Παρασκευή, 25 Μαΐου 2018

Ο "ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ" ΨΕΥΔΕΤΑΙ;


Η εφημερίδα "Ορθόδοξος Τύπος" στο φύλλο της Παρασκευής 18-5-2018, δημοσιεύει ένα σχόλιο υπό τον τίτλον: "Παταγώδης αποτυχία".
Είναι έκδηλος και ανεκλάλητος η χαρά του συντάκτου διότι δεν υπήρχε προσέλευσις κοινού στην τελετή αναγόρευσης σε επίτιμο διδάκτορα της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών του "γνωστού οικουμενιστού" Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου της Μ.τ.Χ.Ε π. Γεωργίου Τσέτση. 
Παραθέτει μάλιστα και ένα απόσπασμα από ανακοινωθέν του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο οποίο αναγράφεται ότι στην τελετή ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος εκπροσωπήθηκε από τον Επίσκοπο Αβύδου Κύριλλο, ο οποίος - κατά την εφημερίδα - "δεν ενεφανίσθη". 
Επειδή ο πληροφοριοδότης της εφημερίδος φαίνεται πως είναι ...αόμματος, παραθέτουμε ενδεικτικώς κάποιες φωτογραφίες από την τελετή στην οποία κανονικότατα εκπροσώπησε τον Πατριάρχη ο Θεοφιλέστατος Αβύδου. 
Με την ευχή η καλή εφημερίδα να αναζητήσει πιο ...ανοιχτομάτηδες ρεπόρτερ. Γιατί είναι κρίμα μια εφημερίδα που είναι στις "επάλξεις της Ορθοδοξίας" να φέρεται ψευδομένη...
Π.Α.Α.


Πέμπτη, 24 Μαΐου 2018

Ο ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΠΡΟΣ ΤΗΝ "ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟ": "ΕΥΩΔΙΑΣΕ Η ΚΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ"


Ο Σεβ. Μητροπολίτης Πειραιώς κ. Σεραφείμ απάντησε στην ανοιχτή επιστολή που του απευθύναμε, σχετικά με την μεταφορά της Κάρας του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου από την Πάτρα στον Πειραιά (17-24/5/2018), στο πλαίσιο των εορτασμών του Μητροπολιτικού Ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, με τον γενικό τίτλο "Κωνσταντίνεια". 
Το εξαιρετικά σημαντικό σημείο της απάντησης του Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ είναι η μαρτυρία του ότι η Κάρα του Πρωτοκλήτου "ευωδίασε θαυμαστώς", κάτι που δεν έχει ακουστεί να συμβαίνει στην πόλη του μαρτυρίου του, στην Πάτρα. 
Παραθέτουμε στη συνέχεια την απάντηση του Σεβασμιωτάτου, όπως ακριβώς μας εστάλη μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. 

Epistolh Apanthsh Andriopoylos Agios Andreas by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

ΠΕΡΓΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΡΟΣ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΡΟΜΗΛΑ: Ἄσε νά σέ τραβάει ἡ Πόλη Μαριάννα


H «ΚΕΚΑΥΜΕΝΗ» ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ
(τῆς Μαριάννας Κορομηλᾶ)
τοῦ Μητροπολίτου
+Πέργης Εὐαγγέλου
Νοσταλγία ἀνοστάλγητη, ἡ «κεκαυμένη». Χωρίς πιά μέσα της τήν παλλόμενη καρδιά. Καί μέ ξεπερασμένη τήν λαχτάρα ἀπό θρύλλους καί ἀνατάσεις. Ἀπό ὀραματισμούς καί ἐκσπάσεις νοῦ ἀνθηροῦ. Ἀπό πορφυρένιες δύσεις. Ὅλα, μέσα σ᾿ ἕνα «πιά», ἐκστομισμένο ἀπό τήν «ἀλλοτριωθεῖσα» μας τῆς Πόλης, Ἀπό τήν «ξένη πιά», φίλη μας, Μαριάννα Κορομηλᾶ. 
Δύο λέξεις ἀπρόσμενες, σέ ὥρα πού μᾶς χαϊδεύει τό μῦρο τῆς ἀνθισμένης πασχαλιᾶς. Τήν ὥρα πού ἀτενίζοντας τόν Ἀναστάντα, λέμε: Μή μᾶς στερρεῖς, ἀνέσπερο φῶς, ὅ,τι μᾶς φιλιώνει μέ τίς μόνιμες ἀγάπες. Μέ τήν ἠώ καί τό δεῖλι. Μέ τήν Πούλια καί τόν Αὐγερινό. Μέ τήν ἡμέρα καί τή νύχτα. Εἶναι χαρίσματα πού μᾶς προσφέρει τό θάλπος τῆς ἀχραντωσύνης αὐτοῦ τοῦ τόπου τοῦ ἰδανικοῦ. Αὐτῆς τῆς ἀναφέος Πόλης, πού εὐωδιάζει ἀπό τό κάπνισμα τοῦ ἄφαντου θυμιατηριοῦ, κι᾿ ἀπ᾿ τόν ἀνασασμό αὐτῆς τῆς ἄρουρας, αὐτῆς τῆς παθιασμένης μαρτυρικά γῆς. 
Τή γνωρίσατε τή Μαριάννα; 
Μιά Ἀθηναία διανοούμενη ἀπό οἰκογένεια κατά σειράν διανοουμένων. Μία προσγειωμένη λογία, μέ σφηνωμένο στήν καρδιά της τό μυστήριο τῆς Πόλης. Κι᾿ ἀκόμη, μιά «Ρωμηά» μέ χαραγμένο θαυμαστά στίς σελίδες της τό ἀλησμόνητο ὑπέροχο τοῦ γραπτοῦ καί ἄγραφου λόγου αὐτῆς τῆς γῆς. Φθάνοντας καί μέχρι σέ βουρκώματα καί θυμώντας τα .. 
Αὐτή ἡ Δαῖτις, μέ ζωντανή τή φλόγα στή δέσμη τῶν ἐρώτων της γιά τήν Πόλη, ἀπέστρεψε ἀπό αὐτήν τό πρόσωπο της. Τό ἀπέστρεψε, ἀφήνοντας τρεμάμενο στή μνήμη μας τό φεγγοβόλο κερί της γιά τά πάλαι ποτέ, «τά ἀεί νοητῶς παρόντα». Γιά τόν ἐναγκαλισμό μέ τό ἴνδαλμα τῆς Πόλης. Γιά τήν ὤσμωση τοῦ οἰκόσημου τῆς Ρωμηοσύνης. 
Δέν εἶναι Μαριάννα κρυφή καί «ξένη» μας ἡ ἀποκάλυψη, ἡ ἐξομολόγηση σου. Οὔτε καί ἀκατανόητη. Τήν ἀλήθεια της τή βιώνουμε ὅλοι. Ὅπως καί τούς λογισμούς σου σέ χιλιάδες σελίδες σου, πού μιλοῦν γιά τούς αἰῶνες τῆς Πόλης. Γιά μιά ραγισμένη πέτρα. Γιά μιά καστρόπορτα. Γιά ἕνα τρεχάμενο ἁγιάσμα. Μέχρι καί γιά μιά λειτουργία, μέ φανταστικούς βυζαντινούς ἱερομύστες, πού σέ μεταρσίωσαν. Καί σέ μετέφεραν σέ ἀκούσματα ἀσιγήτων φωνῶν. 
Γιαυτό ... 
Ἄσε νά σέ τραβάει ἡ Πόλη Μαριάννα. Καί μή νοιώθεις ξένη. Συνέχισε «νά νοιώθεις ὅτι κάτι σέ λείπει», ὅταν δέν ἔρχεσαι. Εἶσαι δεμένη στή δέσμη τῶν ἄκαυτων κεριῶν της. Αὐτῶν πού φωτίζουν τή μοναδικότητά της. Γιατί σέ ταιριάζει ἡ Πόλη. Εἶσαι φώταυγος τῆς ἀρχαίας μνήμης της. Καί ἐπισταμένη πάντων τῶν κυκλούντων μας. Καί μή ξεχνᾶς. Ὁ τόπος, εἶναι καί ὑπαρκτός καί νοητός. Ἰστάμενη στόν πρῶτο, θά δονεῖσαι. Βιώνοντας τόν δεύτερο, θά κλαῖς. 
Ἡ Πόλη, κρύβει γιά τούς λίγους τήν ἀθώρητη πεμπτουσία της. Τόν ἄγραφο λόγο της, πού προκαλεῖ καί νηφάλιο μέθη. Οἱ λίγοι, εἶναι γεννήματα λογισμῶν τῆς θείας μοίρας αὐτῆς τῆς Πόλης, πού κραταιώνεται μέ τήν παράθεση τους. Ἄσχετα ἄν τά νῦν αἰσθητά ἀλλοτριώνουν τό αἴσθημα.


Σχόλιο Ιδιωτικής Οδού:
Προφανώς ο Μητροπολίτης Πέργης Ευάγγελος ...άκουσε τη συνέντευξη της Μαριάννας Κορομηλά στη Lifo (3.4.2013) όπου έλεγε:
Μέχρι πριν από δύο χρόνια πήγαινα στην Πόλη κάθε μήνα. Αν δεν πήγαινα, μου έλειπε φοβερά. Τώρα πια νιώθω ξένη. Το ίδιο ξένη αισθάνομαι και σε τούτη την Ελλάδα. Όταν πέθανε ο Μάνος Χατζιδάκις, ήταν σαν να τέλειωσε για μένα η ελληνική ζωή. Έχω δει θάλασσες που δεν υπάρχουν πια. Είδα την Ελλάδα να καταστρέφεται ολοσχερώς. Έχω ευθύνη κι εγώ, όπως όλη η γενιά μου. Παρακολούθησα και την Τουρκία να τινάζεται στον αέρα. Τη Συρία να τουριστικοποιείται και να αλλάζει η ανθρωπογεωγραφία της. Στη Συρία είχα βιώσει την οικουμενικότητα, τον σεβασμό ανάμεσα σε μουσουλμάνους και χριστιανούς. Εκεί όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια σε σκλάβωνε η απλότητα, η αφέλεια, η ζωντανή παράδοση, η απίστευτη αξιοπρέπεια της φτώχειας, τώρα υπάρχουν μόνο συντρίμμια. 
Έτσι, ο Μητροπολίτης Πέργης κάνει την έκκληση προς την Μαριάννα Κορομηλά:
Ἄσε νά σέ τραβάει ἡ Πόλη Μαριάννα. Καί μή νοιώθεις ξένη. Συνέχισε «νά νοιώθεις ὅτι κάτι σέ λείπει», ὅταν δέν ἔρχεσαι.
Ο Πέργης Ευάγγελος εξεμέτρησε το ζην στην Πόλη του! 
Την φόρεσε κατάσαρκα κι έγινε - στις μέρες μας - συνώνυμός της, αφού την τραγούδησε ποιητικά και την έψαλλε βιωματικά.
ΑΙΩΝΙΑ ΤΟΥ Η ΜΝΗΜΗ!

ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ "ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΣ"


Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε από 10 έως 12 Μαΐου 2018 στο Βελιγράδι Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Ορθοδοξία και Φονταμενταλισμός». 
Το Συνέδριο διοργανώθηκε από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου σε συνεργασία με το Κέντρο για τη Μελέτη του Πολιτισμού και του Χριστιανισμού (Βελιγράδι), το Κέντρο Ορθοδόξων Χριστιανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Fordham (Νέα Υόρκη), την Έδρα Ορθόδοξης Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Münster (Γερμανία), το Ρουμανικό Ινστιτούτο Διορθόδοξων, Διαχριστιανικών και Διαθρησκειακών Σπουδών (INTER, Cluj-Napoca, Ρουμανία), το Βιβλικό Θεολογικό Ινστιτούτο του Αγίου Ανδρέα (Μόσχα), την Ορθόδοξη Θεολογική Ακαδημία «Άγιος Ιγνάτιος» (Στοκχόλμη), το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ορθοδόξων Θεολογικών Σχολών (EFOST, Βρυξέλλες), το Κέντρο για τη Φιλοσοφία και τη Θεολογία (Trebinje, Βοσνία-Ερζεγοβίνη) και την Dom omladine Beograda (Βελιγράδι).
Διαβάστε στη συνέχεια αναλυτικά για το συνέδριο καθώς και τον χαιρετισμό (στα αγγλικά) του Δρ. Παντελή Καλαϊτζίδη, Διευθυντή της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου. 





Τρίτη, 22 Μαΐου 2018

ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ / ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ "Η ΣΙΩΠΗ" ΤΟΥ ΣΚΟΡΣΕΖΕ


π. ΠΕΤΡΟΣ ΜΙΝΩΠΕΤΡΟΣ
booksjournal

Η σιωπή (Silence). 
Έγχρωμη δραματική ταινία τοy Μάρτιν Σκορσέζε αμερικανικής παραγωγής 2016, σε σκηνοθεσία Μάρτιν Σκορσέζε. Παίζουν: Άντριου Γκάρφιλντ, Ταντανόμπου Ασάνο, Άνταμ Ντράιβερ, Λίαμ Νίσον, Ισέι Ογκάτα. Διανομή: Spentzos. Διάρκεια: 161' 
Ο Μάρτιν Σκορσέζε προσεγγίζει την έννοια της θυσίας στη θρησκεία και τα ηθικά μηνύματα του χριστιανισμού, στο πέρασμα του χρόνου, αλλά και σε περιόδους έντονης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης, αλλά και κρίσης αξιών. Η ταινία παρακολουθεί τις απέλπιδες προσπάθειες αιχμαλώτων μόνη καταφυγή των οποίων είναι η θρησκεία. Και έχει τόσα να πει στον σύγχρονο άνθρωπο, αρκεί να μην είναι προκατειλημμένος εναντίον της θρησκευτικότητας και της πίστης. Άλλωστε, όταν οι έννοιες αυτές δεν διαστρέφονται, είναι συστατικά μιας ελλείπουσας από όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής πνευματικότητας. To κείμενο που ακολουθεί έχει τη μορφή της συνέντευξης, αλλά στην ουσία είναι ο διάλογος ενός σκεπτόμενου χριστιανού με τον περίεργο και αμφισβητία εαυτό του. [TBJ]
Αφιερωμένο στον άγιο Ιωάννη Παύλο Β’, στον ιερέα Γιέρζι Ποπελούσκο και στον Νικολάι Στάινχαρτ 
To 2016, άρχισε να προβάλλεται η Σιωπή (Silence), μια ταινία του Μάρτιν Σκορσέζε που ο σκηνοθέτης τη δούλευε σχεδόν 25-30 χρόνια. Πείτε μου τις εντυπώσεις σας από αυτήν την ταινία. Ας ξεκινήσουμε έτσι. Και μετά να μιλήσουμε για τον Σκορσέζε. 
Μου ξαναθέτεις το ερώτημα; 
Το ερώτημα είναι οι εντυπώσεις σας από την ταινία∙ την είδατε κιόλας. Τι σας έχει μείνει από την ταινία; Ας ξεκινήσουμε από αυτό. 
Θα έλεγα να ξεκινούσαμε με τη σημασία της ταινίας. 
Τη σημασία. 
Δηλαδή ποια είναι η σημασία της ταινίας και η στιγμή που γίνεται. 
Σωστά. 
Εντάξει; 
Ναι, ναι
Λοιπόν, κατ’ αρχάς πρέπει να δούμε σχετικά με τη σημασία, ότι είναι μια ομολογία πίστεως του Σκορσέζε –αυτό είναι καθαρό–, ότι παίρνει θέση σε μία στιγμή που ο χριστιανισμός είναι η υπ’ αριθμόν ένα θρησκεία υπό διωγμόν στον κόσμο, ότι υπάρχει το θέμα του ισλαμικού φονταμενταλισμού και της τρομοκρατίας... Οι χριστιανοί διώκονται στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική... Στην Ευρώπη έχουμε σφαγές ιερέων κατά τη στιγμή της θείας λειτουργίας, στη Γαλλία. Χτυπιούνται, βανδαλίζονται και βεβηλώνονται χριστιανικοί ναοί και στην Ελλάδα. 
Και στην Ελλάδα; 
Και στην Ελλάδα. Αλλά κυρίως το μεγάλο πρόβλημα είναι εκεί όπου υπάρχουν συμπαγείς ισλαμικοί πληθυσμοί, στις χώρες που έχουν αποικιοκρατική παράδοση. Κυρίως στη Γαλλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία, πιο πρόσφατα και στη Γερμανία. Για όλα αυτά, το Χόλιγουντ είναι, το λιγότερο, αδιάφορο, για να μην πω εχθρικό απέναντι στη χριστιανική προβληματική. Ο Σκορσέζε έρχεται, με αυτή την ταινία να συνεχίσει μία παράδοση η οποία είχε διακοπεί, τη δεκαετία του 1950 και του 1960, όταν είχαμε μια σειρά πολύ σημαντικών ταινιών, χριστιανικού κινηματογράφου, όπου παραγωγός τους ήταν ένας Έλληνας, ο Σκούρας, από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του Χόλιγουντ – είχε κάνει μια σειρά ταινιών λόγω της σχέσης του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Αθηναγόρα, ο οποίος του υπέβαλε την ιδέα ενός χριστιανικού κινηματογράφου, εξαιρετικής ποιότητας, βέβαια – με θεολογικές προϋποθέσεις θα έλεγα, περισσότερο καθολικές και προτεσταντικές. Αυτό όμως δεν αναιρεί τη σημασία και τη βαρύτητα αυτού του κινηματογράφου. Τώρα, ο Σκορσέζε μας επαναφέρει, μέσα από αυτό το φιλμ, σε ένα από τα πυρηνικά στοιχεία του χριστιανισμού και της εκκλησίας, που είναι το μαρτύριο. Πρέπει να θυμόμαστε έτσι ότι ο ιδρυτής της πίστεως, το ένα από τα τρία πρόσωπα της τριαδικής θεότητας, ο Κύριος Ημών Ιησούς Χριστός, μαρτύρησε και ότι η Εκκλησία έχει, όπως είπα, ένα πυρηνικό στοιχείο, το μαρτύριο, τους μάρτυρες, την ομολογία πίστεως. Η μνήμη των μαρτύρων εορτάζεται κατά την ημέρα του θανάτου τους και αποκαλείται: «γενέθλιος ημέρα». 
Το θέμα της ταινίας ήταν και για μένα μαρτύριο συνειδήσεως. Παρακολούθησα και μελέτησα την ταινία, αλλά και το μυθιστόρημα του Σουσάκου Έντο. 
Προσωπικώς, μάλιστα, την ταινία την είδα και βιωματικά, λόγω της εμπειρίας μου από τις σπουδές μου στην κομμουνιστική Ρουμανία – μου ανακάλεσε την περίοδο του κομμουνισμού, την κοινή εμπειρία για τη Ρωσία, πολλές χώρες της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης και πολλές χώρες της Άπω Ανατολής: το Βιετνάμ, την Καμπότζη, το Λάος... Κοινό στοιχείο, ότι υπήρχαν και εκεί χριστιανοί, όπως υπήρχαν στη Ρωσία και στην Κίνα. Και σε αυτές τις χώρες, πολλοί χριστιανοί αντιμετώπισαν το μαρτύριο, το οποίο προσεγγίζει το μυθιστόρημα του Έντο και το φιλμ του Σκορσέζε. Ο αμερικανός σκηνοθέτης, μάλιστα, προσεγγίζει το μαρτύριο με συνέπεια, συνειδητά, χωρίς να κάνει καμία υποχώρηση και κανέναν συμβιβασμό με το πνεύμα της απιστίας, το οποίο κυριαρχεί στην εποχή μας, δίνοντας αυτή την τραγωδία που, όπως προανέφερα, ξεκινά από τη γέννηση του χριστιανισμού και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ο Σκορσέζε λοιπόν και ο Έντο ξυπνάνε μνήμες, θυμίζοντάς μας αυτή τη διαρκή ιστορία του μαρτυρίου, των μαρτύρων και της ομολογίας πίστεως, από τους πρώτους αιώνες μέχρι τη νομιμοποίηση του χριστιανισμού, περνώντας σε μία άγνωστη για πολλούς ιστορία, που έχει να κάνει με μία θρησκεία η οποία και στις μέρες μας παραμένει ανεκτική. Η ταινία ξυπνάει επίσης τις μνήμες του φοβερού διωγμού που έγινε στις, πρώην πια, κομμουνιστικές χώρες, αν και πριν από την κατάρρευση του κομμουνισμού το μαρτύριο και ο διωγμός των χριστιανών ήταν πιο ήπιος. Ιδίως αν συγκρίνουμε με την επιβολή του κομμουνισμού στη Ρωσία το 1917, αλλά και στις άλλες κομμουνιστικές χώρες, όπου αποσχηματίζονταν οι ιερείς, είτε επειδή οι ίδιοι δεν μπόρεσαν να υποστούν το μαρτύριο, όπως φαίνεται στο φιλμ του Σκορσέζε, είτε επειδή δεν άντεξαν – υπήρχαν, ασφαλώς, και αυτοί που πήραν το ρίσκο των παράνομων λατρευτικών συνάξεων πιστών. Αυτό γινόταν οπουδήποτε. Και στη Ρουμανία και στην Ουγγαρία και στην Πολωνία. Ανάλογα βέβαια με την παράδοση∙ είτε καθολική, προτεσταντική, είτε ορθόδοξη. Το ίδιο όπως είπα, συνέβαινε και στην Άπω Ανατολή, στο Βιετνάμ, στο Λάος και στην Καμπότζη από ιερείς ή πάστορες, άλλων ομολογιών, οπότε υπάρχει ακόμα μια παραπομπή στο μαρτύριο των χριστιανών στις κομμουνιστικές χώρες. Επίσης, έρχεται στη μνήμη το μαρτύριο των ελλήνων κληρικών και πιστών, την περίοδο 1943-1949, όπου χιλιάδες κληρικοί και πιστοί εκδιώχθηκαν από το ΚΚΕ, από το στρατό του τότε ΕΑΜ- ΕΛΑΣ, ο οποίος στην πορεία μετονομάστηκε σε Δημοκρατικό Στρατό. Δυστυχώς, τέτοιες ταινίες όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με την προσέγγιση του κινηματογράφου δεν μπορούν να τις κατανοήσουν, γι’ αυτό μη διαβάζετε κριτικές – ιδίως όταν δεν αφορούν μια ταινία είδους, ένα θρίλερ, π.χ., ή ένα μελόδραμα. Σε τέτοιες ταινίες μάλιστα ο καθένας κάνει τις προβολές του. Προσωπικώς, θέλω την ημερομηνία που σταυρώθηκε ο ιερέας στη διάρκεια του Εμφυλίου. Τον σταυρώσανε ανήμερα τη Μεγάλη Παρασκευή. Θα πρέπει να βρω την ημερομηνία που τον σταυρώσανε. Έχω βρει και τους διαλόγους. Θα βάλουμε και το διάλογο. Είναι πολύ σημαντικό, γιατί θα δεις ότι έχει σχέση με ταινία. Δηλαδή, βρήκα φοβερές συμπτώσεις. Κατάλαβες; Πρέπει να ξέρεις ότι για να ξεκινήσει ένα θέμα πρέπει πάντοτε να το φέρνεις όχι στα μέτρα σου, αλλά να το φέρνεις στα μέτρα της κοινωνίας που το προσεγγίζει. Πρέπει να μιλήσεις στον θεατή με ελληνικά παραδείγματα. Είναι όπως η τραγωδία. Αν την κάνει ένας ιάπωνας σκηνοθέτης, πρέπει να βρει τις ιαπωνικές αναφορές.


