλὸς κι ἀληθινὸς ἐτοῦτος στίχος -, 

καὶ νὰ σύρει ἀπ᾿ τὰ βάθη τῆς καρδιᾶς της 

ἕνα σκούξιμο: «Μάτια μου… Βαγγέλη!» 

Κι ἀκόμα, - μάρτυράς μου νά ῾ναι ὁ στίχος, 

ὁ ἁπλὸς κι ἀληθινὸς ἐτοῦτος στίχος -, 

ξοπίσωθέ της, ὅσες μαζευτῆκαν 

ἀπὸ τὸ βράδυ τῆς Μεγάλης Πέφτης, 

νανουριστά, θαμπὰ γιὰ νὰ θρηνήσουν 

τὸν πεθαμένον Ἄδωνη, κρυμμένο

μὲς στὰ λουλούδια, τώρα νὰ ξεσπάσουν 

μαζὶ τὴν ἀξεθύμαστη τοῦ τρόμου 

κραυγὴ πού, ὡς στὸ στασίδι μου κρατιόμουν, 

ἕνας πέπλος μοῦ σκέπασε τὰ μάτια!… 

ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΧΩΡΟ;

Οι καταγγελίες για παρενοχλήσεις αγγίζουν όλους τους χώρους της δημόσιας ζωής. 

Μέχρι τώρα ο αθλητικός και ο καλλιτεχνικός κατέχουν τα σκήπτρα. 

Άραγε θα επηρεαστεί και ο εκκλησιαστικός χώρος; 

Και δεν μιλάμε εκεί για σεξουαλικές παρενοχλήσεις. Είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθούν, αν υπάρχουν. 

Πρόσφατα είδε το φως της δημοσιότητας η μαρτυρία μιας γυναίκας στο Αγρίνιο που υποστηρίζει πως από τα 12 έως και τα 14 της υπέστη σεξουαλική παρενόχληση από εν ενεργεία ιερέα της περιοχής. Τα ΜΜΕ έγραψαν ότι κύκλοι της Μητρόπολης Αιτωλίας και Ακαρνανίας επισημαίνουν την αποφασιστικότητα της να διερευνήσει την υπόθεση, ωστόσο σημειώνουν πως είναι απαραίτητο να έρθουν στην κατοχή τους περισσότερα στοιχεία για τον εμπλεκόμενο ιερέα. 

Υπάρχουν, όμως, ψυχολογικές και εργασιακές παρενοχλήσεις και επεμβάσεις ων ουκ έστιν αριθμός!

Φαντάζεστε να καταγγείλει κάποιος επώνυμα, έναν μητροπολίτη π.χ., για παρέμβασή του εις βάρος ενός ανθρώπου στον εργασιακό του χώρο ή ότι μπορεί να ασκεί ψυχολογική πίεση στους συνεργάτες του; 

Ελπίζω να μη φτάσουμε ως εκεί… 

Π.Α.Α.

«ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» από τον Ιερό Ναό της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού

Του Αρχιμανδρίτη Μιχαήλ Σταθάκη 

Προϊσταμένου του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού

Στη σύγχρονη αστική και βιομηχανική πόλη και περίοδο που ζούμε, η οποία με την «ευκαιρία» της Πανδημίας τείνει να εξελιχθεί στην μεταβιομηχανική ή μεταμοντέρνα εποχή, ετοιμάζεται μία καινούργια επανάσταση! Εκ των πραγμάτων φαίνεται πως θα είναι εκτυφλωτική και εντυπωσιακή ως προς την ταχύτητα, τις νέες δυνατότητες και το αποτέλεσμα. Η σαγήνη της δεν ελλοχεύει μόνο το κίνδυνο να λησμονήσουμε και να ξεχάσουμε -όχι το απώτατο παρελθόν μας αλλά- το πρόσφατο και όταν λέω πρόσφατο εννοώ τα εκατό περίπου χρόνια πριν από το σήμερα, όπου έδρασαν τρεις γενεές, εμείς, οι γονείς μας και οι παππούδες μας. Όλοι δηλαδή οι άνθρωποι με τους οποίους ερχόμαστε σε άμεση επαφή και γινόμαστε οι διαβιβαστές των μηνυμάτων και των εμπειριών της ιστορίας, ώστε να μπορέσει η ανθρωπότητα αξιοποιώντας τες να προχωρήσει πάνω σε γερά θεμέλια και περπατημένα μονοπάτια. Άλλωστε, όπως έχει πει ένας σύγχρονος θεολόγος μας, «παράδοση είναι ο τρόπος εισόδου μας στο μέλλον»! 

