Τετάρτη, 16 Ιανουαρίου 2019

ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ "ΤΟ ΔΟΝΤΙ" ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ


Δημοσιεύουμε σήμερα ένα συλλεκτικό τεύχος του πατρινού πολιτιστικού περιοδικού «Το δόντι» - το οποίο δεν κυκλοφορεί πλέον, αλλά μετεξελίχθηκε στις ομώνυμες εκδόσεις – αφιερωμένο στον Κωστή Παλαμά. 
Το τεύχος κυκλοφορήθηκε τον Οκτώβριο του 2003, με αφορμή την συμπλήρωση 60 χρόνων από τον θάνατό του. Φέτος, που συμπληρώνονται 160 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή στην Πάτρα, το υλικό του συγκεκριμένου αφιερωματικού τεύχους παραμένει επίκαιρο. 
Εκδότης ο Ανδρέας Τσιλίρας. 
Τα κείμενα υπογράφουν οι (κατ’ αλφαβητική σειρά): 
Παναγιώτης Ανδριόπουλος 
Ζέττα Ζάχου 
Δημήτρης Κάββουρας 
Βασίλης Λαδάς 
Χρήστος Μούλιας 
Σωτήρης Σακελλαρόπουλος 
Αντώνης Σκιαθάς 
Παναγιώτης Φωτίου 
Επίσης, καταγράφονται οι εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν το 2003 σε Πάτρα και Αθήνα.
Οι εκδηλώσεις στην Πάτρα, πραγματοποιήθηκαν από "το δόντι", σε συνεργασία με το Ίδρυμα Κωστή Παλαμά, το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και τον Δήμο Πατρέων. 

Τρίτη, 15 Ιανουαρίου 2019

ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΠΑΛΛΑΔΑ (15 Ιανουαρίου)


Έλενα Σ. Χατζόγλου 
Ο ἅγιος Γεράσιμος Β´ Παλλαδᾶς, πατριάρχης Ἀλεξανδρείας εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς διαπρεπεῖς λογίους ἱεράρχες τῆς περιόδου τῆς τουρκοκρατίας, ποὺ γιὰ κάποιους λόγους παρέμεινε σχεδὸν στὴν «ἀφάνεια» ἐπὶ πολὺ χρόνο. Ὡστόσο κατὰ τὴν ἐπίγεια ζωή του διακρίθηκε γιὰ τὴν ἁγιότητα καὶ τὴν ἀκτινοβολία τῆς προσωπικότητός του, καθὼς καὶ τὴν πολύπλευρη πνευματική του δραστηριότητα. Ἔζησε τὸν 17ο αἰῶνα –μποροῦμε νὰ πιθανολογήσουμε τὸ ἔτος γεννήσεώς του κατὰ τὸ α´ ἥμισυ τοῦ αἰῶνα καὶ εἰδικώτερα μεταξὺ 1625 καὶ 1630– καὶ κοιμήθηκε τὸ 1714 στὴν Ἱερὰ Μονὴ Βατοπεδίου Ἁγίου Ὄρους. 
Γεννήθηκε στὴν Κρήτη καὶ ὡς τόπος καταγωγῆς του ἀναφέρεται τὸ χωριὸ Σκιλλοὺς τῆς ἐπαρχίας Πεδιάδος (νομοῦ Ἡρακλείου), τὸ ὁποῖο σήμερα ὀνομάζεται Καλλονή. Πατέρας του ἦταν ὁ πρωτοπαπᾶς τῆς Κρήτης Θεόδωρος Παλλαδᾶς καὶ μητέρα του ἡ Στυλιανή, τὸ γένος Μαρᾶ. Εἶχε δύο ἀδελφούς, τὸν πρωτοπρεσβύτερο Στέφανο, ὁ ὁποῖος ἐξ αἰτίας τῆς πολιορκίας τῆς Κρήτης ἀπὸ τοὺς Τούρκους –ποὺ ὁδήγησε στὴν κατάληψή της τὸ 1669– μετώκησε στὴ Ζάκυνθο, μαζὶ μὲ τὴν πολυμελῆ οἰκογένειά του, ὅπου καὶ θεμελίωσε τὸν ναὸ τοῦ ἁγίου Ἀναστασίου τοῦ Πέρση, καὶ τὸν Ἰωάννη, συμβολαιογράφο στὰ Κύθηρα. Θεῖος του, ἀδελφὸς τοῦ πατέρα του, ἦταν ὁ γνωστὸς ἁγιογράφος Ἱερεμίας Παλλαδᾶς, τοῦ ὁποίου ἔργα τῆς ἁγιογραφικῆς τέχνης κοσμοῦν πολλοὺς ναούς, ὅπως τὸ καθολικὸ τοῦ ναοῦ τοῦ Παναγίου Τάφου στὰ Ἱεροσόλυμα, τὸν ναὸ τῆς Γεννήσεως στὴ Βηθλεέμ, τὸ καθολικὸ τῆς Μονῆς Ἁγ. Αἰκατερίνης τοῦ Ὄρους Σινᾶ κ. ἄ. Ἡ οἰκογένειά του ἐκ πατρὸς ὑπῆρξε λευϊτικὴ καὶ ἀνέδειξε γνωστὲς προσωπικότητες στὴν Κρήτη. 
Σύμφωνα μὲ τὴ «Βιογραφία» τοῦ ἁγίου Γερασίμου –τὴν ὁποία συνέταξε (τὸ ἔτος 1785) ὁ Γεράσιμος Γ´ Γημάρης, μετέπειτα πατριάρχης Ἀλεξανδρείας (1783-1788)– ἀφοῦ ἔλαβε τὰ πρῶτα πνευματικὰ ἐφόδια ἀπὸ τὸν πατέρα του Θεόδωρο, μετέβη γιὰ σπουδὲς στὴ Βενετία. Ἡ μόρφωσή του φαίνεται ὅτι ὑπῆρξε εὐρεῖα, καθὼς ἐγνώριζε ἄριστα τὴν ἀρχαία ἑλληνική, λατινικὴ καὶ ἑβραϊκὴ γλώσσα, καὶ κατεῖχε εἰς βάθος ἐπιστῆμες ὅπως εἶναι ἡ θεολογία, φιλοσοφία κ. λπ. 
Ἡ μεγάλη του μόρφωση τοῦ ἐπέτρεψε νὰ διδάξει ἐπὶ πολλὰ ἔτη σὲ διάφορα σχολεῖα τοῦ τουρκοκρατούμενου ἑλληνισμοῦ, σὲ περιοχὲς ὅπως ἡ Πελοπόννησος, ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Καστοριά, ὅπου, ἱερωμένος ὤν, ἀνῆλθε στὸν μητροπολιτικὸ θρόνο. Δὲν εἶναι γνωστὸ πότε ἀκριβῶς συνέβη αὐτὸ καὶ κάτω ἀπὸ ποιές συνθῆκες, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι σύντομα ἐπῆλθε ἡ καθαίρεσή του ἀπὸ τὴ Σύνοδο τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀχρίδος, τὸ ἔτος 1668, μὲ τὴν αἰτιολογία ὅτι ὑπῆρξε «ἐπιβάτης» τοῦ θρόνου. Πιθανώτατα τοποθετήθηκε στὴ θέση αὐτὴ μὲ πρωτοβουλία τοῦ οἰκουμενικοῦ πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, τὸ ὁποῖο, βεβαίως, δὲν ἀνεγνώρισε τὴν καθαίρεση. Ἀργότερα –λίγο πρὶν ἀπὸ τὴν ἐκλογή του ὡς πατριάρχη Ἀλεξανδρείας– ὁ ἅγιος ἀνέλαβε ἐπιτροπικῶς καὶ γιὰ μικρὸ χρονικὸ διάστημα τὴ μητρόπολη Ἀδριανουπόλεως. 
Ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἁγίου Γερασίμου στὸν πατριαρχικὸ θρόνο τοῦ ἁγίου Μάρκου ἔγινε στὶς 25 Ἰουλίου 1688 στὴν Κωνσταντινούπολη ἐπὶ πατριαρχίας τοῦ Κωνσταντινουπόλεως Καλλινίκου Β´ τοῦ Ἀκαρνᾶνος. Ὁ ἅγιος Γεράσιμος μετέβη στὴν Ἀλεξάνδρεια, ὅπου παρέμεινε στὸν θρόνο μέχρι τὴν 15η Ἰανουαρίου 1710 ποιμαίνοντας θεοφιλῶς τὴν ἐπαρχία του. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς πατριαρχίας του ταξίδευσε στὴν Οὑγγροβλαχία πρὸς ἀνανέωση τῶν δικαιωμάτων τοῦ πατριαρχείου σὲ μονὲς - μετόχια ἐκεῖ καὶ πρὸς εἴσπραξη τῶν ἐτησίων ὀφειλῶν τῶν μονῶν, ἀποβλέποντας γενικώτερα στὴν οἰκονομικὴ στήριξη τοῦ θρόνου, ἀλλὰ καὶ ἐπιθυμώντας νὰ προωθήσει στὴν τυπογραφία τῆς Βλαχίας ἔργα του ρητορικοῦ περιεχομένου, διδαχὲς καὶ ἐκκλησιαστικοὺς λόγους, τὰ ὁποῖα ἐν τέλει δὲν ἐξεδόθησαν. 
Μεγάλη ἔκταση καταλαμβάνει καὶ ἡ ἀλληλογραφία τὴν ὁποία ἀντήλλαξε ὁ ἅγιος, κατὰ τὴ διάρκεια τῆς σταδιοδρομίας του, μὲ ἐξέχουσες προσωπικότητες τῆς ἐποχῆς του, ὅπως εἶναι ὁ Γεράσιμος Βλάχος, ὁ Μελέτιος Συρῖγος, ὁ Γρηγόριος Μελισσηνός, ὁ Βαρθολομαῖος Συρόπουλος, ὁ Ἰωάννης Καρυοφύλλης, ὁ Ἀλέξανδρος Μαυροκορδᾶτος ὁ ἐξ ἀπορρήτων καὶ ὁ γιός του Νικόλαος, ὁ Καλλίνικος Ἀκαρνὰν καὶ ὁ Διονύσιος Μουσελίμης, οἰκουμενικοὶ πατριάρχες, ὁ Δοσίθεος καὶ ὁ Χρύσανθος Νοταρᾶς, πατριάρχες Ἱεροσολύμων, ὁ Μέγας Πέτρος, αὐτοκράτορας τῆς Ρωσσίας, ἡ μητέρα του Ναταλία, ὁ Κωνσταντῖνος Μπασαράμπας, ἡγεμόνας τῆς Οὑγγροβλαχίας κ. ἄ. Ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀλληλογραφία του ἐνδιαφέρον παρουσιάζουν ἐπίσης τὰ ἔγγραφα - ἐγκύκλιοι, τὰ ὁποῖα συνέταξε πρὸς ἀντιμετώπιση διαφόρων ὑποθέσεων, ποιμαντικῆς καὶ διοικητικῆς φύσεως. Ὅλα μαρτυροῦν τὴ θεία χάρη, ἡ ὁποία φώτιζε τὴ σκέψη καὶ κατηύθυνε τὶς ἐνέργειές του, καθὼς καὶ τὴ σύνεση καὶ σοφία του. 


