Κυριακή, 22 Ιουλίου 2018

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ ΚΑΙ Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ

Ο Γιάννης Τσαρούχης με αρχιερατική στολή, το 1989, μια ημέρα πριν από το θάνατό του.
φωτογραφία: Γιώργος Τουρκοβασίλης


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Αγαπώ πολύ την Εκκλησία και τη Βυζαντινή μουσική 
Γιάννης Τσαρούχης 
Στις 20 Ιουλίου, πριν 29 χρόνια, απέδρασε προς την αιωνιότητα ο Γιάννης Τσαρούχης (1910 – 1989).
Ο Τσαρούχης που όπως είπε ο Μάνος Χατζιδάκις «ποτέ του δεν υπήρξε Κρατικός. Ήταν και είναι Εθνικός και Χριστιανός μαζί»! 
Σκέφτηκα, λοιπόν, να αφιερώσω στη μνήμη του ένα κείμενο για τη σχέση του με τη Βυζαντινή Μουσική. 
Ο ίδιος μας πληροφορεί σχετικά: «Είμαι βαθύτατα επηρεασμένος από την Ορθόδοξη Εκκλησία, τη μουσική της, τη θεολογία της, αλλά αυτό δεν το δείχνω κάνοντας πράγματα βυζαντινίζοντα, τα οποία άλλωστε έμαθα από τον Κόντογλου που ήταν μαθητής μου και ήμουν βοηθός του. Είναι μια ζωντανή θρησκεία και μια ζωντανή φιλοσοφία που συνεχίζονται ακόμη και σε αυτούς που λένε ότι δεν πιστεύουν. Είναι σπουδαίος ο πολιτισμός ο βυζαντινός που ζει ζωντανά σήμερα και εξελίσσεται μαζί με τη ζωή. Η μουσική, ιδίως, με γοητεύει πάρα πολύ και προσπάθησα στην αρχή να μάθω, είδα όμως ότι ήταν πολύ δύσκολο να αφοσιωθώ στη μουσική και να μάθω και ζωγραφική μαζί». 
Η σχέση του Τσαρούχη με την Εκκλησία χρονολογείται, λοιπόν, από πολύ παλιά, όταν μαθήτευε στον Φώτη Κόντογλου. Ο ίδιος ομολογεί: «Ο Κόντογλου μ’ έκανε να γνωρίσω την Εκκλησία, η οποία ήταν για μένα ένα πράγμα άγνωστο. Η Εκκλησία που γνώρισα όταν ήμουνα μικρό παιδί δεν ήταν η ίδια με την Εκκλησία που σχημάτισαν σιγά σιγά οι πρόσφυγες που φέραν τη βυζαντινή μουσική ξανά».

1932. Ο Τσαρούχης και ο Φώτης Κόντογλου με ράσα δόκιμων μοναχών στη Μονή Βαρλαάμ,
στα Μετέωρα (φωτ. Ι. Π. Παπαχατζηδάκης).

Ο Τσαρούχης έχει γράψει, επίσης, σε κείμενό του για την Εύα Πάλμερ – Σικελιανού, ότι εκείνη ήταν που στην ουσία του «άνοιξε τα μάτια» για να δει τον θησαυρό της βυζαντινής μουσικής και μάλιστα ως φυσική συνέχεια της αρχαίας ελληνικής. 
Ο Χατζιδάκις μας έκανε γνωστό πως ο Τσαρούχης έψαλλε στο Μετόχι του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα μαζί με τον Νίκο Γεωργιάδη, τον Χρήστο Βαχλιώτη, τον Ιωάννη και τον Κοσμά Ξενάκη.
Αφηγείται ο Χατζιδάκις: "Δεν θα ξεχάσω ποτέ, σαν ήμουν 18 χρονών, μες στα δύσκολα για όλους χρόνια της γερμανικής κατοχής, τον Τσαρούχη, τριγυρισμένο από διαλεχτούς νέους μαθητές του, να παρακολουθεί τη λειτουργία του Επιταφίου, σ’ ένα μικρό εκκλησάκι της Πλάκας, κρατώντας μιαν αναμμένη λαμπάδα, με μιαν άνετη ευλάβεια, χωρίς τον ιουδαϊσμό των «τακτικών χριστιανικών θαμώνων», με μιαν ευλάβεια που λες και υπήρχε μέσα του χιλιάδες χρόνια, να ψάλλει «γνησίως βυζαντινά», και συγχρόνως να ευφραίνεται τις μύριες προεκτάσεις ετούτης της στιγμής που ζούσε".
Σημαντική είναι, επίσης, η μαρτυρία του Μένη Κουμανταρέα: «..Θυμάμαι, στο Μετόχι του Αγίου Τάφου, το πρόσωπο του Τσαρούχη έντονα ροδαλό από φυσικού του, μα που τότε κοκκίνιζε σα να είχε πιει οκάδες ρετσίνα, με μάτια βαθιά μπλε στα οποία διαγράφονταν μια ανάλαφρη ειρωνεία, η ίδια ειρωνεία που διαπίστωνα όταν τον άκουγα να αφηγείται μια ιστορία, πράγμα που έκανε τους άλλους να γελούν, ενώ εκείνος έμενε ατάραχος. Έψελνε ένρινα, ανατολίτικα, όπως οι πρόσφυγες από τη Μικρασία, γιατί, όπως έλεγε, ήσαν οι μόνοι που είχαν διατηρήσει ακέραιη τη βυζαντινή παράδοση. ¨Ήταν εκστασιασμένος κι έμοιαζε πολύ με τους στρατευμένους νέους που στόλιζαν τους πίνακές του, σαν ένα παλικαράκι που είχαν φυτρώσει στους ώμους φτερούγες». 
Ο Μάρκος Δραγούμης μας πληροφορεί ότι ο Τσαρούχης πήγαινε και άκουγε τον πρωτοψάλτη Θεόδωρο Χατζηθεοδώρου στο Μετόχι του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα. 
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του εκκλησιαζόταν στην Αγία Ειρήνη της οδού Αιόλου, όπου αναπαυόταν το πνεύμα του με την ερμηνεία της βυζαντινής μουσικής από τον Λυκούργο Αγγελόπουλο και τη χορωδία του. 
Ακόμη, είναι γνωστή βαθιά έλξη που ασκούσε στον Τσαρούχη το Άγιον Όρος, όπου – αν και άρρωστος σοβαρά – έφτανε ως απλός προσκυνητής τις παραμονές της Μεγαλοβδομάδας για να παρακολουθήσει τις ολονύχτιες ακολουθίες. Το μοναστικό τυπικό τον ενθουσίαζε. Οι αργόσυρτες βυζαντινές μελωδίες τον γοήτευαν.

Ανάσταση στο Πρωτάτο (1982). Ο Γ. Τσαρούχης στο στασίδι κρατώντας τη λαμπάδα του.
Ο Μ. Χατζιδάκις έγραψε: «Ο Τσαρούχης είναι χριστιανός, όχι γιατί πηγαίνει στην εκκλησιά, αλλά γιατί ξέρει
να στέκεται μέσα σ’ αυτήν, με την άνεση ενός παπά και με την αγιότητα ενός μικρού παιδιού».

Από τα γραφτά του αντιλαμβανόμαστε ότι είχε σοβαρή άποψη για την βυζαντινή μουσική: «Δεν είμαι μουσικολόγος, αλλά αυτές οι υπερβολές ορισμένων Εγγλέζων, που νομίζουν ότι η μουσική η παλιά, από τα χειρόγραφα, ήταν τελείως διαφορετική από τη σημερινή μουσική τη Βυζαντινή, είναι λανθασμένες. Δηλαδή, η γραφή ήταν μια εποχή στενογραφική. Κι εγώ που πήρα μαθήματα από έναν ψάλτη αϊβαλιώτη, λαϊκό, μου ‘λεγε: «Παιδί μου μάθε να διαβάζεις. Αλλά μην τα λες όπως είναι γραμμένα μα να τ’ αλλάζεις». 
Η προβληματική του Τσαρούχη είναι ειδική και δείχνει την ευρύτητα των αναζητήσεών του και την ευρυμάθειά του. Στον 20ο αιώνα οι ξένοι μουσικολόγοι που ασχολήθηκαν με τα μεγίστης αξίας χειρόγραφα της βυζαντινής μουσικής, στην προσπάθειά τους να μεταγράψουν τα παλαιά μέλη που ήταν σε στενογραφική παρασημαντική, διατύπωσαν την άποψη ότι υπάρχει μέγα χάσμα μεταξύ των παλαιών μελωδιών και των νεωτέρων και άρα ουδεμία σχέση έχει η προ της Αλώσεως μουσική με την μεταβυζαντινή (όπως μάλιστα καταγράφεται από το 1814). Ο Τσαρούχης δε συμμερίζεται καθόλου αυτή την άποψη, αφ’ ενός γιατί γνωρίζει, όπως ο ίδιος λέει, τις ανάλογες ιστορικές εξελίξεις στην ελληνική ζωγραφική και την αγιογραφία και αφ’ ετέρου διότι εμπιστεύεται – ορθώς – τον δάσκαλό του τον λαϊκό ψάλτη, ο οποίος του είπε να μάθει να διαβάζει τα μουσικά κείμενα, αλλά να μην τα λέει όπως είναι μα να τ’ αλλάζει. Αυτό σημαίνει ότι η βυζαντινή μουσική παράδοση καταγράφεται με εκπλήσσουσα – για παραδοσιακή μουσική – λεπτομέρεια, αλλά για να εκτελεστεί σωστά πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν το καθοριστικό στοιχείο της προφορικής παράδοσης. Οι ερμηνευτές, ψάλτες και ιερείς, αποδίδουν τα μέλη με όλα τα ποικίλματα και τα μικροδιαστήματα, τα αυτοσχεδιαστικά στοιχεία και τα μελίσματα, όπως τα παρέλαβαν και τα άκουσαν από τους προηγούμενους.

