Τρίτη, 25 Νοεμβρίου 2014

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΗΣ ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑΣ


Δημήτρης Μπαλτᾶς 
Στέφανος Εὐαγγελίδης, Μήδειες καί Κλυταιμνῆστρες στήν Κύπρο τῆς Ἀγγλοκρατίας, Ἐκδόσεις Ἁρμίδα, Λευκωσία 2014, σελ. 188 
Τό παρόν βιβλίο εἶναι μία μελέτη τῆς γυναικείας ἐγκληματικότητας στήν Κύπρο κατά τήν ἐποχή τῆς Ἀγγλοκρατίας (1878-1960). Ὁ συγγραφέας ἐπιχειρεῖ νά δείξει ὅτι «μέ αὐτό τόν τρόπο βλέπουμε τήν ‘’ἄλλη’’ Κύπρο, τήν κρυμμένη Κύπρο, μία Κύπρο γεμάτη ἐγκληματικότητα, πολύ μεγαλύτερη ἀπό τή σημερινή» (σ. 10). 
Κατ’ οὐσίαν τό βιβλίο, τό ὁποῖο ἀποτελεῖται ἀπό δώδεκα κεφάλαια, διακρίνεται ἀπό ἕνα μέρος θεωρητικό (ἱστορικό-κριτικό) καί ἀπό ἕνα μέρος πρακτικό (στό ὁποῖο καταγράφονται ὀκτώ συγκεκριμένες περιπτώσεις ἐγκλημάτων πάθους, στίς ὁποῖες γυναῖκες νά δολοφονοῦν πρόσωπα τοῦ στενοῦ οἰκογενειακοῦ τους περιβάλλοντος). 
Κρίνεται σκόπιμο νά σημειωθεῖ ὅτι «ἡ ἐγκληματικότητα δέν ἦταν ἀσφαλῶς δημιούργημα τῆς Ἀγγλοκρατίας» (σ. 23). 
Συγκεκριμένα, οἱ Ἄγγλοι «παρέλαβαν μία νοσοῦσα κοινωνία μέ σχεδόν διαλυμένο κοινωνικό ἱστό … Τό χαμηλό βιοτικό ἐπίπεδο καί ἡ σχεδόν μηδενική ἀξία τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς πού κληροδότησε ἡ Τουρκοκρατία, εἶναι οὐσιαστικά ἡ βάση τοῦ προβλήματος» (σ. 41). Τίς αἰτίες αὐτές θά πρέπει τίς δεῖ κανείς σέ συνάφεια μέ τό γεγονός ὅτι «τό τί ἐθεωρεῖτο ἔγκλημα ἀπό τίς Ὀθωμανικές ἦταν γιά αἰῶνες ἀπροσδιόριστο, μέ ἀποτέλεσμα νά μήν ὑπάρχει ἡ παραμικρή ἐμπιστοσύνη τοῦ κόσμου οὔτε στούς νόμους οὔτε στούς ἐκφραστές του» (σ. 49). 
Αὐτή ἡ προβληματική ἄσκηση ἐξουσίας καί ἀπονομή δικαιοσύνη ἐκ μέρους τῶν Ὀθωμανῶν ὁδήγησε στήν μετατροπή τῆς Κύπρου «σ’ ἕνα εἶδος ἀνοιχτῆς φυλακῆς γιά βαρυποινίτες πού προέρχονταν ἀπό διάφορα μέρη τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας» (σ. 29). 
Εἶναι εὐνόητο ὅτι μέ τήν ἔλευση τῶν Βρετανῶν στήν Κύπρο δέν ἐξαλείφθηκε ἡ ἐγκληματικότητα στο νησί, παρά τό γεγονός ὅτι ἀναδιοργανώθηκε ἡ ἀστυνομία (σσ. 29-35) καί ἱδρύθηκαν νέα δικαστήρια (σσ. 49-51). Να τονισθεῖ ὅτι ὁ συγγραφέας προσεγγίζει κριτικά τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο ἀντιμετώπισε ἡ ἀγγλική δικαιοσύνη τά διαπραχθέντα ἐγκλήματα, βασιζόμενος στα ἀστυνομικά καί στά δικαστικά ἀρχεῖα ἀλλά καί στίς ἐφημερίδες τῆς ἐποχῆς. 
Τό βιβλίο κοσμεῖται ἀπό σπάνιο φωτογραφικό ὑλικό ἀλλά καί ἐπίσημα ἔγγραφα πού ἀφοροῦν τούς διαπράξαντες τά ἐγκλήματα (μαρτυρίες, ἰατρικές βεβαιώσεις, ἀποφάσεις γιά ἐκτελέσεις τῶν ἐνόχων κ.ἄ.) 
Σέ μία συνολική ἀποτίμηση, ὁ συγγραφέας ἐπιτυγχάνει νά δώσει τεκμηριωμένα, χωρίς ὑπερβολές καί ἐπαναλήψεις, τήν εἰκόνα μιᾶς ‘’ἄλλης’’ Κύπρου, καί ὁπωσδήποτε πέρα ἀπό ἐξωραϊσμούς καί συγκινήσεις. Εἶναι βέβαιο ὅτι οἱ γυναῖκες «δέν εἶναι οὔτε ἄγγελοι οὔτε δαίμονες. Εἶναι ἄνθρωποι. Καί οἱ ἄνθρωποι ἐγκληματοῦν. Ἡ διάπραξη ἑνός ἐγκλήματος ἀπό γυναίκα δέν εἶναι κάτι ἀφύσικο. Εἶναι ἁπλά ἀνθρώπινο» (σ. 13). Ἀλλά οἱ κλειστές καί ἀπομονωμένες κοινωνίες, ὅπως καί ἡ κυπραϊκή τῶν προηγουμένων αἰώνων, δέν τό ἔχουν ἀντιληφθεῖ αὐτό, ἴσως καί μέχρι σήμερα. 
Ὁπωσδήποτε τό βιβλίο μπορεῖ να ἀναγνωσθεῖ ἀπό ἕνα εὐρύτερο κοινό, μέ κοινωνικούς προβληματισμούς καί ἱστορικά ἐνδιαφέροντα.

Δευτέρα, 24 Νοεμβρίου 2014

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΑΜΕ ΤΟΝ GUSTAV MAHLER ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ


Απόψε στην Αίθουσα Διδασκαλίας, στην Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος "Λίλιαν Βουδούρη", στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, παρουσιάσαμε τον Gustav Mahler του Μάνου Χατζιδάκι. 
Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, ομιλητής
Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι 
Βίκυ Στυλιανού, πιάνο
Περισσότερα σε αυριανή ανάρτηση.

Κυριακή, 23 Νοεμβρίου 2014

ΔΕΥΤΕΡΑ 24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ: ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΛΕΡ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ


Δευτέρα 24 Νοεμβρίου 2014 στις 7 το απόγευμα στην Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος θα αναπτύξει το θέμα: "Ο Gustav Mahler του Μάνου Χατζιδάκι". 
Στην διάλεξη θα παρουσιαστεί η σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με το έργο του μεγάλου Αυστριακού συνθέτη Gustav Mahler (1860-1911). 
Μια σχέση που ανάγεται στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όταν ο Χατζιδάκις ήταν νέος 20 ετών και άκουγε με πάθος τις Συμφωνίες του Μάλερ, οι οποίες εκείνη την εποχή κυκλοφορούσαν σε δίσκους. Για την περίοδο αυτή ο ομιλητής παραθέτει μαρτυρίες του συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα, του μουσικολόγου Μάρκου Δραγούμη, της Καίτης – Κασιμάτη – Μυριβήλη, υπεύθυνης του Μορφωτικού Τμήματος της Αμερικανικής Πρεσβείας και του ίδιου του Χατζιδάκι. 
Στα νεώτερα χρόνια, ο Χατζιδάκις έγραψε ένα τραγούδι στον κύκλο τραγουδιών του «Οι μύθοι μιας γυναίκας» (σε στίχους Νίκου Γκάτσου), το οποίο ονόμασε «Κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη» - Ένα τανγκό για την Άλμα Μάλερ. Στο τραγούδι αυτό ο Χατζιδάκις χρησιμοποιεί με ευφάνταστο τρόπο μελωδίες του Μάλερ που υπήρξαν καθοριστικές για την μουσική του ευαισθησία.


Επίσης, γίνεται αναφορά σε μια ραδιοφωνική εκπομπή του Μάνου Χατζιδάκι στο «Πέμπτο Πρόγραμμα», όπου έκανε ένα αφιέρωμα στον Μάλερ κι ακόμη αναφορά σε συναυλία της Ορχήστρας των Χρωμάτων (1991), κατά την οποία ο Χατζιδάκις διηύθυνε – μεταξύ άλλων έργων – και τα «Τραγούδια για νεκρά παιδιά» του Μάλερ. 
Ο Χατζιδάκις θεωρούσε τον Μάλερ «συγγενική ψυχή, τον πατέρα μου», όπως έλεγε, «που μου έδωσε το κλειδί για ένα ταξίδι στον καιρό του». Για τον Χατζιδάκι ο Μάλερ ήταν ο μεγάλος δάσκαλός του στο τραγούδι και τροφοδότης της νεανικής του ευαισθησίας.
Μετά την διάλεξη, η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά και η Βίκυ Στυλιανού στο πιάνο, θα ερμηνεύσουν τραγούδια του G. Mahler, της Alma Mahler και του Μάνου Χατζιδάκι.
Αναλυτικά το μουσικό μέρος έχει ως εξής: 
ALMA MAHLER (1879-1964) 
- Die stille stadt, σε ποίηση Richard Dehmel (1863-1920) 
- In meines Vaters Garten, σ ε ποίηση Otto Erich Hartleben (1864-1905) 
- Laue Sommernacht, σε ποίηση Gustav Falke (1853-1916) 
GUSTAV MAHLER (1860-1911) 
- Wer hat dies Liedlein erdacht (Des Knaben Wunderhorn) 
- Blicke mir nicht in die Lieder (Ruckert lieder) 
- Ich ging mit Lust (Des Knaben Wunderhorn) 
ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ (1925-1994) Κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη, Ένα ταγκό για την Άλμα Μάλερ (από τον κύκλο τραγουδιών «Οι μύθοι μιας γυναίκας» σε στίχους Νίκου Γκάτσου, 1988). Διασκευή για φωνή και πιάνο: Βίκυ Στυλιανού. 
Artwork-αφίσα: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

ΒΙΚΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ 

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Άρχισε μαθήματα πιάνου σε ηλικία πέντε χρόνων. Σε ηλικία δέκα χρόνων πήρε το πρώτο βραβείο στον Πανελλήνιο διαγωνισμό πιάνου σε μνήμη Καίτης Παπαϊωάννου. Πήρε το δίπλωμά της από το Ωδείο Αθηνών με Πρώτο Βραβείο. Σπούδασε στο Παρίσι με υποτροφία από τη Γαλλική κυβέρνηση (Ecole Normale), καθώς και στη Μουσική Ακαδημία της Βασιλείας, όπου πήρε δίπλωμα σολίστ. Έχει δώσει ρεσιτάλ και συναυλίες μουσικής δωματίου στην Αθήνα και άλλες πόλεις της Ελληνικής περιφέρειας. Επίσης έχει εμφανιστεί στην Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Ελβετία, Βέλγιο, Ολλανδία, Σουηδία, Βουλγαρία, Τσεχοσλοβακία, Πολωνία, Αλβανία, Τουρκία, Ρουμανία, Κύπρο, Η.Π.Α, κλπ. Σαν σολίστ έχει εμφανιστεί με πολλές Ελληνικές και ξένες ορχήστρες. Έχει πραγματοποιήσει ηχογραφήσεις για το Ραδιόφωνο και την Τηλεόραση, και έχει συμμετάσχει σε Ελληνικά και διεθνή Φεστιβάλ. Το ρεπερτόριό της περιλαμβάνει έργα από τη μουσική μπαρόκ μέχρι τη σύγχρονη. Έχει παρουσιάσει πολλά έργα σε πρώτη Ελληνική και παγκόσμια εκτέλεση. Έχει συνεργαστεί με προσωπικότητες όπως ο Sir Neville Marriner, ο Gunther Schuller και ο Hans Werner Henze. Στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδα (2004) ηχογράφησε CD με έργα Ελλήνων συνθετών. Επίσης έχει συμμετάσχει στην ηχογράφηση πολλών CD με Ελληνικά έργα. Είναι μέλος της Ορχήστρας των Χρωμάτων, του Τρίο Αθηνών και του Ελληνικού Συγκροτήματος Σύγχρονης Μουσικής. Έχει επανειλημμένα συνεργαστεί με το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την Εθνική Λυρική Σκηνή, και άλλους πολιτιστικούς φορείς. Σπούδασε ανώτερα θεωρητικά (πτυχίο φούγκας). Διασκευές και ενορχηστρώσεις της έχουν ερμηνεύσει πολλές ορχήστρες και σύνολα Μουσικής Δωματίου.

ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ

Σπούδασε Φυσική Αγωγή και Αθλητισμό στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας (Τ.Ε.Φ.Α.Α.) και τραγούδι στο Ωδείο Αθηνών με την Μ. Χαραλαμπίδου. Συνέχισε τις σπουδές της με τον Φραγκίσκο Βουτσίνο και την Δέσποινα Καλαφάτη, ενώ συμμετείχε και σε σεμινάρια τραγουδιού στην Ελλάδα και στη Στουτγκάρδη της Γερμανίας. 
Ως λυρική τραγουδίστρια έχει συνεργαστεί σε πολλές παραγωγές με τους σημαντικότερους πολιτιστικούς θεσμούς της Ελλάδας: Εθνική Λυρική Σκηνή, Μέγαρο Μουσικής, Εθνικό Θέατρο, Φεστιβάλ Αθηνών, χορωδία της Ε.Ρ.Τ., Χοροθέατρο ΡΟΕΣ, Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, Ορχήστρα των Χρωμάτων (και στο Μουσικό Αναλόγιο της Ορχήστρας των Χρωμάτων στο Ίδρυμα «Μελίνα Μερκούρη» σε επιμέλεια Ιουλίτας Ηλιοπούλου), Μουσικό Σύνολο Μάνος Χατζιδάκις, Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Μουσείο Γουλανδρή κ.α. 
Έχει επίσης συμμετάσχει σε διοργανώσεις – θεσμούς, όπως: Τελετή Αφής Ολυμπιακής Φλόγας στην Αρχαία Ολυμπία με την μεγάλη χορογράφο Μαρία Χορς, Πάτρα - Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2006, Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτμου κ.α. 
Με την Χορωδία της Ελληνικής Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης και διευθυντή τον Μίκη Θεοδωράκη περιόδευσε σε Ευρώπη και Αμερική (1993-96). Τον Ιούλιο του 2011 συμμετείχε στην παράσταση της Ελληνικής ομάδας για τον εορτασμό των 50 χρόνων από την ίδρυση της Ακαδημίας Carl Orff στο Salzburg της Αυστρίας. 
Έχει συνεργαστεί με αρκετούς συνθέτες και τραγουδοποιούς σε συναυλίες, παραστάσεις, τηλεοπτικές εκπομπές και ηχογραφήσεις (δισκογραφία). Έχει τραγουδήσει πολλά έργα ελλήνων συνθετών σε πρώτη εκτέλεση. Τον Μάϊο του 2014 τραγούδησε μελοποιημένη ελληνική ποίηση (για φωνή και πιάνο) στο Αννόβερο της Γερμανίας. 
Διδάσκει Φυσική Αγωγή και Αθλητισμό στη δημόσια Εκπαίδευση και δίδαξε λυρικό τραγούδι για 14 χρόνια στο Δημοτικό Ωδείο Ζωγράφου (Αθήνα).

Σάββατο, 22 Νοεμβρίου 2014

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ ΣΤΟΝ "ΙΑΝΟ" ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΕ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΡΙΖΟΥ


Στο βιβλιοπωλείο IANOS (στην οδό Σταδίου) παρουσιάστηκε σήμερα Σάββατο 22 Νοεμβρίου 2014 το μεσημέρι, το βιβλίο του Παναγιώτη Ρίζου Τηγανητές Γοργόνες Μικρές ιστορίες (Εκδόσεις Παπαδόπουλος). 
Για το βιβλίο, το πρώτο του Παναγιώτη Ρίζου, μίλησαν: 
ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου, ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας, ο Μανώλης Σφακιανάκης, σκηνοθέτης και ο Θράφια, ζωγράφος. 
Κείμενα διάβασε η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μαρία Τσαρούχα, ενώ μια μικρή ιστορία, από τις 51 που περιλαμβάνει το βιβλίο, διάβασε ο ίδιος ο συγγραφέας. 
Η Δάφνη Πανουργιά τραγούδησε τρία τραγούδια, σχετικά με διηγήματα του βιβλίου: 
Το γνωστό Youkali του Κουρτ Βάιλ, την Alfonsina y el mar του Αρίελ Ραμίρεζ και την Περιμπανού του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους Ν. Γκάτσου. Στο πιάνο τη συνόδευσε η Σοφία Καλπακά.
Στην παρουσίαση προσήλθε πολύς κόσμος που τίμησε δεόντως την πρώτη αυτή απόπειρα γραφής του Παναγιώτη Ρίζου.


Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΩΝ ΕΙΣΟΔΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ


Του φιλολόγου Γιάννη Γιγουρτσή
Η γιορτή των Εισοδίων στην Κρήτη και στην Πόλη
Μια μάλλον προσωπική ανάγνωση 
Στην γιορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου στην Κρήτη, στην Κύπρο, στη Σάμο αλλά και αλλού γιορτάζουν ο Μαρίες, οι Δέσποινες, οι Παναγιώτες και γενικά οι κοπέλες που το όνομά τους σχετίζεται με την Παναγία και είναι ανύπαντρες (δηλαδή ουσιαστικά θέλει να πει η παράδοση παρθένες). Μετά, όταν παντρεύονται, γιορτάζουν πλέον κανονικά στις 15 Αυγούστου. 
Όταν πήγαινα σχολείο στο Ηράκλειο ήταν μέρα γιορτής καθώς οι συμμαθήτριες κερνούσαν γλυκά και όλο και κάποιο πάρτυ θα υπήρχε το αντίστοιχο Σαββατοκύριακο. Επίσης θυμάμαι και κάποιες παντρεμένες κυρίες να κρατούν την ίδια γιορτή, τις 21 Νοεμβρίου δηλαδή, και μετά το γάμο. Ήταν ένα είδος χειραφέτησης και επιλογής με φεμινιστικό χαρακτήρα παλιότερα, που το έβλεπες σε γυναίκες με ξεχωριστή προσωπικότητα, διότι και αυτό ακόμα σε μια επαρχιακή πόλη ήθελε κάποτε θάρρος για να το κάνεις. Βέβαια μιλάμε σε μια εποχή που οι γυναίκες έπαιρναν υποχρεωτικά το επώνυμο του συζύγου τους, οπότε κάτι τέτοιο έπαιρνε και μια συμβολική σημασία επιπλέον. Για παράδειγμα θυμάμαι την κ. Μαίρη, τη μαμά του κολλητού μου του Κωστή, γυναίκα που είχε τα χαρακτηριστικά που προανέφερα, η οποία φρόντιζε να κάνει γνωστό σε όλους ότι εκείνη την ημέρα γιόρταζε, το σπίτι της ήταν πάντα ανοιχτό και εμείς βεβαίως επωφελούμασταν από τις λιχουδιές και τα κεράσματα. 
Αργότερα, φοιτητής στη Θεσσαλονίκη πλέον, δοκίμασα να ευχηθώ στις Μαρίες φίλες μου από τη σχολή μου στις 21 Νοεμβρίου και οι περισσότερες με κοιτούσαν με απορία, αν δεν με απόπαιρναν, όταν εγώ, ως πεισματάρης νέος, προσπαθούσα να τις πείσω ότι κακώς δεν γιόρταζαν εκείνη την ημέρα και έπρεπε και καλά να αλλάξουν τη γιορτή του. Μάλλον ευκαιρία για γλέντι γύρευα, αλλά σύντομα κατάλαβα πως όταν είσαι 20 χρονών, φοιτητής και στη Θεσσαλονίκη δεν χρειάζεσαι αφορμές για να γλεντήσεις. Τις φτιάχνεις μόνος σου. 
Όταν αργότερα βρέθηκα και πάλι στο Ηράκλειο οι περισσότερες Μαρίες φίλες μου είχαν πλέον παντρευτεί και είχαν, σχεδόν όλες, αλλάξει την γιορτή τους. Τώρα γιόρταζαν πλέον τα παιδιά τους, αλλά εγώ διάθεση για παιδικά πάρτυ ουδέποτε είχα. Η μέρα έπαψε να είναι πια τόσο εορταστική, αν και υπάρχει πάντα η Μαρία, η φίλη μου εκεί στο κέντρο του Ηρακλείου, κοντά στο πατρικό του πατέρα μου στην Αγία Τριάδα, που γιορτάζει σήμερα και όταν αποφασίσει να κάνει τραπέζι για τη γιορτή της μαγειρεύει επί δύο μέρες. Δεδομένου ότι στο μεταξύ έχει γίνει εξπέρ στη ζαχαροπλαστική και φτιάχνει γλυκά και τούρτες που τα ζηλεύουν χρόνων επαγγελματίες – δεν υπερβάλω καθόλου σε αυτό- είναι υπό μία έννοια καλύτερα που τις στέλνω τις ευχές μου τώρα μόνο από μακριά. 
Τα πράγματα ωστόσο άλλαξαν και πάλι από τότε που βρέθηκα στην Κωνσταντινούπολη. Εδώ μπορεί στις 21 Νοεμβρίου να μην γιορτάζουν οι Μαρίες και οι Δέσποινες, γιορτάζει ωστόσο η ίδια η Πόλη. Η Παναγία είναι η πολιούχος της Κωνσταντινούπολης, η υπέρμαχος στρατηγός της, σύμφωνα με την βυζαντινή παράδοση, και η γιορτή που εορτάζεται ως πολιούχος είναι τα Εισόδια. 
Έτσι εορτάζει και η ομώνυμη εκκλησία που δεν είναι άλλη από τον Ναό των Εισοδίων της Παναγίας στην καρδιά του Πέρα, γνωστή ως Παναγία του Πέρα. Ο ναός, που είναι ένας από τους πιο λαμπρούς της Πόλης, χτίστηκε αρχικά το 1804 ως κοιμητηριακός, καθώς η περιοχή του σημερινού Μπεϊογλου μέχρι το Ταξίμ ήταν γεμάτη νεκροταφεία. Αυτό στην πορεία άλλαξε καθώς η πόλη επεκτεινόταν προς τα βόρεια. Τα νεκροταφεία μεταφέρθηκαν και αυτά βορειότερα, στο Σισλί, περιοχή που τότε ήταν πολύ έξω από την πόλη, και ο ναός της Παναγίας άρχισε να ανακαινίζεται, να μεγαλώνει και να στολίζεται σταδιακά, μέχρι να φτάσει στη λαμπρή μορφή που έχει σήμερα κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. 
Η Παναγία έγινε ο ναός του Ευρωπαϊκού και σύγχρονου Πέρα, της περιοχής όπου κατέφυγαν οι καλύτερες ρωμέικες οικογένειες για να χτίσουν τα αρχοντικά και να ανοίξουν τις επιχειρήσεις τους, εγκαταλείποντας σταδιακά το ιστορικό πλην ξεπερασμένο πολεοδομικά και σταδιακά παρακμάζον Φανάρι στην απέναντι όχθη του Κερατίου. Σε αυτούς, στους αστούς της Πόλης του 19ου αιώνα φαίνεται να οφείλεται και η αναβάθμιση της συγκεκριμένης εκκλησίας σε καθεδρικό ναό της Κωνσταντινούπολης. Εκεί είναι δηλαδή η «καθέδρα» του εκάστοτε Πατριάρχη ως Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης, ως ποιμένα δηλαδή των ορθοδόξων που κατοικούν στην περιοχή που ορίζεται μέσα στα διοικητικά όρια της Αρχιεπισκοπής. 
Έτσι, και καθώς η Παναγία γίνεται ο δεύτερος τη τάξει ναός της Πόλης, δίπλα στον Πατριαρχικό ναό του Αγίου Γεωργίου, τιμάται με λαμπρή Πατριαρχική και Συνοδική Θεία Λειτουργία στις 21 Νοεμβρίου, όπως ακριβώς γίνεται και με την θρονική εορτή του Πατριαρχείου εννέα μέρες αργότερα, του Αγίου Ανδρέου. Δεν έχω βρει γραπτές πηγές που να το αποδεικνύουν, ωστόσο θεωρώ βέβαιο πως οι ικανότατοι και φιλόδοξοι τζορμπατζήδες του Σταυροδρομίου (έτσι ονομάζεται η αντίστοιχη ελληνορθόδοξη κοινότητα της περιοχής), μέλη των καλύτερων οικογενειών της Κωνσταντινούπολης του 19ου αιώνα, θα έπεισαν κάποιο πατριάρχη να παραχωρήσει στην Παναγία του Πέρα αυτό το ιδιαίτερο προνόμιο. 
Σκηνή από την καθιερωμένη αυτή λαμπρή λειτουργία βλέπετε και στην φωτογραφία του Στέλιου Γιανσακίδη που συνοδεύει το κείμενο. 
Χρόνια πολλά στην Πόλη μας. Χρόνια πολλά σε όλους μας, Πολίτες παλιότερους και νεότερους. Χρόνια πολλά σε όσες και όσους εορτάζουν είτε το όνομά τους, είτε την πόλη τους μαζί με την εορτή των Εισοδίων. 