Τὸ συγγραφικό του ἔργο εἶναι ἐπίσης ἐκτεταμένο. Περιλαμβάνει ἐγχειρίδια, ὅπως θεολογίας, ρητορικῆς, λογικῆς, ποιητικὰ κείμενα, ὑμνογραφικά, λόγους ἐκκλησιαστικούς, ἐγκωμιαστικὰ ἔργα, συλλογὴ αἰνιγμάτων κ. ἄ. 
Εἶναι γεγονὸς ὅτι σὲ κάθε περίσταση τοῦ βίου του ἔδειχνε αὐταπάρνηση καὶ ταπείνωση ἀκολουθώντας τὸν δρόμο ποὺ τοῦ ὑπεδείκνυε ὁ Κύριος χάριν τῆς ἐκκλησίας. Ἔτσι πρὸς τὸ τέλος τῆς ἐπιγείου πορείας του, ἀρκετὰ ἡλικιωμένος καὶ ἀσθενής, φρόντισε νὰ τὸν διαδεχθεῖ στὸν πατριαρχικὸ θρόνο ὁ μητροπολίτης Λιβύης Σαμουὴλ Καπασούλης (1710-1723). Ὁ νόμιμος αὐτὸς διάδοχος, ὅμως, μετὰ τὴν ἐκλογή του ἀντιμετώπισε δυσκολίες, διότι ἐξελέγη ἀπὸ τὴ Σύνοδο τοῦ πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας, ἐνῶ τὸ οἰκουμενικὸ πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως εἶχε προορίσει ὡς διάδοχο τοῦ γηραιοῦ πατριάρχη τὸν Κοσμᾶ τὸν Βυζάντιο. Ἂν καὶ ὁ ἀπελθὼν ἱεράρχης εἶχε ἀποφασίσει νὰ μεταβεῖ στὸ Ἅγιον Ὄρος καὶ συγκεκριμένα στὴ Μονὴ Βατοπεδίου γιὰ νὰ διαγάγει ἐκεῖ τὰ τελευταῖα ἔτη τοῦ βίου του, τὰ προβλήματα διαδοχῆς ἐβράδυναν τὴν ἀναχώρησή του. Παρέστη ἀνάγκη νὰ παραμείνει στὴν Αἴγυπτο καὶ νὰ στηρίξει μὲ σύντονες ἐνέργειές του τὸν νεοεκλεγέντα πατριάρχη Σαμουὴλ προκειμένου αὐτὸς νὰ ἑδραιωθεῖ στὸν θρόνο. Καὶ ὅταν τοῦτο ἐπετεύχθη, ἀποφάσισε νὰ ὑλοποιήσει τὴν ἀπόφασή του καὶ ἀνεχώρησε γιὰ τὸ Βατοπέδι τὸ ἔτος 1713. Γέρων πολὺ καὶ ἀδύναμος ἀπὸ τὶς κακουχίες καὶ τὶς ἀσθένειες κοιμήθηκε στὸν τόπο ποὺ ἐπέλεξε νὰ ἀναπαυθεῖ, τὸν Ἰανουάριο τοῦ 1714. 
Τὴν ὁσιακὴ κοίμησή του σφράγισε ἡ μαρτυρία ὅτι ἀπὸ τὸν τάφο του εὐγῆκε καὶ ἅγιον λείψανον. Μάλιστα, στὴν Ἱερὰ Μονὴ τοῦ Βατοπεδίου φυλάσσεται ἡ εὐωδιάζουσα ἱερή του κάρα. 
Ὁ ἅγιος Γεράσιμος Παλλαδᾶς καθ' ὅλη τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του ὑπῆρξε ἄνθρωπος ἀγάπης, πραότητος, ὑπομονῆς καὶ πίστεως, ἱερωμένος ἐργατικὸς καὶ νουνεχής, ἀκάματος θεράπων στὸν ἀμπελῶνα τοῦ Κυρίου. Τὸ βάθος τῆς σκέψεώς του, ὅπως διαφαίνεται στὸ ἔργο του, ἀποδεικνύει τὴν πνευματικότητα καὶ τὴν ὑψηλὴ θεωρία ποὺ τὸν διέκριναν. Προσέδιδε, ἐπίσης, πάντοτε σωτηριολογικὴ διάσταση στοὺς λόγους καὶ τὶς διδαχές του. Τὸ ἔργο του –εὐρύτατο σὲ ἔκταση– βρῆκε μεγάλη διάδοση στὴν καθ' ἡμᾶς ἀνατολή, τόσο τὸ ἐκδεδομένο, ὅσο καὶ τὸ ἀνέκδοτο, ποὺ σώζεται σὲ πολλοὺς χειρόγραφους κώδικες. Οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτοὺς τὸν ἀναφέρουν ὡς σοφώτατο καὶ ἁγιώτατο πατριάρχη. Ἀφιέρωσε ὅλη τὴ ζωή του στὴν ὑπηρεσία τῆς ἐκκλησίας καὶ συνήργησε ἱερουργώντας καὶ κηρύσσοντας γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων. Ἐν ὀλίγοις ἡ ζωή του ὑπῆρξε χριστοκεντρικὴ καὶ ἀνθρωποκεντρική. 
Γιὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους καὶ πλείστους ἄλλους, τοὺς ὁποίους Κύριος οἶδεν, ἡ τόσο καλῶς κεκρυμμένη καὶ συγχρόνως λάμπουσα ἁγιότητά του ἀνεδείχθη ἀπὸ τὸν Κύριο. Ἡ ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, καὶ δὴ τὸ Πατριαρχεῖο Ἀλεξανδρείας, προέβη, κατόπιν ἐξετάσεως, στὴν ἐπίσημη ἀναγνώριση τῆς παρὰ Θεοῦ ἀναδειχθείσης ἁγιότητος, διὰ «Πατριαρχικῆς καὶ Συνοδικῆς Πράξεως ἁγιοκατατάξεως τοῦ ἐν ἁγίοις ἡμῶν Γερασίμου, τοῦ ἐπονομαζομένου Παλλαδᾶ, Πάπα καὶ Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας», ποὺ ἐξεδόθη τὴν 17η Σεπτεμβρίου 2002, καὶ κατεχωρίσθη στὸν Ἱερὸ Κώδικα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἀλεξανδρείας. Ὡς ἡμέρα ἑορτῆς τῆς μνήμης του ὁρίσθηκε ἡ 15η Ἰανουαρίου. Στὴν Πράξη αὐτὴ ἐπισημαίνεται γιὰ τὸν ἅγιο Γεράσιμο μεταξὺ ἄλλων ὅτι: πολύς τε ἐν σοφίᾳ καὶ μέγας ἐν ἀρεταῖς ἀναδειχθείς ... ἀκολουθήσας εὐαγγελικῶς τῷ Χριστῷ ἐκ νεότητος καὶ ἐν μέσῳ τῆς τοῦ κόσμου συγχύσεως ὡς φωστὴρ εὐσεβείας διαλάμψας, θεόπνους ἐν διδασκαλίαις ὑπάρξας καὶ συγκαταλύσας τὸν βίον ἐν λόγῳ σοφίας καὶ πράξει θεοφιλεῖ, διδάξας δὲ τοῖς πιστοῖς τὴν κατὰ Θεὸν παιδείαν καὶ τύπος αὐτοῖς γενόμενος ἐν λόγῳ τε, ἔργῳ καὶ ἀναστροφῇ, ἀναζωγραφήσας ἐν ἑαυτῷ τῶν πρόπαλαι Ἁγίων Πατέρων καὶ Διδασκάλων τὰ προτερήματα καὶ τελειωθέντα ἀσκητικῶς ἐν τῇ κατὰ τὸ Ἁγιώνυμον Ὄρος Μεγίστῃ τοῦ Βατοπεδίου Μονῇ, ἐν ᾗ καὶ ἡ τιμία αὐτοῦ κάρα φυλάσσεται. 
Ἀποτελεῖ, λοιπόν, ἰδιαίτερη εὐλογία γιὰ κάθε πιστὸ ἡ προσκύνηση καὶ ἡ τιμὴ τῆς μνήμης ἑνὸς μεγάλου ἱεράρχη, ποὺ μέσα ἀπὸ τὴν ταπεινή του δράση ὑπέδειξε τὸν δρόμο τῆς κατὰ Θεὸν ζωῆς καὶ τῆς ἁγιότητος.

Δείτε τις σχετικές αναρτήσεις μας:

ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ "ΠΑΛΑΜΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ" ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ (ΦΩΤΟ)


Την Κυριακή 13 Ιανουαρίου 2019 συμπληρώθηκαν ακριβώς 160 έτη από την γέννηση του μεγάλου έλληνα ποιητή Κωστή Παλαμά. 
Στην γενέτειρα του ποιητή, στην πόλη της Πάτρας, διοργανώθηκε ένα ξεχωριστό διήμερο εκδηλώσεων, από τη "Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς", σε συνεργασία με τον Δήμο Πατρέων και το ΔΗΠΕΘΕ. 
Το Σάββατο 12/1 το βράδυ στο Δημοτικό Θέατρο Απόλλων δόθηκε η παράσταση της «Τρισεύγενης» του Παλαμά, σε σκηνοθεσία Κώστα Τσιάνου. Πριν από την παράσταση μίλησαν για τον Κωστή Παλαμά, ο ποιητής Γιώργος Κοζίας αναφερόμενος στην επιρροή του Παλαμά στην Πάτρα των ποιητών, καθώς και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας Σταύρος Τσακίρης που αναφέρθηκε στον «θεατρικό Παλαμά». 
Η επόμενη εκδήλωση φιλοξενήθηκε την Κυριακή 13/1/2019 το πρωί στη "Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς" στην οδό Κορίνθου, στην οικία όπου είχε γεννηθεί ο ποιητής και που πλέον έχει ανακαινιστεί με υψηλή αισθητική χάρη στη δωρεά του Ελληνοαμερικανού ομογενή, κατοίκου της Καλιφόρνιας, Αθανασίου Στεφανόπουλου, ο οποίος ήταν παρών. Στο χώρο εγκαινιάστηκε η έκθεση «Ο ποιητής γράφει στις εφημερίδες και τα έντυπα της εποχής του» με αρχειακό υλικό από εφημερίδες και περιοδικά όπου αρθρογραφούσε ο Κωστής Παλαμάς. Την έκθεση προλόγισε ο πρόεδρος του Μουσείου Τύπου της ΕΣΗΕΠΗΝ Μιχάλης Βασιλάκης. 
Ακολούθησε η παρουσίαση της Παλαμικής ανθολογίας του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, από τον θεολόγο και μουσικό Παναγιώτη Ανδριόπουλο. Πριν την διάλεξη διαβάστηκε Πατριαρχικό Γράμμα, που απέστειλε ο Πατριάρχης προς τον πρόεδρο της Στέγης κ. Αθανάσιο Στεφανόπουλο. 
Μεταξύ άλλων ο Οικουμενικός Πατριάρχης αναφέρει ότι «η ποίηση αποτελεί πολυτιμότατον και ευεργετικό δώρημα του Θεού προς την ανθρωπότητα. Ο τεχνοκρατούμενος σύγχρονος κόσμος, η εποχή της μηχανιστικής νοοτροπίας και της κυριαρχίας των οικονομικών και ποσοτικών κριτηρίων, έχουν ανάγκη ποιητών όπως ο Κωστής Παλαμάς, οι οποίοι “γυρεύουν με την καρδιά τους”, εμπνέονται από το κάλλος και εξυμνούν, έχουν ανεπτυγμένο αισθητήριο δια το βάθος των πραγμάτων και δια το μυστήριον που βρίσκεται “εν βυθώ”, θαυμάζουν όπως οι φιλόσοφοι και “εκθαμβούνται” όπως οι θεομέθυστοι μύσται απέναντι εις την θείαν μεγαλοσύνη. Ο ποιητής είναι το αντίθετον του κυνικού, εις τον οποίον τίποτε αληθινό δεν αποκαλύπτεται». 
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο τέλος της επιστολής του συνεχάρη τη "Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς" για την πρωτοβουλία οργανώσεως της επετειακής αυτής εκδήλωσης. Επίσης, επευλογεί «το γενικώτερον έργον που επιτελεί η Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς εν τη γενετείρα αυτού και ευρύτερον, ευχόμενοι δε ευλογημένον και σωτήριον τον νέον ενιαυτόν της χρηστότητος του Κυρίου και καταστέφοντες πάντας τους συμμετέχοντες εις τα εορτίους εκδηλώσεις δια της Πατριαρχικής ημών ευλογίας, επικαλούμεθα εφ’ υμάς την ζείδωρον χάριν και τον φωτισμόν του Παναγίου πνεύματος της σοφίας και της συνέσεως».