Μιλάμε για τον Πατέρα Γεώργιο Σκρέκα τώρα; 
Ναι, ναι. Ο νεομάρτυρας πατήρ Γεώργιος Σκρέκας σταυρώθηκε τη Μεγάλη Παρασκευή, στις 27 Μαρτίου 1947. Εκτός από τον πατέρα Γεώργιο Σκρέκα, είχαμε και άλλες σταυρώσεις ιερέων, την περίοδο του Εμφυλίου, ώς το 1949. Κατά τη διάρκεια του μαρτυρίου του, οι κομμουνίστριες αντάρτισσες, του είπανε: «γιατί δεν προσεύχεσαι στον Χριστό να έρθει να σε σώσει;» και οι κομμουνιστές αντάρτες, είπαν: «εσύ που πιστεύεις στον Χριστό, θα σε σταυρώσουμε σαν εκείνον την ίδια μέρα». Βλέπουμε λοιπόν ότι το φιλμ ξυπνάει τις μνήμες των μαρτύρων και του μαρτυρίου σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Αναφέρθηκα στο ελληνικό παράδειγμα, γιατί το μαρτύριο το οποίο βίωσε και η Ελλάδα από το συγκεκριμένο Κομμουνιστικό Κόμμα και το στρατό του, τον Δημοκρατικό Στρατό, και τα μαρτύρια που υπέστησαν οι κληρικοί, είτε αποσιωπώνται είτε είναι άγνωστα. Γι’ αυτό θα αναφέρω το βιβλίο του μακαριστού μητροπολίτη Λήμνου Διονυσίου: Εκτελεσθέντες και μαρτυρήσαντες κληρικοί 1941-1949, πιστοί άχρι θανάτου. Επίσης, ένα άλλο θέμα σχετικό με την τραγική επικαιρότητα είναι ο ισλαμικός αριστερισμός ή αριστερός ισλαμισμός κυρίως στη Γαλλία, όπου γάλλοι διανοούμενοι μαρξιστές και κομμουνιστογενείς αριστεροί υποστηρίζουν το Ισλάμ, το φανατικό Ισλάμ, το ριζοσπαστικό και το τρομοκρατικό – επειδή είναι εναντίον του καθολικισμού, γι’ αυτό θεωρούν ότι είναι ένα εργαλείο το οποίο θα εκμηδενίσει τον καθολικισμό, τον χριστιανισμό στη Γαλλία. Ο Σκορσέζε, λοιπόν, από τη σκοπιά του, δίνει όλη την ιστορία, με αφορμή το μαρτύριο των ιαπώνων χριστιανών. Ξυπνάει τις μνήμες από τα μαρτύρια και τους μάρτυρες, από τη γέννηση του χριστιανισμού μέχρι τα πιο πρόσφατα που είπα που ζήσαμε στον εικοστό αιώνα, είτε στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, όπου δεκάδες εκατομμύρια πιστοί εξοντώθηκαν, ιερά σύμβολα και ιερά βιβλία κάηκαν, ναοί γκρεμίστηκαν και οι πιστοί ιερείς και αρχιερείς σύρθηκαν στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, εξόντωσης και θανάτου, στα γκουλάγκ. Για τα γκουλάγκ, υπάρχουν σημαντικά λογοτεχνικά κείμενα/μαρτυρίες, όπως το Αρχιπέλαγος γκουλάγκ του Αλεξάντερ Σολζενίτσιν (στα ελληνικά, εκδ. Πάπυρος), ή οι Ιστορίες από την Κολιμά του Βαρλάμ Σαλάμοφ (στα ελληνικά, εκδ. Ίνδικτος). Για τον εμφύλιο στη χώρα μας παραπέμπω σε δυο σημαντικά λογοτεχνικά βιβλία, στην Ορθοκωστά του Θανάση Βαλτινού (Βιβλιοπωλείον της Εστίας) και στο μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου, Σαν το λίγο το νερό (Πατάκη). 
Να μιλήσουμε για την ταινία; 
Το 1988, ο Σκορσέζε διάβασε με μεγάλο θαυμασμό τη Σιωπή, το μυθιστόρημα του ιάπωνα καθολικού συγγραφέα Σουσάκου Έντο, ο οποίος γεννήθηκε το 1923 και πέθανε το 1996. Το βιβλίο αυτό έφτασε στα χέρια του μετά την προβολή του Τελευταίου πειρασμού. Τον συνεπήρε πάρα πολύ και νομίζω ότι, τελικά, αυτό το βιβλίο οδήγησε στην ταινία που στην ουσία είναι η ζωή του. Έχει δηλαδή όλη την αγωνία και το μαρτύριο συνειδήσεως του σκηνοθέτη με την πίστη – μην ξεχάσουμε ότι γεννήθηκε από δύο ηθοποιούς πολύ πιστούς καθολικούς. Μεγάλωσε στη μικρή Ιταλία, σε μια συνοικία της Νέας Υόρκης, γύρω του ήταν ο υπόκοσμος, η φτώχεια, η αθλιότητα, και αυτός είχε δύο διεξόδους: τον κινηματογράφο και την εκκλησία. Και τελικά, μόλις ήρθε στα χέρι του αυτό το βιβλίο, διαπίστωσε ότι συμπυκνώνει όλη την πνευματική του αναζήτηση και όλη την αγωνία του. Δείτε, σε όλο του τον κινηματογράφο, ακόμη και αν ασχολείται με γκάνγκστερ ή με μουσικούς, όλη η θεματική του πάντοτε περιστρέφεται γύρω από την αγάπη, τη θυσία, την αλληλεγγύη, την πίστη, την πτώση, τη σωτηρία... Τα πάντα στον κινηματογράφο του Σκορσέζε κινούνται γύρω από τα πάθη που είναι «η ασκητική» και «το μαρτύριο της συνείδησης». Το φιλμ υπηρετεί με απόλυτη συνέπεια το μυθιστόρημα. Μια συζήτηση για την ταινία, πάντως, έχει νόημα πρώτα να αρχίζει από το μυθιστόρημα του Έντο, που ισοδυναμεί με ένα άλλο πολύ μεγάλο μυθιστόρημα στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας, Η δύναμη και η δόξα του Γκράχαμ Γκρην (Ζαχαρόπουλος). Το μυθιστόρημα του Έντο εκδόθηκε το 1966 και στην Ιαπωνία και αμέσως δημιουργήθηκε θόρυβος. Περιγράφει το διωγμό που υπέφεραν οι χριστιανοί στο τέλος του δέκατου έβδομου αιώνα. Την περίοδο 1637-1638, ξέσπασε μια εξέγερση των χριστιανών στην Σιμαμπάρα κατά της φεουδαρχίας: οι ιάπωνες χωρικοί ζούσαν τρομερή καταπίεση, με υπερφορολόγηση, καταδικασμένοι σε εξαθλίωση και στην εκμετάλλευσή τους από την ιαπωνική φεουδαρχία του Σογκούν και των Σαμουράι. Τότε, με τη βοήθεια ιερέων των ιησουιτών, ξέσπασε η εξέγερση, η οποία καταπνίγηκε στο αίμα. Εδώ πρέπει να επισημάνουμε κάτι που συνήθως δεν αναφέρεται. Ότι ο χριστιανισμός, πέρα από την βασιλεία των ουρανών, έχει μια βαθιά κοινωνική και πολιτική διάσταση και εξ αρχής δημιουργεί μια παράδοση ισότητας, ελευθερίας, κοινωνικής δικαιοσύνης, την οποία ένας άλλος σκηνοθέτης, ο Αντρέι Ταρκόφσκι, προσεγγίζει στην ταινία του Αντρέι Ρουμπλιόφ. Το στόρι του βιβλίου από το οποίο εμπνεύστηκε ο Σκορσέζε, πάντως, κινείται γύρω από τη ζωή ενός ιησουίτη Πορτογάλου, του Κριστοβάο Φερέιρα, ο οποίος έζησε μεταξύ του 1580 και του 1650 και ο οποίος, κάτω από τη φρίκη των τρομερών βασανιστηρίων τα οποία υφίσταται, αναγκάζεται να «αποστατήσει» από την πίστη του και να αλλάξει όνομα. Λοιπόν τώρα, το πρόσωπο του Φερέιρα, είναι κάτι αντίστοιχο με το πρόσωπο του Κουρτς από το μυθιστόρημα του Τζόζεφ Κόνραντ Στην καρδιά του σκότους (Πατάκη) – είναι το βιβλίο στο οποίο ο Κόπολα στήριξε την Αποκάλυψη τώρα. Ό,τι είναι ο Κουρτς στην Αποκάλυψη, το ίδιο είναι αυτός ο ιησουίτης πορτογάλος ιερέας, ο Φερέιρα. Ο οποίος διηγείται την ιστορία δύο νέων ιερέων ιησουιτών, του Ροντρίγκεζ και του Γκαρούπε, οι οποίοι φεύγουν από το Μαρόκο και φτάνουν στην Ιαπωνία για να γνωρίσουν την αλήθεια για τον μέντορά τους. 
Κάποιοι επικριτές του Έντο θεώρησαν ότι Η σιωπή είναι αμφιλεγόμενο μυθιστόρημα, με όρους θεολογικούς, γιατί υποστηρίζει το ιδιωτικό βίωμα της πίστης και το ανώφελο του μαρτυρίου. Το έργο του ιάπωνα συγγραφέα δείχνει τον αγώνα της πίστης σε καταστάσεις ακραίου πόνου, οδύνης, βασανιστηρίων και μαρτυρίου, όπου δοκιμάζεται η απαντοχή και η ανθρώπινη αντίσταση, βιώνοντας έτσι το μαρτύριο που συγκρούεται με τη σιωπή του Θεού. Η σιωπή δεν έχει εύκολες λύσεις και βεβαιότητες πάνω στο θέμα της πίστης. Το μυθιστόρημα, λέει η καθολική συγγραφέας Φλάνερι Ο' Κόνορ, πρέπει να μπαίνει σε μία ζώνη, σε ένα πεδίο στο οποίο μεγάλο μέρος καταλαμβάνει η ιδιοκτησία του Εχθρού. Και πρέπει να συγκρούεται, να αντιπαρατίθεται με το πρόβλημα του κακού και του πόνου. Να δείχνει τα μαρτύρια και τις οδύνες της πίστης στο μέσον ενός πάρα πολύ σκληρού διωγμού. Τελικά, Η σιωπή περιγράφει με λεπτομέρεια τα μαρτύρια τα οποία υπέστησαν οι ιάπωνες χριστιανοί, ενώ με πνευματική δύναμη και θεολογική πυκνότητα εκθειάζονται ο ηρωισμός και το μεγαλείο του μαρτυρίου. Σύμφωνα μάλιστα με τη θεολογία του μυθιστορήματος, ο Χριστός, εκ των πραγμάτων, θέλησε να σώσει και τον Ιούδα, γνωρίζοντας ότι σε κάθε Ιούδα αναπνέει ένας εν δυνάμει Πέτρος. 
Ο Ροντρίγκεζ, ο κεντρικός ήρωας, το επαναλαμβάνω, λέει ότι ο Χριστός είπε στον μυστικό δείπνο του Ιούδα: «κάνε ό,τι πρέπει να κάνεις γρήγορα». Τι να αισθάνθηκε ο Χριστός όταν απηύθυνε αυτές τις λέξεις στον άνθρωπο ο οποίος θα τον πουλούσε για τριάντα αργύρια; Άραγε του μίλησε με οργή και μίσος; Ή αυτές οι λέξεις που του είπε γεννήθηκαν από αγάπη; 
Στο σημείο αυτό κάνω τον εξής συλλογισμό. Εάν οι λέξεις του ήταν οργισμένες, ο Χριστός την ίδια στιγμή θα αρνιόταν τη σωτηρία ενός και μοναδικού ανθρώπου από όλους τους ανθρώπους στον κόσμο. Ο Ιούδας θα μαστιγωνόταν από το μαστίγιο της οργής του Χριστού και δεν θα σωζόταν. Ο Κύριος, όμως, δεν μπορούσε να εγκαταλείψει στη μοίρα του έναν άνθρωπο σε πτώση για πάντα στην αμαρτία. Δεν θα μπορούσε να ήταν έτσι. Ο Χριστός προσπάθησε να σώσει τον Ιούδα και, αν δεν ήταν έτσι, δεν είχε κανένα νόημα ότι τον Ιούδα τον έκανε έναν από τους μαθητές του. Η σιωπή, λοιπόν, μας μαθαίνει την ευσπλαχνία του Θεού, ότι μοιράζεται τον πόνο. Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο στο μυθιστόρημα του Έντο και στο φιλμ του Σκορσέζε είναι η λύση της πλοκής η οποία αθετείται από τους ιερείς Φερέιρα και Ροντρίγκεζ: αποστατούν κι οι δύο από την πίστη αλλά συνεχίζουν το έργο του Ευαγγελισμού στην παρανομία. Ο Σκορσέζε θίγει και αυτό το θέμα: μπορεί η πίστη να εκφράζεται δημόσια και να έχουν άποψη οι χριστιανοί ή θα περιοριστεί στους τέσσερις τοίχους;