Παρασκευή, 21 Νοεμβρίου 2014

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΜΙΜΗΣ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ


Η φωτογραφία που δημοσιεύουμε εδώ είναι ιστορική.
Οι συνθέτες Διονύσης Σαββόπουλος και Μίμης Πλέσσας πλαισιωμένοι από επιφανή στελέχη της Ομογένειας της Πόλης.
Ο Διονύσης Σαββόπουλος έδωσε χθες βράδυ (20/11) μια συναυλία στο Ζωγράφειο Λύκειο, μαζί με μαθητές του Ζωγραφείου και των Εκπαιδευτηρίων Μαντουλίδη της Θεσσαλονίκης. Ο Διονύσης Σαββόπουλος μοιράστηκε με τους μαθητές μνήμες αγαπημένες και ιστορίες του Κωνσταντινουπολίτη πατέρα του Γεώργιου Σαββόπουλου, ενώ τα τραγούδια ήταν της Πόλης και της Σαλονίκης. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ο Διευθυντής του Ζωγραφείου Λυκείου Γιάννης Δερμιτζόγλου, απένειμε στον Διονύση Σαββόπουλο τον τίτλο του «Επίτιμου Ζωγραφιώτη». Την εκδήλωση, με αφορμή τα 120+1 χρόνια του Ζωγραφείου, τίμησε με την παρουσία του ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

Από την γενική δοκιμή της εκδήλωσης στο Ζωγράφειο

Ο Πατριάρχης απόψε παραβρέθηκε και στην πρώτη προβολή στην Πόλη του σπουδαίου ντοκιμαντέρ «ΤΟΤΕ ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ, ΟΤΑΝ ΤΟΥΣ ΛΗΣΜΟΝΑΝΕ», σε σκηνοθεσία Αγγελικής Αριστομενοπούλου, σενάριο Νίκου Μιχαηλίδη, μουσική Μίμη Πλέσσα, αφήγηση Σίας Κοσιώνη και παραγωγής White Room. 
Το ντοκιμαντέρ είναι αφιερωμένο σε ένα αληθινό μουσείο αρχιτεκτονικής και γλυπτικής στο Σισλί, το μεγαλύτερο ελληνορθόδοξο κοιμητήριο της Κωνσταντινούπολης, στην καρδιά της Πόλης, απέναντι από το εμπορικό κέντρο Cevahir. 
Η εκδήλωση, στην οποία παρέστη και ο Μίμης Πλέσσας, πραγματοποιήθηκε στο Εκθεσιακό Κέντρο Lutfi Kirdar, υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, και διοργανώθηκε από την Εφοροεπιτροπή της μεγαλωνύμου Κοινότητας Σταυροδρομίου.


Πέμπτη, 20 Νοεμβρίου 2014

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ΣΤΟΝ ΙΑΝΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΜΙΚΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΡΙΖΟΥ


O IANOS και οι Εκδόσεις Παπαδόπουλος παρουσιάζουν το βιβλίο του Παναγιώτη Ρίζου Τηγανητές Γοργόνες Μικρές ιστορίες, το Σάββατο 22 Νοεμβρίου 2014, στις 15:00 στο café του βιβλιοπωλείου IANOS (Σταδίου 24, Αθήνα). 
Θα μιλήσουν:  
- Κώστας Γ. Παπαγεωργίου, ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας 
- Μανώλης Σφακιανάκης, σκηνοθέτης 
- Θράφια, ζωγράφος 
Κείμενα θα διαβάσει η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μαρία Τσαρούχα. 
Θα τραγουδήσει η Δάφνη Πανουργιά και στο πιάνο θα τη συνοδεύσει η Σοφία Καλπακά
«...Τι θα γίνω όταν πεθάνω; Δεν έχω αποφασίσει. Οι γονείς μου θα' θελαν να γίνω δένδρο, βελανιδιά ή καρυδιά, γιατί αυτά τα δένδρα ζουν πολλά χρόνια, έχουν καλή επιδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και έτσι θα ήμουν επιτέλους χρήσιμος στην οικογένειά μου και στην πατρίδα. Η θεία μου η Ανδρομάχη, που έχει καλλιτεχνικές ανησυχίες, ήθελε να γίνω σύννεφο, να διαλύομαι, να συγκεντρώνομαι, να αλλάζω χρώματα, να με ζωγραφίζει και να εμπνέεται, οι κόρες μου θα' θελαν να γίνω καναρίνι να μ' έχουν σ' ένα κλουβί και να τους κελαηδάω, να τις ξυπνάω κάθε πρωί και να με ταΐζουν μήλο, αβγό και μαρούλι. Εμένα κανείς δεν με ρώτησε τι θέλω να γίνω άμα πεθάνω. Ούτε άμα ήμουν ζωντανός...» 
Μικρές ιστορίες από την πραγματικότητα όπως παραποιήθηκε από τις αταξίες των ηρώων της στη μνήμη του συγγραφέα. 

Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου 2014

ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΟΡΚΑ


“Στο βυθό της μουσικής συνταξιδεύουμε” 
 ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ – FEDERICO GARCIA LORCA 
Από τις 13 έως και τις 17 Νοεμβρίου 2014 πραγματοποιήθηκε στην Ισπανία, στις πόλεις Σεβίλλη, στην αίθουσα “Cristóbal de Morales”, Γρανάδα στο Centro de Documentatión Musical de Andalucia και Βαγιαδολίδ στο Palacio de Congresos Conde Ansúrez, ένα διπλό αφιέρωμα στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνταξίδεψαν στον εικοστό αιώνα, στα νερά της Μεσογείου, στα νερά της λυρικής γραφής, διασώζοντας τα πιο γνήσια στοιχεία της ελληνικής ταυτότητας ο Ελύτης, τα πιο ισχυρά χαρακτηριστικά της ισπανικής ιδιοσυγκρασίας, ο Λόρκα. 
Τρεις σπουδαίοι Έλληνες συνθέτες, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γιώργος Κουρουπός έδωσαν στον πολύσημο λόγο του Ελύτη και του Λόρκα την αμεσότητα και την συγκίνηση του τραγουδιού. Παρουσιάστηκε μια επιλογή από τους κύκλους τραγουδιών των τριών συνθετών βασισμένων στην ποίηση των δύο ποιητών, μαζί με μια επιλογή ποιημάτων στην ελληνική και ισπανική γλώσσα, αλλά και ενδεικτικά αποσπάσματα του κειμένου του Ελύτη «FEDERICO GARCIA LORCA».


Το πρόγραμμα με τον τίτλο “Στο βυθό της μουσικής συνταξιδεύουμε” ερμήνευσαν ο λυρικός τραγουδιστής Σπύρος Σακκάς, ο συνθέτης Γιώργος Κουρουπός στο πιάνο, η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου και ο μεταφραστής Alfonso Silvan στην απαγγελία.
Ήταν η δεύτερη φορά μέσα στο 2014, που οι τρεις σπουδαίοι έλληνες καλλιτέχνες (Γιώργος Κουρουπός, Σπύρος Σακκάς, Ιουλίτα Ηλιοπούλου) έκαναν το συγκεκριμένο πρόγραμμα στην Ισπανία. Τον περασμένο Φεβρουάριο το ρεσιτάλ-φόρος τιμής στους ποιητές Οδυσσέα Ελύτη και Federico García Lorca πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο αμφιθέατρο του πολιτιστικού ιδρύματος Caixa Forum στη Μαδρίτη. 
Δείτε εδώ την σχετική ανάρτηση της Ιδιωτικής Οδού.  