 
Ο θεολόγος και μουσικός Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, αναφέρθηκε στην νεανική ποιητική ανθολογία του Οικουμενικού Πατριάρχη, ο οποίος ως μαθητής στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης αντέγραφε σε ένα τετράδιο τα ποιήματα που του άρεσαν, μεταξύ των οποίων και οκτώ ποιήματα του Κωστή Παλαμά, καθώς και το ποίημα του Γεωργίου Δροσίνη «Απόκριση στον Παλαμά». Ο ομιλητής αναφέρθηκε και στην μαθητική έκθεση του Πατριάρχη με θέμα: «Το πατρικό σπίτι», την οποία έγραψε όταν φοιτούσε στην Ε΄ Γυμνασίου, και η οποία αρχίζει με ένα δίστιχο από το γνωστό ποίημα του Παλαμά «Το σπίτι που γεννήθηκα». 
Ο Π. Ανδριόπουλος επισήμανε ότι την ίδια εποχή (δεκαετία του 1960) που ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος κατάρτιζε την ποιητική ανθολογία του, ένας άλλος ορθόδοξος κληρικός, ο μετέπειτα Πατριάρχης Αντιοχείας Ηλίας Δ', απόφοιτος της Χάλκης κι αυτός, ανθολογούσε και μετέφραζε έλληνες ποιητές στα αραβικά. Ο συνεργάτης του Π. Ανδριόπουλου, νεοελληνιστής και μεταφραστής Roni Bou Saba από το Λίβανο, διάβασε ενδεικτικά ένα απόσπασμα από το «Τραγούδι του τρελού» στα αραβικά. Η όλη παρουσίαση έγινε και με παράλληλη προβολή οπτικοακουστικού υλικού. 
Την εκδήλωση παρακολούθησαν: ο Δήμαρχος Πατρέων Κώστας Πελετίδης, μέλη της Εταιρείας Κ. Παλαμά από την Αθήνα, ο Άρχων Οστιάριος της Μ.τ.Χ.Ε., θεολόγος Χρήστος Τσούβαλης, η ηθοποιός Αντιγόνη Κουλουκάκου, που πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Τρισεύγενη», ο Διονύσης Βούλτσος και άλλοι ηθοποιοί της παράστασης, οι ποιητές Βασίλης Λαδάς, Γιώργος Κοζίας, Αντώνης Σκιαθάς, Δημήτρης Παπανικολάου, οι κ.κ. Σπύρος Δεμαρτίνος και Νίκος Μπακρώζης που συνέβαλαν στην ανακαίνιση του κτιρίου, ο λογοτέχνης Λεωνίδας Μαργαρίτης, η Σύμβουλος Επικοινωνίας Ζέττα Ζάχου, η γιατρός και φιλότεχνος Μαριάννα Σταματιάδου, δημοσιογράφοι και πολλοί φιλόμουσοι πατρινοί.

Ο Roni Bou Saba απαγγέλλει Παλαμά στα αραβικά, σε μετάφραση του μακαριστού
Πατριάρχη Αντιοχείας Ηλία Δ'. 
Ο Π. Ανδριόπουλος με τον Πρόεδρο της Στέγης Γραμμάτων
Κωστής Παλαμάς, ομογενή Αθανάσιο Στεφανόπουλο 
Παναγιώτης Ανδριόπουλος, Αθανάσιος Στεφανόπουλος και Αντώνης Σκιαθάς 

Δευτέρα, 14 Ιανουαρίου 2019

"ΠΙΣΩ ΑΠ' ΤΙΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΕΣ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΜΕ ΤΗ ΝΑΝΑ ΜΟΥΣΧΟΥΡΗ


Στην ταινία Αγάπη και Θύελλα (1961), σε σενάριο Νίκου Φώσκολου και σκηνοθεσία Σωκράτη Καψάσκη, μια δραματική - αισθηματική ταινία της εποχής, την μουσική έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις.
Στην ταινία έπαιζαν οι: Ξένια Καλογεροπούλου, Στέφανος Ληναίος, Μάρθα Βούρτση, Γιάννης Φέρτης, Λαυρέντης Διανέλλος, Σαπφώ Νοταρά, Θόδωρος Κατσαδράμης, κ. α.  
Η ταινία προβλήθηκε τη σαιζόν 1960-1961 και έκοψε 7.566 εισιτήρια. Ήρθε στην 51η θέση σε 58 ταινίες. 
Στην ταινία αυτή, λοιπόν, η Νάνα Μούσχουρη, - ερμηνεύτρια του Χατζιδάκι εκείνη την εποχή / με μια ...απρόβλεπτη εμφάνιση - τραγουδάει ένα από τα λιγότερο γνωστά τραγούδια του Μάνου, σε στίχους δικούς του.


Πίσω απ’ τις τριανταφυλλιές 
μου ήρθαν κάτι ακεφιές 
και σε θυμήθηκα αγόρι μου θλιμμένο 
ξενιτεμένο, μακριά σου μένω. 

Πίσω απ’ τις τριανταφυλλιές 
μου ήρθαν κάτι ακεφιές 
και σε θυμήθηκα στο χώμα ξαπλωμένο 
πουλί χαμένο και πληγωμένο.

Το τραγούδι κυκλοφορήθηκε σε δίσκο 45 στροφών το 1961, υπάρχει και στους δίσκους: “Mes Plus Belles Chansons Grecques” (Nανά Μούσχουρη, 1964), «Νανά Μούσχουρη» (1967) και (1994) και συμπεριλήφθηκε μετά στο CD: ΝΑΝΑ ΜΟΥΣΧΟΥΡΗ - ΚΑΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ.
Παραθέτουμε εδώ το σχετικό απόσπασμα από την ταινία, αλλά και το τραγούδι στην δισκογραφική του εκδοχή, πάντα με τη Νάνα Μούσχουρη.



Κυριακή, 13 Ιανουαρίου 2019

ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΜΕ ΤΗΝ "ΠΑΛΑΜΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ"

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Σήμερα, Κυριακή 13 Ιανουαρίου 2019, συμπληρώνονται 160 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή Κωστή Παλαμά στην Πάτρα. 
Στις 11 το πρωί στην ανακαινισμένη Οικία Παλαμά, επί της οδού Κορίνθου, όπου εδρεύει η Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς, θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της έκθεσης με θέμα: «Ο Ποιητής γράφει στις εφημερίδες και τα έντυπα της εποχής του». Το περιεχόμενο της έκθεσης θα παρουσιάσει ο πρόεδρος του Μουσείου Τύπου της Ε.Σ.Η.Ε.Π.Ι.Ν. – Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου, Ηπείρου και Νήσων, Μιχάλης Βασιλάκης. 
Μετά τα εγκαίνια της έκθεσης, ο μουσικός – θεολόγος Παναγιώτης  Αντ. Ανδριόπουλος, θα παρουσιάσει την «Παλαμική Ανθολογία» του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ως μαθητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, σε ένα τετράδιο με τον τίτλο «Ποιήματα» κατήρτισε μία προσωπική ποιητική ανθολογία, η οποία περιλαμβάνει, από το 1954 ως το 1970, 79 ποιήματα από 35 ποιητές, 32 Έλληνες και 3 ξένους. 
Ανάμεσα στους ποιητές ανθολογείται και ο Κωστής Παλαμάς (8 ποιήματα), ενώ ο Πατριάρχης ανθολογεί και το ποίημα του Γεωργίου Δροσίνη «Απόκριση στον Παλαμά». Επίσης, η μαθητική έκθεση του Πατριάρχη με θέμα: «Το πατρικό σπίτι», την οποία έγραψε όταν φοιτούσε στην Ε΄ Γυμνασίου, αρχίζει με ένα δίστιχο από το γνωστό ποίημα του Παλαμά «Το σπίτι που γεννήθηκα». 
Ο ομιλητής θα αναφερθεί, με την προβολή διαφανειών, στα συγκεκριμένα Παλαμικά ποιήματα που ανθολόγησε ο Πατριάρχης και την σημασία τους, καθώς και στις μεταφράσεις τους στην τουρκική γλώσσα.

Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου 2019

ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ: ΤΑ ΕΜΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ


Της Ιουλίτας Ηλιοπούλου

Στα 1990, στο βιβλίο του «Ιδιωτική Οδός», ο Οδυσσέας Ελύτης έγραφε: «Ξυπνάω τις νύχτες ανήσυχος για κάποιαν απόχρωση του μωβ, ποτέ μου όμως για το τι μπορεί να γίνεται στα εμπορεία της Αγοράς». Τα εμπορεία της αγοράς, ωστόσο, δεν γνωρίζουν από αποχρώσεις ευαισθησιών. Μετρούν με αριθμούς το νόημα της ζωής και ανταγωνίζονται μεταξύ τους σε προσφορές προϊόντων, αυθαίρετα επιστρατεύοντας για δικό τους όφελος, όποιον και ό,τι βρεθεί ξαφνικά στον δρόμο τους.
Αυτή τη λογική υιοθέτησε πολύ γρήγορα και η έντυπη δημοσιογραφία. Οι εφημερίδες ζητούν πια ν' αυξήσουν την αναγνωσιμότητά τους από το είδος των συναρτημένων προσφορών και όχι από την ιδεολογία τους ή την ποιότητα των απόψεων που εκφράζουν. Συνακόλουθο μοιάζει να είναι το αδιανόητο: Ενας μέγιστος Ελληνας ποιητής, ο Οδυσσέας Ελύτης, που αντιστρατεύτηκε με τη ζωή και το έργο του κάθε έννοια συναλλαγής και δουλικότητας, που ταύτισε την ποίηση με το «άλλο πρόσωπο της Υπερηφάνειας», βρέθηκε να αποτελεί ερήμην του μέσον διαφήμισης προϊόντων τρίτων. 
Κι όλα αυτά σε μια κατά τα άλλα ευνομούμενη πολιτεία που έχει θεσμοθετήσει αρχές και νόμους περί προστασίας των πνευματικών έργων, περί ηθικών και πνευματικών δικαιωμάτων. Κι ας μας θυμίζει μέσα από τα βιβλία του ο Γεώργιος Κουμάντος -άνθρωπος του δικαίου αλλά και του δημοκρατικού ήθους- ότι το ηθικό δικαίωμα δεν απεμπολείται ποτέ, ότι δίνει στον δημιουργό την εξουσία να αρνείται κάθε «παραμόρφωση του έργου του, καθώς και κάθε προσβολή του δημιουργού, οφειλόμενη στις συνθήκες παρουσίασης του έργου στο κοινό». Τα εμπορεία της αγοράς κωφεύουν ή παριστάνουν τάχα τ' ανήξερα μπροστά στη Δικαιοσύνη. 
Αλλωστε η τέχνη, πάντοτε σχεδόν, αντιμετωπίστηκε ως ένα διακοσμητικό στοιχείο της ζωής, που έτσι και συμφέρει την αγορά -ή παρέχει ένα άλλοθι καλλιέργειας για τους εκάστοτε κρατούντες- την χρησιμοποιεί· αλλιώς την ξεχνά στο περιθώριο του εικοσιτετραώρου μας, συσχετίζοντάς την εσχάτως με την τουριστική ανάπτυξη, προκειμένου ίσως να την αποτιμήσει σε πραγματικό οικονομικό μέγεθος, για να δει εάν και πόσο την χρειάζεται να υπάρχει. 
Σε τέτοιες εποχές σύγχυσης των αληθινών αξιών δεν μένει παρά ο ίδιος ο λόγος της Ποίησης να αποτελεί και τον ισχυρό λόγο ύπαρξής της. «Η μεγαλύτερη αρετή, γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης, όταν οι εποχές οδηγούνται αυτόκλητες προς την υποτέλεια, είναι εκείνο το περήφανο, το αψήφιστο κοίταγμα που η καθαρή συνείδηση γίνεται να σου προσφέρει». Αυτό το κοίταγμα προς το φαινόμενο συνολικά της ζωής, αλλά και προς τον αναγνώστη του επεχείρησε πάντοτε, σ' όλο το μάκρος του βίου και του έργου του, ο Οδυσσέας Ελύτης. Με αυτό διαμόρφωσε ένα σύστημα στοχασμών, μια στέρεη ηθική και αισθητική αντίληψη, με αυτό αντιμετώπισε τις ποικίλες αντίξοες συνθήκες, ερχόμενος σε διάσταση με την τρέχουσα πραγματικότητα, με αυτό επέτυχε να διακρίνει το μέγιστο του μικρού μας κόσμου και να το αποδώσει σε λόγο ελληνικό. 
Τιμή λοιπόν στην τέχνη θα ήταν ο αληθινός σεβασμός σ' αυτήν, που θα πει, η αξιοποίησή της μες στην πραγματικότητα, αλλά με τους δικούς της αισθητικούς και ηθικούς όρους. Τιμή στην ποίηση θα ήταν να της επιτρέψουμε να μετασχηματίζει τη ζωή, τη ζωή μας, προς την κατεύθυνση που εκείνη μας έδειξε. Τιμή στην ποίηση θα ήταν ν' αφήσουμε τα χείλη του μικρού μαθητή να προφέρουν την πραγματικότητα σωστά, «όπως ο σπουργίτης το χάραμα». 
Τιμή στον Οδυσσέα Ελύτη είναι και θα είναι η μετάλλευση του χρυσού που μας έδωσε και όχι η εκμετάλλευση του ονόματός του, από όποιον κι όπως κι αν γίνεται.