Γνωρίζοντας όμως πολύ καλά ότι δεν μπορούμε να έχουμε μέλλον χωρίς να γνωρίζουμε καλά το παρελθόν μας -όχι το οικουμενικό- αλλά το τοπικό και το προσωπικό μας, το οικογενειακό, αυτό που μας συνδέει με τον τόπο που ζούμε με θύμησες, με αναμνήσεις, με συναισθήματα, με όλα αυτά που μας χάρισε ο Θεός για να μπορούμε να συνδεόμαστε, να γινόμαστε σκαλοπάτι για να πατήσει ο επόμενος και ότι στον Δήμο μας, στο Νέο Ψυχικό, του οποίου ο πυρήνας, η συνοικία δηλαδή της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου, είναι προσφυγικός, απουσιάζουν τα απαραίτητα ερεθίσματα, ώστε να διατηρήσουν σε σταθερή θερμοκρασία το σώμα της Ιστορίας και να εξασφαλιστεί η μεταφορά και η μετάδοση όσων παραλάβαμε και εμείς από τους προκατόχους και πατέρες μας, έπρεπε να αναλάβουμε δράση! 

Προς τούτο, το 2012, αποφασίσαμε να αξιοποιήσουμε την αίθουσα της Ενοριακής Νεανικής Εστίας του Ναού μας, αφού εκεί γίνονται όλες σχεδόν οι ποιμαντικές, κατηχητικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες, φιλοξενούνται χορωδίες, χορευτικά και καλύπτονται διάφορες άλλες έκτακτες κοινωνικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες, όπως συνελεύσεις τοπικών συλλόγων, εκλογές κ.λπ.. Δεν υπήρχε καταλληλότερος χώρος από αυτόν, όπου εβδομαδιαίως φιλοξενούσε τις δράσεις και τα ενδιαφέροντα περίπου 400 έως 600 ανθρώπων. 

Αξιοποιώντας την αρχαία τεχνική της σιωπηρής διδασκαλίας της Εκκλησίας μέσω των εικόνων αποφασίσαμε και εμείς με τον ίδιο τρόπο να παραδώσουμε «Μαθήματα Τοπικής Ιστορίας» τόσο στους μεγαλύτερους σε ηλικία, όσο και στους μαθητές που αποφοιτούσαν κάθε χρόνο από την ΣΤ’ Δημοτικού. 

Καλέσαμε τότε τον αγιογράφο Ξενοφώντα Μπόκο, ο οποίος με τους συνεργάτες του Παντελή και Θεοδώρα Λευκιμιάτη απέδωσαν τις τέσσερεις τοιχογραφίες που ακολούθως θα περιγράψουμε. 

Α΄. Αρχαία πολιουχία των Αθηνών. 

Η Ενορία μας και το προάστιό μας είναι προσφυγικά και ιδρύθηκαν μόλις την 9η Δεκεμβρίου του 1929, μετά δηλαδή την απαλλοτρίωση της περιοχής από την Κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου, κατόπιν προτροπής του Νομάρχου Αττικοβοιωτίας Νικολάου Παρίτση, ήδη από ετών οικιστού της περιοχής εκείνης. 

Η ιστορική μας συνείδηση όμως, επειδή είναι ριζωμένη βαθιά στους αιώνες, υπαγόρευσε το θέμα της πρώτης παράστασης. Φιλοτεχνήθηκε λοιπόν ο διαγωνισμός μεταξύ δύο θεών, του Ποσειδώνα και της Αθήνας για το ποιος θα είναι ο πολιούχος του άστεως, που μελλοντικά το αποκάλεσαν και «Κλεινόν». Οι πατέρες μας έδωσαν μάχες υπέρ βωμών και εστιών. Μας εγκατέλειπαν κατά κόρον περίφημα και αξεπέραστης καλλιτεχνικής αξία ναϊκά οικοδομήματα. Άρα λοιπόν δεν ήταν δυνατόν να μην προτάξουμε αυτό που είχε μεγάλη σημασία για εκείνους και συνεχίζει βεβαίως να έχει έως σήμερα! Η Πολιουχία! Ποιος είναι ο πολιούχος μας, ποιος είναι ο προστάτης μας… 