Και το μαρτύριο; 
Έντο και Σκορσέζε λένε ότι «ο Θεός δεν θέλει να φεύγουμε από το μαρτύριο», επίσης όμως «δεν θέλει αστόχαστα και απερίσκεπτα να πέφτουμε, να μαρτυρούμε». Ή επίσης από δική μας απερισκεψία, να μαρτυρούν οι αδερφοί μας. Αυτό όμως δεν είναι άλλοθι για δειλούς που σωπαίνουν ή υποχωρούν από την πίστη τους, επιδιώκοντας άλλες ανταμοιβές που τους προσφέρει ο κόσμος, ενώ την ίδια στιγμή οι θαρραλέοι θυσιάζονται. Επί τη ευκαιρία, ας μπούμε λίγο και στη μορφή της ταινίας του Σκορσέζε. Ο σκηνοθέτης εγκαταλείπει συνειδητά τη χρήση της μουσικής. Η ταινία έχει μόνο φυσικούς ήχους και σιωπές. Μια μέθοδος που επιτρέπει στο σκηνοθέτη να προβάλει την ουσία του μυθιστορήματος κινητοποιώντας τους στοχαστικούς θεατές. Μάλιστα, σε κάποιες στιγμές, όπως είναι η σκηνή του θανάτου του ιερέα Γκαρούπε που πνίγεται, φαίνεται ότι ο σκηνοθέτης κρατά απόσταση. Αυτό δεν ισχύει όμως και δεν μπορούμε να πούμε ότι παίρνει απόσταση από το μαρτύριο των ιαπώνων χριστιανών. Εδώ υπάρχει μία συγκλονιστική σκηνή... 
Ναι; 
...είναι η σκηνή του αργού θανάτου των χριστιανών που είναι σταυρωμένοι στην ακρογιαλιά. Η θάλασσα ανεβαίνει σιγά σιγά και απλώνεται, θα τους πνίξει αργά και βασανιστικά. Και μόνο από αυτή τη σκηνή φαίνεται αυτή η θέση του σεβασμού και, θα έλεγα, της ταύτισης του Σκορσέζε με τους χριστιανούς. Εκεί δηλαδή φαίνεται φανερά η θέση την οποία παίρνει ο σκηνοθέτης. Επίσης, μία άλλη κρίσιμη στιγμή είναι όταν ο πατέρας Ροντρίγκεζ, ο οποίος ερμηνεύεται με μαγικό τρόπο από τον Άντριου Γκάρφιλντ και ο οποίος ενσαρκώνει με εξαιρετικό τρόπο αυτό το δισυπόστατο που έχει ο χαρακτήρας του, τη θρησκευτική φλόγα, την πίστη του απ’ τη μια, από την άλλη την ευθραυστότητα του προσώπου. Εδώ φαίνεται και η μαεστρία του Σκορσέζε σε σχέση με τον συγγραφέα, ο οποίος ακούει καθαρά και σε αντήχηση τη φωνή του Χριστού. Και όχι τη φωνή της συνείδησης, δηλαδή της δικής του, του πατέρα Ροντρίγκεζ. Εκεί μιλάει ο Χριστός. Μάλιστα, ο Ροντρίγκεζ, εκείνη την στιγμή αποφασίζει -είναι αυτή η στιγμή ας πούμε, η τραγική γι’ αυτόν, για να σώσει την ζωή των άλλων χριστιανών- να πατήσει το σταυρό που του φέρνουν οι βασανιστές του, οι Ιάπωνες, και ακούμε την φωνή του Χριστού που λέει: «Πάτησέ με. Ήρθα στον κόσμο για να με πατήσετε, γι’ αυτό σήκωσα το σταυρό για να σηκώσω και να μοιραστώ τον πόνο, το μαρτύριο, τα βάσανα, τις οδύνες σας». 
Πρέπει, τέλος, να επισημάνουμε ότι ο Σκορσέζε, ακολουθώντας την πρόθεση του Έντο, στο τέλος υποβάλλει στους θεατές ένα κωδικοποιημένο μυστικό -σαν να κλείνει το μάτι στον θεατή-, ότι ο πατήρ Ροντρίγκεζ συνέχισε να ευαγγελίζεται μυστικά ακόμη και στους φρουρούς, οι οποίοι τον υπηρετούσαν. 
Ο Σκορσέζε δεν εγκατέλειψε ποτέ τον πρωταγωνιστή του, δηλαδή τον πατέρα Ροντρίγκεζ, και ο Ροντρίγκεζ ποτέ δεν σταμάτησε να κηρύττει το ευαγγέλιο ανάμεσα στα πρόσωπα που τον συνόδευαν. Τώρα, επιλογικά, θα πω ότι το φιλμ όπως και το βιβλίο είναι έργο πίστης δύο καθολικών, συνειδητών καθολικών, του Έντο και του Σκορσέζε, και όπως έλεγε η επίσης μεγάλη καθολική αμερικανίδα συγγραφέας, Φλάνερι Ο' Κόνορ, εκ των σημαντικών συγγραφέων του εικοστού αιώνα, δεν δραπετεύει και δεν αποφεύγει να μπει σε αυτό το εχθρικό περιβάλλον για να αναμετρηθεί με τους δαίμονες οι οποίοι επιτίθενται θέτοντας την πίστη μας σε δοκιμασία...
  • π. Πέτρος Μινώπετρος: Ιερέας, σκηνοθέτης, ραδιοφωνικός παραγωγός στο Σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος. Έχει σκηνοθετήσει την τηλεοπτική σειρά Κυνηγοί του ουράνιου τόξου (1986), με θέμα την ιστορία του ελληνικού ροκ.

ΣΑΡΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ "ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Σαράντα χρόνια από τον γνησίως λαϊκό δίσκο του Μάνου Χατζιδάκι «Για την Ελένη», έργο 38, σε στίχους του Μιχάλη Μπουρμπούλη. Και είκοσι χρόνια από την επανακυκλοφορία σε cd  (LYRA MN 3971, 1998). 
Τα 12 λαϊκά τραγούδια "Για την Ελένη" πρωτοκυκλοφόρησαν σε δίσκο το 1978, με ερμηνευτή τον Στέλιο Μαρκετάκη. Τα είπε και εξαφανίστηκε… Κάποιοι τραγουδιστές του Χατζιδάκι - συνήθως ακατέργαστοι - που σφράγισαν με την ερμηνεία τους κύκλους τραγουδιών, λες και τους κατάπιε η γη… Δεν ξανακούστηκαν… Λες και γεννήθηκαν μόνο για να τραγουδήσουν Χατζιδάκι και μετά …αερικά… Σαν τα πρόσωπα της Χατζιδακικής μυθολογίας. 
Γράφει ο Μάνος Χατζιδάκις: 
"Η Ελένη είναι ο μύθος για ένα κορίτσι του καιρού μας που έχει χαθεί. Η Ελένη είναι ένα φάντασμα με τη μορφή ενός κοριτσιού, που κάθε τόσο φανερώνεται και χάνεται μέσα από τις βροχές, μέσα από τα σύννεφα και μέσα από τον ήλιο. Η Ελένη, όπως η Μελισσάνθη, η Μάγδα και η Μαριάνθη των ανέμων, ανήκει στην πολύ προσωπική μου μυθολογία. Τα τελευταία χρόνια πολλές φορές σαν είμαι μόνος σκέπτομαι την έννοια κορίτσι να μπλέκεται παράξενα στον μύθο μου και στη ζωή μου. Ίσως γιατί η ηλικία μ' εμποδίζει να δοκιμάσω την απειρία μου σε απομακρυσμένες ή καινούργιες εμπειρίες. Κι έτσι θα μείνω μ' ό,τι θυμάμαι από τον έρωτα συγκεχυμένα και μισά. Με μιαν Ελένη που κάπου στη γη ή μες στην απέραντη οικουμένη έχει ταφεί". 


Λίγα χρόνια αργότερα, το 1985, ο Χατζιδάκις αισθάνεται την ανάγκη να μας δώσει μια δεύτερη και τελική έκδοση του συγκεκριμένου κύκλου τραγουδιών, με εντελώς διαφορετική ενορχήστρωση και με ερμηνεύτρια τη αείμνηστη Μαρία Δημητριάδη. Ο ίδιος εξηγεί: 
"Η καινούργια φωνή της με βοήθησε πολύ να ξαναβρώ την τραγικότητα που επιζητούσα να διαπερνάει τα απλοϊκά από μια πρώτη όψη τραγούδια μου. Νομίζω πως τώρα πια έχω μπροστά μου ένα καινούργιο έργο αποσαφηνισμένο. Και σαν καινούργιο έργο το παρουσιάζω. Μια κι όλοι με ρωτάν: Πού θάψαν την Ελένη, είμαι υποχρεωμένος να τους απαντήσω: «Κάπου στο Άργος, στους αγρούς ή μες στην οικουμένη»."
Και στις δύο εκδόσεις, τα εξώφυλλα είναι έργα του γνωστού ζωγράφου Γιώργου Σταθόπουλου, φίλου και συνεργάτη του Μάνου Χατζιδάκι επί σειρά ετών. Έχω ακόμα στο αρχείο μου τις κασέτες – γιατί κάποτε υπήρχαν κι αυτές… - και των δύο αυτών εκδοχών του έργου. 
Να σημειώσουμε εδώ ότι και η αείμνηστη λαϊκή τραγουδίστρια Αλεξάνδρα ερμήνευσε με τον δικό της τρόπο τα τραγούδια "Για την Ελένη" σε δύο δισκογραφικές εκδόσεις. Τόσο στο δίσκο της "Η Αλεξάνδρα στα λαϊκά του Μάνου Χατζιδάκι", που κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1980 όσο και σ' έναν επόμενο, του 1983, με τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι στην πρώτη πλευρά και του Βασίλη Τσιτσάνη στην άλλη. Η Αλεξάνδρα δεν αντιμετώπισε τα τραγούδια ως «κύκλο», αλλά μάλλον μεμονωμένα, χωρίς αυτό διόλου να μειώνει τη δική της λαϊκή ερμηνεία. 
Το ενδιαφέρον, πάντως, είναι πως αυτά "τα απλοϊκά από μια πρώτη όψη τραγούδια", όπως τα χαρακτήριζε ο Χατζιδάκις, έτυχαν μέσα σε λίγα χρόνια, αρκετά διαφορετικών μεταξύ τους, ηχογραφήσεων.



Δευτέρα, 21 Μαΐου 2018

ΣΤΟ ΚΕΛΑΡΙ ΤΟΥ ATHENAEUM ΜΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ


...μετ' έρωτος την φύσιν... 
Μια μουσική παράσταση του Γιώργου Παυλάκου βασισμένη στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. 
Παρασκευή 25 Μαΐου 2018 στις 21.30 στο Κελάρι Athenaeum 
(Αδριανού 3, Θησείο). 
Αφήγηση: Μάνια Παπαδημητρίου, Ανδρέας Μαυραγάνης
Τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά 
Παίζουν οι μουσικοί: 
Νίκος Παραουλάκης - νέυ, ούτι 
Γιώργος Κοντογιάννης - λύρα, κρουστά 
Γιώργος Παναγιωτόπουλος - βιολί 
Αναστάσης Μισυρλής - βιολοντσέλο 
Βαγγέλης Ζωγράφος - Κοντραμπάσο 
Γιώργος Παυλάκος - πιάνο.



Το Πανεπιστήμιο Αγίου Γεωργίου Βηρυτού: νέος άγχος για τον Πατριάρχη Αντιοχείας Ιωάννη


Του Roni Bou Saba 
θεολόγου - φιλολόγου
Είναι γνωστή η διχόνοια που δημιουργείται τεχνηέντως ανάμεσα στους Λιβανέζους και Σύρους ορθοδόξους του Πατριαρχείου Αντιοχείας. Μια διχόνοια που ο Πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης φέρεται να την εντείνει - έστω άθελά του - με κάποιες κινήσεις του. Χαρακτηριστική σ’ αυτή την κατεύθυνση ήταν η προ ημερών παραβίαση των ιερών κανόνων με την μετάθεση του εξαδέλφου του από την Αργεντινή στην Μητρόπολη Όρους Λιβάνου, μιας που, μεταξύ άλλων, τυγχάνει να είναι λιβανέζος. 
Ωστόσο η κίνηση αυτή δεν ήταν η μόνη. Ο Πατριάρχης Ιωάννης, όπως έχει διαδοθεί ευρέως, βρίσκεται σε σύγκρουση με τον μητροπολίτη Βηρυτού Ηλία για το θέμα ίδρυσης πανεπιστημίου στην επαρχία του και πρωτεύουσα του Λιβάνου. Ο Πατριάρχης φέρεται να θεωρεί ότι η ίδρυση πανεπιστημίου σε λιβανέζικη επαρχία είναι μια πράξη που υπονομεύει τη θέση του πατριαρχικού πανεπιστημίου του Μπαλαμάντ, με την προσέλκυση καθηγητών και στελεχών στο νέο πανεπιστήμιο. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με έγκυρες πηγές, επισκέφθηκε ο ίδιος τον Πρόεδρο του Λιβάνου για να του ζητήσει να αναβάλει την παροχή άδειας ίδρυσης και λειτουργίας του νέου πανεπιστημίου. 
Τελικά όμως, η Κυβέρνηση του Λιβάνου στην συνεδρίασή της στις 16 του τρέχοντος μηνός Μαΐου, αποφάσισε να μην εισακούσει τον Πατριάρχη και να ικανοποιήσει το αίτημα του μητροπολίτη Βηρυτού, ο οποίος διαθέτει ένα μεγάλο δίκτυο σχέσεων με τους παράγοντες της χώρας και φημίζεται για τις διοικητικές του ικανότητες με τα αναρίθμητα εκπαιδευτικά και φιλανθρωπικά ιδρύματα που διοικεί. Το πανεπιστήμιο του Αγίου Γεωργίου στη Βηρυτό είναι πλέον πραγματικότητα, και μάλιστα με μεγάλη πολιτική και λαϊκή υποστήριξη. 


Αυτή η απόφαση της Κυβέρνησης του Λιβάνου έβαλε τέλος στις δημόσιες τοποθετήσεις των ορθοδόξων βουλευτών και υπουργών γύρω από το ζήτημα αυτό και …πέταξε την μπάλα στους κόλπους της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου. Πράγμα που σημαίνει ότι όποιος μητροπολίτης θελήσει - από εδώ και στο εξής - θα μπορέσει θεωρητικά να καταθέσει άδεια ίδρυσης πανεπιστημίου στην επαρχία του και να του δοθεί, αν τηρηθούν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για το κύρος και τη ισχύ που απολάμβανε ως τώρα το μόνο ορθόδοξο πανεπιστήμιο στον Λίβανο. 
Ο Πατριάρχης Ιωάννης καλείται να αντιμετωπίσει νέα ρωγμή στη σχέση του με τους Λιβανέζους, τους οποίους αφήνει να καταλάβουν ότι τους απομακρύνει από τη στελέχωση της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου, προτιμώντας μέλη της παλιάς αδελφότητας που ηγείτο ως καθηγούμενος. Αν δεν λάβει τα μέτρα του, το νέο πανεπιστήμιο μπορεί να είναι δούρειος ίππος της διχοτόμησης του Πατριαρχείου Αντιοχείας. Οι υποστηρικτές του νέου πανεπιστημίου δεν λένε ρητά κάτι τέτοιο, αλλά ορισμένοι εξ αυτών υπήρξαν πρωτεργάτες μιας προσπάθειας διχοτόμησης ήδη επί των ημερών του μακαριστού Πατριάρχη Ιγνατίου και μπορεί να οδηγήσουν τα πράγματα στην ίδια παλαιά κατεύθυνση. Η θέση του Πατριάρχη Ιωάννη δεν φαίνεται αξιοζήλευτη με αυτό το άγχος να προστίθεται στους ώμους του και οι καιροί απαιτούν σύνεση.