Ο Τσαρούχης φωτογραφημένος από τον Ανδρέα Εμπειρίκο στο Μαρούσι, Φεβρουάριος 1972

Ο Μάρκος Δραγούμης πιστοποιεί σε κείμενό του την Τσαρούχεια αυτή προβληματική. Αναφέρει τις συζητήσεις που έκανε με τον Τσαρούχη για το θέμα, ο οποίος «πίστευε πως οι δυτικοί δεν μπορούν συλλάβουν την ουσία της βυζαντινής μουσικής, ότι κακώς υποτιμούσαν (τώρα όχι πια) τη νεότερη αλλά ζωντανή παράδοσή της, κακώς θεωρούσαν ότι όλα τα είδη της είχαν τουρκοποιηθεί κι ότι οι μεταγραφές τους από τα αρχαία βυζαντινά χειρόγραφα ήταν υπεραπλουστευμένες». Έτσι ο Δραγούμης, «υποψιασμένος» από τον Τσαρούχη μίλησε, όπως γράφει, στον μεγάλο μουσικολόγο Έγκον Βέλλες για τη λάθος μεταγραφική λογική των δυτικών μουσικολόγων και εν μέρει, τουλάχιστον, τον έπεισε. Ο Τσαρούχης όμως ήταν θιασώτης του γνησίου μέλους και όχι του νόθου. Με την ανάπτυξη της Ωδειακής παιδείας στην Ελλάδα, άρχισε να διδάσκεται η βυζαντινή μουσική κατά τρόπο ξηρόφωνο, κατ’ ευρωπαϊκόν επηρεασμόν, χωρίς την προφορική παράδοση που ουσιαστικά αναδεικνύει το μέλος. Τότε οι «ωδειακοί» ψάλτες θεωρούσαν τους παλιούς ως αμανετζήδες και νοθευτές της μουσικής. 
Ο Τσαρούχης μας διασώζει μια σπουδαία μαρτυρία γύρω απ’ αυτήν την εξέλιξη: «Ένας γέρος Αϊβαλιώτης που μου δίδασκε ψαλτική, το 1931, συναντήθηκε με έναν καθηγητή του Ωδείου που προσπαθούσε να του αποδείξει ότι δεν ακολουθεί τη Βυζαντινή παράδοση. Όταν έφυγε ο καθηγητής, μου είπε ο γέρο – ψάλτης: Μην τους ακούς αυτούς τους δασκάλους παιδί μου, δεν είδες τι άσκημα που έψελνε;» 
Όπως ομολογεί ο ίδιος ο Τσαρούχης: "Θέλησα να μάθω βυζαντινή μουσική για να βοηθηθώ στη σκηνοθεσία του θεάτρου. Έχω φτάσει μέχρι τον πλάγιο πρώτο. Έχω ψάλλει και σε κάποιο δίσκο στο Παρίσι. Πάντως δε μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου σαν μουσικό". 
Ο Τσαρούχης σαν γνήσιος ρωμιός ενδιαφέρθηκε και για τη μουσική του Γένους. Ακούραστος θηρευτής της αλήθειας της Παράδοσής μας φρόντισε να μη μείνει άγευστος και αυτού του θησαυρού. Ας είναι αιωνία η μνήμη του! 
Παραθέτουμε στη συνέχεια ένα ντοκιμαντέρ του Δ. Βερνίκου, το οποίο αρχίζει με τον Τσαρούχη να ψάλλει το "Κύριε εκέκραξα" σε ήχο πλάγιο του πρώτου.


Ντυμένος την αρχιερατική στολή. Villeneuve-Les Sablons, 1972 (Αρχ. Α. Σαββάκη)

Σάββατο, 21 Ιουλίου 2018

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΓΟΥΡΤΣΗΣ: "Ελλάδα - Τουρκία: άγνωστοι γείτονες, άσπονδοι φίλοι"


Εκδήλωση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις έγινε στο Ηράκλειο την Τετάρτη 18 Ιουλίου 2018 στο Πολύκεντρο του Δήμου Ηρακλείου. Τίτλος της εκδήλωσης, την οποία διοργάνωσε η Ηράκλεια Πρωτοβουλία ήταν «Ελλάδα - Τουρκία: Τόσο κοντά κι όμως τόσο μακριά: άγνωστοι γείτονες, άσπονδοι φίλοι». 
Ομιλητής ο Γιάννης Γιγουρτσής, καθηγητής στην Μεγάλη του Γένους Σχολή της Κωνσταντινούπολης. 
Προλόγισε η Τασούλα Μαρκομιχελάκη, επίκουρη καθηγήτρια τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. 
Η ομιλία ήταν μια προσπάθεια γνωριμίας με τον άγνωστο εν πολλοίς γείτονα μας που είναι η Τουρκία, με την οποία όχι μόνο είμαστε υποχρεωμένοι ως γείτονες να συνυπάρξουμε, αλλά βιώνουμε μαζί της μια σχέση ιδιαίτερη, μια σχέση "αγαπητική" με εντάσεις και πάθος, με τα πάνω και με τα κάτω της, τις καλές και τις κακές της στιγμές, μια σχέση ωστόσο που είναι συμπληρωματική και αναγκαία και για τα δύο μέλη αυτής της ιδιότυπης συζυγίας. Προϋπόθεση όμως για να προχωρήσει η σχέση αυτή είναι η αμοιβαία γνωριμία των δυο πλευρών, πέρα από στερεότυπα και προκαταλήψεις και αυτός ήταν ο κύριος στόχος της ομιλίας, η οποία συνεχίστηκε με μια μακρά και ενδιαφέρουσα συζήτηση κατά την οποία ο ομιλητής απάντησε σε πολλές και ενδιαφέρουσες ερωτήσεις και σχόλια του κοινού.


Παρασκευή, 20 Ιουλίου 2018

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΥΜΝΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

Ο προφήτης Ηλίας του παπα Σταμάτη Σκλήρη 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Με αφορμή την σημερινή εορτή του Προφήτη Ηλία, φίλοι μου, σκέφτηκα ένα μικρό αφιέρωμα με οδηγό τον κυρ - Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.
Ο Σκιαθίτης είχε, ως γνωστόν, ενδιατρίψει και στην υμνογραφία. Τα λίγα, μα λίαν ενδιαφέροντα, υμνογραφήματά του συμπεριέλαβε στην έκδοση των Απάντων του (εκδ. ΔΟΜΟΣ, τόμος πέμπτος, Αθήνα 1988) ο κράτιστος φιλόλογος, λογοτέχνης και παπαδιαμαντολόγος  Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, στον οποίο οφείλουμε πολλά!
Μεταξύ των παπαδιαμάντειων υμνογραφημάτων και τα Απόστιχα του Μικρού Εσπερινού εις την εορτήν του Προφήτου Ηλιού.
Στα υπομνήματα της κριτικής έκδοσης του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου, διαβάζουμε ότι κατά τον Βαλέτα «αυτά τα τρία μικρά τροπάρια εις ήχον β’ προς το Οίκος του Εφραθά, τα συνέθεσε ο Ππδ. χωρίς να κοπιάσει καθόλου και μέσα σε λίγη ώρα κατά τα τελευταία του χρόνια, όταν κάποτε είχε πάει στο πανηγύρι του Προφήτου Ηλία, που το μοναστηράκι του βρίσκεται σε μιαν όμορφη αγναντερή τοποθεσία… Τάγραψε, για να συμπληρώσει μ’ αυτά την παλιάν ασματική ακολουθία του Προφήτη, απ’ την οποία λείπει ο μικρός Εσπερινός».
Ο Παπαδιαμάντης έγραψε τρία τροπάρια, αλλά προσέθεσε κι ένα θεοτοκίον «παλαιόν» ως «Δόξα, και νυν» των αποστίχων (Δέσποινα αγαθή, τας αγίας σου χείρας, προς τον Υιόν σου άρον, τον φιλόψυχον Πλάστην, οικτειρήσαι τους δούλους σου). Αυτό το "παλαιόν" θεοτοκίον το πήρε - μάλλον - ο Παπαδιαμάντης από την Ακολουθία του Μικρού Εσπερινού της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Εκεί το συναντάμε ως "Δόξα και νυν" των Αποστίχων.
Στα τρία αυτά μικρά προσόμοια (όλες κι όλες 45 λέξεις), ο κυρ – Αλέξανδρος υμνεί τον Ηλία ως ζηλωτήν και θεόπτην, στον οποίο αποκαλύφθηκε ο Θεός ως «αύρα λεπτή». Δεν παραλείπει όμως, στο γ’ προσόμοιο, να αναφερθεί και στην παρουσία του Προφήτη Ηλία κατά την Μεταμόρφωση του Κυρίου, ο οποίος τον παρέστησε «εν Θαβωρίω μάρτυρα». Αυτή την αναφορά στην εσχατολογικής σημασίας παρουσία του Προφήτη Ηλία, τη συναντάμε μόνο σε κάποια τροπάρια των Κανόνων του Όρθρου της εν Μηναίω ακολουθίας του. Δεν τονίζεται, δηλ., από τους υμνογράφους του στα δοξαστικά, ιδιόμελα και λοιπά προσόμοια, η θαυμαστή παρουσία του στο Θαβώρ, όπου πλαισίωνε μαζί με τον Μωϋσή τον μεταμορφωθέντα Κύριο για να δηλωθεί ότι Αυτός «ζώντων και νεκρών κυριεύει». Αυτή η παρουσία του Προφήτου εξαίρεται στην ακολουθία της εορτής της Μεταμορφώσεως του Κυρίου.


Παραθέτουμε τα τρία προσόμοια του κυρ Αλέξανδρου για τον Θεσβίτη: 
Ἦχος β´. Οἶκος τοῦ Ἐφραθᾶ.
Οὐ πῦρ, οὐ συσσεισμός, οὐχὶ σφοδρόν σε πνεῦμα, αὔρα λεπτὴ δὲ μάκαρ, ἀνέδειξε θεόπτην, Ἠλία μεγαλώνυμε.
Στίχ. Μὴ ἅπτεσθε τῶν χριστῶν μου.
Αὔρᾳ τὸν ἐν λεπτῇ, ἰδόντα Θεοῦ δόξαν, ὡς ζηλωτὴν Κυρίου, θεσπέσιον Προφήτην, ὑμνοῦμεν οἱ θεόφρονες.
Στίχ. Σὺ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα.
Σὲ ὁ Μονογενής, Υἱὸς ὁ τῆς Παρθένου, Θεὸς σεσαρκωμένος, παρέστησε τρισμάκαρ, ἐν Θαβωρίῳ μάρτυρα.
Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτοκίον. Παλαιόν.
Δέσποινα ἀγαθή, τὰς ἁγίας σου χεῖρας, πρὸν τὸν Υἱόν σου ἆρον, τὸν φιλόψυχον Πλάστην, οἰκτειρῆσαι τοὺς δούλους σου.


Τα τρία αυτά προσόμοια του Παπαδιαμάντη, όπως και όλα τα υμνογραφήματά του, ηχογράφησε με επιμέλεια τον Μάϊο του 1991 η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία υπό τη διεύθυνση του αείμνηστου Λυκούργου Αγγελόπουλου. Το 1993 κυκλοφόρησαν δύο κασέτες με αυτή την πρωτότυπη εργασία.
Η πρώτη περιείχε ολόκληρη την ασματική ακολουθία του Αγίου ιερομάρτυρος Αντίπα Επισκόπου Περγάμου και η δεύτερη όλα τα υμνογραφικά σπαράγματα, θα λέγαμε, που συνέθεσε με διάφορες αφορμές ο Παπαδιαμάντης. Εδώ υπάρχουν και τα τροπάρια στον Προφήτη Ηλία, ο κανόνας στην Παναγία την Γοργοεπήκοο (τρεις ωδές) και ο ικετήριος κανών εις τον Άγιον Διονύσιον τον εν Ολύμπω.
Θα ήταν ευχής έργο να βγει κάποια στιγμή αυτή η σημαντική δουλειά της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας και σε ψηφιακούς δίσκους, αφού σήμερα η τεχνολογία καλπάζει και πολλά σημαντικά πράγματα χρήζουν επανεκδόσεως σε ψηφιακή μορφή.