Έτσι λοιπόν στην πρώτη παράσταση εικονίζεται από τα αριστερά ο Ποσειδώνας, ενδεδυμένος ένα ιμάτιο, να χτυπάει την τρίαινα του στο έδαφος και να αναβλύζει, κατά την μία μυθολογική εκδοχή, θαλασσινό νερό και, κατά μια άλλη, να εμφανίζεται ένα άλογο, το οποίο και προβάλει από το βάθος της σύνθεσης. Στο κέντρο της παρίσταται η Αθήνα με τη γνωστή της ενδυμασία και το ήθος που εκπέμπει το πρόσωπό της. Με την σειρά της χτυπάει το δόρυ της στο έδαφος και από την Αττική γη αναφύεται το ευλογημένο δέντρο της ελιάς. Την παράσταση πλαισιώνει δεξιά ο μυθικός βασιλιάς των Αθηνών, ο Κέκρωψ, ο οποίος θέσπισε τους πρώτους νόμους κι οι πρόγονοί μας για να δείξουν τη μεγάλη αγάπη που είχε εκείνος για την Αττική γη τον απεικόνισαν μισό άνθρωπο και μισό φίδι, το οποίο έρχεται σε συνεχή επαφή με την γη την οποία αγαπά. 

Μετά τον θάνατο του Κέκροπος ο λαός τον ενταφιάζει επί της Ακροπόλεως, εκεί όπου έλαβε χώρα και ο θεϊκός διαγωνισμός. 

Βεβαίως, όπως όλοι γνωρίζουμε, νικήτρια ανεδείχθη η Αθήνα. Ο πολιτικά ώριμος πια λαός επέλεξε τη γυναικεία θεότητα ψηφίζοντας και αυτός μαζί με τους κριτές, τους Ολύμπιους θεούς! Την διαδικασία διηύθηνε ο θεός Άρης, καθήμενος σε έναν κοντινό της Ακροπόλεως βράχο, την Πνύκα, που από τότε ονομάζεται και Άρειος Πάγος! 

Β΄. Ο απόστολος Παύλος κηρύττει στους Αθηναίους

Η δεύτερη παράσταση δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από το χωροχρονικό σημείο της τομής. Ο απόστολος Παύλος, το 51 μ.Χ., επισκέπτεται την Αθήνα και αφού περιέρχεται την πόλη για λίγες ημέρες και περιεργάζεται τους ανθρώπους της, μεταβαίνει στον Άρειο Πάγο για να κηρύξει το Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού. 

Ο Παύλος εικονίζεται πάνω στο βήμα του Αρείου Πάγου να κηρύττει με ζέση, ενώ το ανεπτυγμένο ειλητάριο, που κρατάει στο αριστερό του χέρι, μας υπενθυμίζει μια φράση του προς τους Αθηναίους… «Ἄνδρες Ἀθηναίοι, ἐν τῷ Θεῷ γάρ ζῶμεν καί κινούμεθα καί ἐσμέν»! Πρόκειται για ένα μήνυμα το οποίο ο απόστολος Παύλος απευθύνει όχι μόνο στους ακροατές εκείνης της εποχής, αλλά στους ανά τους αιώνες! 

Εκατέρωθεν του αποστόλου εικονίζονται άνθρωποι μεγάλης ηλικίας νεότεροι και ακόμα μικρότεροι, όλων όμως των εποχών! Στο βάθος βλέπουμε τους αρχαίους με τα χαρακτηριστικά ελληνικά ενδύματα, στην μέση διακρίνουμε μία κοπέλα και ένα αγόρι με παραδοσιακές στολές, για να δηλωθεί κατά κάποιο τρόπο η Μεσαιωνική και η Οθωμανική περίοδος. Η παράσταση κλείνει με ένα σύγχρονό μας ζευγάρι υπαρκτών προσώπων, του Ιωσήφ και της Θεοδώρας. Δεν λείπει η δανεισμένη από animation κοριτσίστικη μορφή με το όνομα Λίζα, που εγκυμονεί τους μελλοντικούς Αθηναίους! 

Συμβολικά φαίνεται η Ακρόπολη και στις παρυφές του Ιερού Βράχου - καταχρηστικώς- υποτίθεται βρίσκεται το Νέο Ψυχικό με τους τρεις Ναούς του Αγίου Γεωργίου, οι οποίοι χτίστηκαν το 1930, το 1957 και το 1993 αντιστοίχως. 