Πέμπτη, 10 Ιανουαρίου 2019

"ΤΑ ΠΕΡΙΞ" ΤΟΥ ΤΣΙΤΣΑΝΗ, ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΙΝΑΣ


Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 
Το δημοφιλές ζεϊμπέκικο «Όταν συμβεί στα πέριξ» (Της μαστούρας ο σκοπός) έγραψε ο Βασίλης Τσιτσάνης, στίχους και μουσική, μέσα στην Κατοχή, τον χειμώνα του 1942 στην Θεσσαλονίκη. Σε δίσκο κυκλοφόρησε από την Columbia το 1946 με τον Στράτο Παγιουμτζή και τον Στέλιο Κερομύτη.
Ο ίδιος ο Τσιτσάνης διηγείται: 
«Ήταν αργά το βράδυ χειμώνας του ‘42, και καθόμουν μέχρι την ώρα που επιτρεπόταν η κυκλοφορία στο καφενείο ΝΕΟΝ που ήταν απέναντι από τον Λευκό Πύργο. Ξαφνικά μου ήρθαν στο μυαλό εικόνες από τότε που ήμουν παιδάκι, δικές μου αληθινές που τις έζησα με κοντά παντελονάκια μαθητής τότε στα Τρίκαλα. Το σπίτι μου στα Τρίκαλα ήταν κοντά στις στρατώνες επί της οδού Λαρίσης. Τα απογεύματα στην έξοδο τους οι βαρυποινίτες περνούσαν από μπροστά μου και τους έβλεπα. Γιατί οι στρατώνες ήταν γεμάτες από βαρυποινίτες. Εγώ 16 χρονών παιδάκι δεν είχα ησυχία όλη την ημέρα με το μπουζούκι στα χέρια. Πήγαινα και τους έβλεπα τι έκαναν. Και μου έλεγαν έλα μια μέρα κοντά μας να μας δεις τι έχουμε και τι κάνουμε. Μια μέρα πήγα κοντά εκεί που ήταν μαζεμένοι πίσω από τις στρατώνες που ήταν όλο χωράφια. Και τους είδα όλους μαζεμένους τριγύρω από φωτιές, με λουλάδες και τα τέτοια. Οι εικόνες αυτές σφηνώθηκαν στο μυαλό μου. Αυτές οι εικόνες μου ήρθαν εκείνο το βράδυ στο ΝΕΟΝ. Και γράφω αμέσως τις λέξεις: Όταν συμβεί στα πέριξ φωτιές να καίνε, πίνουν οι μάγκες αργιλέ. Φωνάζω τον καταστηματάρχη, τον Ηλία τον Ευδαίμονα, και του λέω τώρα συνέλαβα ένα τραγούδι, ένα δίστιχο και πάω στο σπίτι να το φτιάξω. Αν δεν το φτιάξω δεν θα ησυχάσω. Πάω σπίτι έχοντας αυτές τις λίγες λέξεις μόνο. Και μετά έγραψα και τα υπόλοιπα λόγια …». 


Το τραγούδι αυτό του Τσιτσάνη, όπως και άλλα δικά του της Κατοχής, συγκίνησε τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος το συμπεριέλαβε στον δίσκο του "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη", που εξέδωσε το 1962 και πρόκειται για μια επιλογή ρεμπέτικων τραγουδιών ενορχηστρωμένα, για μικρή ορχήστρα, από τον Χατζιδάκι, με τρόπο που να εκφράζουν την τραγική ατμόσφαιρα του 1945.
Στα περιεχόμενα του δίσκου του Χατζιδάκι το τραγούδι τιτλοφορείται ως εξής: «Όταν ανάψουν οι φωτιές» (Όταν συμβεί στα πέριξ). Στο σημείωμα το δίσκου έγραψε, μεταξύ άλλων ο Χατζιδάκις:
«…σαν προσευχή, θέλησα να κάμω αυτόν τον δίσκο και νομίζω πως πέτυχα να ξαναζωντανέψω όλο εκείνο το μελωδικό υλικό, που χρόνια τώρα διατηρούσα μέσα μου και συγχρόνως να εκφράσω όλη την εφηβική ευαισθησία ενός Νέου Έλληνα με παράδοση, μαζί με κείνη τη λεπτή κι ανοιξιάτικη θρησκευτική ατμόσφαιρα του Επιταφίου». 


Αλλά το τραγούδι αυτό τιτλοφόρησε, θα λέγαμε, κι έναν άλλο δίσκο του Χατζιδάκι: «Τα πέριξ» με τη Βούλα Σαββίδη (1974), που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά διασκευές του Χατζιδάκι πάνω σε ρεμπέτικα που τον σημάδεψαν, χωρίς τη χρήση μπουζουκιού. Ο δίσκος κλείνει με την Β. Σαββίδη να τραγουδάει το «Όταν συμβεί στα πέριξ». Φέτος συμπληρώνονται ακριβώς 45 χρόνια από τότε.
Και την ίδια χρονιά το τραγούδι αυτό συμπεριλαμβάνεται στον δίσκο L' Oeillet Rouge όπου η Μελίνα Μερκούρη το τραγουδάει με γαλλικούς στίχους του Serge Lama και τίτλο "la fumee des cigarettes". «Τα πέριξ» γαλλιστί από την Μελίνα κάνουν το γύρο της Ευρώπης την εποχή εκείνη, σε μια ενορχήστρωση που θυμίζει πολύ την ορχηστρική του Χατζιδάκι στις «Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη».


Φέτος, που έχουμε και πάλι μνήμη και των τριών (Τσιτσάνης – 35 χρόνια από το θάνατό του και Μελίνα και Μάνος 25 χρόνια από την «αναχώρησή» τους), τους νοσταλγούμε πολύ και δη αυτές τις «ερωτικές» συνυπάρξεις τους.

Τετάρτη, 9 Ιανουαρίου 2019

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ Δ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΧΑΤΖΗΓΙΑΚΟΥΜΗ