Panagiotis Ant. Andriopoulos: Les deux Alexandre de la diaspora russe: Père Alexandre Schmemann – Alexandre Soljenitsyne


Στο τεύχος 9 του Περιοδικού Στέπα - Επιθεώρηση ρωσικού πολιτισμού (Άνοιξη 2018), που εκδίδει και επιμελείται ο ακατάβλητος Δημήτρης Β. Τριανταφυλλίδης, δημοσιεύθηκε κείμενό μου με τον τίτλο: Οι δύο Αλέξανδροι της Ρωσικής Διασποράς: π. Αλέξανδρος Σμέμαν – Αλεξάντρ Σολζενίτσιν.
Είχα την τύχη το κείμενο αυτό να μεταφραστεί στα γαλλικά από την κα Dominique Klonou, συγγενή του εν Γενεύῃ διαμένοντος εξάδελφου του μακαριστού π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, νομικού και Άρχοντος Εκδίκου του Οικουμενικού Θρόνου Δρ Τύχωνα Τρογιάνωφ.
Παραθέτω στη συνέχεια την μετάφραση αυτή, ευχαριστώντας από καρδιάς τόσο την κα  Dominique Klonou, όσο και τον κ. Tikhon Troyanov για την θερμή υποδοχή του κειμένου μου και φυσικά για την μετάφρασή του.
π.α.α.

Πέμπτη, 19 Ιουλίου 2018

Ο ατέρμονος χρόνος των βιβλιοπωλείων της Νέλλης Βουτσινά


Χριστίνα Μπάνου 
Επίκουρος καθηγήτρια (Πολιτική και Εκδοτική του Βιβλίου), στο Τμήμα Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας του Ιόνιου Πανεπιστημίου 
Κάθε κείμενο μπορεί να είναι ένας χαιρετισμός, μια ανάμνηση, ένας ξανακερδισμένος χρόνος, μια εκδοχή, ένας εξαγνισμός, ίσως αποχαιρετισμός. Για την πολυαγαπημένη φίλη των βιβλιοπωλείων και της νεότητας Νέλλη Βουτσινά το κείμενο αυτό δεν μπορεί να είναι νεκρολογία, όχι μόνο γιατί η λέξη ηχεί σκληρή, αλλά γιατί ο τροχός των βιβλίων και του χρόνου της Νέλλης μοιάζει να εξακολουθεί να γυρίζει με τους δικούς του ρυθμούς ατέρμονα. Γιατί στη Νέλλη ταιριάζει μόνο ένα κείμενο για βιβλία και βιβλιοπωλεία, για τη ζωή μέσα και πέρα από τα μυθιστορήματα, πίσω από τα ράφια και μέσα από τις λέξεις. Πέρα από το ότι η Νέλλη ήταν προνομιακή συνομιλήτρια της λογοτεχνίας, χαρισματική αναγνώστρια, ταλαντούχος βιβλιοπώλης και εξαιρετικός άνθρωπος, νομίζω ότι είχε την ευλογία και το ταλέντο των βιβλίων. Υπό αυτή την έννοια, ο τροχός του χρόνου στην εικονογραφία, ο τροχός των βιβλίων στην αναγνωστική μηχανή περασμένων αιώνων, ο τροχός της φιλίας, των διαδρομών και των σελίδων προφανώς γυρίζει για όσους τη γνωρίσαμε και την αγαπήσαμε. 
Γνώρισα τη Νέλλη ανάμεσα στα βιβλία, στο βιβλιοπωλείο Τροχός της οδού Αράτου, στην Πάτρα. Μετά τη βιτρίνα, κατεβαίνοντας τα λίγα σκαλιά προς αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί (είμαι βέβαιη πλέον για αυτό) ο παράδεισος των βιβλίων, συναντηθήκαμε πολύ νέες, το 1994, μάλλον – και ανάμεσα στα βιβλία συνεχίστηκε η φιλία μας ακολουθώντας διαδρομές πόλεων, χρόνων, επιλογών, αλλαγών με μόνη σταθερά το πάθος για τη λογοτεχνία και τα βιβλία, πάθος που διατρέχει τη ζωή μετουσιώνοντάς τη, ξανακερδίζοντας τον χαμένο χρόνο και επανα-ανακαλύπτοντας τις απεριόριστες εκδοχές. Γιατί όσοι ζούμε στα βιβλία έχουμε πολλές εκδοχές, που όσο κι αν ο χρόνος τις περιορίζει, πολλές από αυτές επιμένουν επαναπροσδιορίζοντας αυτό που οι περισσότεροι αποκαλούν πραγματικότητα. 
Η Νέλλη ήξερε. Και ο Τροχός της Νέλλης είναι, κατά την προσωπική γνώμη και εμπειρία μου, ένα από τα καλύτερα βιβλιοπωλεία που έχω γνωρίσει, εφάμιλλο και συχνά καλύτερο αντίστοιχων ανεξάρτητων στο εξωτερικό. «Το δικό μας ήταν καλύτερο», της είχα πει μια φορά στο τηλέφωνο βγαίνοντας από ένα μικρό, ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο κάπου στη Σκωτία. Ο «Τροχός» ήταν βεβαίως της Νέλλης αλλά ήταν συνάμα και δικός μας, γιατί η Νέλλη είχε το ταλέντο και το χάρισμα του βιβλιόφιλου, παθιασμένου βιβλιοπώλη να κάνει τον επισκέπτη-αναγνώστη να νοιώθει ότι ο χώρος ήταν δικός του. Ο «Τροχός» ήταν τόπος που φώτιζε τη ζωή και τα χρόνια τότε, τους δρόμους της Πάτρας και τους δρόμους τους προσωπικούς, ως απόλυτος τόπος βιβλίων, συνάντησης, επικοινωνίας, σκέψης, παρηγοριάς, χαράς, ανακάλυψης, εντρύφησης. 
Στα επόμενα χρόνια ο Τροχός μετακόμισε στο διπλανό κτήριο, σε μεγαλύτερο χώρο, ανεβαίνοντας αυτή τη φορά τα σκαλιά προς τον τόπο των βιβλίων και της συζήτησης, προς τον επίγειο, απτό χώρο της συνάντησης με τα βιβλία γυρίζοντας τους δείκτες πολλαπλών ιδεατών χρόνων (μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 2000). Το βιβλιοπωλείο της Νέλλης ήταν αυτό που ένα ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο σήμερα πασχίζει να είναι και συχνά δίδονται συμβουλές (και δεκάλογοι και σεμινάρια και webinars και μεταπτυχιακά προγράμματα) για το πώς πρέπει να είναι. Η Νέλλη αποτελούσε παράδειγμα χαρισματικού βιβλιοπώλη που δεν χρειάζεται κανένα σεμινάριο, γιατί ξέρει τι είναι και τι ακόμα μπορεί να είναι το βιβλιοπωλείο. «Μάγος και μεσίτης των βιβλίων» γράφει ο Τσβάιχ για τον παλαιοβιβλιοπώλη Μέντελ. Και αυτό ακριβώς ήταν η Νέλλη Βουτσινά. 
Αφού σπούδασε κοινωνιολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, η Νέλλη επέστρεψε στην Πάτρα, και από πολύ νέα αφοσιώθηκε και αφιερώθηκε στα βιβλιοπωλεία μοιραζόμενη τις αναγνωστικές περιπέτειές της. Πάντοτε χαμογελαστή (ένας από τους καλύτερους ανθρώπους που έχω γνωρίσει), ευγενική, με χιούμορ, με εξαιρετική παιδεία και ανατροφή, και βεβαίως με απαράμιλλο λογοτεχνικό γούστο, γνώριζε το κατάλληλο, το ταιριαστό για τον κάθε αναγνώστη βιβλίο. Υπήρχε ένα μικρό τραπέζι και πάγκοι κοντά στο ταμείο, στο βάθος του παλαιού Τροχού, που καθόμασταν με τις ώρες και συζητούσαμε με τον καφέ δίπλα. Ο Τροχός με περίμενε, μας περίμενε όλους, μετά από ταξίδια και διαδρομές. 
Και όταν έκλεισε ο «Τροχός», πάλι στα βιβλία έβρισκα τη Νέλλη, με «την ασθένεια της λογοτεχνίας», στην Αθήνα ξανά. Εργάστηκε στον Ιανό για μεγάλο χρονικό διάστημα προσφέροντας την έμπειρη ματιά και το γούστο της στους πάγκους ενός μεγάλου βιβλιοπωλείου και μετά στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων «Ποταμός», σε εκείνη τη γωνία στο Κολωνάκι, με το άρωμα του καφέ και των τυπωμένων σελίδων. Και μετά κατεβαίνοντας την Ερμού, στρίβοντας δεξιά στην Αιόλου η Νέλλη πάλι μέσα στα βιβλία ήταν, στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων «Πόλις». Και μετά στις εκδόσεις «Αιώρα». 
Σκηνικά, πόλεις και σελίδες: οδοί και ιστορίες που επαναπροσδιορίζονται μέσα από εξώφυλλα, παραγράφους και ράχες βιβλίων. Επιστρέφοντας στην γενέθλια Πάτρα, πριν από περίπου πέντε χρόνια, μετά την πρόωρη και τραγική απώλεια της πολυαγαπημένης αδελφής της Ναταλίας, η Νέλλη κατά τα τελευταία χρόνια εργαζόταν στις εκδόσεις «Πικραμένος». Γράφοντας και μιλώντας για βιβλία, σχεδιάζοντας βιβλία, παρουσιάζοντας βιβλία, συνεργαζόμενη με συγγραφείς, η Νέλλη ζούσε στον κόσμο του βιβλίου, σε διαφορετικούς κρίκους της εκδοτικής αλυσίδας με οδηγό της την πάντοτε δίκαιη κρίση, την οξυδέρκεια, την ευαισθησία, τη γνώση αλλά και το ταλέντο να κατανοεί τους άλλους. Και τα τελευταία χρόνια, μέσα από τις σελίδες μοιραζόταν όπως πάντα, όψεις της λογοτεχνίας και της ζωής, κοντά στους φίλους, τους συνεργάτες και την οικογένειά της: τον πατέρα της Γεράσιμο και τη μητέρα της Ξανθή (την οποία θυμάμαι να ανοίγει περνώντας την πόρτα του «Τροχού» και να μας χαιρετά πάντοτε χαμογελαστή), στους οποίους σήμερα 17 Ιουλίου 2018 -ημέρα του «τελευταίου αντίο»- δεν υπάρχει λέξη κατάλληλη για να απευθυνθεί κάποιος, και βέβαια τον αδελφό της και τα ανίψια της. 
Βεβαίως, η ευαίσθητη και οξυδερκής Νέλλη έγραφε ωραία για τα βιβλία (ήδη ο παρελθοντικός χρόνος μπλέκεται σε αυτό το κείμενο στενοχωρώντας). Αρθρογραφούσε στη Book Press και έγραφε στο βιβλιοφιλικό ιστολόγιό της «Αναγνωστική αδεία» για τις αναγνωστικές περιπέτειές της, όπως η ίδια τις αυτο-προσδιόριζε. 
Στα χρόνια που μεσολάβησαν μιλούσαμε πιο αραιά, συναντιόμαστε λιγότερο (και τώρα λυπάμαι για αυτό, ξέροντας πόσο λιγοστεύουν οι φίλοι, πόσο ανεκτίμητοι είναι οι φίλοι της νεότητας τους οποίους τελικά ποτέ δεν χάνουμε – όμως θα ήθελα να έχω ακούσει τη χαρακτηριστική, κάπως βραχνή, φωνή της μια φορά ακόμα, ίσως στα γενέθλιά των 50 χρόνων της, στις 28 Ιουνίου) αλλά ήξερα ότι η Νέλλη ήταν πάντοτε εκεί, προνομιακή συνομιλήτρια της λογοτεχνίας, ήξερα ότι (όπως έλεγε και εκείνη) διαβάζαμε ταυτόχρονα τα ίδια βιβλία ή ότι θέλαμε να διαβάσουμε τα ίδια βιβλία συνδυάζοντας παρόμοιες βιβλιακές διαδρομές. Αυτές τις ημέρες του Ιουλίου διαβάζοντας δυο βιβλία για τα βιβλιοπωλεία και την ανάγνωση σκεφτόμουν τη Νέλλη, προτού μάθω την Κυριακή 15 Ιουλίου την κάκιστη είδηση. Γνώρισα τη Νέλλη ανάμεσα στα βιβλία και με βιβλία θα την αποχαιρετήσω. Με τα «Βιβλιοπωλεία» του Carrion και τη «Χαμένη αναγνώστρια» του Fabio Stassi, βιβλία που είμαι σίγουρη ότι θα είχε λατρέψει εάν τα διάβαζε. Και με λέξεις για εκδοτικές και αναγνωστικές περιπέτειες. 
Εάν ισχύει άλλωστε αυτό που έγραψε ο Καρούζος ότι «στον ουρανό οι δυνατότητες είναι μόνο συναρπαστικές», τότε η Νέλλη σίγουρα χαμογελώντας θα φτιάξει ξανά έναν τροχό, στον οποίο οι φίλοι-αναγνώστες θα απολαμβάνουν τα βιβλία, εσαεί νέοι και δυνατοί, γεμάτοι αισιοδοξία και όνειρα, προτού οι απώλειες, οι τριβές, οι μικροπρέπειες, οι αρρώστιες, η σκληρότητα, η υποκρισία προσπαθήσουν να σκιάσουν το ελπιδοφόρο βλέμμα τους (χωρίς να το πετυχαίνουν πάντοτε, αλλά οι ρυτίδες δείχνουν πλέον την πάλη για τον ξανακερδισμένο χρόνο). 
Μα στον «Τροχό» τότε ήμασταν όλοι νέοι και νέοι θα παραμείνουμε, «ονειρευόμενοι», με χαμόγελο, δίνοντας μάχες για τις εκ λογοτεχνίας εκδοχές μας. 
Καλό ταξίδι, Νέλλη. Ξέρεις τι έγραψε η Τζόις Μανσούρ για τον ουρανό.