Κυριακή, 20 Μαΐου 2018

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ


Δρ. Αλέξανδρος Κ. Παπαδερός 
Ομιλία κατά την τελετή μνήμης 
στο Γερμανικό Στρατιωτικό Νεκροταφείο στό Μάλεμε, 
20.05.2018
*** 
Ανταποκρινόμενος σε ευγενική πρόσκληση της Πρεσβείας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη χώρα μας, βρίσκομαι σήμερα σε αυτή τη θέση, όπου είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε και να ακούμε τον μακαριστό Νικόλαο Κοπάση. 
Ευχαριστώ την Εξοχότητά σας κ. Πρέσβη Jens Plötner, και εσάς κ. Ακόλουθε Άμυνας Συνταγματάρχα Frank Kammerer για την εμπιστοσύνη και την τιμή. 
Εξοχότατοι, αιδεσιμότατοι, Κυρίες και Κύριοι! 
Τολμώντας μια θεολογική προσέγγιση της σημερινής τελετής, σας καλώ να τη φανταστούμε ως ΣΥΝΑΞΗ ΨΥΧΩΝ χιλιάδων νεκρών που αναπαύονται δίπλα μας και εκείνων του Συμμαχικού Νεκροτα-φείου της Σούδας, των θυμάτων του πολέμου σε διάσπαρτα κοιμητήρια όλης της Κρήτης, προσέτι δε και εκείνων των Κρητών, για τους οποίους δεν χρειάσθηκε τάφος στα ξένα. 
Είναι φέτος το 77ο έτος από τη Μάχη της Κρήτης. Διερωτώμαι: Ἔχει μήπως κάτι ιδιαίτερο να μας πει αυτό το χρόνο ο αριθμός 77; 
Μια φορά πλησίασε ο Πέτρος τον Ιησού και τον ρώτησε: “Κύριε, πόσες φορές θα σφάλει σ' εμένα ο αδερφός μου και θα τον συγχωρήσω; Ως εφτά φορές;” Του λέει ο Ιησούς: “Δε σου λέω ως εφτά, αλλά ως εβδομήντα φορές εφτά.” (Ματθ. 18, 21-22). Δηλαδή αδιαλείπτως! 
Μεγάλη είναι η αρετή της προσευχής για άλλους. Ιερό το μυστήριο της συγχώρησης. Γι' αυτήν επικαλούμεθα τη χάρη και το έλεος του Θεού. 
Απέναντί μας βρίσκεται η Μονή Γωνιάς, η οποία φιλοξένησε επί χρόνια τις οστεοθήκες των εδώ αναπαυομένων ανθρώπων. 
Δίπλα στο Μοναστήρι είναι η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης. Πολλά από τα προγράμματα αυτού του Ιδρύματος αποβλέπουν στη θεραπεία της μνήμης και στην καταλλαγή των λαών μας, καθώς και στη δημιουργική συνεργασία μας προς οικοδομή και στερέωση του κοινού μας “οίκου”, που ονομάζεται ΕΥΡΩΠΗ και έχει ως κοιτίδα του πολιτισμού της την Κρήτη. 


Oι τελετές μνήμης τον Μάϊο του 1991, 50 χρόνια από τη Μάχη της Κρήτης, είχαν δυο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία θα ήθελα να υπενθυμίσω με λίγα λόγια. 
Πρῶτον: Ο τότε Πρωθυπουργός μας Κώστας Μητσοτάκης, με συνηγορία και της Ακαδημίας μας, προσκάλεσε στην Κρήτη για τις τελετές αυτές τον Ομοσπονδιακό Καγκελάριο Helmut Kohl.
Δεύτερον: Στα πλαίσια των τελετών μνήμης οργανώσαμε τότε στην Ορθόδοξο Ακαδημία τη ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ. Προσκαλέσαμε και ήρθαν επίσημοι εκπρόσωποι των Εκκλησιών Κρήτης, Ελλάδος, Κύπρου, Αγγλίας, Αυστραλίας, Νέας Ζηλανδίας, της Καθολικής και της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Γερμανίας. 
Από τη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ, την οποίαν εξέδωσε η Διάσκεψη εκείνη, αναφέρω συνοπτικά μόνο τις ακόλουθες 4 διακηρύξεις: 
Πρώτον: Η Διάσκεψή μας δεν είχε την πρόθεση να δικάσει το παρελθόν και τους κατ' άνθρωπον συντελεστές του. Η Ιστορία γράφεται και ερμηνεύεται από τους ανθρώπους, υπόκειται όμως στην έσχατη κρίση του Θεού...
Δεύτερον: Καταδικάζομε ιδεολογίες όπως ο ναζισμός, ο φασισμός και κάθε άλλη μορφή ολοκληρωτικών συστημάτων. 
Τρίτον: Χωρίς δικαιοσύνη, σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εφαρμογή των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών..., θα είναι μάταιος ο όποιος μόχθος και ο όποιος σχεδιασμός και συνασπισμός για την ειρήνη και τη ζωή ... 
Τέταρτον: Γνωρίζομε πως η αλήθεια συντηρεί τη μνήμη. Η αλήθεια ενθυμείται και δεν αποσιωπά.
Στην τελευταία αυτή επισήμανση επιτρέψατε να προσθέσω μια πληροφορία, η οποία αρμόζει νομίζω να ακουσθεί αυτή την ώρα σε τούτο τον τόπο. Έχω προτείνει να κάνουμε επιτέλους δύο πράγματα:
Πρώτον, να ανακηρυχθεί σε εθνικό διατηρητέο Μνημείο το κτηριακό συγκρότημα της φυλακής της Αγυιάς. 
Δεὐτερον, να διαμορφωθεί στο ίδιο αυτό συγκρότημα το ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ. 
Και για τις δύο προτάσεις έχουν δρομολογηθεί οι αναγκαίες διαδικασίες. 
Κάθε καλή ιδέα είναι ευπρόσδεκτη!
Aν μνήμη και αλήθεια συμπορπατούν, συμπορεύεται η ελπίδα. 
Σας ευχαριστώ!

Σάββατο, 19 Μαΐου 2018

Γιώργος Κοζίας: ΣΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ ΠΟΥ ΧΑΣΚΕΙ

Ο άγγελος του Κώστα Αριστόπουλου από την ταινία Κρανίου Τόπος, 1973

Γιώργος Κοζίας
ΣΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ ΠΟΥ ΧΑΣΚΕΙ 

Τώρα ανεμίζουν οι σημαίες των προγόνων 
κι ο άγγελος με τα χρυσά στεφάνια αναγγέλλει: 

«Ενθάδε κείτονται στρατιές οι ξεχασμένοι 
σχιζοφρενείς, πεφωτισμένοι, αγύρτες 
στους τύμβους του Κεραμεικού 

και στο Δημόσιο Σήμα χάσκει 
της ωραίας Ελένης το άδειο φουστάνι 
κι η απαστράπτουσα Ferrari της μαντάμ Εκάλης». 

Στα Ηλύσια Πεδία 
τραγουδούν οι απελπισμένοι: 
«Όλη δόξα, όλη χάρη. 
Ίτε έθνη ηλιθίων, ίτε παίδες των αθλίων!». 

Ενθάδε κείτονται 
συντρίμμια τύμπανα θριάμβου. 
Γελάει η Λήθη καλά συγκερασμένη… 

-Φίλε, τις πικροδάφνες μη μαδάς, κρούε την λύρα! 

* Πολεμώντας υπό σκιάν...Ελεγεία και σάτιρες, Γιώργος Κοζίας, Περισπωμένη, 2017 

"ΠΑΤΡΩ" ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ - ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ: ΤΟ "ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ" ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ


To βιβλίο - σταθμός για την Πάτρα, με τίτλο: «Πατρώ, Ἡ πόλις τῶν πολλαπλῶν ἱστορικῶν ἐπιπέδων, Μιά πολεοδομική καί ἀρχιτεκτονική ἀνάγνωση» της αρχιτέκτονος και πολεοδόμου Χαράς Γιαννοπούλου - Παπαδάτουπαρουσιάστηκε το Σάββατο 24 Μαρτίου 2018, σε εκδήλωση στην αίθουσα του Τ.Ε.Ε. Δυτικής Ελλάδας επί της οδού Τριών Ναυάρχων, στην Πάτρα. 
Η εκδήλωση - παρουσίαση του πολύτιμου αυτού πονήματος, συνδιοργανώθηκε από τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Νομού Αχαΐας (ΣΑΝΑ) και το ΤΕΕ - Τμήμα Δυτικής Ελλάδας.
Παρουσιάζουμε στη συνέχεια τις ομιλίες της βραδιάς, καθώς και το βίντεο της εκδήλωσης. 



Παρασκευή, 18 Μαΐου 2018

Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΡΕΜΠΕΛΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΑΘΗΝΑΓΟΡΑ


Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 
Η εφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ στην ιστοσελίδα της δημοσίευσε σχόλιο (15-5-2018) με τίτλο: Αήθης επίθεσις εις την αδελφότητα «Σωτήρ». Έτσι εξέλαβε η εφημερίδα την απάντησή μου στο περιοδικό «Σωτήρ» για κείμενο που αφορούσε στον μακαριστό Οικουμενικό Πατριάρχη Αθηναγόρα. 
Έγραψε ο συντάκτης του Ο.Τ.: «Ο κ. Π. Ανδριόπουλος εδημοσίευσε κείμενον εις την ιστοσελίδα του «Ιδιωτική Οδός» της 26ης Απριλίου 2018, εις την οποίαν επικρίνει με απαράδεκτον τρόπον και ύφος το εκλεκτόν περιοδικόν της εγκρίτου αδελφότητος «Σωτήρ». Αι κραυγαί να τεθούν εις την άκρην και ο κ. Ανδριόπουλος να απαντήση με επιχειρήματα εις όσα καταμαρτυρούνται δια τον κυρόν Αθηναγόραν, ο οποίος συνετάραξε την Ορθόδοξον Εκκλησίαν. Παραθέτομεν απόσπασμα, δια να κρίνουν οι ίδιοι οι αναγνώσται:…» 
Και παρατίθεται ένα απόσπασμα του κειμένου μου, το οποίο μπορείτε να διαβάσετε εδώ
Όλοι αυτοί οι «κύριοι» οι οποίοι σφυροκοπούν ανελέητα τον μακαριστό Πατριάρχη Αθηναγόρα, προσκομίζοντας και διάφορα «αποδεικτικά» στοιχεία, μας προκαλούν να «απαντήσουμε με επιχειρήματα», υπονοώντας πως δεν έχουμε και ως εκ τούτου μπορούν να πανηγυρίζουν γιατί μας «κατετρόπωσαν»!
Δεν συνηθίζω να απαντώ σε ανάλογες προκλήσεις - Γκοτσοπουλικού τύπου - αλλά αυτή τη φορά κρίνω σκόπιμο να υπενθυμίσω στην Αδελφότητα Θεολόγων «Ο Σωτήρ», την θέση του πρύτανη της Αδελφότητας, αειμνήστου καθηγητού Παναγιώτη Τρεμπέλα, έναντι του Πατριάρχου Αθηναγόρα.