Από τον Δημήτριο Δ. Τριανταφυλλόπουλο
τ. Καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Κύπρου
Ἡ σεμνή τελετή παρασημοφόρησης πνευματικῶν ἀνθρώπων ἀπό τόν Πρόεδρο τῆς Δημοκρατίας στίς 26 Σεπτεμβρίου, παρόντος καί τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, σηματοδότησε μιά εὐχάριστη ἀνανέωση ὅσον ἀφορᾶ τή στάση τῆς Πολιτείας ἀπέναντι σέ καταξιωμένους ἀνθρώπους τοῦ πνεύματος καί τῆς τέχνης· ἐλπίδα λοιπόν γιά μιά ἀλλαγή στάσης, πέρα ἀπό κομματικές καί ἰδεολογικές ἰδιοτέλειες. 
Ἡ περίπτωση τοῦ Μανόλη Κ. Χατζηγιακουμῆ, ἀπό τήν Κῶ, εἶναι ἰδιάζουσα, ἄν ὄχι μοναδική. Ἡ στιβαρή φιλολογική του παιδεία -βασικές σπουδές καί διδακτορικό στή Φιλοσοφική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν- συνδυάζεται μέ βαθιά γνώση τῆς βυζαντινῆς μουσικῆς. Ἔτσι συγκροτήθηκε καί βρίσκεται ἐν ἐξελίξει ἕνα ἐξαιρετικά πρωτότυπο πρόγραμμα μέ διπλή κατεύθυνση ἀλλά κοινό στόχο. Ἀπό τή μιά, ἔκδοση βασικῶν έρευνητικῶν ἔργων γύρω ἀπό τήν ἑλληνική γραμματεία, ἀπό τόν Ὅμηρο ἕως τόν Σολωμό· ἀπό τήν ἄλλη, ἕνα μεγάλης ἔκτασης ἀπάνθισμα τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς σέ δύο μνημειώδεις σειρές ψηφιακῶν δίσκων καί ἀντιστοίχων βιβλίων! Κοινός παρονομαστής εἶναι -ἄν ἐξαιρεθεῖ ἡ πρόσφατη, ὀγκώδης μετάφραση καί σχολιασμός τῆς Ὀδύσσειας- ἡ ὕστερη βυζαντινή περίοδος (ἱπποτικά μυθιστορήματα) καί κυρίως αὐτή ἡ δῆθεν «σκοτεινή», περίλαμπρη (κατά Παπατσώνη) περίοδος τῆς Τουρκοκρατίας. 
Τό οὐσιῶδες δέν βρίσκεται μόνο στό εὖρος τῶν ἐνδιαφερόντων του, ἀλλά, κυρίως, στούς νέους δρόμους πού ἀνοίγει σέ ὅλα τά πεδία, ἀρχίζοντας ἀπό τή διδακτορική διατριβή του γιά τίς νεοελληνικές πηγές τοῦ Σολωμοῦ (1968) καί καταλήγοντας στήν πρόσφατη Ὀδύσσεια (2015)! Θέλω νά πιστεύω ὅτι δέν πέφτω ἔξω, χαρακτηρίζοντας τό ἔργο του μοναδικό στόν διεθνή φιλολογικό καί βυζαντινομουσικολογικό ὁρίζοντα! Τό 2017 βραβεύθηκε ἐπάξια μέ τό Ἀριστεῖο Γραμμάτων τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν. 
Ὁ ἀναγνώστης πού θά νομίσει ὅτι ὑπερβάλλω θά πρέπει νά συνυπολογίσει ἀκόμα κάτι: τίς ποικίλες ἀντιξοότητες πού εἶχε νά ύπερπηδήσει ὁ κ. Χατζηγιακουμῆς ἕως τήν καταξίωσή του! Μένοντας ἐπίμονα ἔξω ἀπό κύκλους καί κυκλώματα, ἀρνούμενος νά δεχτεῖ πανεπιστημιακή θέση γιά νά εἶναι ἐλεύθερος ἀπό δεσμεύσεις, δέχτηκε στωικά κατατρεγμούς ἀνοιχτούς, ὅπως τήν ἐποχή τῆς δικτατορίας πού ἀπολύθηκε ἀπό τό Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν, ἀλλά καί συνεχεῖς παρασκηνιακές ἴντριγκες ἀπό ὁμοτέχνους του καί διαφόρους κρατοῦντες κατά καιρούς. Παρά ταῦτα, δημιούργησε μόνος του ἕνα δραστήριο Ἐρευνητικό Κέντρο, ἐμπνέοντας μέ τό παράδειγμά του καί τόν ἀκάματο μόχθο του τούς ἄξιους συνεργάτες του. 
Τά λόγια εἶναι φτώχεια: Θά πρέπει κανείς νά πάρει στά χέρια του κάποιο ἀπό τά φιλολογικά του ἔργα καί νά χαρεῖ τήν κοφτερή ματιά του μέ τό ἀπίστευτο ἕρμα ἑλληνικῆς παιδείας ἤ νά ἀκροαστεῖ, μακριά ἀπό τόν ἀδιάκοπο ὀρυμαγδό μιᾶς μεγαλούπολης, ἕναν ἁγιορείτικο ψηφιακό δίσκο, γιά νά αἰσθανθεῖ μέσα του νά πάλλει αὐτή ἡ φλόγα πού διατρέχει ὁλόκληρο τό ἔργο τοῦ κ. Χατζηγιακουμῆ. Καί πρέπει ὅλοι νά ἀναμείνουμε ἀνυπόμονα καί νά ἀγκαλιάσουμε ἕνα νέο μεγάλο, πολύμοχθο κατόρθωμά του, πού θά κυκλοφορήσει σύντομα γιά τή βυζαντινή μουσική παράδοσή μας! Αὐτό τό ἦθος, τόσο ἀκριβοθώρητο στίς μέρες μας, εἶναι ἐκεῖνο πού καταυγάζει καί ἀναδεικνύει τό ἔργο του σέ κτῆμα ἐς ἀεί! Νά εὐχηθοῦμε ἀπό καρδίας κάθε καλό ἀπό Θεοῦ στόν φίλο κ. Μανόλη Χατζηγιακουμῆ, γιά νά φέρει σέ πέρας τό μεγάλο του ὅραμα, πού ἔταξε νά ὑπηρετεῖ ἰσοβίως! 

Τρίτη, 8 Ιανουαρίου 2019

ΜΕ ΤΗΝ "ΠΑΛΑΜΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ" ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑ ΠΑΛΑΜΑ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Το ερχόμενο Σαββατοκύριακο 12 και 13 Ιανουαρίου 2019, η Στέγη Γραμμάτων Κωστής Παλαμάς, σε συνεργασία με τον Δήμο Πατρέων & το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας διοργανώνει εκδηλώσεις για την επέτειο των 160 χρόνων από την γέννηση του ποιητή στην πόλη της Πάτρας. 
Το Σάββατο 12 Ιανουαρίου στις 21.00 στο Δημοτικό Θέατρο "Απόλλων" θα δοθεί επετειακή παράσταση του θεατρικού έργου του Κωστή Παλαμά «Τρισεύγενη». Το μοναδικό θεατρικό του Παλαμά έχει ανέβει από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας σε μία επιμελημένη παράσταση, σε σκηνοθεσία του Κώστα Τσιάνου και μουσική του Σταμάτη Κραουνάκη. Πριν την παράσταση ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας Σταύρος Τσακίρης θα ομιλήσει για τον «θεατρικό Παλαμά». 
Την επόμενη μέρα, την Κυριακή 13 Ιανουαρίου στις 11 το πρωί στην ανακαινισμένη Οικία Παλαμά, επί της οδού Κορίνθου, θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της έκθεσης με θέμα: «Ο Ποιητής γράφει στις εφημερίδες και τα έντυπα της εποχής του». Το περιεχόμενο της έκθεσης θα παρουσιάσει ο πρόεδρος του Μουσείου Τύπου της Ε.Σ.Η.Ε.Π.Ι.Ν. – Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου, Ηπείρου και Νήσων, Μιχάλης Βασιλάκης. 
Μετά τα εγκαίνια της έκθεσης, ο μουσικός – θεολόγος Παναγιώτης Ανδριόπουλος, θα παρουσιάσει την «Παλαμική Ανθολογία» του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. 
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ως μαθητής της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, σε ένα τετράδιο με τον τίτλο «Ποιήματα» κατήρτισε μία προσωπική ποιητική ανθολογία, η οποία περιλαμβάνει, από το 1954 ως το 1970, 79 ποιήματα από 35 ποιητές, 32 Έλληνες και 3 ξένους. 
Ανάμεσα στους ποιητές ανθολογείται και ο Κωστής Παλαμάς (8 ποιήματα), ενώ ο Πατριάρχης ανθολογεί και το ποίημα του Γεωργίου Δροσίνη «Απόκριση στον Παλαμά». Επίσης, η μαθητική έκθεση του Πατριάρχη με θέμα: «Το πατρικό σπίτι», την οποία έγραψε όταν φοιτούσε στην Ε΄ Γυμνασίου, αρχίζει με ένα δίστιχο από το γνωστό ποίημα του Παλαμά «Το σπίτι που γεννήθηκα».
Ο ομιλητής θα αναφερθεί, με την προβολή διαφανειών, στα συγκεκριμένα Παλαμικά ποιήματα που ανθολόγησε ο Πατριάρχης και την σημασία τους, καθώς και στις μεταφράσεις τους στην τουρκική γλώσσα. 

Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ

Διαγωνισμός πρωτοποριακής σύνθεσης (Μάνος Χατζιδάκις) του Τεχνολογικού Ινστιτούτου Δοξιάδη, 1962.
Από αριστερά (όρθιοι): Daryl Daton, Φοίβος Ανωγειανάκης, Günter Becker, Lucas Foss, Γιάννης Χρήστου,
Γιώργος Χατζινίκος, Μάνος Χατζιδάκις, Γιάννης Γ. Παπαϊωάννου. (Καθιστοί): Ανέστης Λογοθέτης,
Νίκος Μαμαγκάκης, Γιώργος Λεωτσάκος, Θόδωρος Αντωνίου. 

Σαν σήμερα γεννήθηκε (8 Ιανουαρίου 1926) και πέθανε (8-1-1970) ο μεγάλος έλληνας συνθέτης Γιάννης Χρήστου.
Ας θυμηθούμε τι έλεγε για τον Γιάννη Χρήστου ο δάσκαλος Θόδωρος Αντωνίου, ο οποίος έφυγε στις 26 Δεκεμβρίου του έτους που μόλις παρήλθε (2018).
Η φωτογραφία που προτάσσουμε της ανάρτησής μας πρέπει να είναι η μοναδική που κυκλοφορεί ευρύτερα και συνυπάρχουν ο Γ. Χρήστου με τον Θ. Αντωνίου. 
Παραθέτουμε, λοιπόν, μια συζήτηση του Θόδωρου Αντωνίου με τον Κωστή Ζουλιάτη, σκηνοθέτη, μουσικό και πιανίστα, μετά το τέλος της προβολής της ταινίας του ANAPARASTASIS Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ, στην Κινηματογραφική Λέσχη Ηλιούπολης. 7 Απρίλη 2013.
Παραθέτουμε και το βίντεο από την ταινία όπου ο Θ. Αντωνίου μιλάει για τον Γ. Χρήστου.



Παραπέμπουμε, όμως, και στην διάλεξή μας για τις "Πύρινες Γλώσσες" του Γ. Χρήστου στην Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου ο Θόδωρος Αντωνίου μίλησε βιωματικά, επίσης, για τον μεγάλο συνθέτη. 
Δείτε το βίντεο στο blod.gr

Δευτέρα, 7 Ιανουαρίου 2019

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΑΣ: ΤΟ ΠΑΛΤΟΥΔΑΚΙ ΤΗΣ ΜΟΔΟΣ


ΤΟ ΠΑΛΤΟΥΔΑΚΙ ΤΗΣ ΜΟΔΟΣ 
Παρακαλώ σας, 
ένα πανωφόρι ψάχνω της προκοπής, 
ένα παλτουδάκι της μοδός, 
να μην έχει φθαρεί 
από δυστυχίες εξευτελιστικές, 
δοκιμασίες απαίσιες φρικτές, 
να κρύψω το ταλαίπωρο κορμί μου, 
να υποδεχτώ τα Επερχόμενα. 

Ω επιτήδειοι, ω ευυπόληπτοι, 
εσείς οι κατέχοντες, 
οι συμβεβλημένα διασωθέντες, 
πριν ντύσουμε τους νεκρούς, πηγαίνετε 
να αναγγείλετε στους ζωντανούς 
πως έζησαν ολόγυμνοι στο Απροσδόκητο 

- έρμαια, αθύρματα, κουκλάκια μίας χρήσεως 
- οι Αμλέτοι, οι βαρκάρηδες, 
η Μπαραμπαντού, οι φτωχοδιάβολοι  
μέχρι το τελευταίο κουμπάκι στο παλτουδάκι της μοδός. 

*Πολεμώντας υπό σκιάν... Ελεγεία και σάτιρες, Γιώργος Κοζίας, Περισπωμένη, 2017 
*Φωτό: «Το Παλτό» 1996, σκηνοθεσία: Νίκος Τριανταφυλλίδης, γεννήθηκε μέσα από την έντονη επιθυμία του Ντίνου Ηλιόπουλου να ερμηνεύσει αυτό τον ρόλο. Ήταν και η τελευταία του εμφάνιση σε ένα ρόλο ζωής. Όπως, επίσης, υπήρξε και το κύκνειο άσμα του σπουδαίου Βασίλη Διαμαντόπουλου.
Με την ευκαιρία ας θυμηθούμε και "Το παλτό" του μάγκα, που έγραψε το 1948 ο Γιώργος Μητσάκης και τραγούδησαν η Σωτηρία Μπέλλου και ο Στελλάκης Περπινιάδης. 