Τετάρτη, 18 Ιουλίου 2018

ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΦΛΕΡΥΣ ΝΤΑΝΤΩΝΑΚΗ

Ο Μάνος Χατζιδάκις και η Φλέρυ Νταντωνάκη περιστοιχίζονται από τους μουσικούς, κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης
του κύκλου τραγουδιών Οι γειτονιές του φεγγαριού, που κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1977. 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Πριν  πολλά χρόνια - τα φοιτητικά - πηγαίνω με φίλους στο Καφεθέατρο της οδού Κοδριγκτώνος στην Αθήνα για ν’ ακούσουμε σε μια από τις σπάνιες εμφανίσεις της την Φλέρυ Νταντωνάκη (1937-1998). Την ιέρεια του Μεγάλου Ερωτικού Μάνου Χατζιδάκι. Τότε δεν είχα ακόμη πολυσυνειδητοποιήσει την τεράστια σημασία αυτής της γυναίκας – μύθου.
Καθίσαμε πολύ κοντά στη μικρή σκηνή, πριν ακόμα αρχίσει το πρόγραμμα, και αμέσως έπεσε το μάτι μου σ’ ένα βιβλίο που ήταν πάνω σε μια καρέκλα: Αββά Δωροθέου, Έργα Ασκητικά. Μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση. Κατάλαβα ότι ήταν το ανάγνωσμα της Φλέρυς εκείνο τον καιρό. Αναζητούσε ως μαινάδα το νόημα, την ύπαρξη, τη λύτρωση. Γι’ αυτό και όταν την άκουσα να τραγουδάει εκστατικά το «Καίγομαι, ρίξε κι άλλο λάδι στη φωτιά» του Σταύρου Ξαρχάκου από το Ρεμπέτικο, είπα ότι αυτό το πλάσμα είναι απ’ αλλού φερμένο. Και «το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι…» (Ελύτης).
Κι αυτή, η της Ελευθερίας επώνυμος, ερχόταν από πολύ μακριά και πήγαινε ολοταχώς στο άβατο, όπου τρέλα και τέχνη είναι ένα και το αυτό. Ζωή και θάνατος. Το εδώ και το επέκεινα, ένα.
Χρόνια μετά, διάβασα μια συνέντευξή της στον Άγγελο Κουτσούκη που δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος του μηνιαίου μουσικού περιοδικού Δίφωνο (Οκτώβριος 1995). Εκεί η Φλέρυ έλεγε εξόχως αποκαλυπτικά πράγματα για την περιπέτειά της με τη θρησκεία:
"Ο έρωτας είναι το πρώτο σκαλοπάτι, το δεύτερο είναι η τέχνη και το τρίτο είναι η θρησκεία. Εγώ, φαίνεται ότι άρχισα μάλλον από το μεγάλο σκαλοπάτι, το τρίτο, τη θρησκεία. Φιλοδοξία μου ήταν να σπουδάσω όλες τις θρησκείες, όλων των χωρών. Το έκανα. Το δεύτερο σκαλοπάτι είναι η τέχνη. Και με την τέχνη ενώθηκα. Με τον Θεό, βέβαια, δεν ενώνεσαι ποτέ, γιατί είναι πολύ Μεγάλος και Απέραντος. Ενώθηκα με την ιδέα του Θεού, με την ιδέα του Χριστού, με την ιδέα της αγάπης, της απλότητας όλων των θρησκειών, όλων των χωρών, όλων των ανθρώπων, όλων των φυλών."
Γι’ αυτό η Φλέρυ ήταν η μόνη που θα μπορούσε να ψάλει τα Λειτουργικά του Χατζιδάκι. Έξι ρεμπέτικα – λαϊκές ζωγραφιές, πέντε τραγούδια από τον «Καπετάν Μιχάλη» ως ερωτικός άνεμος, δυο μινιατούρες από την «Εποχή της Μελισσάνθης» - χαρακτικά ψυχής, η θανατερή «Πέτρα» από το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλλο και το «Μαγικό χαλί» της Ανατολής από το «Τοπ Καπί». Κι αυτά τα Λειτουργικά τα έψαλε η Φλέρυ Νταντωνάκη στο σπίτι του Χατζιδάκι το 1970 στη Νέα Υόρκη. Αυτή είναι η ηχογράφηση που έχουμε. Πρόβες.


Γι’ αυτό κι ο Χατζιδάκις γράφει στο εσώφυλλο του δίσκου:
"Η Φλέρυ είναι ανεπανάληπτη και όταν δοκιμάζει. Δεν σκέφτεται το κοινό. Σκέφτεται τον απόλυτο έλεγχο της φωνής της. Και δίνεται ολόκληρη σε αυτό το κυνήγι της τελειότητας. Για μια ακριβή μουσική που πηγάζει τόσο από τα Ρεμπέτικα όσο και από τα δικά μου τραγούδια. Της είχα πει πως μια αληθινή τραγουδίστρια περιέχει την τεχνική τελειότητα της Σβάρτσκοπφ και την γήινη αμεσότητα της Νίνου και η Φλέρυ, στο ντοκουμέντο αυτό αποδεικνύει περίτρανα πως είναι μια αληθινή τραγουδίστρια". 
Σήμερα, είκοσι χρόνια μετά την αναχώρηση της Φλέρυς για την αιωνιότητα, σκέπτομαι πόσο τραγική υπήρξε η προσωπική της διαδρομή. Ίσως, όμως, γι’ αυτό μας άφησε ψήγματα χρυσού, που όσο περνάει ο καιρός λάμπουν περισσότερο εντός μας, για να μας δείχνουν το μέτρο του αληθινού βίου σε καιρούς ψεύτικους και κάλπικους…
Δείτε όλες τις σχετικές με τη Φλέρυ αναρτήσεις της Ιδιωτικής Οδού εδώ.

Τρίτη, 17 Ιουλίου 2018

Η ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΚΡΙΝΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ

Κολάζ Οδυσσέα Ελύτη
Επιμέλεια: Π.Α. Ανδριόπουλος

Στον Μικρό Ναυτίλο του Ελύτη η Αγία Μαρίνα έχει την τιμητική της: 
Τώρα που ο νους απαγορεύεται και οι ώρες δε γυρίζουν 
Από κήπο σε κήπο η σκέψη μου 
Δειλή σαν τριανταφυλλιά πρωτάρα 
Που αρπάζεται απ' τα κάγκελα 
Δοκιμάζει απαρχής ν' αρμόσει πάλι 
Με σταγόνων σφήνες λαμπερών 
Τα παμπάλαια πράσινα και τα χρυσά κείνα που μέσα μας 
Έχουν παντοτινές δεκαεφτά Ιουλίου 

Κολάζ του Οδυσσέα Ελύτη
Ν' ακουστεί και πάλι της Αγίας Μαρίνας το νερό στις πέτρες 

Στον Ταξιδιωτικό του Σάκο ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ, ένα από Τα Στιγμιότυπα είναι το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας στα Μυστεγνά της Λέσβου: 
ΜΥΤΙΛΗΝΗ 
Στα Μυστεγνά, πρωί, ανεβαίνοντας τους ελαιώνες για το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας. Το βάρος που νιώθεις να σου έχει αφαιρεθεί σαν αμαρτία ή τύψη και χωνεύεται από το χοντρό χώμα, λες και το τραβά η μεγαθυμία των προγόνων.


Στα Ρω του Έρωτα συναντούμε το απίθανο Ντούκου ντούκου μηχανάκι. Τραγούδι, νομίζω, περισσότερο παρά ποίημα. Με την τελευταία στροφή - προτροπή για να πάμε στην Αγια - Μαρίνα. 
Χάιντε χάιντε βρε παιδιά 
       πάμε στην Αγια - Μαρίνα 
Πάμε στην Αγια - Μαρίνα 
      με την όμορφη μπενζίνα. 

Στο Άξιον εστί
Είδα πέρα, μακριά, στην άκρια της ψυχής μου             
                     μυστικά να διαβαίνουνε 
φάροι ψηλοί ξωμάχοι Στους γκρεμούς τραβερσωμένα κάστρα 
Τ' άστρο της τραμουντάνας Την αγία Μαρίνα με τα δαιμονικά ... 