Γ΄. Ο διωγμός των Ελλήνων από την Μικρά Ασία

Η δεύτερη μεγάλη παράσταση εικονίζει την ιστορία της Ενορίας μας. Πρώτη γραπτή μαρτυρία για ύπαρξη Ενορίας Αγ. Γεωργίου στα Βουρλά της Μικράς Ασίας γίνεται το 1566 σε οθωμανικά φορολογικά κατάστιχα. Η ενορία μας (επαν)ιδρύθηκε από πρόσφυγες, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αυτή, προερχόμενοι κυρίως από τα Βουρλά της Ερυθραίας και από το Μελί επίσης της Ερυθραίας, καθώς και από άλλες περιοχές όπως τα Αλάτσατα, την Σμύρνη, το Αϊβαλί κ.λπ. 

Έτσι λοιπόν στην παράσταση εικονίζεται αριστερά η πόλη των Κλαζομενών, η οποία μετεξελίχθηκε στα σημερινά Βούρλα. Όπως περιγράφεται η πόλη των Κλαζομενών ήταν μία από τις δώδεκα ιωνικές πόλεις, η οποία εξέχεε την σοφία, τον πολιτισμό και τα γράμματα στον κόσμο. Η περίφημη αυτή πόλη ιστορείται εδώ ως περιτειχισμένο κάστρο και μπροστά προβάλλει η προσωποποίησή της. Η πόλη ως παιδεία με ένα μεγάλο κανάτι εκχέει το ύδωρ, σαν να είναι η γνώση, στον κόσμο και μάλιστα αυτό ενσταλάζει στον λιμένα των Κλαζομενών, για τον οποίο ο Όμηρος μας διασώζει ότι ήταν των αρχαίων λιμένων ο αρχαιότερος! 

Ακριβώς δίπλα βρίσκεται το χωριό Μελί, το οποίο στα Βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Στυλάριο και έχει να επιδείξει μέχρι και τις ημέρες μας μία εξαίρετη μουσική παράδοση, η οποία ακόμα μελετάται από τους μουσικούς και μας κάνει υπερήφανους, διότι η μείξη των δύο αυτών πόλεων του εμπορίου, της γνώσεως και του πολιτισμού, της μουσικής και της καλλιτεχνικής ευαισθησίας συναποτέλεσαν το κράμα στο οποίο ζούμε εμείς σήμερα. 

Πίσω από τις δύο αυτές πόλεις φαίνεται μία μικρή συμβολικά περιτειχισμένη πόλη. Είναι η Έφεσος! Και οι δύο πατρογονικές εστίες ανήκαν στην αποστολική Μητρόπολη Εφέσου έως το 1922 οπότε και ιδρύθηκε Μητρόπολη Βρυούλων. Τα γεγονότα που ακολούθησαν δεν επέτρεψαν ποτέ στον καινούργιο Μητροπολίτη να ενθρονιστεί. Μία ομάδα από Τσέτες-Νεότουρκους, με τη χαρακτηριστική τους ενδυμασία και τα όπλα τεταμένα, απειλούν τους Έλληνες, οι οποίοι ήδη προσπαθούν να εγκαταλείψουν την από αιώνων κοιτίδα τους, πορευόμενοι προς τα δεξιά της παράστασης, προς την φλεγόμενη Σμύρνη και την θάλασσα… 

Τίποτα δεν έχουν πάρει μαζί, παρά την εφέστιο εικόνα του αγίου Γεωργίου που μετέφεραν από την γη της Ιωνίας. 

Η εικόνα είναι έργο ενός σπουδαίου Ζωγράφου του Μιχαήλ Πολυχρονίου του Κρητός, ο οποίος έζησε για πολλά χρόνια στην Συρία και στον Λίβανο. Εργάστηκε σε ναούς του Πατριαρχείου Αντιοχείας, ως αγιογράφος και υπήρξε σημαντικότατος δάσκαλος των Μελχητών ζωγράφων. 