Η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

Ο Οδυσσέας Ελύτης παραλαμβάνει το Νομπέλ Λογοτεχνίας από τον σουηδό βασιλιά Κάρολο ΙΣΤ’ Γουσταύο
στις 10 Δεκεμβρίου 1979

Στο πρώτο φύλλο της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ για το 2019 (6/1), υπάρχει ένα αφιέρωμα σε επετείους της χρονιάς που μόλις ανέτειλε.
Ανάμεσά τους και τα 40 χρόνια από την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον Οδυσσέα Ελύτη (10-12-1979).
Αναδημοσιεύουμε, λοιπόν, στη συνέχεια το σχετικό κείμενο του πανεπιστημιακού Νάσου Βαγενά. 
Να σημειώσουμε ότι φέτος συμπληρώνονται και 60 χρόνια από το περίφημο "Άξιον εστί" του Ελύτη (1959).
Του Νάσου Βαγενά
Υπάρχουν δύο ειδών επέτειοι: οι αναφερόμενες σε ανθρώπους και οι αναφερόμενες σε γεγονότα. Και δύο βαθμών: οι σημαντικές και οι λιγότερο σημαντικές. Η συμπλήρωση εφέτος σαράντα χρόνων από την απονομή του βραβείου Νομπέλ στον Οδυσσέα Ελύτη, και μάλιστα δεκαέξι μόλις χρόνια μετά το Νομπέλ του Σεφέρη, μπορεί να σημειωθεί ως επέτειος ενός σημαντικού γεγονότος: ως επικύρωση της παγκόσμιας αναγνώρισης των επιτευγμάτων της νεοελληνικής ποίησης. Και, βέβαια, στο πλαίσιο των ποιητικών γενεών μπορεί να θεωρηθεί ως επέτειος της αναγνώρισης της γενιάς του ’30 ως της σημαντικότερης νεοελληνικής ποιητικής γενιάς. 
Οι ποιητές της γενιάς του ’30 
Αυτό σκέφτεται κανείς όταν αναλογίζεται ότι από τους δέκα πραγματικά μεγάλους νεοέλληνες ποιητές (Χορτάτσης, Κορνάρος, Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός, Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος) τρεις – δηλαδή περισσότεροι απ’ ό,τι σε κάθε άλλη γενιά – ανήκουν στη γενιά του ’30. Και δεν θα χρειαζόταν να το υπογραμμίσει κανείς αυτό αν ο κύριος γνώμονας της αμφισβήτησης, την οποία δέχεται τις τελευταίες δεκαετίες αυτή η γενιά – ο ελληνοκεντρισμός (με την έννοια που δίνει στον όρο η ορθοπολιτική λογοτεχνική κριτική μας) -, δεν είχε αναχθεί σε αισθητικό κριτήριο, και μάλιστα αρνητικό. 
Διότι το μέγεθος της ανανέωσης που πραγματοποίησε στον ποιητικό μας λόγο η γενιά του ’30 δεν οφείλεται μόνο στην ευνοϊκή συνάντησή της και σύμπλευση με το επαναστατικό καλλιτεχνικό κίνημα του ευρωπαϊκού μοντερνισμού, αλλά και στην ουσιώδη γνώση της ελληνικής (στη διαχρονία της) λογοτεχνικής παράδοσης (εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε και τους Εγγονόπουλο και Εμπειρίκο ανάλογα σύνθετο είναι και το επίτευγμα – όμως από έναν άλλο, λοξό δρόμο – του Καβάφη). 
Ηταν κυρίως αυτή η γνώση εκείνο που εδραίωσε τους ποιητές αυτούς ως μάστορες της τέχνης τους. Και τον Ελύτη ως έναν από τους πρωτομάστορες. Αρκεί να διαβάσει κανείς προσεκτικά τα ποιητικά του βιβλία για να αντιληφθεί ότι η όποια συνομιλία του με την ευρωπαϊκή καλλιτεχνική πρωτοπορία δοκιμαζόταν από τον έλεγχο μιας γλωσσικής συνείδησης διαμορφωμένης από τη βίωση εκείνων των ποιητικών έργων της γλώσσας μας που ανταποκρίνονταν – διαμορφώνοντάς την ταυτόχρονα – στην ποιητική ιδιοσυγκρασία του. «Η γλώσσα μας», λέει ο Ελύτης στον «Λόγο στην Ακαδημία της Στοκχόλμης», «είναι μια γλώσσα που μιλιέται επί χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και με ελάχιστες διαφορές. Είναι σωστό να προσκομίζει κανείς στην τέχνη του αυτά που του υπαγορεύουν η προσωπική του εμπειρία και οι αρετές της γλώσσας του». 
«Ενα μικρό και τέλειο Σύμπαν» 
Δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι αντιφάσκουν όσοι από τους επικριτές του «ελληνοκεντρισμού» του Ελύτη θεωρούν, ταυτόχρονα, τη σχέση του με τον υπερρεαλισμό στενότερη απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Γιατί από τον υπερρεαλισμό τον Ελύτη τον είχε γοητεύσει μόνο ο πρωτοφανής τρόπος της αποκάλυψης του νοήματος της πραγματικότητας, η οποία είναι, άλλωστε, ο σκοπός κάθε έκφρασης του ποιητικού λόγου. Οτι στον Ελύτη η εκφραστική τόλμη ήταν εγγενής και διαφορετικής τάξεως από την υπερρεαλιστική φαίνεται από τους πρώτους του κιόλας στίχους («Προσανατολισμοί», 1935), που αποτελούν μια μορφή «καθαρής ποίησης» σε ελεύθερο στίχο. Αν ο υπερρεαλισμός συνέβαλε σε κάτι στη διαμόρφωση της ποιητικής του, αυτό ήταν η ενθάρρυνση να διευρύνει τα όρια της μεταφοράς, σε βαθμό που δεν είχε επιχειρηθεί στην ποίησή μας προηγουμένως. 
Ο Ελύτης δεν είναι θεωρητικός. Είναι ποιητικός. Θέλω να πω ότι η θεωρία του για την ποίηση, παρά τη συνοχή της, δεν είναι συστηματικά ανεπτυγμένη αλλά αποσπασματικά διεσπαρμένη στα δοκίμιά του, που ο διάχυτος λυρισμός τους τα κάνει να διαφέρουν από εκείνα του Παλαμά και του Σεφέρη και τα φέρνει πιο κοντά στη δοκιμιακή πρόζα του Σικελιανού. Αναφέρομαι στον τρόπο της διατύπωσης των στοχασμών του για την ποίηση, οι οποίοι δεν διαφέρουν από τις απόψεις για την έννοια και τη λειτουργία της κάθε πραγματικού ποιητή, παρά μόνο κατά το ότι είναι ιδιότυπα ιδωμένοι και εικονογραφημένοι: Διαφορετικά από τον κοινό λόγο, όπου η σχέση της μορφής (των ήχων) των λέξεων με το νόημά τους είναι συμβατική, στον ποιητικό λόγο η σχέση αυτή γίνεται αισθητή ως φυσική ήχος και νόημα συγχωνεύονται μεταξύ τους τόσο, «που δεν ξέρεις τελικά αν η γοητεία προέρχεται από αυτό που λέει ο ποιητής ή από τον τρόπο που το λέει». Οταν σε αρκετά σημεία ενός ποιήματος το κράμα αυτό φτάνει σε μια «κρυστάλλινη» διαύγεια, το ποίημα αποκτά «πρισματική μορφή». Αυτό συμβαίνει όταν «αποκορυφώνεται η οξύτητα του ποιητικού πνεύματος» και ο ποιητικός λόγος κατορθώνει να επιτύχει την «καλλίστην αρμονίαν των διαφερόντων» (Ηράκλειτος), δηλαδή να συγκεράσει με τη μεγαλύτερη πυκνότητα και καθαρότητα τις αντιθέσεις της ανθρώπινης πραγματικότητας. Στις στιγμές αυτές ο ποιητικός λόγος γίνεται πλατωνικά αποκαλυπτικός, μας οδηγεί «προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει». Και τούτο γιατί, καταλήγει ο Ελύτης, «υπάρχει αναλογία ανάμεσα στα φυσικά φαινόμενα και τα φαινόμενα του πνεύματος». Και «το καλό ποίημα», που «είναι ένα μικρό και τέλειο Σύμπαν», καθώς χάρη στην αρμονία του ρυθμού του μας βγάζει έξω από τον ρυθμό του γήινου χρόνου, μας παρέχει «μιαν αναπνοή αθανασίας», που μας συμφιλιώνει με την τραγικότητα της ανθρώπινης συνθήκης. 
60 χρόνια «Αξιον εστί» 
Η ποίηση του Ελύτη, καλλιεργώντας, και συχνά συγχωνεύοντας, κάθε έκφραση ποιητικού λόγου (λυρική, δραματική, επική), είναι μια αδιάκοπη αναζήτηση εκείνου του σημείου όπου «το εγκόσμιο φως γίνεται υπερκόσμιο», ένας ύμνος στη ζωή ενός κατά βάθος τραγικού ποιητή. Η ανάγνωση και μόνο των δύο σημαντικότερων, κατά τη γνώμη μου, έργων του, του πλέον συνθετικού (Το «Αξιον εστί» επέτειος εφέτος και των εξήντα χρόνων από την έκδοσή του) και του πλέον μινιμαλιστικού («Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου», 1985), αρκεί για να αποκαλύψει το μέγεθος της ποιητικής δεξιοτεχνίας και το απόσταγμα της ποιητικής σοφίας του Ελύτη.


Κυριακή, 6 Ιανουαρίου 2019

"ΣΤΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ ΙΟΡΔΑΝΗ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ


Ο ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ, ΤΟ ΜΕΘΥΣΜΕΝΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΚΑΙ Ο ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ,  Έργο 31 (1973) είναι ένας κύκλος τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι με θεατρική μορφή, σε κείμενα και στίχους Μάνου Ελευθερίου και του συνθέτη. Για δύο γυναικείες φωνές, δύο ανδρικές, μικρή ορχήστρα, χορευτές και ηθοποιούς. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση του έργου έγινε στο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟ στην Πλάκα, στις 13 Δεκεμβρίου του 1973.
Τραγουδούν: Ευτύχιος Χατζηττοφής, Μαρία Κάτηρα, Γιάννης Δημητράς, Φερενίκη Βαλαρή, Εύα Καναβαράκη. Τα αφηγηματικά μέρη ερμηνεύει η Ελένη Μανιάτη.
Σε σημείωμά του ο συνθέτης γράφει: «Ο Οδοιπόρος περπατάει αδιάκοπα νύχτα και μέρα. Προσπαθεί να μη θυμάται και να μη βλέπει γύρω του. Ξάφνου σε κάποιαν ερημιά συναντάει το Μεθυσμένο Κορίτσι να κλαίει ολομόναχο. Το πλησιάζει και πάει να το χαϊδέψει, μα εκείνο ευθύς βγάζει από τον κόρφο του ένα μαχαίρι και σαν αστραπή τού κόβει το κεφάλι. Πέφτοντας κατά γης το σώμα του Οδοιπόρου, μεταμορφώνεται και γίνεται ο Αλκιβιάδης. Κι από τη στιγμή εκείνη, ο Αλκιβιάδης ψάχνει μέσα του να βρει τον Οδοιπόρο. Το Μεθυσμένο Κορίτσι βυθίζεται σ’ ένα πηγάδι για να ενωθεί με το είδωλο ή του Οδοιπόρου ή του Αλκιβιάδη ­ αυτό ποτέ δεν θα το μάθει. Και ο Οδοιπόρος αδιάκοπα θα τριγυρνά μέσα στο σώμα του Αλκιβιάδη και μέσα στα οράματα του βυθισμένου κοριτσιού».
Παραθέτουμε εδώ το τραγούδι "Στα νερά του Ιορδάνη", σε στίχους Μάνου Ελευθερίου, που τραγουδάει η Μαρία Κάτηρα.
Στον Ιορδάνη του Μ. Ελευθερίου συναντιούνται ο ληστής και ο Χριστός...


η κόκκινη γυναίκα
Στον ποταμό τον Ιορδάνη εκεί που ο νους σου δεν το βάνει, αν συναντήσεις το ληστή μην τον αφήσεις να λουστεί, γιατί μαζί με το Χριστό, θα κρεμαστεί.