Η Μαρίνα των Βράχων από τους Προσανατολισμούς:    
Έχεις μια γεύση τρικυμίας στα χείλη - Μα πού γύριζες 
Ολημερίς τη σκληρή ρέμβη της πέτρας και της θάλασσας 
Αετοφόρος άνεμος γύμνωσε τους λόφους 
Γύμνωσε την επιθυμία σου ως το κόκαλο 
Κι οι κόρες των  ματιών σου πήρανε τη σκυτάλη της Χίμαιρας 
Ριγώνοντας μ' αφρό τη θύμηση! ... 


Η Μαρίνα από τις Μικρές Κυκλάδες: ...   
    Μαρίνα πράσινό μου αστέρι 
Μαρίνα φως του Αυγερινού     
   Μαρίνα μου άγριο περιστέρι 
και κρίνο του καλοκαιριού.


Τα δημόσια και τα ιδιωτικά 
...Με τον ίδιο τρόπο που σ' ένα πέτρινο, σχεδόν διάφανο ειδώλιο που λευκάζει κι αναδύεται από τα κύματα συμπίπτουν οι λιγοστές γραμμές της Πάρου ή της Σικίνου και οι πτυχές του μανδύα μιας αγίας Μαρίνας, η μιας Διαμάντως που εναποθέτει λουλούδια στον επιτάφιο. 

Δευτέρα, 16 Ιουλίου 2018

Η ΝΕΛΛΗ ΒΟΥΤΣΙΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ "ΕΥΑ" ΤΗΣ ΕΡΣΗΣ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ


ΕΥΑ
Έρση Σωτηροπούλου
Πατάκης 2009
Αργά το βράδυ της παραμονής των Χριστουγέννων, βγαίνοντας από το ρεβεγιόν σε κλαμπ της πλατείας Θεάτρου η Εύα, δεν παίρνει το δρόμο για το σπίτι. Παίρνει απλώς το δρόμο, με το κάθε βήμα να φέρνει το επόμενο και αφήνοντας τα λιγοστά ταξί να περάσουν. Τα βήματα της την οδηγούν προς τη Βαρβάκειο και μετά όλο και πιο κάτω και πιο βαθιά στην άγνωστη και σκοτεινή «παρένθεση» του κέντρου, από το κατέβασμα της Σοφοκλέους μέχρι και τον Κεραμεικό. Στην άλλη αυτή όψη (κανονικό αρνητικό) της γνώριμης πόλης, και πολύ περισσότερο της χριστουγεννιάτικης εκδοχής της, η Εύα χωρίς προαποφασισμένο δρομολόγιο θα περιπλανηθεί μέχρι το πρωί. Η περιπλάνηση τυχαία (σαν περιπλάνηση), αλλά η νύχτα φορτισμένη: εκτός από τις αυξημένες προσδοκίες τις ευάλωτες στις διαψεύσεις -παραδοσιακή ψυχολογική ενδυμασία των γιορτών, η Εύα έχει νωρίτερα τσακωθεί με τον άντρα της, έχει στο πάρτι ανταλλάξει ένα υποσχόμενο φιλί με νεαρό συγγραφέα, έχει πιθανώς πάρει ένα τριπάκι, είναι πάντως επιρρεπής στις εικόνες που μοιάζουν με σκέψεις που γλιστρούν η μία μέσα στην άλλη…χωρίς βιασύνη, χωρίς αγωνία και στην κάθε φωτεινή σκέψη που ανακαλεί κάποια άλλη λαμπρότερη. Έτσι έτοιμη να συναντήσει και να συνομιλήσει με τα σημάδια, η περιπλάνηση στην πόλη θα προκαλέσει την περιπλάνηση και στον εσωτερικό της χώρο και χρόνο, όχι πια τυχαία. Σχεδόν μοιραία, ή τουλάχιστον όσο πιο μοιραία το σκοτεινό, αλλά καθόλου δραματικό σύμπαν της Σωτηροπούλου, μπορεί να επιτρέψει. 
Σημείο εκκίνησης το πάρτι: η περιπλάνηση στο χρόνο, αρχίζει φυσικά από το πιο πρόσφατο παρελθόν για να προχωρήσει με παλινδρομήσεις και όλο και πιο συνειδητά άλματα στο βάθος του χρόνου. Στο πάρτι λοιπόν, όπου τα μπάσα ηχούσαν σα να αντλούν αίμα, μέσα στον εξωτικό διάκοσμο με τις θεές Κάλι να χειρονομούν στην πλάτη τους και παραβάν…με παραδείσια πουλιά με μακριές πράσινες ουρές, που κρύβανε ποιος ξέρει ποια απουσία (ενώ η εικόνα συμπληρώνεται από φίνες ανταύγειες και σώματα σε επιφυλακή, ένα ξεθεωμένο χαμόγελο πιο δω, κάποιες λοξές ματιές παραπέρα, ασυνάρτητα λόγια, λευκές ελεφάντινες γάμπες, ή χέρια τεντωμένα), υποβάλλεται με κάθε φράση η αίσθηση ενός παραισθητικού και ανοίκειου περιβάλλοντος. Εδώ τα πρόσωπα υπάρχουν μόνο σα ρόλοι (ο κριτικός, ο συγγραφέας, οι βουλευτές, ο μάνατζερ) ή ζωντανά μνημεία, σκιές μέσα σε θέατρο σκιών και ο αδιαμφισβήτητος και άκαιρος ρεαλισμός του παρείσακτου που καταρρέει επειδή πεινάει, άνετα εκλαμβάνεται σαν περφόρμανς από τους παριστάμενους. Εδώ η Εύα ανάλαφρη και επιλήσμων, γλιστρά πάνω στις εντυπώσεις και τις σκέψεις της σκαρώνοντας παιχνίδια μ’ ονόματα και συνειρμούς, παιχνίδια που της άρεσαν επειδή γίνονταν στο κενό. Στο μοναδικό κεφάλαιο που μιλά σε πρώτο πρόσωπο, εκ των υστέρων σα να έλεγε την ιστορία σε κάποιον άλλο, παρακολουθούμε την ισχνή για την ώρα προσπάθειά της μέσα στο πάρτι, να διαπεράσει το κενό και να βρει τα σημεία που τέμνεται η ίδια με τη σκηνές μπρος στα μάτια της. Σαν επίδοξη συγγραφέας καταφεύγει στις αφηγήσεις για να οριστεί: σκέφτεται Σεφέρη, Έλιοτ, Καβάφη, Doors και Lou Reed και το πράγμα για την ώρα σταματά εκεί (η Εύα θα επιστρέψει στις αφηγήσεις της, αργότερα το ίδιο βράδυ, για να διαπιστώσει την απόστασή τους από την εμπειρία, αλλά όχι ακόμα), αφού μ’ όσα πραγματικά την αφορούν δεν έχει έρθει η ώρα να συναντηθεί. Τώρα έχει ήδη αφήσει το πάρτι και είναι έξω στην έρημη αγορά και όσο κατηφορίζει και η ευφορία την εγκαταλείπει, η ώρα αυτή δείχνει όλο και να πλησιάζει, αφού στο μεταξύ κομμάτια από το παρελθόν (και κυρίως η σχέση με τον άντρα της), αναδύονται κάθε τόσο και σταδιακά αποκαλύπτουν τη συνοχή τους. Κάπου εκεί θα συναντήσει και την Μόιρα, θυμόσοφη πόρνη και παραλίγο Μοίρα. Στην κουβέντα πάνω από τη φουφού και μέσα από τις παραδοξολογίες της Μόιρας μια συναίσθηση σαν ξένη αρχίζει να επιβάλλεται, και το χτύπημα της καμπάνας (η υποβλητική σκηνοθεσία διαρκής και συνδιαλεγόμενη με τις κινήσεις της μνήμης), γίνεται στ’ αυτιά της Εύας ένα τώρα τώρα τώρα. Μετά απ’ αυτό η Εύα για πρώτη φορά θα σκεφτεί τον πατέρα της που είναι κατάκοιτος στο νοσοκομείο και από ‘δω και πέρα όλο και πιο συνειδητά όλο και πιο επίμονα θα ανακαλεί το παρελθόν ζητώντας απαντήσεις. Η γνωριμία της με τους φίλους της Μόιρας και κυρίως με τον Έντι, κλέφτη και οξυδερκή αφηγητή των περιπετειών του, θα ενισχύσει την εντύπωση ότι αυτό που γίνεται την αφορά άμεσα: στο κεφάλαιο όπου ο Έντι διηγείται την χειρότερη μέρα της ζωής του, οι σκέψεις της Εύας παρεμβάλλονται καθώς ανακαλείται ένα επεισόδιο από τη δική της ιστορία. Κι όσο ο Έντι, στην εύστοχη αυτή διαπλοκή των αφηγήσεων ψάχνει την κλωστή της δικής του επιθυμίας, η Εύα αναζητά τους λόγους που κάνουν το συγκεκριμένο ξεχασμένο επεισόδιο τόσο καταλυτικό για την ίδια. Στη συνέχεια της βραδιάς με βήματα πιο σίγουρα και με ενδιάμεσους σταθμούς τη συνάντηση με την φίλη της Ελένη και την επίσκεψη στον πατέρα της στο νοσοκομείο, θα πάρει επιτέλους το δρόμο για το σπίτι.