Τρίτη, 18 Νοεμβρίου 2014

Η ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ "Ψ" ΣΤΟΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟ

Από το μπλογκ του Καλαβρύτων Αμβροσίου

Ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος πλουτίζει την πλέον πρόσφατη εκκλησιαστική ιστορία της Εκκλησίας της Ελλάδος, με την δημοσίευση επιστολής Αρχιερέως που τον περιφρόνησε. Όταν ο Καλαβρύτων τού ζήτησε το λόγο, ο Μητροπολίτης Ψ (κοινό μυστικό ότι πρόκειται για τον Σισανίου και Σιατίστης Παύλο) του απάντησε με την εξαίσια επιστολή που δημοσιεύουμε στη συνέχεια. 
ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ «Ψ» 
Εν…………, 24 Οκτωβρίου 2014 
Σεβασμιώτατον 
Μητροπολίτην Καλαβρύτων 
και Αιγιαλείας κ. Αμβρόσιον 
Σεβασμιώτατε, 
Προβληματίζομαι πολύ δια τον λόγο της προς εμέ επιστολής σας. Εφόσον όμως την αποστείλατε, οφείλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής μαζί σας. Σας ενόχλησε που δεν σας χαιρέτησα ή σας απέφυγα στην Ιεραρχία. Είναι αλήθεια αυτό. Αλλά δεν συνήθισα να υποκρίνομαι. Είμαι αμαρτωλός και ζητώ το έλεος του Θεού. Προσπάθησα όμως και προσπαθώ να αποφεύγω μερικά «εκκλησιαστικά» αμαρτήματα. Το ότι όμως σας απέφυγα, μπροστά στην ζημιά που έχετε προκαλέσει στην ψυχή μου. Εγώ αδυνατώ πλέον Σεβασμιώτατε, να συλλειτουργήσω μαζί σας και είναι κάτι που προκαλεί αφόρητο πόνο στην ψυχή μου. 
Πώς όμως θα μπορούσα να συλλειτουργήσω μαζί σας όταν την ιερώτερη ώρα της Θείας Λειτουργίας, αμέσως μετά τον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων, θα επιχειρήσω να πω «Εν πρώτοις μνήσθητι Κύριε του Αρχιεπισκόπου και Πατριάρχου ημών Βαρθολομαίου και της Ιεράς ημών Συνόδου…» και η παρουσία σας θα λειτουργεί ως σκάνδαλον, γιατί θα μου θυμίζει ότι αυτόν που εγώ μνημονεύω «εν πρώτοις…» τον έχετε υβρίσει σκαιότατα; Αν για σας αυτό είναι παρωνυχίδα για μένα είναι μεγάλο και σημαντικό τόσο, ώστε να με εμποδίζει να συλλειτουργήσω πλέον μαζί σας. 
Οι ύβρεις σας «αίσχος Παναγιώτατε» και ο εκ μέρους σας χαρακτηρισμός του «ως Ερντογάν Νο 2» ορθώνονται στην συνείδησή μου ως τείχος απροσπέλαστο. Δικαιούσθε να έχετε τις απόψεις σας και όσο κι αν διαφωνώ και όπου διαφωνώ μαζί σας θα υπερασπίζομαι το δικαίωμα σας να τις έχετε και να τις λέτε. Οι ύβρεις όμως δεν είναι απόψεις. Οι ύβρεις σας εκθέτουν. 
Σας θυμάμαι και στην αντίδρασή σας στον Νίκο Δήμου. «Αν δεν ήμουν Επίσκοπος θα του έλεγα… και παραθέσατε μια σειρά ύβρεων. Όμως είσαστε Επίσκοπος και υβρίσατε κάποιον γιατί είναι άθεος!!! Τον Νίκο Δήμου λίγο νωρίτερα τον είχα κρίνει πολύ αυστηρά για τις απόψεις του για το 1821. Εκεί όμως ο έλεγχος έγινε με επιστημονικά κριτήρια. Η απιστία και η αθεΐα όμως είναι ασθένεια και τον ασθενή δεν τον υβρίζουμε, τον λυπόμαστε. Μας είπε πουθενά ο Χριστός να υβρίζουμε τους αθέους; Πόσο έχουμε ξεχάσει την παρατήρησή του στον Πέτρο «ουχ ούτως έσται εν ημίν…» . Και ο Δήμου σας απάντησε, άθεος ων, χριστιανικά γράφοντάς σας «Ευχαριστώ τον Σεβασμιώτατο για το μήνυμα αγάπης που μου έστειλε εν όψει του Πάσχα». 
Αναφέρεσθε επίσης στην υπογραφή ενός κειμένου. Είναι κατ’ αρχήν πολύ ενδιαφέρον ότι «κατασκοπεύετε» τους αδελφούς σας και ελέγχετε την κάθε τους κίνηση. Προσωπικά με αφήνει αδιάφορο. Δεν φοβάμαι την αμφισβήτηση κανενός. Στο κείμενο αυτό ζητούσαμε η Ιεραρχία να αποδοκιμάσει μόνον τις ύβρεις σας και όχι τις απόψεις σας. Η συλλογή των υπογραφών σταμάτησε όταν ο Μακαριώτατος μας ζήτησε να τον εμπιστευθούμε και ότι θα αντιμετώπιζε εκείνος το θέμα. Παραδώσαμε λοιπόν το κείμενο στον Αρχιγραμματέα και σταμάτησε η περαιτέρω συλλογή υπογραφών. Είναι θλιβερό μια Ιεραρχία να ανέχεται τις ύβρεις. 
Αποστείλατε εις εμέ το κείμενο σας προς τον Πατριάρχη και με ερωτήσατε που διαφωνώ. Σας απαντώ ευθέως. Σε όλα εκτός από την υπόθεση της Μονής Μαζίου και την ανακήρυξή της σε Σταυροπήγιο. Όταν όμως είχαμε μπροστά μας τον Μακαριστό Μεγάρων δεν του ζητήσαμε εξηγήσεις. Ή για την ακρίβεια μας αγνόησε και δεν επιμείναμε. 
Όταν ως Ιεραρχία τότε δεν κρίνατε άξιο να εκλέξετε τον Ανδρούσης ως Κεφαλληνίας και το Πατριαρχείο τον εξέλεξε Αλβανίας γιατί δεν διαμαρτυρηθήκατε; Το ίδιο δια τον Βρεσθένης, όταν το Πατριαρχείο τον εξέλεξε ως Αμερικής; Για λόγους καθαρά προσωπικούς δεν εψήφισα τον προταθέντα υπό του Πατριάρχου ως Ιωαννίνων. Δεν κατακρίνω όμως τον Πατριάρχη γιατί τον εξέλεξε ως Ανδριανουπόλεως. Είχε κάθε δικαίωμα. Εμείς του δώσαμε απολυτήριο. Ούτε γιατί τον όρισε Διευθυντή του εν Αθήναις Γραφείου, χωρίς να μας ερωτήσει. Δεν προβλέπεται ένα τέτοιο ερώτημα. Αλλά γιατί; Έχουμε για κάτι να φοβηθούμε; Είναι εκφράσεις που τιμούν την Αρχιερωσύνη σας τα περί «κατάσκοποι» και άλλα τινά; 
Αν κάποια μέρα γίνει αυτό που εσείς επισείετε ως απειλή για τις Νέες Χώρες, τότε θα είσθε ο μοναδικός υπεύθυνος. Ο τρόπος που μιλάτε και χειρίζεσθε το θέμα δίνει την εντύπωση ότι το επιδιώκετε. Ενεργείτε με τρόπο που θα μπορούσε να θεωρηθεί ως προβοκάτσια. Ψάχνετε διαρκώς για αντιπάλους. 
Σας οφείλω όμως και άλλη μια απάντηση σε ερώτημά σας που διατυπώσατε σε παλαιότερη τηλεφωνική μας επικοινωνία. Μου είχατε πει τότε: «Όταν με παρακαλούσατε να σας ψηφίσω ήμουν καλός; Όταν σας ψήφισα ήμουν καλός;». Σας απαντώ λοιπόν· Εάν με εφηφίσατε χαριστικά ή γιατί σας παρεκάλεσα κακώς με εψηφίσατε. Όμως, Σεβασμιώτατε, ποτέ δεν σας ζήτησα να με ψηφίσετε. Ποτέ, τόσον εσείς, όσον και οι άλλοι Αρχιερείς δεν δεχθήκατε τηλεφώνημα δικό μου με ένα τέτοιο αίτημα. Όχι από έλλειψη σεβασμού στα πρόσωπα των Αρχιερέων, αλλ’ ακριβώς εξ’ αιτίας του σεβασμού στα πρόσωπά σας και στην αρχιερωσύνη. Ήταν μια από τις προσωπικές μου δεσμεύσεις, να μην ζητήσω από κανένα να γίνω Αρχιερέας. Όταν ο μακαριστός Χριστόδουλος μου ανεκοίνωσε την απόφασή Του δεν μου ζήτησε να πάρω τηλέφωνο τους Αρχιερείς. Σας λέγω, ότι και να μου το ζητούσε δεν θα το έκανα. Ο Άγιος Χαλκίδος νομίζοντας ότι δεν κατάλαβα καλά πήρε στο τηλέφωνο τον Μακαριστό και τον ερώτησε, μήπως πρέπει να πάρουμε κανένα τηλέφωνο, είχε σκοπό να πάρει ο ίδιος. Ο Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος του απήντησε: «Όχι, δεν χρειάζεται να πάρετε κανένα. Κανείς δεν έχει αντίρρηση για τον «Ψ». Αυτά μόνον για την ιστορία. 
Πολλά ακόμη θα είχα να σας πω. Σταματώ όμως εδώ. Δεν έχω διάθεση να ανοίξω διάλογο μεταξύ μας. Αν δεν ανακαλέσετε τις ύβρεις σας, δεν νομίζω ότι έχουμε να πούμε κάτι περισσότερο. 
Με λύπη βαθύτατη κατακλείω αυτό το γράμμα. 
+ ο Μητροπολίτης «Ψ»

Δευτέρα, 17 Νοεμβρίου 2014

ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ Ο ΜΑΛΕΡ ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΣΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ


Στην Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος "Λίλιαν Βουδούρη" (Αίθουσα Διδασκαλίας), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την ερχόμενη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου στις 19:00, η διάλεξη του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου με θέμα: "Ο Gustav Mahler του Μάνου Χατζιδάκι". 
Μουσικό μέρος: Τραγούδια του Gustav Mahler, της Alma Mahler και του Μάνου Χατζιδάκι.
Ερμηνεύουν: Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο και Βίκυ Στυλιανού, πιάνο. 
Η εκδήλωση πραγματοποιείται με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι. 
Η είσοδος είναι ελεύθερη. 
Αναλυτικά το μουσικό μέρος έχει ως εξής: 
ALMA MAHLER (1879-1964) 
Die stille stadt, σε ποίηση Richard Dehmel (1863-1920) 
In meines Vaters Garten, σ ε ποίηση Otto Erich Hartleben (1864-1905) 
Laue Sommernacht, σε ποίηση Gustav Falke (1853-1916) 
GUSTAV MAHLER (1860-1911) 
Wer hat dies Liedlein erdacht (Des Knaben Wunderhorn)
Blicke mir nicht in die Lieder (Ruckert lieder) 
Ich ging mit Lust (Des Knaben Wunderhorn) 
ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ (1925-1994) 
Κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη, Ένα ταγκό για την Άλμα Μάλερ (από τον κύκλο τραγουδιών «Οι μύθοι μιας γυναίκας» σε στίχους Νίκου Γκάτσου, 1988). 
Διασκευή για φωνή και πιάνο: Βίκυ Στυλιανού.
Artwork-αφίσα: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Από το Newsletter Νοεμβρίου - Δεκεμβρίου 2014 της Μουσικής Βιβλιοθήκης

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΛΗΜΑ ΤΗΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ

Εισοδικό φθινοπώρου...