Την άποψη του αυτή ο Π. Τρεμπέλας διατύπωσε σε ένα άρθρο του στο «The Orthodox Observer”, το 1966, με τίτλο «Athenagoras the Liberal”. Το άρθρο παρουσιάζει αναλυτικά ο καθηγητής Γεώργιος Γαλίτης, στο κείμενό του «Παναγιώτης Τρεμπέλας: ο Οικουμενικός Διδάσκαλος», το οποίος δημοσιεύθηκε στον 1ο τόμο της σειράς «Θεολογικές προσωπογραφίες», που εκδίδει η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου, με τίτλο: «Παναγιώτης Ν. Τρεμπέλας: μεταξύ παράδοσης και ανανέωσης, μεταξύ επιστήμης και ιεραποστολής» (Εκδοτική Δημητριάδος, Βόλος 2016). 
Στο κείμενό του ο Π. Τρεμπέλας δεν διανοείται να αποκαλέσει τον Πατριάρχη Αθηναγόρα «μασώνο», «πνευματιστή», «θεοσοφιστή» κ.α τερατώδη, τα οποία ενστερνίζονται και διαδίδουν οι τάχα και επίγονοί του. Γράφει με σύνεση και ρεαλισμό για τον Πατριάρχη που «συνέβαλε τα μέγιστα στην οικουμενική κίνηση» (θετική αποτίμηση) και σίγουρα «δεν είναι μια κοινή προσωπικότητα».
Παραθέτουμε στη συνέχεια το σχετικό κείμενο το καθηγητή Γ. Γαλίτη, για να …θυμηθούν οι «Σωτηρικοί» τι έλεγε ο εκ των κόλπων τους μεγάλος θεολόγος Π. Τρεμπέλας. Καλό θα ήταν να τον μιμηθούν έστω και τώρα...

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ


ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ 
ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ 
«Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΛΥΚΟΥΡΓΟΥ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ» 
Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών 
(16 ΜΑΪΟΥ 2016) 

Αγαπητοί φίλοι, 
Εκ μέρους των διοργανωτών της αποψινής εκδήλωσης, του Αρχείου Ελλήνων Μουσουργών του κ. Θωμά Ταμβάκου, του Καλλιτεχνικού Συνόλου «Πολύτροπον», του οποίου είμαι υπεύθυνος και του Κέντρου Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας, σας καλωσορίζω σ’ αυτή την σύναξη μνήμης και τιμής στον Λυκούργο Αγγελόπουλο. 
Αποφασίσαμε να εστιάσουμε σε μιαν όχι και τόσο γνωστή – ευρύτερα τουλάχιστον - πτυχή της μουσικής προσωπικότητας του Λυκούργου Αγγελόπουλου, αυτήν του ερμηνευτή έργων σύγχρονης μουσικής. Μια πολύ σημαντική – τελικά – πλευρά της μουσικής του υπόστασης, που, όπως θα αποδειχθεί, πιστεύουμε από την αποψινή βραδιά, είναι και μοναδική! 
Είναι γνωστό ότι κατά την διάρκεια του μεσοπολέμου, κυριαρχεί το αίτημα για τον προσδιορισμό της «ελληνικότητας», που έθεσε η γενιά του ’30. Έτσι, αναπτύσσεται το κατάλληλο έδαφος για να «ανθίσει» η "Εθνική Μουσική Σχολή" υπό την ηγεσία του Μανόλη Καλομοίρη. 
Όταν ο Μανώλης Καλομοίρης το 1920, ενσωμάτωνε στο τέταρτο μέρος της περίφημης «Συμφωνίας της Λεβεντιάς», το «Τη Υπερμάχω» 
Όταν ο Μάριος Βάρβογλης έγραφε το «Πρελούντιο και φούγκα πάνω σε βυζαντινό θέμα για εκκλησιαστικό όργανο» 
Όταν ο Αιμίλιος Ριάδης συνέθετε «Τα Εγκώμια» (από την Ακολουθία της Μ. Παρασκευής, για μεικτή χορωδία) 
Όταν ο Πέτρος Πετρίδης, μέσα στην Κατοχή έγραφε τις παραλλαγές πάνω στα θέματα "Κύριε των Δυνάμεων" και "Χριστός ανέστη" για ορχήστρα εγχόρδων 
Όταν ο Αντίοχος Ευαγγελάτος έγραφε την σπουδαία "Βυζαντινή μελωδία" του για έγχορδα το 1936 – πριν ακριβώς 80 χρόνια, 
Όλοι αυτοί οι αξιόλογοι συνθέτες δεν είχαν φανταστεί ότι μετά από αυτούς θα ερχόταν μια άλλην «Εθνική» Μουσική Σχολή, η οποία θα χρησιμοποιούσε το βυζαντινό και παραδοσιακό μέλος με τελείως διαφορετικό προσανατολισμό και περιεχόμενο. 
Η Μεγάλη Ιδέα έχει πεθάνει πια. Η αναζήτηση της ελληνικότητας, όπως εκφράστηκε από την γενιά του ’30, έχει ατονήσει. 
Κι όμως, στο χώρο της σύγχρονης μουσικής κάτι καινούργιο και πολύ σημαντικό γεννιέται κατά τη δεκαετία του ’60. 
Νέοι συνθέτες, με βαθιά παιδεία, οι οποίοι αντιτίθενται – θα λέγαμε – ιδεολογικά και μουσικά στην Εθνική Μουσική Σχολή, εισάγουν στην μουσική έκφραση μια άλλη γλώσσα. Μια γλώσσα που χρησιμοποιεί σύγχρονα μουσικά ιδιώματα: ηλεκτρονική μουσική, διάφωνα διαστήματα, μικροδιαστηματική ποικιλία, πρωτότυπους συνδυασμούς ηχητικών όγκων και μουσικών οργάνων, δίνει έμφαση στον αυτοσχεδιασμό και δεν διστάζει να έρθει σε ρήξη με τις αισθητικές προτιμήσεις του πολύ κόσμου, ο οποίος αρέσκεται σε πιο συμβατικά ακούσματα. Έχουμε, λοιπόν, αναζητήσεις γύρω από την ανανέωση του ηχοχρώματος, εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της ανθρώπινης φωνής με εντελώς νέους τρόπους, συγκερασμό δωδεκάφθογγου και σειραϊκού συστήματος, σε διάφορες μορφές. 
Εδώ τα στοιχεία πολυφωνίας που υπάρχουν δεν είναι μια πολυφωνία δυτικότροπη, αλλά μια ετεροφωνία, όπως αυτή υπάρχει στην ελληνική μουσική παράδοση. 
Συνθέτες που όλοι σήμερα γνωρίζουμε και τιμούμε – Γιάννης Χρήστου, Θόδωρος Αντωνίου, Μιχάλης Αδάμης, Δημήτρης Τερζάκης, Στέφανος Βασιλειάδης, Κυριάκος Σφέτσας κ.α. – επέλεξαν έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο από αυτόν της Εθνικής Μουσικής Σχολής για να αναζητήσουν και να επανεκφράσουν την ελληνικότητα, με διεθνείς – θα έλεγα – μουσικούς όρους. 
Μη ξεχνάμε ότι οι πρωτεργάτες της εισαγωγής και ανάπτυξης της ηλεκτρονικής μουσικής στην Ελλάδα είναι ο Μιχάλης Αδάμης, ο Γιάννης Χρήστου και Θόδωρος Αντωνίου. 
Αυτοί οι συνθέτες δανείζονται στοιχεία και από την βυζαντινή παράδοση και τα ενσωματώνουν στην δική τους δημιουργία με τρόπο ολότελα σύγχρονο και πρωτοποριακό. 
Ο Μιχάλης Αδάμης μας δίνει σε ένα κείμενό του τις προγραμματικές αρχές, θα λέγαμε, του εγχειρήματός του: 
«Με τα έργα μου επιχείρησα να διαμορφώσω έναν τρόπο του συνθέτειν στον οποίο αρχές, αισθητικές αντιλήψεις, συνθετικές ιδέες και μορφολογικά στοιχεία της Βυζαντινής Μουσικής και της Δημοτικής… αντιμετωπίζονται ξανά, με καινούργια μάτια, και μεταμορφώνονται μέσα στη σύγχρονη μουσική σκέψη και πραγμάτωση». 
Και πραγματικά ο Αδάμης χρησιμοποίησε ένα ευρύ φάσμα μέσων για να εξυπηρετηθεί ένα πλήθος επιμέρους στόχων και στη συνθετική διαδικασία ενέχεται η χρήση πολλών δομικών στοιχείων από τον πυρήνα της Βυζαντινής Μουσικής με έμφαση στην λειτουργική τους αξία. 
Και κάπου εκεί εμφανίζεται ένας ψάλτης, ο Λυκούργος Αγγελόπουλος, ο οποίος αναδεικνύεται ιδανικός εκφραστής συνθέσεων αυτών των δημιουργών και αποτελεί ταυτόχρονα και πηγή έμπνευσής τους για την δημιουργία νέων έργων. 
Έργων που κάνουν και διεθνή καριέρα, καθώς παρουσιάζονται σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις και γίνονται με ενθουσιασμό δεκτά από το ξένο κοινό, το οποίο αναγνωρίζει στα έργα αυτά στοιχεία της σύγχρονης διεθνούς μουσικής πρωτοπορίας, συνταιριασμένα όμως έντεχνα, με στοιχεία της βυζαντινής μουσικής παράδοσης, κι αυτό είναι κάτι καινούργιο. 