Το πρώτο ζουζούνι το είχε δει στο υπερώο του κλαμπ και ήταν μοναδικό. Αστραφτερό, ανεπανάληπτο. Το ζουζούνι θυμάται η Εύα σαν το εφαλτήριο της ενεργοποίησης της μνημονικής ακολουθίας, και μπορούμε να φανταστούμε το ζουζούνι σαν το σημείο που διασταυρώνεται το πρόταγμα της Γουλφ με εκείνο του Πόε: Το ασήμαντο, το καθημερινό και ευτελές που μπορεί να ανακαλέσει σειρά εικόνων, παραστάσεων και σκέψεων, να κινηθεί ελεύθερα μέσα στο χρόνο και να φέρει στην επιφάνεια στοιχεία από τη διαστρωμάτωση και τους αρμούς της μνήμης, κρατάει από τον Φάρο και την Κα Νταλογουαίη. Αλλά προηγείται το πλάγιο βλέμμα που αντικρίζει την πραγματικότητα υπό το πρίσμα του ονείρου ή της παραίσθησης, οπότε και ανάγει το ευτελές από τετριμμένο σε ανεπανάληπτο και αινιγματικό. Ένα ζουζούνι, σαν άλλος Χρυσός Σκαραβαίος, ένα σκοτεινό και αδιευκρίνιστο σύμβολο που επιδέχεται αλλεπάλληλες, ακόμα και εκκρεμείς ερμηνείες, ή ακόμα σαν Κλεμμένο Γράμμα, που στέκει μπροστά στα μάτια μας, κρυμμένο στην προφάνειά του, απ’ όπου θα χρειαστεί η ποιητική ματιά να το ανασύρει. Η ματιά έτσι συγκροτημένη έχει ήδη μετατρέψει το ασήμαντο και με τη χρήση πλέον αόρατο σε παράδοξο, σ’ ένα αναγεννημένο αίνιγμα και πάλι ορατό, και κυρίως ικανό να δημιουργήσει καινούργιες συνάψεις και να ανασύρει ξεχασμένες μνήμες ή νέα επίπεδα ερμηνειών. Ο συμβολισμός με την υποβλητική του «σκηνοθεσία» έτσι κι αλλιώς διαπερνά τη μοντερνιστική αφήγηση και η περιπλάνηση της Εύας μας το θυμίζει για μια ακόμη φορά. Μας θυμίζει ακόμα πως η ματιά υπό αυτή τη γωνία με οξυμένα τα αντανακλαστικά της είναι σε θέση να συνομιλήσει με τα πράγματα σαν πραγματικά σημαίνοντα και αναφερόμενα σε αυτήν προσωπικά ακόμα κι αν αυτό μπορεί σε πρώτη φάση να ‘ναι ένα παιχνίδι που γίνεται στο κενό. 
Μέσω της υποβλητικής αυτής σκηνοθεσίας, που η Σωτηροπούλου ελέγχει και ξεδιπλώνει σε κάθε φράση, εναποθέτοντας πάντα το στοίχημα στην επενέργεια μεταξύ των λέξεων και την αλληλεπίδρασή τους (πολύ περισσότερο απ’ ότι στην όποια περιγραφική τους δυνατότητα) και στοχεύοντας κάθε τόσο στα αντανακλαστικά της μνήμης, όχι μόνο αποδίδει τελικά το πρόσωπο, αλλά σχεδιάζει και ενορχηστρώνει μια φαινομενικά μικρή, στην πραγματικότητα κακοτράχαλη και επώδυνη αυτογνωσιακή διαδρομή, από την παραίσθηση στη συναίσθηση. Τίποτα λιγότερο δραματικό, αλλά και τίποτα περισσότερο επιβεβλημένο, ειδικά αν διαβάσουμε την παραισθητική εκκίνηση της Εύας, όχι μόνο σαν συμβολιστική σύμβαση που επανεξετάζει και επαναδιατυπώνει τα προφανή, αλλά και σαν κυριολεκτική υπαρξιακή κατάσταση του σύγχρονου προσώπου που έχει απωλέσει τις κλωστές με την επιθυμία, τον εαυτό και την πραγματικότητα. Κι ακόμα κι αν η Εύα δεν θα βιώσει κάποια δραστική υπαρξιακή μεταβολή και πάρει το δρόμο πάλι για το ίδιο σπίτι, θα έχει πάντως σηκώσει το παραβάν, ακόμα και για ν’ αντικρίσει την απουσία, ή αλλιώς αυτό το τίποτα, που παραμονεύει στα πράγματα και που ήταν η μόνη βεβαιότητα. Κι αυτή η μικρή αποκαρδιωτική βεβαιότητα που χαρτογραφώντας τις απωθημένες ακυρώσεις, έχει ξαναπιάσει το νήμα της χαμένης ρίζας ή των τεθλασμένων διαδρομών της επιθυμίας κι έχει υποψιαστεί τις αναπάντεχες μεταμορφώσεις της ενοχής, μπορεί ίσως πλέον να αναμετρηθεί με τα κενά και τους συμβιβασμούς των σχέσεων ή την ελλειμματική και διαμεσολαβημένη σχέση με το πραγματικό. Σίγουρα μπορεί να διακρίνει ευκολότερα όλους τους λόγους, που σπανίως είναι οι προφανείς, καθώς και το δυσδιάκριτο, άχαρο και ρευστό όριο μεταξύ αφηγηματικών συμβάσεων και βιώματος, κάτι που η καλή λογοτεχνία οφείλει ενίοτε να υπενθυμίζει.

Κυριακή, 15 Ιουλίου 2018

Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΑΤΡΩΝ ΚΛΙΝΕΙ ΓΟΝΥ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

Την ώρα της κρίσης των ελληνορωσικών σχέσεων ο Πατρών Χρυσόστομος βρίσκεται στη Ρωσία (Ιούλιος 2018) 

Ρωσική διείσδυση με αιχμή την Ορθοδοξία 
Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Προ ολίγων ημερών εορτάστηκε λαμπρά η μνήμη των Αγίων Σεργίου και Γερμανού των θαυματουργών, στην Ιερά Μονή Βαλαάμ στην Αγία Πετρούπολη. 
Στο Καθολικό της Ιεράς Μονής τελέστηκε Πατριαρχική Θεία Λειτουργία προεξάρχοντος του Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών Κυρίλλου. 
Ο φετινός εορτασμός πραγματοποιήθηκε και με την παρουσία του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος διατηρεί στενές σχέσεις με την Μονή Βαλαάμ. 
Ανάμεσα στους ιεράρχες που συλλειτούργησαν με τον Πατριάρχη Μόσχας ήταν και ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος, ο οποίος …βρέθηκε στους εορτασμούς (δεν υπάρχει καμία ανακοίνωση από την Μητρόπολη Πατρών για το θέμα), μαζί με τον Μητροπολίτη Μαντινείας Αλέξανδρο. 
Ο Πατριάρχης Μόσχας χαιρέτισε την παρουσία των δύο ελλήνων ιεραρχών. 
Την ώρα που στην Ελλάδα επικρατεί διπλωματικός πυρετός, με αφορμή την απέλαση ρώσων διπλωματών, και οι αναφορές για την ρωσική διείσδυση στην Ελλάδα μέσω Ορθοδοξίας είναι πολλές και συγκεκριμένες, ο Μητροπολίτης Πατρών βρίσκεται πολύ …κοντά στον πρόεδρο Πούτιν. 
Η ιστορία βέβαια ξεκινάει από το 2013, τουλάχιστον… 
Σε σχετικό κείμενό μας γράφαμε τότε, με αφορμή την μεγάλη ρωσική περιοδεία του Σταυρού του μαρτυρίου του Πρωτοκλήτου (Ιούλιος 2013), που φυλάσσεται στο ναό του Πολιούχου των Πατρών και για πρώτη φορά εξήλθε της πόλεως. 
«Την μεταφορά του ιερού κειμηλίου έχει αναλάβει το ρωσικό ίδρυμα "Άγιος Ανδρέας" του οποίου ο πρόεδρος Βλαντιμίρ Γιακούνιν είναι και ο επικεφαλής των Ρωσικών Σιδηροδρόμων. Ο ισχυρός παράγων της οικονομικής ζωής της μεγάλης Ρωσίας μίλησε στην εφημερίδα Το Βήμα για την επιθυμία του να συμμετάσχει στον διαγωνισμό για την ιδιωτικοποίηση της ΤΡΑΙΝΟΣΕ, και αποκαλύπτει το ενδιαφέρον της εταιρείας του για επενδύσεις στην Ελλάδα. Ο τίτλος του σχετικού δημοσιεύματος αφήνει εύγλωττους υπαινιγμούς για την συγκυρία της μεταφοράς του Σταυρού του Αποστόλου Ανδρέα στη Ρωσία, με τη φροντίδα του Βλαντιμίρ Γιακούνιν. 
Οι ευσεβείς, όμως, χριστιανοί, ας μην ακολουθήσουν τέτοιους ...ασεβείς συνειρμούς και ας αρκεσθούν στους λόγους του Μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου σε σχετικό κείμενό του: "Ὁμολογῶ ὅτι προβληματιστήκαμε πολύ, ἕως ὅτου ἀποφασίσωμε περί τοῦ πρακτέου. Ὁ προβληματισμός μας ἔγινε προσευχή θερμή καί παράκληση πρός τόν Ἅγιο Ἀνδρέα, ὥστε ἄν εἶναι θέλημα Θεοῦ καί τοῦ ἰδίου τοῦ Ἀποστόλου ἐπιθυμία, νά πραγματοποιηθῇ ἡ ἱερά αὐτή ἀποδημία τοῦ Σταυροῦ τοῦ Πρωτοκλήτου στήν Ρωσία. Ὁ Ἅγιος μᾶς ἔδειξε τό θέλημά του καί ἔδωσε τήν συγκατάθεσή του μέ τόν δικό του τρόπο. Μᾶς ἀπήντησε μέσα ἀπό σημεῖα, διά τά ὁποῖα θά ὁμιλήσωμε, ὅταν εἶναι καιρός". 
Αυτά πριν πέντε χρόνια. 
Τώρα η όλη εμπλοκή της Πάτρας με την Ρωσία έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. 
Η Πάτρα είναι στον χάρτη του «ρωσικού δικτύου στην Ελλάδα» που στήθηκε με αιχμή την Ορθοδοξία. 
Σε σημερινό (15-7-2018) δημοσίευμα την εφημερίδας Το Βήμα, αναφέρεται ρητά και κατηγορηματικά η Πάτρα: «Υπάρχουν Μητροπόλεις με φανερή επιρροή από τον ρωσικό παράγοντα, όπως της Πάτρας, όπου δραστηριοποιείται το Ίδρυμα «Άγιος Ανδρέας», επικεφαλής του οποίου είναι ο Βλαντίμιρ Γιακούνιν, προσωπικός φίλος του Πούτιν, πρώην πρόεδρος των Ρωσικών Σιδηροδρόμων». 
Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι το διορθόδοξο συνέδριο για τον Άγιο Ανδρέα, που πραγματοποιήθηκε στην Πάτρα τον Νοέμβριο του 2017, ήταν, φυσικά, μία υπόθεση του Ρωσικού Ιδρύματος «Άγιος Ανδρέας», που σημαίνει πως δεν ήταν μια …αθώα χορηγία, αλλά μια γενναία διείσδυση και επιρροή. Εννοείται πως ήταν παρών ο Βλαντίμιρ Γιακούνιν, Πρόεδρος του Εποπτικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Αγίου Ανδρέα του Πρωτοκλήτου και διδάκτωρ πολιτικών επιστημών. Αυτός έκανε το συνέδριο. Η Μητρόπολη Πατρών ήταν το …πρόσχημα. Αυτό φυσικά δεν αναιρεί τις ευθύνες της, οι οποίες – όπως εξελίσσονται τα ελληνορωσικά – είναι τεράστιες. 
Γράφτηκε ότι πριν από λίγες μέρες, υπήρξε μια πρωτοβουλία του Μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου για την άμεση σύσταση και λειτουργία ενός Συλλόγου στην Πάτρα, υπό μορφή Αδελφότητας, που θα έχει ως κύρια αποστολή του να καταστήσει, ενεργά και διαχρονικά, την Πάτρα ως κέντρο παγκόσμιου θρησκευτικού τουρισμού. 
Πολύ σωστή η ενέργεια του Σεβασμιωτάτου, αλλά θα πρέπει να μας εξηγήσει τι ρωσική …δόση έχει αυτή η πρωτοβουλία του. 
Είναι γνωστό πως ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος δεν θέλει τις διαχριστιανικές σχέσεις – λόγω «καθαρότητας» στην πίστη - οι οποίες κάλλιστα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν στην Πάτρα, λόγω της οικουμενικότητας του Πρωτοκλήτου. Άρα, μοιραία η πρωτοβουλία του περιορίζεται στον ορθόδοξο κόσμο. Μήπως η Ρωσία θα έχει, επίσης …μοιραία, την μερίδα του λέοντος; 
Η Πάτρα, πάντως, φαίνεται πως θα είναι στο επίκεντρο των ελληνορωσικών σχέσεων, οι οποίες μπήκαν ήδη σε τροχιά κρίσης…