Εκ του ουρανού συνοδεύουν τρεις μορφές. Φεύγουν και αυτές μαζί με τον λαό. Πρόκειται για τους τρεις νεομάρτυρες των Βουρλών, τον άγιο Μιχαήλ, τον οσιομάρτυρα Νεκτάριο τον εκ Βρυούλων και τον νέο οσιομάρτυρα Νεκτάριο τον εκ Βρυούλων, ο οποίος μάλιστα μαρτύρησε στο Αϊβαλί, το 1922, καθ’ οδόν από το Άγιον Όρος προς την πατρίδα του με σκοπό να εμψυχώσει τους συμπατριώτες του. 

Δ΄. Η αγία Φιλοθέη υποδέχεται τους πρόσφυγες 

Το «Μάθημα Τοπικής Ιστορίας» δεν θα μπορούσε να κλείνει παρά με την αίσια έκβαση όσων διεσώθησαν. Οι καθημαγμένοι αυτοί άνθρωποι γίνονται κάτοχοι μιας γης ευλογημένης! Η γη του Ψυχικού ήταν πατρογονική περιουσία της αγίας Φιλοθέης, της Κυράς των Αθηνών, της μεγάλης αυτής πρωτοπόρου μοναχής και γυναίκας! Η γη αυτή έθρεψε αμέτρητα στόματα πεινασμένων κοριτσιών, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, τα οποία είτε από πείνα, φτώχεια και ορφάνια είτε επειδή κακοποιήθηκαν από συγγενείς ή συζύγους, η αγία περιέθαλπε και μόρφωνε στο πρώτο σχολείο θηλέων όλης της Ευρώπης που η ίδια εμπνεύστηκε και συντηρούσε προσδαπανώντας την περιουσία της. 

Η αγία λοιπόν υποδέχεται συμβολικά τον «νεότερο Ισραήλ» που διέβη, αντί της Ερυθράς, το Αιγαίο… Καθαρά, περιποιημένα και χαρούμενα πρόσωπα διακρίνονται στην σύνθεση. Νεογέννητοι άνθρωποι και νέα επαγγέλματα συνοδευόμενα από τους ήχους της ποντιακής λύρας αποπνέουν ένα αίσθημα αισιοδοξίας και ελπίδας για το αύριο. Βεβαίως προπορεύονται ιερείς με την εικόνα του αγίου Γεωργίου, ο οποίος από ψηλά καθοδηγεί το λαό του ως άλλος Μωυσής. 

Στο κέντρο της παράστασης και πάλι η Ακρόπολη, το αιώνιο σύμβολο της αντίστασης κατά του ολοκληρωτισμού, της δημοκρατίας, της ελευθερίας και συνάμα το σύνορο του μεθορίου κόσμου της Ανατολής και της Δύσης. Σύνορο με την έννοια, όχι ότι χωρίζουμε κάτι, αλλά ότι συν-ορεύουμε, έχουμε δηλαδή κοινά όρια, ακουμπάμε, έχουμε να μάθουμε ο ένας από τον άλλο! 

Επιβλητικό το πράσινο προάστιο μας και ο καινούργιος, όπως είναι σήμερα, Ναός του Αγίου Γεωργίου, που άρχισε να οικοδομείται το 1974. Μάλιστα ο Ναός μας εγκαινιάστηκε στις 6 Μαΐου του 2017 από έναν Νεοψυχικιώτη, τον Σεβ. Μητροπολίτη Κορίνθου κ. Διονύσιο, ο οποίος έλκει την καταγωγή του από το Μελί! 

Δεξιότερα της αγίας βρίσκεται το πηγάδι για να μας θυμίζει ότι ήταν εκείνη η οποία άνοιξε πηγάδια για να πίνουν οι εργάτες των χωραφιών της νερό και να ξεδιψούν, κατά τους δύσκολους θερινούς μήνες. Λέγεται ότι είχε γράψει στα χείλη των πηγαδιών την εξής φράση: «ΥΔΩΡ ΨΥΧΙΚΟΝ» εξ ής και το τοπωνύμιό μας Ψυχικό! 

Τέλος εικονίζεται ο «μελιχρός» Υμηττός, όπως χαρακτηρίζει ο άγ. Μιχαήλ Χωνιάτης, το βουνό, το οποίο αντικρίζουμε καθημερινά οι κάτοικοι του Νέου Ψυχικού. Εκ των ουκ άνευ η μη αναφορά στα αμπέλια, καθώς μετά το Ψυχικό ανοίγεται ο κάμπος των Μεσογείων, από όπου η Αττική γη και κάτοικοί της τρέφονταν από το κρασί, το λάδι και τον άργυρό της!