Τα έργα που γράφονται με ερμηνευτή ή για τον Λυκούργο Αγγελόπουλο, είναι δημιουργίες δύσκολες, απαιτητικές και γι’ αυτό απαιτούν μιαν ολωσδιόλου διαφορετική προσέγγιση από το κοινό. 
Αξίζει να σημειωθεί πως τα έργα του Αδάμη, Μοιρολόι, Κράτημα και Τετέλεσται γράφτηκαν την διετία 1970-71, και κάποια παρουσιάστηκαν και στις περίφημες Εβδομάδες Σύγχρονης Μουσικής που πραγματοποιούνταν τότε στην Αθήνα και – επιτρέψτε μου να πω – ότι ήταν μια πράξη ύψιστης αντίστασης στην τότε Χούντα, η οποία μάλλον δεν καταλάβαινε τι πρωτοπορία συντελούνταν ερήμην της στην πρωτεύουσα. Αν είχε ιδέα των συγκεκριμένων έργων πιστεύω ότι θα τα απαγόρευε ως αναρχικά – τουλάχιστον – ακούσματα. 
Να πούμε εδώ, ότι ο Μιχάλης Αδάμης εισήγαγε τον ψάλτη ως σολίστα σε έργα σύγχρονης μουσικής. Όπως ο ίδιος ο συνθέτης έχει γράψει: «ο ψάλτης σε μερικά έργα τραγουδάει με τον παραδοσιακό τρόπο, σε άλλα η τεχνική του προωθείται πέρα από την οικεία ψαλτική πρακτική». Ο Στέφανος Βασιλειάδης έχει πει ότι το «Κράτημα» του Αδάμη είναι μια πρόταση δημιουργικής χρήσης της παράδοσης στον σημερινό μας κόσμο. 
Όμως, εδώ πρέπει να επισημάνουμε και το τι τραγούδησε ο Λυκούργος, από πλευράς κειμένων: 
Το Μοιρολόι στη μνήμη του Γιάννη Χρήστου, βασίζεται σε ένα παραδοσιακό ελληνικό μοιρολόι. Και εδώ επιτρέψτε μου μια μικρή παρέκβαση: Ο Λυκούργος Αγγελόπουλος μου είχε πει ότι συμμετείχε στις πρόβες με την Χορωδία του Φεστιβάλ Αθηνών, υπό την αείμνηστη Έλλη Νικολαϊδου, για το ανέβασμα του περίφημου έργου του Γιάννη Χρήστου «Πύρινες Γλώσσες», το 1964. Και μάλιστα παρουσία του συνθέτη. Κι αυτό ήταν μια καθοριστική εμπειρία για εκείνον και την σχέση του με την σύγχρονη μουσική. Έμελλε – έξι χρόνια μετά – ο Λυκούργος Αγγελόπουλος να τραγουδήσει το Μοιρολόι του Μιχάλη Αδάμη, έργο που αποτέλεσε και την απαρχή της συνεργασίας Αδάμη – Αγγελόπουλου και ήταν αφιερωμένη στην μνήμη του Γιάννη Χρήστου, ο οποίος τόσο αδόκητα έφυγε το Γενάρη του 1970. Φέτος, συμπληρώθηκαν, στις 8 Ιανουαρίου, 90 χρόνια από την γέννηση του Γιάννη Χρήστου. 
Επιστρέφοντας, στα κείμενα που ερμήνευσε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος: 
Το «Κοντάκιον» τού Θόδωρου Αντωνίου σε κείμενο τού Ρωμανού τού Μελωδού. Τα Βυζαντινά Πάθη, το Τετέλεσται και η Θεοπτία του Αδάμη, τα Πάθη του Τερζάκη, το ορατόριο «Μηνί τω Οκτωβρίω» του Γιώργου Κυριακάκη, πάνω σε βιβλικά, υμνολογικά και πατερικά κείμενα. Το «Κράτημα» και το «Ροδανόν» του Αδάμη, πάνω στις άσημες λέξεις που συνιστούν τα βυζαντινά κρατήματα, τα οποία ο Αδάμης χαρακτήριζε ως την απόλυτη μουσική των Βυζαντινών. Οι Νόμοι του Τερζάκη σε κείμενα του Ηράκλειτου. Η Litourgia Profana του Τερζάκη σε κείμενα Σαπφούς, κείμενα από την «Αιγυπτιακή Βίβλο των Νεκρών» και το «Άσμα Ασμάτων» της Παλαιάς Διαθήκης, σε γερμανική μετάφραση του Λούθηρου. Το «Ερωτικό Τραγούδι» του Κυριάκου Σφέτσα σε ποίηση Μακηδόνιου Ύπατου, Θεσσαλονικέα ποιητή στην εποχή τού Ιουστινιανού. Το ποίημα περιλαμβάνεται στην «Παλατινή Ανθολογία», σε μετάφραση Ανδρέα Λεντάκη. 
Τόσο για τους συνθέτες τους οποίους προμνημονεύσαμε όσο και για τον Λυκούργο Αγγελόπουλο η ελληνική παράδοση, η ελληνική μουσική, ο έλλην λόγος είναι ενιαία υπόθεση και συνέχεια. Εδώ δεν υπάρχουν μανιχαϊστικές αντιλήψεις. Γι’ αυτό και Λυκούργος Αγγελόπουλος έβαλε στα προγράμματα των συναυλιών της χορωδίας που ίδρυσε και διηύθυνε επί 36 χρόνια, της περιώνυμης Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας, και αρχαιοελληνικά μέλη και μέλη από την έρευνα και σύγχρονη μουσική.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα δύο συναυλίες της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας στην Επίδαυρο: Η μία με τίτλο «Από την Βυζαντινή Μουσική στην σύγχρονη» και η άλλη «Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Μουσική». Η δεύτερη αυτή συναυλία ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε σε κασέτα και αργότερα σε cd. 
Αυτή την πρακτική υιοθέτησε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος εξ αρχής: Την πρώτη επίσημη εμφάνισή της, η χορωδία, την πραγματοποίησε στις 12 Δεκεμβρίου του 1977 στην Beethovenhale της Βόννης, σε μια συναυλία με μικτό πρόγραμμα. Στο πρώτο μέρος της συναυλίας η ΕΛ.ΒΥ.Χ. έψαλλε μια εκλογή Χριστουγεννιάτικων ύμνων, ενώ στο δεύτερο μέρος έγινε η α’ παγκόσμια παρουσίαση του έργου του Δημήτρη Τερζάκη “Λειτουργία Προφάνα” με σολίστ τον Λ. Αγγελόπουλο. 
Την πρακτική αυτή εξακολούθησε μέχρι και πρόσφατα ο Λυκούργος Αγγελόπουλος (2008) όταν με την ΕΛΒΥΧ, παρουσίασε σε δύο συναυλίες στην Ιταλία, στο φεστιβάλ του Μουσικού Σεπτεμβρίου σε Μιλάνο και Τορίνο, το έργο του Σωτήρη Φωτόπουλου Ωδή Α’, υπό την διεύθυνση του μαέστρου Τάσου Συμεωνίδη και στο δεύτερο μέρος μέλη από την έρευνα και βυζαντινούς ύμνους. 
Και εδώ πρέπει να πούμε ότι ο Λυκούργος Αγγελόπουλος είναι ο πρώτος ψάλτης ο οποίος ερμήνευσε ως σολίστ τόσα πολλά έργα σύγχρονης μουσικής και ο πρώτος – άραγε και ο τελευταίος; - χοράρχης Βυζαντινής Χορωδίας του οποίου η χορωδία συμμετείχε, εξ αιτίας του, σε έργα σύγχρονης μουσικής, που γράφτηκαν γι’ αυτήν, όπως το «Ροδανόν» του Αδάμη, το «Μηνί τω Οκτωβρίω» του Κυριακάκη, «Η Ωδή Α’» του Σωτήρη Φωτόπουλου. 
Ας μη ξεχνάμε ότι αυτή η εργασία του Λυκούργου Αγγελόπουλου πάνω στη σύγχρονη μουσική είχε – όπως προκύπτει από την σχετική έρευνα – απήχηση στο εξωτερικό, γι’ αυτό και έγιναν αρκετές συναυλίες με έργα σύγχρονης μουσικής, ήδη από τη δεκαετία του ’70. Κάτι που – δυστυχώς – δεν φαίνεται να έχει συνέχεια, κυρίως γιατί η Ελλάδα του καιρού μας επιμένει να αγνοεί αυτό το …πρεσβευτικό της πολιτιστικό χαρτί. 
Και εδώ αξίζει να σημειώσουμε την συνεργασία του Λυκούργου Αγγελόπουλου με την Έλλη Νικολαϊδου, στην χορωδία του Φεστιβάλ Αθηνών και κυρίως με τον σπουδαίο μαέστρο Γιάννη Μάντακα, σε έργα σύγχρονης μουσικής. Επιτρέψτε μου να πω ότι τέτοιες μουσικές συνυπάρξεις και στιγμές παρήλθαν ανεπιστρεπτί. Ήταν όλοι τους ανεπανάληπτοι. 
Δεν μπορώ να μη μνημονεύσω ένα συγκινητικό περιστατικό από τις πολλές συναυλίες που έδωσε ο Γιάννης Μάντακας μαζί με τον Λυκούργο Αγγελόπουλο. 
Λέστερ 1976: «Τρεις Παίδες εν καμίνω» του Μιχάλη Αδάμη. Η κόρη του Γιάννη Μάντακα, Μαργαρίτα, ως τελετάρχης ανάβει τα κεριά. Και το αποτυπώνει σε ένα στιχούργημά της με τίτλο: Ο ΠΑΤΕΡΑΣ. 
Δώδεκα ετών 
Europa Cantat στην Αγγλία 
Μου ‘δωσε το ρόλο τελετάρχη, 
Ανάβω τα κεράκια. 
«Τρεις παίδες εν καμίνω» 
Ενώνω τη φωνή μου με τους άλλους. 


Θυμάμαι πάντα τον αείμνηστο μουσικολόγο Γιάννη Γ. Παπαϊωάννου στο μαθήματα που μας έκανε στο πλαίσιο του προγράμματος ΧΡΟΑΙ στο Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας, τη διετία 199-91, πόσο ενθουσιαζόταν με τα σύγχρονα έργα που ερμήνευε ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. 
Και εδώ να πούμε ότι ο Λ. Αγγελόπουλος υπήρξε επί 8 χρόνια πρόεδρός του ΚΣΥΜΕ (2005-2013). Είναι νομίζω ο πρώτος και τελευταίος βυζαντινός που διηύθυνε ένα Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας. Διευθυντής του ΚΣΥΜΕ από την ίδρυσή του το 1979, μέχρι τον Μάϊο του 2004 υπήρξε ο Στέφανος Βασιλειάδης. 
Πρόεδροι διετέλεσαν, επίσης, ο Γιάννης Ξενάκης, ο Γιάννης Γ. Παπαϊωάννου, η Ζουζού Νικολούδη και ο Λυκούργος Αγγελόπουλος.  
Επιτρέψτε μου να τελειώσω με μια έννοια της Παράδοσης, όπως την διατυπώνει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος, και νομίζω ότι εκφράζει τόσο την λογική και στάση ζωής των συνθετών και ερμηνευτών που διήνυσαν και διανύουν την απόσταση από την βυζαντινή μουσική στη σύγχρονη, όσο και του Λυκούργου Αγγελόπουλου, ο οποίος αποτελεί πλέον κρίκο της παράδοσης. 
"Δεν υπάρχει διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε πεθαμένους και ζωντανούς: και αυτό είναι παράδοση. 
Έχομε πεθαμένους που κατευθύνουν τη ζωή μας, τη ζωή του σήμερα ή κάθε νιόκοπης γενιάς, όπως έχομε ζωντανούς που όσο περισσότερο φωνάζουν, τόσο περισσότερο βλέπομε πως είναι πρωθύστερα πεθαμένοι. Και κάθε νιόκοπη πάλι γενιά, κατευθύνει εκείνη τη ζωή της παράδοσης: και αυτό είναι παράδοση. Αν εσύ νιότη, δεν είσαι ζωντανή, τα έργα της παράδοσης σου μοιάζουν πεθαμένα. Από σένα εξαρτάται να είναι η παράδοση ζωντανή ή νεκρή. Κάθε νιόκοπη γενιά, αν δε φυσήξει στο κάρβουνο της παράδοσης να το κάνει να κοκκινίσει, κάλλιο να την κλαις. Είναι γενιά νεκρή και τα γεννήματά της κοιλάρφανα. Εσύ νιότη, αν είσαι αληθινά ζωντανή, κάνεις τα έργα της παράδοσης να μην πεθαίνουν. Με την ενδεχόμενη κάθε φορά δημιουργία ή προσθήκη σου. Εσύ συντηρείς την παράδοση και αυτή εσένα συντηρεί. Εσύ είσαι η παράδοση. Όλα είναι παράδοση, δηλαδή ζωή στην ανώτερη φάση της: ζωή και παράδοση ταυτόσημες." 
Σας ευχαριστώ!
Related Posts with Thumbnails