Σάββατο, 14 Ιουλίου 2018

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΑΣ: ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΕΝ ΟΠΛΟΙΣ


«Allons enfants de la Patrie…» 
ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΕΝ ΟΠΛΟΙΣ 

Δεμένο ναρκωμένο μὲ ἁρπάζουν οἱ γιατροί 
Κόβουν ράβουν οἱ ἀπαίσιοι χειροῦργοι 

Γιὰ μέρες παραμένω ἀδρανής 
καὶ ξαφνικά τὴν ἕβδομη μέρα τῆς δημιουργίας 
χτυπάει κόκκινο 
τὸ κεφάλι μου 

Τέρας ἐκκωφαντικό 
Μάτι βομβαρδιστικό 

Γκρεμίζει τὸ Κρεμλίνο 
τὸ Βρετανικὸ Κοινοβούλιο 
ἀνατινάζει τὸ Σινικὸ Τεῖχος 
τὸ Κογκρέσο-γηροκομεῖο 
τὰ Ἡνωμένα ἔθνη 

Στέλνω στὸν διάβολο τοὺς παθολόγους 
Γιορτάζω μ᾿ ἕνα λουλούδι στὸ στόμα 
Τὸ καραντὶ χτυπάει καὶ πάει τραγουδώντας: 
«Allons enfants de la Patrie…». 
*Το πρώτο ποίημα της συλλογής «Πολεμώντας υπό σκιάν...Ελεγεία και σάτιρες», Γιώργος Κοζίας, Περισπωμένη, 2017 
Φωτό: Αλονζανφάν, 1974, σε σκηνοθεσία και σενάριο των αδερφών Ταβιάνι. Ο τίτλος της ταινίας προέρχεται από τις δύο πρώτες λέξεις της Μασσαλιώτιδας (Allons enfants).


Ο ΝΑΞΙΟΣ ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ ΤΟΥ ΝΑΞΙΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς είχε ιδιαίτερη σχέση με τον σήμερον εορταζόμενο Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη. 
Αυτή την σχέση την αποτύπωσε στην Ασματική Ακολουθία του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, την οποία συνέθεσε ως υμνογράφος, όταν ήταν ακόμη αρχιμανδρίτης. Στην ακροστιχίδα του κανόνος του Όρθρου γράφει: 
«ομώνυμον, ομόπατριν Νικόδημον υμνώ». 
Ενώ στο δίστιχο που κατακλείει την Ακολουθία λέγει προς τον Άγιο: 
«ύμνον δέξαι σεπτέ συμπολίτα, 
όν προσάγει Νικόδημος θύτης». 
Ο Άγιος και ο υμνογράφος του είχαν κοινή καταγωγή, από τη νήσο Νάξο και το ίδιο όνομα, Νικόδημος. Η Ακολουθία εκδόθηκε στην Αθήνα το 1960, από την Εταιρεία Κυκλαδικών Μελετών. Το υπ' αριθμόν 2 τεύχος της Βιβλιοθήκης της Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών, περιλαμβάνει την εορτή που πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του Παρνασσού στις 21/12/1959, επί τη συμπληρώσει 150 ετών από την κοίμηση του Αγίου. 
Συγκεκριμένα, περιλαμβάνονται: 
- Εισαγωγή του αειμνήστου καθηγητού Στυλιανού Κορρέ. 
- Ομιλία του Θεοδόσιου Κ. Σπεράντσα για τον Άγιο Νικόδημο. 
- Ομιλία του Αρχιμ. Νικοδήμου Βαλληνδρά, με θέμα "Νικόδημος ο Αγιορείτης και η λειτουργική ζωή της Ορθοδόξου ημών Εκκλησίας". 
- Η Ακολουθία του Αγίου Νικοδήμου ποιηθείσα υπό Αρχιμ. Νικοδήμου Βαλληνδρά. 
Πρέπει να αναφέρουμε εδώ ότι ο Πατρών Νικόδημος, ως αρχιμανδρίτης, ήταν ο πρώτος κληρικός, ο οποίος, κατ’ ανάθεσιν τού τότε Αρχιεπισκόπου Αθηνών Σπυρίδωνος, κήρυξε κατά τον πρώτο εορτασμό της μνήμης του Αγίου Νικοδήμου - στον Εσπερινό και την Λειτουργία - στον Ι. Ναό Αγίας Βαρβάρας Πατησίων, του οποίου το νότιο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Άγιο Νικόδημο. Θυμίζουμε ότι ο Ναός της Αγίας Βαρβάρας είναι ο ναός των Ναξίων της Αθήνας. 
Να σημειώσουμε, επίσης, ότι ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος προεξήρχε συχνά της πανηγύρεως του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη στη Νάξο, προσκεκλημένος του αειμνήστου Μητροπολίτου Παροναξίας Αμβροσίου Β’, με τον οποίον διατηρούσε μακρά φιλία. 
Η συμβολή του Πατρών Νικοδήμου στην διάδοση και εμπέδωση της τιμής της μνήμης του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου μαρτυρείται μέχρι σήμερα: «Σημαντικά όμως είναι τα πρόσωπα που έπαιξαν ρόλο (είτε λαϊκοί είτε κληρικοί) στην προβολή της προσωπικότητας και της συγγραφικής προσφοράς του Αγίου Πατρός Ημών Νικοδήμου του Αγιορείτου. Οι σημαντικότεροι όλων; Ο Μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς, ο αείμνηστος καθηγητής Πανεπιστημίου Στυλιανός Κορρές, ο Ηγούμενος Νικόδημος Παυλόπουλος, ο αείμνηστος ιστοριοδίφης και συγγραφέας Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο αείμνηστος Δάσκαλος Ιωάννης Δρύλλης και πολλοί άλλοι.» (Εφημερίδα Κυκλαδική, Παρασκευή 13 Ιουλίου 2012). 
Παραθέτουμε στη συνέχεια το ρεπορτάζ που είχαμε επιμεληθεί για την ιστοσελίδα της Μητροπόλεως Πατρών τον Ιούλιο του 2000, όταν ο μακαριστός Πατρών Νικόδημος είχε συμμετάσχει σε εκδηλώσεις για τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη. 


«Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παρουσία και οι δραστηριότητες του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτου μας κ. Νικοδήμου στη Νάξο, όπου παρέμεινε από 13 έως 17 Ιουλίου. Ο Σεβασμιώτατος συμμετείχε ενεργώς στις εκδηλώσεις ΝΙΚΟΔΗΜΕΙΑ 2000 και στο Επιστημονικό Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε εκεί για τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, με αφορμή τη συμπλήρωση 250 χρόνων από τη γέννησή του.
Ο Μητροπολίτης μας κ. Νικόδημος συμμετείχε στην υποδοχή του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Χριστοδούλου, ο οποίος αφίχθη στη Νάξο την Πέμπτη 13 Ιουλίου το απόγευμα. Στη συνέχεια ο Μητροπολίτης μας έλαβε μέρος στον Πανηγυρικό Εσπερινό που τελέστηκε στο ναό του Αγίου Νικοδήμου, κατά τον οποίο χοροστάτησε ο Αρχιεπίσκοπος κ. Χριστόδουλος. Την Παρασκευή 14 Ιουλίου, ο Σεβασμιώτατος λειτούργησε με τον Αρχιεπίσκοπο κ. Χριστόδουλο και τους άλλους προσκεκλημένους αρχιερείς στο νεοανεγειρόμενο ενοριακό ναό των Ναξίων αγίων, Νικοδήμου του Αγιορείτου και Νικολάου του Πλανά. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας ο Σεβασμιώτατος παρακολούθησε την έναρξη των εργασιών του Επιστημονικού Συνεδρίου, το οποίο διοργάνωσε η Ιερά Μητρόπολη Παροναξίας σε συνεργασία με την Εταιρεία Κυκλαδικών Μελετών. Το βράδυ έλαβε μέρος στον Εσπερινό και την Ακολουθία των Χαιρετισμών του Αγίου Νικοδήμου στο ναό του Αγίου. 
Το Σάββατο 15 Ιουλίου πρωί και απόγευμα ο Μητροπολίτης μας μετείχε των εργασιών του Επιστημονικού Συνεδρίου. Την Κυριακή 16 Ιουλίου, εορτή των Πατέρων της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου, ο Σεβασμιώτατος προεξήρχε της πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας στον Μητροπολιτικό Ναό της Νάξου, Με τον Μητροπολίτη μας λειτούργησαν οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Καρπενησίου κ. Νικόλαος και Παροναξίας κ. Αμβρόσιος. Μετά τη Θεία Λειτουργία ο Σεβασμιώτατος πραγματοποίησε την εισήγησή του στο συνέδριο, με θέμα: "Η απέραντος μνήμη του Αγίου Νικοδήμου του Ναξίου", ενώ το απόγευμα της Κυριακής επισκέφθηκε μερικά χωριά του νησιού και τέλεσε την ακολουθία του Εσπερινού στο χωριό των πάππων του, στον Καλόξυλο της Νάξου.»

 Η πρώτη πανηγυρική Θεία Λειτουργία προς τιμή του Ναξίου Αγίου πραγματοποιήθηκε την 14η Ιουλίου 1956
στον Ιερό Ναό της Αγίας Τριάδας στο Καλόξυλο.

Εδώ σημειώνουμε και ένα στιγμιότυπο από την Θ. Λειτουργία της Κυριακής 16ης Ιουλίου, κατά την οποία προεξήρχε ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος. Έψαλε από του θρόνου, κατά τρόπον πανηγυρικόν, το περιώνυμο Δοξαστικό των Αίνων «Των αγίων πατέρων ο χορός…». Τόσο πολύ συνεπήρε το εκκλησίασμα η ψαλμωδία του, ώστε μόλις τελείωσε, έσπευσε αυθορμήτως ο καθηγητής (ακαδημαϊκός σήμερα) Στέφανος Ήμελλος, και του φίλησε το χέρι λέγοντάς του από καρδιάς το «Εις πολλά έτη δέσποτα». 
Παραθέτουμε, στη συνέχεια: την ανακοίνωση του μακαριστού Πατρών Νικοδήμου στο Επιστημονικό Συνέδριο που έλαβε χώρα εκείνη τη χρονιά (2000) στη Νάξο, και την ομιλία του στο Αρχιερατικό Συλλείτουργο της Κυριακής 16-7-2000.