Φωτογραφίες του π. Κων. Ν. Καλλιανού από το Κλήμα Σκοπέλου

Χειμωνιάτικο αγνάντεμα της Σκιάθου από το Κλήμα
Φθινόπωρο στο Κλήμα

Κυριακή, 16 Νοεμβρίου 2014

Η ΟΛΙΑ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΡΑΓΚΟΓΙΑΝΝΟΥ ΕΚΕΙ ΕΞΩ ΣΗΜΕΡΑ...

Φωτογραφίες από τις πρόβες της "Φόνισσας": Pavlos Katsimichas

Με αφορμή την επικείμενη (19/11) πρεμιέρα της όπερας του Γιώργου Κουμεντάκη "Φόνισσα", εμπνευσμένη από το πασίγνωστο διήγημα του Παπαδιαμάντη, ο ιστότοπος Popaganda ζήτησε από τρεις διαφορετικούς ανθρώπους, να γράψουν ένα σχόλιο, μία άποψη, εικόνες ή σκέψεις που του γεννά η ιδέα της Φραγκογιαννούς εκεί έξω σήμερα. Και έτσι έγινε. 
Η Ιδιωτική Οδός αναδημοσιεύσει την συνομιλία που είχε η ηθοποιός Όλια Λαζαρίδου  με τον Γιώργο Κουμεντάκη ένα βράδυ στο Πεδίον του Άρεως. 
Στο Πεδίον του Άρεως – Της Όλιας Λαζαρίδου 
«Περνώντας νύχτα -τώρα με την Πανσέληνο- από το Πεδίον του Άρεως, πήρε το μάτι μου σ΄ ένα παγκάκι τον Γιώργο Κουμεντάκη και τη Φραγκογιαννού. Μικρό απόσπασμα απ΄ ότι την άκουσα να του λέει. [Η' απ΄ ότι μου φάνηκε ότι άκουσα]. 
…«Σταθήκατε εδώ απέναντί μου αμίλητος και περιμένετε. Κάτι από μένα. Το διαβάζω στο πρόσωπό σας. Κι όμως ό,τι κι αν σας πω, ίσως αυτή η σιωπή να είναι ό,τι πιο αληθινό έχουμε να ανταλλάξουμε εγώ κι εσείς. Γιατί απλούστατα δε λέγονται. Δεν εξηγούνται με λέξεις. Με μουσική μπορεί. Η’ με ήχους. 
Ας πούμε να: Ακούω την καρδιά μου να χτυπάει μέσα μου. Πιο γρήγορα απ’ότι συνήθως. Κάτι περιμένει κι αυτή όταν πέφτει η νύχτα. Πανσέληνος απόψε. Κοιτάζει και καταγράφει. Φωτίζει στα παιδιά μου το δρόμο. Έρχονται, ακούτε; Τα φουστάνια τους στάζουν βροχή. Στον αέρα μυρωδιά από λιβάνι και γαρύφαλλο. Νάτα τα κοριτσάκια μου. Άλλο κάθεται κάτω στο χώμα, άλλο όρθιο κρατάει ένα σπασμένο κομματάκι καθρέπτη και χτενίζει με μια τσατσάρα τα μπερδεμένα του μαλλιά. 
Τα κοριτσάκια μου. Κάνω να τα ξεχάσω μια στιγμή μ’ αυτά δεν με ξεχνάνε. Ποτέ. Μεγαλώνουν ακόμα μέσα μου, το πιστεύετε κύριε Γιώργο; Θα μας κάνουν εδώ παρέα όσο εγώ θα σας πω άλλες ιστορίες για ζωντανούς. Για ζωντανούς που μερικές φορές είναι πιο πεθαμένοι από τους πεθαμένους. Κι ίσως τότε κύριε Γιώργο καταλάβετε. Με καταλάβετε. Οι κοπέλες, οι αλλοδαπές κοπέλες που έρχονται να δουλέψουν στη χώρα μας σαν χορεύτριες και καταλήγουν στους τοίχους ανοχής πληρώνονται τρία ευρώ ανά πελάτη. Ακούτε; Δυο μπουκάλια γάλα, ένα πακέτο τσιγάρα. «Μαύρο γάλα του πρωινού σε πίνουμε τη νύχτα σε πίνουμε το πρωί και το μεσημέρι σε πίνουμε το βράδυ πίνουμε όλο πίνουμε»… Με συγχωρείτε, άλλαξα θέμα. το πρωί και το μεσημέρι σε πίνουμε το βράδυ πίνουμε όλο πίνουμε”. 
Μόνο στον πάτο, μονάχα εκεί είμαστε όλοι ίδιοι… Και πολύ πικρή η μοίρα της γυναίκας. Πολύ πικρή. Μα μη στέκεστε όρθιος. Καθίστε εδώ κοντά μου στο παγκάκι. Έχουμε ακόμα πολύ καιρό μέχρι να ξημερώσει θα σας τα πω όλα. Η νύχτα είναι δικιά μας. Κι αν η μέρα μας καίει όλα μας τα όνειρα, οι νύχτες είναι ελεύθερες.»

Σάββατο, 15 Νοεμβρίου 2014

«Ρομ μέι κολάι του τε αβές» ή ΜΝΗΜΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ

Από την εις Επίσκοπον χειροτονία του. 

«Ρομ μέι κολάι του τε αβές» 
(Τσιγγάνος δὲν εἶναι εὔκολο νὰ εἶσαι) 
Εἶδα κάποτε, στὸ Γαλλικὸ Ἰνστιτοῦτο τῶν Ἀθηνῶν, ἕνα documentaire γιὰ τοὺς Ρόμ, τοῦ Μενέλαου Καραμαγγιώλη. «Ρόμ», στὴ γλῶσσα τῶν τσιγγάνων, θὰ πεῖ «τσιγγάνος», ἤ «ἄνθρωπος». Δὲν ξέρω ἀπὸ ποιὲς μυστικὲς συνάφειες συνεπαρμένος, καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς προβολῆς θυμόμουν τὸν Δεσπότη μου: τὸν Νικόδημο Βαλληνδρᾶ! 
Ὁ Δεσπότης μου ἦταν μιὰ προσωπικότητα ποὺ μὲ εἶχε ἐντυπωσιάσει βαθειά. Ζοῦσε συγχρόνως ἀνάμεσα στὸ ποίμνιό του, ἀλλὰ καὶ ἔξω ἀπ’ αὐτό. Φάνταζε σὰν ὁ ἔσχατος βυζαντινὸς ἡγεμὼν κι ἦταν δυσπρόσιτος, ἄν καὶ τόσο ἁπλός. Ἦταν ἕνας Ρόμ ὁ Δεσπότης, μὲ τὴν ἔννοια τοῦ τσιγγάνου, ποὺ ζεῖ ὡς πάροικος στὴ χοϊκὴ γῆ, καὶ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἀνθρώπου ποὺ θρώσκει ἄνω. 
Δὲν ἦταν μικρὸς ὁ Δεσπότης μου, δὲν ἦταν τιποτένιος. Ἀμὴν ἀμὴν λέγω, πὼς ὅτε ἦν νεώτερος, καὶ ἐζώννυε ἑαυτὸν καὶ περιεπάτει ὅπου ἤθελε (πρβλ. Ἰωάν. 21, 18) περιεπάτει ἀγέρωχος, μεγαλειώδης στὸ ἦθος –δὲν (κατ)έκρινε ποτὲ κανέναν-, εὐγενὴς στοὺς τρόπους –δὲν ἐξεμαίνετο ποτέ-, ἱεροπρεπὴς στὸ ὕφος, λιτὸς στὸν βίο, ἀπερίεργος, ὀλιγόλογος καὶ ταπεινὸς στὸ φρόνημα. 
Ἀριστοκράτης ἐκ φύσεως, περιεφρόνησε ἀνεπιτήδευτα τοὺς πολεμίους ποὺ κατὰ καιροὺς τοῦ κεντοῦσαν τὴν πτέρναν καὶ ἀπηξίωσε νὰ συντρίψει τὴν κεφαλὴν οἱουδήποτε. Δημοσιογραφικοὺς κώνωπες δὲν κατεδέχθη νὰ λακτίσει. Ἀρχόντευε εἰρηνεύων. 


Τὴν κύρια μέριμνά του ἀπέσπασε ἡ Λειτουργία καὶ οἱ περὶ αὐτὴν ἐπιστῆμες τῆς Φιλολογίας καὶ τῆς Ὑμνογραφίας. ἡ Διοίκηση οὐδαμῶς. Ὑπῆρξε ἀπαράδεκτα ἐλαστικὸς μὲ τοὺς ἀπειθοῦντας, σκανδαλωδῶς ἐπιεικὴς μὲ τοὺς ἀνυπάκοους, καὶ ὑπερβολικὰ μακρόθυμος μὲ ὅλους. Δὲν ἀνεπαύετο ἐπὶ τοῦ Δεσποτικοῦ Θρόνου, διοικῶν καὶ ἐντελλόμενος, ἀλλὰ πρὸ τῆς Ἁγίας Τραπέζης, θύων καὶ προσευχόμενος. Ἐκεῖθεν ἀντλοῦσε νάματα, τὰ ὁποῖα ἐνέδυε μὲ τὴν ὡς βροντὴ φωνή του –προῖκα τῶν ἐγκάτων- καὶ διέχεε διττῶς: μὲ ἑρμηνευτικοὺς τῶν Γραφῶν ἀπαράμιλλους λόγους -ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν εἰκόνα δεκάδων μικρῶν κασσετοφώνων νὰ ἠχογραφοῦν τὶς ὁμιλίες του- καὶ μὲ πεποικιλμένους, ἀλλὰ μεγαλειωδῶς σεμνοπρεπεῖς, ὕμνους, τοὺς ὁποίους ἀνέμελπε παροιμιωδῶς.
Ὅσο ἦν νεώτερος, καὶ ἐζώννυε ἑαυτὸν καὶ περιεπάτει ὅπου ἤθελε, στὸ λεξιλόγιο καὶ τὴν πολιτεία του δὲν περιέλαβε τὴν προχειρότητα ἤ τὴν ἀνευθυνότητα, τὸ ψεῦδος ἤ τὴ διαπλοκή, τὴ βεβιασμένη ἀντίδραση, τὸν θυμό, ἤ τὸ ἐγωιστικὸ πεῖσμα, πολλῷ δὲ μᾶλλον τὴν καταλαλιά, τὴν κακία ἤ τὴν ἐκδίκηση. Δὲν συνεπάθησε τὴν ἀστειότητα ἤ τὴ φαιδρότητα, καὶ δὲν ἐνέδωσε στὴν κοσμικότητα ἤ τὴν κουφότητα. Δὲν ἐψεύσθη καὶ δὲν εἰρωνεύθη ποτέ! Τελικά, δὲν εἶχε ὧδε μένουσαν πόλιν. Ἦταν ἕνας πνευματικὸς Ρόμ, ὁ Πατρῶν Νικόδημος, κι ὅπως, πολὺ σωστά ἐπισημαίνεται στὸ παραδοσιακὸ τσιγγάνικο τραγούδι τοῦ documentaire, «Ρὸμ μέι κολάι του τε αβές». 
Γιώργος Μαρόπουλος 
ἐπεξεργασία σὲ πρωτόλειο τῆς 7ης Μαρτίου 1990

Με τον μακαριστό Γαλλίας Μελέτιο, κατά την τελετή επιστροφής του Σταυρού του Μαρτυρίου
του Πρωτοκλήτου από την Μασσαλία στην Πάτρα (1980).
Αρχιμανδρίτης με την αείμνηστη μητέρα του Καλυψώ.

Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΠΗΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΙΟΡΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ

Photo © αρχείο Mάνου Χατζιδάκι

Του Μάνου Χατζιδάκι

Οι εθνικές γιορτές έχουν καταλήξει να είναι τελετουργίες χωρίς αντίκρισμα και με αμφιλεγόμενο περιεχόμενο. Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου είναι πρόσφατα – γιορτάζουμε μόλις τη 12η επέτειο – κι όμως μοιάζει η γιορτή σαν τον χρυσό σταυρό που κοσμεί τους λαιμούς νεαρών ερωτιδέων ή ηλιοκαμένων καμακιών. Καμιά επαφή με το ουσιαστικό περιεχόμενο του σταυρού. Στολίδι, ένταση του αισθησιασμού. Έτσι και οι γιορτές του Πολυτεχνείου κατέληξαν σε εκτόνωση, σε κομματικό σφετερισμό και σε συνθήματα άσχετα από το ιδεολογικό περιεχόμενο των γεγονότων που η μνήμη τους συνέθεσε τους επί «εθνικού» επιπέδου εορτασμούς της επετείου. 12η σήμερα, 30ή μεθαύριο, 50ή και θα χαθεί μες στην ανυποληψία των μελλοντικών στολών και επετείων με μερικά λογύδρια στα σχολεία και παρελάσεις στους ασφαλτοστρωμένους δρόμους των ενόπλων δυνάμεων, διαολοστέλνοντας οι στρατιώτες τη γιορτή και την ταλαιπωρία των παρελάσεων κάτω απ' τις επίπονες προετοιμασίες και τις στερήσεις των αδειών τους. 
Όμως το τραγικό δεν είναι αυτό. Το τραγικό είναι που κάθε κυβέρνηση βρίσκει τον τρόπο να συνδεθεί κατευθείαν με τις επετείους αυτές, αγνοώντας τα αληθινά μηνύματα των γεγονότων που τις συνέθεσαν.
Θα θυμάστε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και την επί επταετίαν χούντα του με πόση άνεση οικειοποιούντο τις εθνικές εορτές της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου. Τις ίδιες γιορτές στις οποίες οι εφημεριδογράφοι σήμερα ανακαλύπτουν σοσιαλιστικές τάσεις και προθέσεις των προγόνων μας του '21 και του '40.
Γι' αυτό νιώθω την ανάγκη να εκμυστηρευτώ. Σέβομαι βαθιά αυτές τις γιορτές γι' αυτούς που χάθηκαν κι όχι για τους εναπομείναντες που προσπαθούν να τις επωφεληθούν στο έπακρον. 
Τα γεγονότα της 17ης Νοεμβρίου μας παρέχονται με περισσότερες λεπτομέρειες γι’ αυτούς που επέζησαν παρά γι’ αυτούς που χάθηκαν οριστικά. Οι εναπομείναντες παρελαύνουν επικεφαλής, βγάζουν λόγους, πραγματοποιούν τηλεοπτικές συνεντεύξεις και δεν τους άκουσα ούτε μια φορά να μνημονεύουν αυτούς που χάθηκαν οριστικά, που δεν είναι σε θέση να μιλήσουν σήμερα. 
Έτσι, έρχεται η σειρά να δούμε από κοντά το τραπέζι ενός Ινδιάνου που αμέριμνος με την παραδοσιακή τεχνική αμύνης, υπερασπιζόταν το σπιτικό του και τον τόπο του από τους εισβολείς, ήσυχος για το δίκαιό του και για τον Θεό του. Όμως οι πιονέροι με τον δικό τους Θεό κατασκευάσανε ένα δικό τους δίκαιο και κατέκτησαν τους Ινδιάνους. Κι αφού τους εξαφάνισαν, άρχισαν να γυρίζουν ταινίες με το δίκαιο αμφίρροπο ανάμεσα στους Ινδιάνους και τους Αμερικανούς στρατιώτες. Όμως η κατάληψη είχε επιτελεστεί. Η Αμερική στους Αμερικανούς. Και η 17η Νοεμβρίου στους επιζήσαντες. Αύριο – καθόλου απίθανο – μια μελλοντική δικτατορία να οικειοποιηθεί την επέτειο του Πολυτεχνείου ως σύμβολο αντιστάσεως εναντίον των αντιπάλων της. Μήπως δεν έγινε παρόμοια πλαστοπροσωπία στα ανατολικά «σοσιαλιστικά» κράτη; Αγώνες νέων παιδιών μήπως δεν έγιναν σύμβολο εορτασμού τυραννικών καθεστώτων; Τα ’χουμε δει αυτά και τα ’χουμε -αλίμονο- συνηθίσει.
Δεν είχα καλά, καλά τελειώσει το σχόλιο αυτό και ήλθε η είδηση. Ένας αστυνομικός, ο Αθανάσιος Μελίστας, σκότωσε πυροβολώντας τον δεκαπεντάχρονο Μιχάλη Καλτέζα. Κατασκευάζεται ήδη σενάριο με βάση το κατά πόσον ο νεαρός δεκαπεντάχρονος ήταν ή δεν ήταν «επικίνδυνος» αναρχικός. Ώστε η κτηνωδία του αστυνομικού να γίνει ...νόμιμη άμυνα.
Αρκετά. Με αηδία μέσα μου έκλεισε η 12η επέτειος του Πολυτεχνείου. Τα γεγονότα εξακολουθούν. Ποιος θα τα επωφεληθεί; 
(Κείμενο με τίτλο Πολιτικές τελετουργίες ή το τραπέζι του Ινδιάνου, που δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Τέταρτο», τεύχος 8, Δεκέμβριος 1985, και συμπεριλήφθηκε αργότερα στη συλλογή κειμένων του Μάνου Χατζιδάκι «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» από τις Εκδόσεις Ίκαρος).

Ο π. Κωνσταντίνος Καλλιανός για την τροφό του Σχολή, την Ριζάρειο

Ριζάρειος, χειμώνας 1973 - Ο πρώτος από δεξιά είναι ο νυν Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος

Σταλαγμοὶ ἱερᾶς Μνήμης καὶ κατανύξεως 
(Ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ Μακαριωτἀτου Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας κ. Θεοδώρου 
εἰς τὴν τροφόν του Σχολήν, τὴν Ριζάρειο) 
«Ὑπῆρχον τρεῖς ἢ τέσσαρες ἱερατικαὶ σχολαί, ὑπῆρχε, καὶ ὑπάρχει ἀκόμη ἡ Ριζάρειος. Ἀπὸ τὰς ἱερατικὰς σχολὰς ἐβγῆκε σμῆνος δικολάβων, δημοδιδασκάλων, δικαστικῶν κλητήρων καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀπὸ τὴν Ριζάρειον ἐβγῆκεν ὁλόκληρος σφηκιὰ δικηγόρων, ἀγέλη καθηγητῶν, ἰατρῶν, χρηματιστῶν καὶ πολιτευομένων» ( Ἀλ. Παπαδιαμάντης). 
Τὰ παραπάνω ἔγραφε ὁ Παπαδιαμάντης πρὶν ἀπὸ ἕνα αἰῶνα καὶ κάτι παραπάνω. Γιατὶ τότε ἤξερε τὶ ἔλεγε ( βλ. π. χ. τὸ διήγημά του, "Ἡ κάλτσα τῆς Νώενας"’), ὁπότε κανεὶς δὲν ἀντιλέγει ὅτι ἔχει δίκιο. Ὡστόσο, γιὰ νᾶ ἔχει σαφῆ ὑπόσταση καὶ στέρεο θεμέλιο τὸ δίκαιο, πρέπει νὰ φανεῖ καὶ ἡ ἄλλη του ὄψη, ὅπως εἶναι δηλαδή, οἱ ὄψεις τοῦ νομίσματος, ποὺ ἀποφαίνεται: ὅτι ἀπὸ τὴν Ριζάρειο «ἐβγῆκαν» καὶ πλῆθος ἱερέων ἱερομονάχων, μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ Ἀρχιερέων, ἕως καὶ Πατριαρχῶν. Καὶ αὐτὸ τὸ πιστοποιεῖ τὸ γεγονὸς τῆς παρουσίας τοῦ Μακαριωτάτου Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας κυρίου Θεοδώρου, ὁ ὁποῖος μὲ τὸν ἐπίσης Ριζαρίτη Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Χαλκίδος κύριο Χρυσόστομο καὶ ἄλλους Ἀρχιερεῖς συλλειτούργησαν τὴν Κυριακὴ 9 Νοεμβρίου στὸν πάνσεπτο ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ναὸ τῆς Σχολῆς, ποὺ ὡς ἄλλο Καθολικὸ Μονῆς δεσπόζει μέσα στὸ ὅλο κτιριακὸ συγκρότημα τῆς Ριζαρείου Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς. Συλλειτούργησαν γιὰ νὰ τιμήσουν τὴ Μνήμη τοῦ Ἁγίου Σχολάρχου τῆς σεμνῆς Ριζαρείου, τὸν Ἅγιο Νεκτάριο. 
«Ἐπιστρέφω, εἶπε ὁ Πατριάρχης, μετὰ ἀπὸ σαράντα χρόνια». 
Νόστος ἡ ἐπιστροφή. Μὲ τὴν ἱερὰ συγκίνηση νὰ πάλλει τὴν ψυχή, καθὼς πρόσωπα ἱερὰ προβάλλουν ἀπὸ ὅλες τὶς γωνιές, ἀπὸ παντοῦ ἐμφανίζονται ἴσκιοι ἁγιασμένων μορφῶν, ἐνῶ ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὰ σιωπηλὰ κτίρια ἀκούγονται οἱ μυστικὲς φωνὲς τῶν παλαιῶν συμμαθητῶν, τῶν διδασκάλων, τῶν παιδονόμων. 
Θὰ θυμήθηκε ἀσφαλῶς ὁ Μακαριώτατος ἐκεῖνο τὸ φθινοπωρινὸ πρωϊνὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1972, τότε, δηλαδή, ποὺ δίναμε τὶς εἰσαγωγικὲς ἐξετάσεις καὶ τὸν συντρόφευε ἡ μακαριστὴ Μητέρα του. Ὅπως ἐπίσης θὰ ξανάζησε τὶς ὧρες τῶν μαθημάτων στὶς εὐρύχωρες καὶ φωτεινὲς αἴθουσες μὲ τὸν ἀξεπέραστο Νικηφόρο Καχριμάνη νὰ μᾶς παραδίδει φιλοσοφία καὶ μαζί νὰ μᾶς χαράζει δρόμους γιὰ νὰ καλλιεργοῦμε μὲ εὐρύτητα πνεύματος τὶς γνώσεις μας, νὰ μποροῦμε νὰ σκεπτόμαστε ἔντιμα καὶ θεοφώτιστα, νὰ μάθουμε νὰ ταυτίζουμε τὴν ἀνθρωπιὰ μὲ τὴν μέλλουσα ἱερατική μας διακονία. Ἀκόμα θὰ τοῦ ἦρθε στὸ νοῦ ὁ σοφὸς καθηγητής μας Ἰω. Χρ. Κωνσταντινίδης μὲ τά θαυμάσια ἀπογευματινὰ φροντιστήρια, ὅπου μᾶς μάθαινε τὴ μέθοδο τῆς ἀποδελτίωσης ὑλικοῦ ὅσον ἀφορᾶ τὴ συγγραφὴ μιᾶς μελέτης. 
Κι ὅταν ἀντίκρυσε τοὺς θαλάμους ὅπου μέναμε, θὰ ξαναθυμήθηκε τὸν Πολύβιο ποὺ ὄντας ὁ μεγαλύτερος στὴν ἡλικία ἀπ᾿ ὅλους μας στὸ θάλαμο ἔκανε τὸν «πνευματικό», τὸν σύμβουλο ὅλων μας, γιατὶ ἦταν μιὰ ἀγαθὴ ψυχή, ὅπως κι ὁ Σπύρος ὁ Κόρκος, ἱερέας σήμερα στὴν Ἀμερικὴ, ποὺ τὸν πείραζε κάποιες φορές, γιὰ θυμώνει ὁ πρῶτος...
Θὰ θυμήθηκε τὸν συμμαθητή μας καὶ συγκάτοικο στὸ θάλαμο, τὸν Διονύση Στρούζα ἀπὸ τὴν Ζάκυνθο, ἥσυχο πάντα καὶ μετρημένο - γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐπέλεξε τὴν ὁδὸ τῆς ἡσυχίας, μοναχός γενόμενος, ὀνόματι Δανιὴλ, καὶ, ἀργότερα, ἡσυχαστὴς στὴν Ἁγία Ἄννα, ἵνα εὔχεται ὑπὲρ ἡμῶν. 
Τέλος στὸ ναὸ ὅπου ἱερούργησε, ἐκεῖ θὰ τοῦ ἐμφανίστηκαν οἱ πλέον καθαγιασμένες ἀναμνήσεις, καθὼς θὰ ἐνισχύονταν μέσα του ἡ εἰκόνα ἐκείνη τῆς ρασοφορίας μας, ὄχι τὸ πρωΐ, ὅπως ἐκεῖνος τὴν ἐτέλεσε, ἀλλὰ κάποιο συννεφιασμένο ἀπόβραδο τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1972, τότε ποὺ ἀκούσαμε ἐκείνη τὴν συγκινητικὴ μουσικὴ σύνθεση τοῦ ὄντως φιλοτίμου, ἀλλὰ καὶ τόσο ἀγαπητοῦ μας καθηγητοῦ, τοῦ Δημ. Παναγιωτοπούλου-Κούρου, «Κύριος ἐμοὶ βοηθός καὶ οὐ φοβηθήσομαι τὶ ποιήσει μοι ἄνθρωπος...», (Ψαλμ. 117, 6). Σύνθεση γραμμένη ἀσφαλῶς γιὰ τὴ ρασοφορία καί, μάλιστα, μὲ ὅλο τὸ μεγαλεῖο καὶ τὴν ποιμαντική της προοπτικὴ ἐπιλεγμένο ἀπὸ τὸ ἱ. Ψαλτήριο. Χώρια ἡ μουσική... Τόσο ἐπιβλητική, συγκινητική, εὐαισθητογραμμένη γιὰ τούτη τὴν ἱερὴ στιγμή: Τὴν πρώτη δηλαδὴ φορὰ ποὺ θὰ ἐνδυθοῦμε τὸ ἔνδυμα τῶν πατέρων μας: Τὸ ράσο. (Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σταθῶ σὲ λεπτομέρειες, ἱστορικο-δογματικὲς καὶ κοινωνιολογικὲς γιὰ τὸ θέμα αὐτό. Ἴσως κάποτε γίνει. Ὡστόσο ἡ ἱερότητα ἐκείνης τῆς ἀπόβραδης ὥρας ἔχει σφραγιστεῖ μὲ ὅλη της τὴν ἱερότητα στὴν ψυχή μου, ποὺ πραγματικὰ λέω ὅτι ἦταν Θεοῦ παρουσία). 
Κι ὔστερα ἦταν ἐκεῖνοι οἱ νυσταγμένοι ὄρθροι, οἱ νοσταλγικοὶ ἑσπερινοί, οἱ λιτὲς Κυριακάτικες Θ. Λειτουργίες, ποὺ μᾶς χάριζαν τὴν εἰρήνη τοῦ Θεοῦ. Αὐτὴν δηλαδὴ ποὺ ἀποθηκεύαμε γιατὶ ξέραμε πὼς στὸν κόσμο τὰ πράγματα ἦταν διαφορετικά, ἐπειδὴ ἐκεῖ, στὴν ἐνορία του ὁ καθένας μας εἶχε ν᾿ ἀντιπαλαίσει μὲ τὶς ὅποιες ἀντίξοες δυνάμεις. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐκείνη ἡ μαθητεία μας στὴν φιλτάτη μας Ριζάρειο ἦταν ἡ προετοιμασία γιὰ την ἔνδυση τῆς πανοπλίας τοῦ Θεοῦ (πρβλ. Ἐφεσ.6, 10-20). 
Τὰ χρόνια πέρασαν... Κάποια στιγμὴ κοιτάξαμε γιὰ στερνὴ φορὰ τὸ θάλαμο ποὺ μᾶς φιλοξενοῦσε, ὀσφρανθήκαμε γιὰ τελευταία φορὰ τὴν ταγκίλα τῶν μαγειρίων, προσκυνήσαμε τὸν μυρωμένο Ἅγιο Γεώργιο κι ἀναχωρήσαμε. 
Ὡστόσο πρέπει νὰ εἰπωθεῖ πὼς ἐκεῖ ἀφήσαμε ἕνα μεγάλο καὶ σημαντικὸ κομμάτι τοῦ ψυχισμοῦ μας, ἀφοῦ ταμιεύσαμε ἱεροκατάνυκτες στιγμές, στιγμὲς βάλσαμο γιὰ τὶς πληγὲς τῶν καιρῶν καὶ χρόνων ποὺ ἀνοίγονταν μπροστά μας. Κι εὐγνωμονοῦμε Κτήτορες, Δασκάλους καὶ τὴν κάθε ψυχὴ ποὺ μᾶς ἄνοιξε τὴν ψυχή της μὲ χαμόγελο εὐαισθησίας καὶ φιλίας. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐπιστρέφουμε πάντα ἐκεῖ. Στὴ Ριζάρειό μας, στὴ Σχολή μας, ὅπως δηλαδὴ ἐπιστρέφουν ὁ Πατριάρχης, ὁ Ἐπίσκοπός μας κι ἄλλοι πολλοί, ποὺ δὲν κρέμασαν τὸ τίμιο ράσο τὸ ὁποῖο τοὺς φόρεσαν στὴν καθιερωμένη ἐκείνη τελετὴ τῆς ρασοφορίας, ἀλλὰ τὸ κράτησαν καὶ τὸ τίμησαν. 
Εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ πνευματικὴ εὐφροσύνη τῶν μακαρίων Ἱδρυτῶν τῆς Ριζαρείου καὶ φυσικὰ τῶν δασκάλων μας... 
π. κων. ν. καλλιανός

Παρασκευή, 14 Νοεμβρίου 2014

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ ΓΟΥΕΑΡ ΟΜΙΛΗΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ


Πραγματοποιήθηκε απόψε στη Στοά του Βιβλίου τιμητική εκδήλωση με αφορμή τα 80ά γενέθλια του Μητροπολίτη Διοκλείας Καλλίστου Ware, που διοργάνωσαν η Πολιτιστική εταιρεία «Αίνος» και οι Εκδόσεις «Εν πλω». 
Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Διοκλείας ανέπτυξε το θέμα: «Ρωσική Διασπορά: Θεολογική σκέψη και άνθρωποι στο Παρίσι του 20ού αιώνα». 
Παράλληλα και για πρώτη φορά, στην Αίθουσα Τέχνης της Στοάς του Βιβλίου εκτίθεται μέρος του ανέκδοτου φωτογραφικού αρχείου της Ρωσικής Διασποράς, σε επιμέλεια της Veronique Magnes. Επιστημονική επιμέλεια: Δρ Νίκη Τσιρώνη.
Η Ιδιωτική Οδός μετέδωσε την διάλεξη, σε απευθείας σύνδεση με την Στοά του Βιβλίου.

Αύριο Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2014, στις 12 το μεσημέρι, ο Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware θα παρουσιάσει στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Εν πλω (Χαριλάου Τρικούπη 6-10), το νέο βιβλίο του, με τίτλο: ΕΧΘΡΟΙ ή ΦΙΛΟΙ; Το σώμα, η ψυχή και τα πάθη του ανθρώπου. 
Για το βιβλίο θα μιλήσουν: ο συγγραφέας, η βυζαντινολόγος Νίκη Τσιρώνη, επικεφαλής της Πολιτιστικής Εταιρείας Αίνος και η Πολυξένη Τσαλίκη- Κιοσόγλου, μεταφράστρια του έργου.

Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 2014

ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ "ΜΥΚΗΝΕΣ 1954 - ΤΟ ΚΑΤΑΜΕΣΗΜΕΡΟ"

Robert McCabe και Αθηνά Κακούρη

Απόψε στην παρουσίαση του βιβλίου - λευκώματος «ΜΥΚΗΝΕΣ 1954 - ΤΟ ΚΑΤΑΜΕΣΗΜΕΡΟ» στο Αμφιθέατρο Cotsen Hall  στο Κολωνάκι. 
Ομιλητές ήσαν οι: 
Μιχάλης Κοσμόπουλος, αρχαιολόγος, Καθηγητής Αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο του Μιζούρι Η.Π.Α., Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, Αρχαιολόγος, Υπεύθυνη Αρχαίων Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και οι συντελεστές του τόμου Robert McCabe (φωτογραφίες) και Αθηνά Κακούρη (κείμενο). 
Μια αριστοκρατική κατά πάντα εκδήλωση, η οποία διήρκεσε κάτι λιγότερο από μια ώρα!
Οι ομιλητές ήσαν απολύτως καίριοι και ουσιαστικοί και γι' αυτό σύντομοι. 
Δεν υπήρχαν εδώ τα συνήθη των παρουσιάσεων βιβλίων: κενολογίες, πλατειασμοί, υπερβολές και ασύστολες κολακείες. 
Εδώ μιλούσε το έργο. Οι αναφορές σημαντικές και μετρημένες. Η Αθηνά Κακούρη άκρως μετριοπαθής, ως συνήθως, δηλ. αληθινά αριστοκρατική και με πηγαίο χιούμορ. 
Σπουδαίος και ο Robert McCabe, κύριος με όλη τη σημασία της λέξης. 
Κι όλοι αυτοί αναφέρθηκαν σε μια Ελλάδα που δεν υπάρχει πια...
Το λεύκωμα, πάντως, είναι εξαιρετικό από κάθε άποψη, που σημαίνει ότι εκτός από τους συγγραφείς, δούλεψαν πολύ και οι εκδόσεις Πατάκη για το άρτιο αποτέλεσμα. 
Εύχομαι στους εφήβους (άνω των ογδόντα και οι δύο) Robert McCabe και Αθηνά Κακούρη πολλά έτη, για να αντλούμε κι εμείς από τον δυναμισμό, την δημιουργικότητα και την δροσερή ματιά τους. 
Π.Α.Α.
Στη συνέχεια τρεις φωτογραφίες από το βιβλίο (Ανασκαφές στις Μυκήνες το 1954). 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: ΕΝΑ ΤΑΓΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΜΑ ΜΑΛΕΡ

Από τον δίσκο "Οι μύθοι μιας γυναίκας"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Η ενασχόλησή μου με τον Μάλερ του Χατζιδάκι - το θέμα που θα παρουσιάσω κατά την διάλεξή μου στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος "Λίλιαν Βουδούρη", στις 24 Νοεμβρίου - πάει 27 χρόνια πίσω, όταν πρωτάκουσα στον δίσκο "Οι μύθοι μιας γυναίκας" των Μ. Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου το τραγούδι "Κραυγές για ενός Αγγέλου μνήμη" (Ένα ταγκό για την Alma Mahler).
Τότε ανακάλυψα ουσιαστικά τον Μάλερ και τη μουσική του, την γυναίκα του Άλμα (1879-1964) και τις δικές της μουσικές (γιατί ήταν και εκείνη συνθέτης).
Το 1994 τρεις φίλοι πραγματοποιήσαμε στην Πάτρα - Ιούλιο μήνα - μια εκδήλωση πριβέ για τον Μάλερ, με αφορμή την συμπλήρωση, τότε, 100 χρόνων από τη σύνθεση της 2ης Συμφωνίας του Μάλερ, της επονομαζομένης "της Αναστάσεως". Τότε παρουσίασα το θέμα: "Η βαθιά πνευματική σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με τον Gustav Mahler".
Δύο χρόνια μετά, το 1996, οι εισηγήσεις εκείνης της βραδιάς τυπώθηκαν σ' ένα βιβλίο με τον τίτλο: "Τρία κείμενα για τον Gustav Mahler" (εκδόσεις Παρουσία).
Επίσημη ιστοσελίδα Μ. Χατζιδάκι
Φυσικά στο κείμενο μου συμπεριέλαβα όσα ο ίδιος ο Χατζιδάκις έγραψε εκείνο τον καιρό για το τραγούδι που μας ενδιαφέρει.
Ένα Tango για την Alma Mahler: «Μια σημαντική γυναίκα. Ερωμένη και σύζυγο προσωπικοτήτων... Ανάμεσά τους ο Μάλερ και ο Καντίνσκι. Η κόρη της Μανόν πέθανε σε ηλικία 18 ετών και ενέμπνευσε τον Άλμπαν Μπέργκ να γράψει γι΄ αυτήν το περίφημο κοντσέρτο του για βιολί “στη μνήμη ενός αγγέλου”. Εδώ χρησιμοποιώ μέρη από το δεύτερο μέρος της 7ης συμφωνίας και από τα “Τραγούδια για νεκρά παιδιά” του Μάλερ, καθώς και από το κοντσέρτο για βιολί του Μπέργκ» (Μ. Χατζιδάκις στην εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 18-12-1988).
Στο εσώφυλλο του δίσκου «Οι Μύθοι μιας γυναίκας» (ένας υπέροχος και πάντοτε προς ανακάλυψιν κύκλος τραγουδιών των Χατζιδάκι - Γκάτσου με τη Νάνα Μούσχουρη σε μια πρωτόγνωρη ερμηνεία ) ο Χατζιδάκις σημειώνει για το Tango – αφιέρωμα στην Alma Mahler με τον τίτλο «Κραυγές για ενός Αγγέλου μνήμη»: 
«Η ιδέα για το τραγούδι αυτό ξεκίνησε από μία φράση του Χέρμαν Σέρχεν όταν μια φορά έκανε δοκιμή στο 2ο μέρος της 7ης. Αποτεινόμενος στους μουσικούς είπε: “ Κύριοι, και τώρα ας παίξουμε ένα θαυμάσιο τανγκό του Μάλερ”. Και πράγματι μοιάζει, μπορεί να είναι και τανγκό. Είπα στο φίλο μου το Νίκο Γκάτσο λεπτομέρειες γύρω απ΄ την περίπτωση αυτής της γυναίκας που την αγάπησαν και συνέζησε με μερικούς από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους στις αρχές του αιώνα μας. Κι έγραψε αυτό το μικρό, κατά τη γνώμη μου αριστούργημα». 
Αυτά έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις στις 15 Νοεμβρίου του 1988.
Είκοσι χρόνια αργότερα, το 2008, το τραγούδι αυτό του Χατζιδάκι ήταν το φινάλε μιας θεατρικής παράστασης. Men on fire (Φλεγόμενοι Άντρες) του Ρον Χαρτ, είναι ένα έργο για την περιβόητη Άλμα Σίντλερ - Μάλερ. Η Ζωή Λάσκαρη υποδυόταν την ομώνυμη ηρωίδα από την ηλικία των 16 ως την ηλικία των 84 ετών. Η παράσταση ξεκινούσε με τους ήχους του Μπομπ Ντύλαν (αφού η έναρξη του έργου τοποθετείται το 1964 στη Νέα Υόρκη) και έκλεινε με το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι «Το ταγκό της Άλμα». Και τώρα συνειδητοποιώ ότι φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον θάνατο της Άλμα!
Στην εκδήλωσή μας την Δευτέρα 24 Νοεμβρίου, στην Βιβλιοθήκη του Μεγάρου, το "Ταγκό για την Άλμα Μάλερ" θα τραγουδήσει η Δάφνη Πανουργιά, με την Βίκυ Στυλιανού στο πιάνο, η οποία έκανε και την διασκευή για φωνή και πιάνο (στον δίσκο παίζει μουσικό σύνολο υπό τη διεύθυνση του Μ. Χατζιδάκι, ο οποίος έκανε και την ενορχήστρωση). 
Παραθέτω στη συνέχεια τους στίχους του Ν. Γκάτσου και βίντεο με το τραγούδι, το οποίο ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση, όπως και ολόκληρο τον δίσκο "Οι μύθοι μιας γυναίκας", η Νάνα Μούσχουρη. Ήταν μια επανασύνδεση της Μούσχουρη με τον Χατζιδάκι μετά από δεκαετίες.



Alma Mahler (1902)
Κοιμάται τώρα η Μανόν
στη βασιλεία των ουρανών
κι η Aλμα πάνω στο κρεβάτι
θυμάται μ’ άγρυπνο το μάτι
παύσεις, διαστήματα και ήχους
καμπύλες, άξονες και τοίχους.
Όλα βουλιάξανε στη δόξα
σα μυθικά ουράνια τόξα
όμως εγώ θα βγαίνω μόνη
στης νύχτα τ’ άχαρο μπαλκόνι
να δω μακριά στους γαλαξίες
ανυπεράσπιστες αξίες
ν’ ακούσω πάλι μια βραδιά
τραγούδια για νεκρά παιδιά
και κάτω απ’ τ’ ουρανού τ’ ασήμι
κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη.
Βάλτερ, Γουσταύε, Aλμπαν, φίλοι
μέσα στη δίνη των μηνών
κι από Απρίλη σε Απρίλη
μη λησμονάτε τη Μανόν
στην ερημία των ουρανών. 

Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου 2014

ΤΟ Γ' ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ


Η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος διοργανώνει το Γ´ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο, την Παρασκευή 14 και το Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2014, με θέμα: «Ορθόδοξη Εκκλησία και διαφύλαξη της εθνικής ταυτότητος - Νεομάρτυρες, Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Επαναστατικά Κινήματα». 
Πρόκειται για μια σημαντική πρωτοβουλία - και απόφαση της Ιεράς Συνόδου - να πραγματοποιηθούν έως το έτος 2021 δέκα (10) συνολικά Διεθνή Επιστημονικά Συνέδρια στο πλαίσιο των εκδηλώσεων υπό τον τίτλο «1821 - 2021: Δέκα Επιστημονικά Συνέδρια για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης». 
Την έναρξη του Συνεδρίου θα κηρύξει ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος, την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου και ώρα 5 το απόγευμα, στο Διορθόδοξο Κέντρο της Ιεράς Μονής Πεντέλης. Οι εργασίες του θα συνεχισθούν την επομένη, 15 Νοεμβρίου, έως και το απόγευμα της ίδιας  ημέρας στη Στοά του Βιβλίου, στο κέντρο της Αθήνας (Πεσματζόγλου 5 και Σταδίου). 
Το αναλυτικό πρόγραμμα του Συνεδρίου δείτε εδώ
Πρόεδρος της Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος είναι ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος, με την φροντίδα του οποίου υλοποιείται το πρόγραμμα των σημαντικών αυτών συνεδρίων. 
Ήδη έχουν πραγματοποιηθεί δύο: Το έτος 2012 με τίτλο: «ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ 1821» και το 2013 με τίτλο: «Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΥΛΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ».
Η συμβολή στην έρευνα και την ιστορία είναι ότι τα Πρακτικά αυτών των Συνεδρίων εκδίδονται σε επιμελημένους τόμους. Τα Πρακτικά των δύο πρώτων Συνεδρίων κυκλοφορούν ήδη από τις εκδόσεις ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ. 


Την ταυτότητα αυτών των Συνεδρίων έδωσε ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος, ήδη από το πρώτο Συνέδριο (2012), όταν είπε γι' αυτόν τον ...μαραθώνιο των 10 Συνεδρίων, μέχρι το 2021:
"Σκοπός μας είναι με τα συνέδρια αυτά ν’ ακουσθούν διαφορετικές γνώμες και απόψεις, χωρίς φανατισμούς και μονομέρειες. Γνωρίζουμε ότι τα τελευταία χρόνια ακούσθηκαν και ορισμένες φωνές που εισήγαγαν καινά δαιμόνια στον όλο προβληματισμό. Δεν συμφωνούμε με την αποκαθήλωση των ηρώων και των μαρτύρων. Όμως, δεν ήλθαμε εδώ για να επαινέσουμε τον ρόλο του ορθόδοξου κλήρου. Το συνέδριο είναι επιστημονικό και κάθε άποψη αξίζει να κατατεθεί και να αξιολογηθεί… Σε μια δύσκολη εποχή οικονομικής και πνευματικής κρίσης η μελέτη της τουρκοκρατίας και του 1821 πιστεύω ότι θα μας βοηθήσει να πάρουμε διδάγματα και να αντλήσουμε ελπίδα ενθυμούμενοι με ποια θεμέλια και ποιες αξίες το ελληνορθόδοξο γένος μας επιβίωσε σε πολύ δύσκολες καταστάσεις".  
Related Posts with Thumbnails