το πράσινο κορίτσι
Βγήκε νύχτα στο σεργιάνι
ξημερώνοντας γιορτή
και κοντά στον Ιορδάνη
βρήκε ένα ληστή

Ήταν στ' όνειρο καβάλα
είχε ολόχρυσο σπαθί
μες τα μάτια του ψιχάλα
και παλιά βροχή

Στα νερά του Ιορδάνη
βρήκε ένα ληστή

Είναι δύσκολο του λέω,
τέτοια μέρα που περνάς
έχεις μάνα στο νυχτέρι
σπίτι σου να πας.

Είναι μαύρο το κουβάρι
παλικάρι που κρατάς
την κλωστή που δεν αντέχει
μην τηνε τραβάς

Βγήκε νύχτα στο σεργιάνι
για να βρει τη λησμονιά
κι είδε κόσμο στη μεγάλη
πόρτα του φονιά

Κι είδε και στο σπιτικό σου
-το θυμάμαι και πονώ-
έναν άγγελο να βγαίνει
μέσα απ' τον καπνό

Στα νερά του Ιορδάνη
βρήκε το Χριστό

Σάββατο, 5 Ιανουαρίου 2019

ΟΙ "ΒΑΠΤΙΣΕΙΣ" ΤΟΥ EL GRECO


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Τέσσερα έργα με την Βάπτιση του Χριστού δια χειρός El Greco εντοπίσαμε.
Το πρώτο - κατά σειρά χρονολόγησης - είναι αυτό που βρίσκεται σήμερα στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και το οποίο αποκτήθηκε προ ετών.
Το άγνωστο μέχρι πρότινος έργο με τη Βάπτιση του Χριστού,  ο Δήμος Ηρακλείου Κρήτης απέκτησε το 2004 μέσω δημοπρασίας του οίκου Christie’s του Λονδίνου. 
Σύμφωνα με το Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας:
"Το έργο εμφανίστηκε στην αγορά ως δημιουργία του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Η μελέτη αυτή ενισχύει την απόδοση του έργου στον κρητικό ζωγράφο και υποστηρίζει ότι έγινε με την άφιξη του νεαρού ζωγράφου στη Βενετία το 1567. Αποτελούσε φύλλο τριπτύχου και μάλιστα την εσωτερική πλευρά του δεξιού φύλλου. Εντοπίζεται ακόμα μια παράσταση από το ίδιο τρίπτυχο, που σήμερα φυλάσσεται στο Agnes Etherington Art Centre του Πανεπιστημίου Kingston στον Καναδά, απεικονίζει την Προσκύνηση των Ποιμένων και ίσως αποτελούσε την εσωτερική πλευρά του αριστερού φύλλου του τριπτύχου. Στην περίπτωση αυτή τα δυο φύλλα του τριπτύχου έχουν ακριβώς την ίδια θέση με τις αντίστοιχες παραστάσεις στο γνωστό τρίπτυχο της Μόδενας, που φέρει την υπογραφή του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου". 
Στο έργο, διαβάζουμε σε σχετικό σημείωμα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης "απεικονίζεται η Βάπτιση του Χριστού με πρωταγωνιστικές μορφές τον ίδιο τον Ιησού και τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο που συνοδεύονται από τρεις φτερωτούς αγγέλους μέσα σε φυσικό περιβάλλον που αναπαριστά το τοπίο του ποταμού Ιορδάνη. Το έργο είναι ανυπόγραφο, μπορεί όμως, βάσει τεχνοτροπικών κριτηρίων, να αποδοθεί με βεβαιότητα στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και να ενταχθεί στα έργα της προχωρημένης βενετικής παραγωγής του. Υψηλή ποιότητα εργασίας, χρωματική αρμονία, έντονη βενετική επίδραση, όπως για παράδειγμα η διαμόρφωση του φυσικού τοπίου, και μανιεριστική πνοή χαρακτηρίζουν τη σύνθεση".


Στις Συγκρίσεις που εντοπίζει ο επισκέπτης στην ιστοσελίδα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, διαβάζουμε και τα εξής κατατοπιστικά σε σχέση με τον εν λόγω πίνακα του Greco:
"Παράσταση της Βάπτισης φιλοτέχνησε ο Θεοτοκόπουλος και στο ενυπόγραφο Τρίπτυχο της Modena [1568]. Τα δύο έργα παρουσιάζουν πολλές εικονογραφικές και τεχνοτροπικές ομοιότητες, όπως η απόδοση των δένδρων στα άκρα της σύνθεσης και η εκτεταμένη χρήση αποχρώσεων του καφέ και του χρυσού στην απόδοση του ουρανού. Είναι εμφανές βέβαια ότι υπάρχουν και διαφορές, καθώς μάλιστα ο πίνακας που ανήκει στον Δήμο Ηρακλείου αποτελεί μία περισσότερο εκλεπτυσμένη και επεξεργασμένη παραλλαγή του θέματος". 
Εδώ να σημειώσουμε ότι το έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου «Άποψη του Όρους και της Μονής Σινά» που επίσης φυλάσσεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης εκτέθηκε πριν λίγα χρόνια στην Ιαπωνία, στο πλαίσιο της Έκθεσης «El Greco’s Visual Poetics» που διοργανώθηκε στην Ιαπωνία, στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης στην Οσάκα (16/10/2012 – 24/12/2012) και στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στο Τόκιο (19/01/2013 – 07/04/2013). Πρόκειται για την μεγαλύτερη αναδρομική Έκθεση για τον Ελ Γκρέκο που έχει γίνει ποτέ στην Ιαπωνία.
«Η Βάπτιση του Χριστού» ταξίδεψε στην Κύπρο και εκτέθηκε για δύο μήνες (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2012) στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας, στο πλαίσιο Έκθεσης που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Κυπριακή Προεδρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 


Άλλη Βάπτιση του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (1597-1600), λάδι σε μουσαμά, 350 x 144 εκ. βρίσκεται στο Museo del Prado της Μαδρίτης, μαζί με άλλα έργα του ζωγράφου. Φιλοτεχνήθηκε για την Αγία Τράπεζα της εκκλησίας Dona Maria de Aragon του Κολεγίου Augustine στη Μαδρίτη.
Η σύνθεση εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα, το γήινο και ιστορικό, θα λέγαμε (κάτω μέρος του πίνακα) και το ουράνιο και υπερφυσικό (πάνω μέρος). Το ενοποιό στοιχείο των δύο επιπέδων είναι το Άγιο Πνεύμα "εν είδει περιστεράς", που κατέρχεται επί τον βαπτιζόμενον Ιησούν.
Το έργο έχει σαφώς βυζαντινές επιρροές και εκφράζει μια έντονη πνευματικότητα. Θα λέγαμε ότι απεικονίζει όντως τη Θεοφάνεια!
Στη συνέχεια μια μεταγενέστερη "Βάπτιση" (1608-1614), λάδι σε μουσαμά, 330 x 211 εκ. στο Hospital de San Juan Bautista de Afuera του Τολέδο.


Είναι γνωστό ότι το σχήμα που προτιμούσε ο ζωγράφος για τις μεγάλες θρησκευτικές συνθέσεις ήταν το παραλληλόγραμμο στο οποίο το ύψος ήταν υπερδιπλάσιο της βάσης. Αυτή η αναλογία αναδεικνύει την καθετότητα των μορφών και διαρρυθμίζει τη σκηνή σε δύο επάλληλα επίπεδα. Στο κατώτερο τμήμα οι μορφές είναι πιο σωματώδεις, ενώ στο ανώτερο ο χώρος προορίζεται για τις θεϊκές αποκαλύψεις και τους χορούς των αγγέλων.
Αυτή η ιεράρχηση φαίνεται καθαρά στο έργο του «Η Βάπτιση του Χριστού». Η στενόμακρη φόρμα που συναντάται σε πολλούς πίνακές του με θρησκευτικό περιεχόμενο είναι χαρακτηριστική. Μ’ αυτόν τον τρόπο υπερβαίνει τη φυσική πραγματικότητα και δημιουργεί μια ψευδαίσθηση μορφών που αιωρούνται.

Παρασκευή, 4 Ιανουαρίου 2019

Η "ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ" ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗ ΘΕΟΔΩΡΟ ΒΑΣΙΛΙΚΟ


Στη μνήμη του δασκάλου Θόδωρου Αντωνίου, δημοσιεύουμε σήμερα από το προσωπικό μας αρχείο την πρώτη εκτέλεση του έργου του "Δοξολογία", όπως την ερμήνευσε ο πρωτοψάλτης Θεόδωρος Βασιλικός με την βυζαντινή χορωδία του Υπουργείου Οικονομικών. 
Πρόκειται για ηχογράφηση ζωντανής μετάδοσης της Ελληνικής Ραδιοφωνίας από το Καστέλι Κισάμου Κρήτης, επί μακαριστού Μητροπολίτου Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίου Γαλανάκη, την Κυριακή της Πεντηκοστής, 6 Ιουνίου 1982.  
Της "Δοξολογίας" προηγείται ένα προλόγισμα του πρωτοψάλτη Θεόδωρου Βασιλικού.  
Την παρτιτούρα του έργου δημοσίευσε ο αείμνηστος Αντώνης Κοντογεωργίου στο έργο του ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΟΡΩΔΙΕΣ ΜΑΣ, τόμος IV (Αθήνα, 2015), σελ. 337-344.
Π.Α.Α.


ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΠΟΡΟΣΕΝΚΟ: "Η ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΘΑ ΕΥΓΝΩΜΟΝΕΙ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟ"



Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Στο σημερινό φύλλο (4-1-2019) της εφημερίδας ΤΑ ΝΕΑ και στον δημοσιογράφο Γιώργο Μαντέλα, παραχωρεί μεγάλη συνέντευξη ο πρόεδρος της Ουκρανίας Πέτρο Ποροσένκο, με αφορμή την παράδοση του Τόμου της Αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας. 
Ο πρόεδρος Ποροσένκο θα συνοδεύσει τον νέο Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Ουκρανίας, Μητροπολίτη Κιέβου Επιφάνιο, στο Φανάρι για την παράδοση του Τόμου. Στην συνέντευξή του αναφέρεται εκτενώς και στην εκλογή του Κιέβου Επιφανίου, στις 15 Δεκεμβρίου 2018, χαρακτηρίζοντας την Αυτοκεφαλία ως «μια στιγμή που διατρέχει τους αιώνες, εκδήλωση της πνευματικής ανεξαρτησίας του ουκρανικού λαού, κάτι που ονειρεύονται γενιές και γενιές Ουκρανών». 
Για τον Ουκρανό πρόεδρο η Αυτοκεφαλία ωθεί σημαντικά την ενότητα στη χώρα καθώς «αφορά στην πνευματική μας ανεξαρτησία και ελευθερία». Θεωρεί πως η Ρωσική Εκκλησία στην Ουκρανία καλλιεργούσε τον διχασμό και ήθελα την υποταγή στην Μόσχα. 
Ο Πέτρο Ποροσένκο ευχαριστεί τον Οικουμενικό Πατριάρχη και την Αγία και Ιερά Σύνοδο του Πατριαρχείου «για το ασύγκριτο κουράγιο, τη φροντίδα και την αποφασιστικότητά τους». 
Και συνεχίζει ο Ουκρανός πρόεδρος: «Η Ουκρανία θα ευγνωμονεί για πάντα τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο και τη Σύνοδο της Μητέρας Εκκλησίας για αυτές τις ιστορικές αποφάσεις. Έκανε το μεγάλο όνειρο των Ουκρανών πραγματικότητα, ένα θαύμα. Αυτό το θαύμα δεν θα ήταν εφικτό χωρίς τη σταθερή θέση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου και της Μητέρας Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης. Χρησιμοποίησε το άνευ όρων δικαίωμά του να θεραπεύσει τις πληγές που προκλήθηκαν στην Ουκρανική Ορθοδοξία από αρκετούς αιώνες κυριαρχίας της Μόσχας. 
Στις 3 Νοεμβρίου, υπογράψαμε συμφωνία συνεργασίας και συντονισμού, που θα μας βοηθήσει από κοινού να στηρίξουμε τη νεογέννητη ανεξάρτητη Εκκλησίας της Ουκρανίας και δημιουργικά να εργαστούμε μαζί τα επόμενα χρόνια. Η Αυτού Αγιότητα έλαβε μια ιστορική απόφαση, αν και δεχόταν έντονη πίεση από την Μόσχα. Ήταν μια ιστορική απόφαση καθώς επιβεβαίωσε τη μη νομιμότητα της προσάρτησης της Μητρόπολης Κιέβου από τη Μόσχα τον 17ο αιώνα. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος πιστεύει ότι βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη καμπή στην Ιστορία της παγκόσμιας Ορθοδοξίας και ανοίγει μια νέα εποχή στην Ορθοδοξία. Με την ανεξάρτητη Ουκρανική Εκκλησία, ολόκληρος ο ορθόδοξος κόσμος γίνεται πιο ισχυρός. Η Αυτού Αγιότητα έχει ήδη καταλάβει μια ξεχωριστή θέση την ιστορία της Ουκρανίας. Με όλα όσα έκανε και χάρη στη σοφία του, τις ηγετικές του ικανότητες, την αφοσίωσή του στην Ουκρανία και την Ορθοδοξία, πιστεύω ότι θα έπρεπε να θεωρηθεί συνιδρυτής της νέας Ουκρανίας. Είναι μια πολύ ιδιαίτερη και ιστορική αποστολή.» 