ΗΡΘΗ Η ΑΚΟΙΝΩΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ;


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Είναι γνωστό ότι λόγω της διαμάχης για την δικαιοδοσία του Κατάρ, το Πατριαρχείο Αντιοχείας επέβαλε, μονομερώς, ακοινωνησία στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, που σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει συλλειτουργία μεταξύ των προκαθημένων των δύο παλαίφατων Πατριαρχείων, αλλά και των κληρικών τους. 
Η διακοπή της εκκλησιαστικής κοινωνίας μεταξύ των δύο Πατριαρχείων της Ανατολής συμπλήρωσε ήδη τον 3ο χρόνο, καθώς η σχετική ανακοίνωση του Πατριαρχείου Αντιοχείας δημοσιοποιήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015. 
Όμως, πολύ πρόσφατα – και σε επίσημες διορθόδοξες συνάξεις – συμμετείχαν και συλλειτούργησαν πανηγυρικά εκπρόσωποι των δύο Εκκλησιών. 
Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο διορθοδόξου συνεδρίου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, με θέμα: «Άγιος Ιερομάρτυς, Πατριάρχης Αλεξανδρείας και κατόπιν Κωνσταντινουπόλεως, Κύριλλος ο Λούκαρις», την Τετάρτη 27 Ιουνίου 2018, ημέρα μνήμης του Αγίου Κυρίλλου του Λουκάρεως (+1638), τελέστηκε Διορθόδοξη Θεία Λειτουργία, της οποίας προέστη ο Αλεξανδρινός Προκαθήμενος, Πατριάρχης Θεόδωρος Β΄, «συλλειτουργούντων των Εκπροσώπων των Αγιωτάτων Εκκλησιών: Αντιοχείας Αρχιμ. Δαμασκηνού Αλκέντε, Ιεροσολύμων Αρχιεπ. Κωνσταντίνης κ. Αριστάρχου….», σύμφωνα με σχετικό ανακοινωθέν του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. 
Να σημειωθεί ότι ο εκπρόσωπος του Πατριάρχου Αντιοχείας, αρχιμ. Δαμασκηνός Αλκέντε, υπήρξε παλαιότερα στενός συνεργάτης του Πατριάρχου Αντιοχείας Ιωάννου. 
Επίσης, στα ΚΔ’ Παύλεια, που διοργάνωσε η Μητρόπολη Βεροίας, στον Πατριαρχικό Διορθόδοξο Εσπερινό στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου (29-6-2018), συμμετείχε ο εκπρόσωπος του Πατριαρχείου Αντιοχείας Επίσκοπος Μπανιάς Δημήτριος δίπλα στον εκπρόσωπο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, Αρχιεπίσκοπο Ιορδάνου Θεοφύλακτο, με άπασαν την αρχιερατική στολή και οι δύο (όπως φαίνεται καθαρά στην φωτογραφία που δημοσιεύουμε εδώ). 
Κατόπιν αυτών τίθεται το ερώτημα: Ήρθη η ακοινωνησία από μέρους του Αντιοχείας προς το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων; Μήπως ο Πατριάρχης Ιωάννης …χαλάρωσε την διακοπή της εκκλησιαστικής κοινωνίας με τα Ιεροσόλυμα και επιτρέπει σιωπηρώς την κοινωνία κυρίως σε διορθόδοξους εορτασμούς; Ή μήπως οδηγούμαστε σε μια σταδιακή άρση της ακοινωνησίας; 
Σε κάθε περίπτωση, θα ήταν ευχής έργο να λήξει, επιτέλους, η διένεξη για το Κατάρ και να αποκατασταθεί πλήρως η εκκλησιαστική κοινωνία μεταξύ των δύο Πατριαρχείων της Ανατολής, που έχουν κοινές αγωνίες και κοινά προβλήματα, λόγω του συνεχώς δοκιμαζόμενου ποιμνίου τους στην πάντοτε εύφλεκτη Μέση Ανατολή.

Πέμπτη, 12 Ιουλίου 2018

«ΣΚΟΝΗ ΚΑΙ ΘΡΥΨΑΛΑ» Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΤΟΥ ΚΟΡΚΟΛΗ


Π.Α. Ανδριόπουλος 
Ο πιανίστας, συνθέτης και τραγουδοποιός Στέφανος Κορκολής θα παρουσιάσει σήμερα, Πέμπτη 12 Ιουλίου 2018 στην Πάτρα, «μία διαφορετική μουσική παράσταση» σύμφωνα με το σχετικό δελτίο τύπου, το οποίο είναι λίαν κατατοπιστικό: «Ο Στέφανος Κορκολής, έχοντας και πάλι δίπλα του την «αέρινη» φωνή της Σοφίας Μανουσάκη, θα ταξιδέψει τους ακροατές στον μουσικό του κόσμο, μέσα από διαχρονικά δικά του τραγούδια που έχει αγαπήσει το κοινό («Δεν είσαι εδώ», «Θες», «Σβήσε το φεγγάρι», «Ο Άγγελος μου», «Στους πέντε ανέμους», «Σκόνη και θρύψαλα», «Σ’ έχω ερωτευτεί» και πολλά άλλα), αλλά και τραγούδια και μουσικές από το τελευταίο έργο του, όπου μελοποίησε ποιήματα του Αλεξανδρινού Κωνσταντίνου Καβάφη.» 
Για το γεγονός της βεβήλωσης του Κ.Π. Καβάφη από την "μελοποίηση" Κορκολή γράψαμε σε προηγούμενο κείμενό μας. 
Όμως εδώ υπάρχει κάτι πολύ χειρότερο. 
Για να προωθήσει τον «Καβάφη του», ο Κορκολής τον εντάσσει μέσα σ’ ένα πρόγραμμα ποτ –πουρί, όπου το «Σκόνη και θρύψαλα», για παράδειγμα, θα διαδέχεται η ποίηση του Καβάφη!
Ας καταλάβει, επιτέλους, ο κ. Κορκολής ότι ο Καβάφης δεν είναι για διασκέδαση, όπως θέλει να τον λανσάρει. 
Μου κάνει εντύπωση: Δεν έχει καμία αναστολή ώστε να μην εντάξει τον Καβάφη σ’ ένα πρόγραμμα – αχταρμά; 
Όλα για το χρήμα και την προβολή; 
Κι αυτό το κάνει με τον Καβάφη του «ανεπαισθήτως»; 
Αίσχος!

Τρίτη, 10 Ιουλίου 2018

ΠΟΣΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ «ΙΕΡΑ ΚΕΙΜΗΛΙΑ» ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΪΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ;


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης πάσχει πραγματικά από τους χριστιανούς της σήμερον, λόγω της φοβερής εκμετάλλευσης της αγιότητός του, που δεν έχει όριο. 
Δεν είναι μόνο οι «προφητείες» του - εντελώς ανυπόστατες - που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και σε χαμηλού επιπέδου εφημερίδες με ταχύτητα φωτός. 
Για να «τιμήσουν» τη μνήμη του, δηλ. για να τη βεβηλώσουν, διάφορες ενορίες ανά την χώρα έχουν επιδοθεί σε έναν «αγώνα» εκθέσεως «ιερών κειμηλίων» του αγίου – κυρίως κατά την ημέρα της μνήμης του, 12 Ιουλίου – τα οποία συνιστούν ειδωλολατρία, το λιγότερο. 
Παντόφλες, γυαλιά, κάστανα, ράσα και γενικώς «ιερά κειμήλια» του αγίου Παϊσίου περιφέρονται ανά την επικράτεια ασυστόλως και Κύριος οίδε ποια η προέλευση και η γνησιότητα όλων αυτών.
Μόνο στην Πάτρα, για να αναφέρουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, στις προγραμματιζόμενες λατρευτικές εκδηλώσεις για την μνήμη του αγίου, διαβάζουμε ότι στον Ι. Ναό Αγίου Νικολάου Πατρών «θα τεθούν σε προσκύνηση Ιερά Κειμήλια του Οσίου Παϊσίου», ενώ στον Ι. Ναό Αγίων Αντωνίου και Χαραλάμπους στα Κρύα Ιτεών, «θα τεθεί προς προσκύνηση και ευλογία, τεμάχιο ράσου του Οσίου Παϊσίου». 
Ποια είναι τα «ιερά κειμήλια» που κατέχει ο Ι. Ναός του Αγίου Νικολάου Πατρών; Πού τα βρήκε; Ποιο το πιστοποιητικό γνησιότητάς τους; Το ίδιο ερώτημα ισχύει και για το «τεμάχιο ράσου» του οσίου. 
Πέρα, όμως, από την προέλευση και γνησιότητα των «κειμηλίων» αυτών, το ερώτημα που τίθεται είναι αν η Ορθοδοξία σήμερα έχει «ανάγκη» σήμερα από τέτοια «ιερά κειμήλια» για να υπάρξει. Αν ναι, είναι τραγικό! 
Ο όσιος Παΐσιος δεν μπορεί να τιμηθεί χωρίς «έκθεση ιερών κειμηλίων»; Η μνήμη ενός αγίου πρέπει να τελείται πλέον με κάποια «αξεσουάρ»; Άπαγε της βλασφημίας!

Δευτέρα, 9 Ιουλίου 2018

ΕΝΑ ΤΟΛΜΗΡΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗ ΧΙΟ (ΦΩΤΟ)


Το 2ο Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής, πραγματοποιήθηκε στη Χίο από 1-8 Ιουλίου 2018. 
Ήταν πραγματικά μια εμπειρία μοναδική, τόσο για μας που συμμετείχαμε ενεργά, όσο και για τους ακροατές - θεατές των ποικίλων και πρωτότυπων εκδηλώσεων. 
Αναμφισβήτητα ήταν ένα τολμηρό εγχείρημα και μάλιστα για την περιφέρεια, καθώς όλα τα δρώμενα - ακούσματα δεν ήταν εύκολα ούτε εύπεπτα. Ήταν προς ανακάλυψιν και διερεύνησιν. Απαιτούσαν την ουσιαστική συμμετοχή του ακροατή, ο οποίος θα έπρεπε να ήταν ανοιχτός στο διαφορετικό και ενίοτε "ξένον" άκουσμα. 
Η ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ, υπό τη διεύθυνση της ακαταπόνητης μαέστρου Ελευθερίας Λυκοπάντη και ο καλλιτεχνικός σύμβουλος, ομοίως ακατάβλητος, συνθέτης Αλέξανδρος Καλογεράς, έφεραν εις πέρας ένα φεστιβάλ που εστίασε στη σύγχρονη ελληνική μουσική, και δη στους συνθέτες εκείνους που εμπνεύστηκαν από την παράδοση, με κορυφαίο εκπρόσωπο τον Μιχάλη Αδάμη, στον οποίο έγινε εκτενές αφιέρωμα. 
Δημοσιεύουμε, στη συνέχεια, ένα ενδεικτικό φωτογραφικό υλικό από την πρώτη ημέρα, κατά την οποία έγινε η παρουσίαση του φεστιβάλ, στο Ίδρυμα TSAKOS (1/7), και από την μεγάλη συναυλία στο ΟΜΗΡΕΙΟ (6/7). 
Ευχόμαστε από καρδιάς η ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ν' ανθεί και φέρει κι άλλο, συμβάλλοντας στην ανάδειξη του αληθινού ελληνικού πολιτισμού, που έχει ρίζα και διάρκεια. 
Η "Ιδιωτική Οδός" θα επανέρχεται με αναρτήσεις της στο ιδιαίτερο αυτό μουσικό γεγονός του καλοκαιριού. 


Related Posts with Thumbnails