Στην ερώτηση του δημοσιογράφου για το αν ωφελήθηκε οικονομικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο από την υπόθεση της Αυτοκεφαλίας, όπως ισχυρίζεται η Μόσχα, ο πρόεδρος Ποροσένκο αφού είπε ότι «η ρωσική ηγεσία φημίζεται για τα ψέματα, τις εξαπατήσεις και τις ψευδείς ειδήσεις», τόνισε με έμφαση: 
«Δεν υπάρχουν χρήματα στον κόσμο που μπορούν να εξαγοράσουν ανθρώπους όπως η Αυτού Αγιότητα ο Βαρθολομαίος. Υποθέτω ότι οι τύποι στο Κρεμλίνο το γνωρίζουν – και έτσι προσπαθούν να φαλκιδεύσουν τα κίνητρά του. Όμως, ο Θεός και η Ιστορία γνωρίζουν την αλήθεια. Και όσοι διασπείρουν τέτοια ψεύδη στο τέλος θα καταρρεύσουν. Εάν υπάρχει κάτι που ωφέλησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι η πραγματική αφοσίωση της Ουκρανίας στη δύναμη της αλήθειας και στη δύναμη του Θεού, καθώς η Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας θα εμπλουτίσει την παγκόσμια Ορθοδοξία.» 
Ο πρόεδρος Ποροσένκο στην συνέντευξή του υπογραμμίζει πως το Κρεμλίνο θεωρεί τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ως ένα από τα εργαλεία – κλειδιά «για να κρατήσει την Ουκρανία σε τροχιά μέσα στον ρωσικό κόσμο» και η Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας περιορίζει την κυριαρχία της Μόσχας.
Ο ουκρανός πρόεδρος δεν παραλείπει να τονίσει ότι «η Μόσχα είναι πιο αδύναμη απ’ ό,τι πιστεύει η Δύση» και «αυτό είναι το μεγάλο μάθημα που πρέπει να καταλάβουν όλοι». Ο Π. Ποροσένκο θεωρεί πλαστή την εικόνα της πανίσχυρης Ρωσίας και «γι’ αυτό η Μόσχα είναι εξαγριωμένη εναντίον της Κωνσταντινούπολης επειδή κατέρριψε όλες τις διεκδικήσεις της Ρωσίας στην Ουκρανία».

Πέμπτη, 3 Ιανουαρίου 2019

"ΧΡΥΣΕ ΖΩΗΣ ΑΕΡΑ" ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ


Για τον Οδυσσέα Ελύτη
Νικόλαος  Παλουμπιώτης
Εισήγηση στο βιβλιοπωλείο «Nouveau» της Πάτρας, στο πλαίσιο των συναντήσεων του "Γραφείου Ποιήσεως" και της Λέσχης Ανάγνωσης Ποίησης "Ζαν Μωρεάς"
                                                             Πέμπτη 22-11-2018                                                                  

        ΚΑΠΟΤΕ ΔΕΝ
                              είναι παρά μια λάμψη πίσω απ’ τα βουνά – κει κατά το μέρος του πελάγου. Κάποτε πάλι ένας αέρας δυνατός πού άξαφνα σταματάει όξω απ’ τα λιμάνια. Κι όσοι νογούν, το μάτι τους βουρκώνει.
                 Χρυσέ ζωής αέρα γιατί δε φτάνεις ως εμάς;

Κανένας δεν ακούει, κανένας. Όλοι τους πάνε κρατώντας ένα εικόνισμα και πάνω του η φωτιά. Κι ούτε μια μέρα, μια στιγμή στον τόπο αυτόν πού να μη γίνεται άδικο και φονικό
               Γιατί δε φτάνεις ως εμάς;

Είπα θα φύγω. Τώρα. Μ΄ ό,τι να ‘ναι: το σάκο μου τον ταξιδιωτικό στον ώμο, στην τσέπη μου έναν Οδηγό. Τη φωτογραφική μου μηχανή στο χέρι. Βαθιά στο χώμα και βαθιά στο σώμα μου θα πάω να βρώ ποιος είμαι. Τι δίνω, τι μου δίνουν και περισσεύει το άδικο
              Χρυσέ ζωής αέρα…

«Ο φίλος μου Οδυσσέας Ελύτης ευτύχησε να καθιερωθεί στην ακμή της ζωής του ως ο κορυφαίος της γενιάς του έλληνας ποιητής αλλά και να τιμήσει διεθνώς την Ελλάδα με την υψίστου βαθμού βράβευσή του. Μέχρι τέλους όμως της ζωής του παρέμεινε σεμνός και γνήσιος και χωρίς καν έπαρση», γράφει ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος και συνεχίζει: 
«Γνωριστήκαμε πριν δεκαετίες πολλές στο προαύλιο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εκεί τότε η πνευματική μας συντροφιά ζούσε ώρες πνευματικής ευφροσύνης με ζωηρές και γόνιμες συζητήσεις για θέματα φιλοσοφίας, λογοτεχνίας, πολιτικής. Μετείχε στη συντροφιά μας και ο Γιώργος Σαραντάρης, όχι συμφοιτητής μας αλλά πρόσφατος πτυχιούχος Πανεπιστημίου της Ιταλίας. Ένας της συντροφιάς μας ήταν και ο φοιτητής της Νομικής Οδυσσέας Αλεπουδέλης, συμπαθέστατος με τη ευγενική φυσιογνωμία, το πράο ήθος και το ήρεμο ύφος του. Έδειχνε ενδιαφέρον για τις εκθέσεις ζωγραφικής και φρόντιζε να προμηθεύεται γαλλικά περιοδικά λογοτεχνίας και διαμέσου αυτών να μαθαίνει για τα λογοτεχνικά δρώμενα της Γαλλίας. Σπάνια όμως και χωρίς αξιώσεις προβολής αναφερόταν σε αυτά.
Μια μέρα πρόσχαρος ο Σαραντάρης μου ανακοινώνει: «Ο φίλος μας ο Οδυσσέας γράφει ποιήματα και ωραιότατα». Ο μετά από δεκαετίες ένδοξος ποιητής, με την τότε  και πάντοτε άκρα του σεμνότητα εμπιστεύτηκε τα πρώτα του ποιητικά σκιρτήματα μόνο στο Σαραντάρη, τον ποιητή και φιλόσοφο και προπάντων αγνότατο άνθρωπο. Επέτυχα το προνόμιο από το φίλο μου Οδυσσέα να γνωρίσω τον ποιητικό του λόγο και εγώ επίσης. Παροτρύναμε και οι δύο, εγώ δηλαδή και ο Σαραντάρης τον άξιο ήδη στη συνείδησή μας ποιητή να δημοσιεύσει τα πρώτα εκείνα δείγματα ποιητικής εμπνοής του. Ίσως  και άλλοι τον παρότρυναν. Και ακολούθησε η δημοσίευσή τους υπό το εύηχο φιλολογικό ψευδώνυμο Οδυσσέας Ελύτης. Και ανάβλυσε ο ποιητικός λόγος του ιχνευτικός  όπως ήθελε ο Πλάτων, προς «την του καλού τε και ευσχήμονος φύσιν», οδηγητικός για τη μέθεξή του σε οραματισμούς και συναισθήματα υπερκαθημερινής αξίας, σε βίωση «μιας άλλης χαράς» όπως ζητούσε ο Σαραντάρης».
Ο Ελύτης γράφει Ελληνικά,  προϋποθέτει  όμως πολλές φορές, για τη βαθύτερη κατανόησή του, έναν υψηλό βαθμό εξοικείωσης με αυτό που ο ίδιος  ονόμασε ελληνική αίσθηση.
«Δεν παίζω με τα λόγια. Μιλώ για την κίνηση που ανακαλύπτει κανείς να σημειώνεται μέσα στη στιγμή – όταν καταφέρνει να την ανοίξει και να της δώσει διάρκεια. Οπόταν πραγματικά και η θλίψις γίνεται χάρις και η χάρις Άγγελος. Η ευτυχία μοναχή και η μοναχή ευτυχία».
«Με λευκές μακριές πτυχές πάνω από το κενό, ένα κενό γεμάτο σταγόνες πουλιών, αύρες βασιλικού και συριγμούς υπόκωφου παραδείσου». Η ποίηση του είναι  μια ηθική στάση –ένας ηθικός ήλιος, μια φυγή στον ουρανό, ένας εναγκαλισμός με τους αγγέλους, ένας στροβιλισμός στον αέρα του χρόνου, μια μόνιμη διεκδίκηση του όντως εαυτού, μια αποδέσμευση και μια απελευθέρωση.
Την ίδια στιγμή που προβάλει από παντού η ελληνικότητά του μέσα από τη μεταφυσική διάσταση του θαλασσινού τοπίου, το κάθετο φως μέσα από τη μετώπη, το τέμπλο, τον τρούλο, την κορυφογραμμή, τα μυριστικά χορτάρια, τους περιστεριώνες, δεν παύει παράλληλα να φανερώνεται ένα ολόκληρο σύνολο  βασικών αρχών που προσδίδει στην ποίησή του  την αναζήτηση της καθολικής ψυχής. 


"Η φύση με τις άπειρες πτυχές της, είναι πότε το σεντόνι όπου ξαπλώνουμε, πότε ο μανδύας που μας τυλίγει, πότε το πανί που ανοίγουμε στα ανοιχτά της εμπειρίας", θα πει η Αγγελάκη Ρουκ. Παράδοξα ο ποιητής είναι ο πιο υποψιασμένος σε όλα αυτά τα τεχνάσματα της φύσης, αλλά συγχρόνως και ο πιο αφελής. Είναι στα χέρια της και τον κάνει ότι θέλει εκείνη. Είναι η κυρία και ο ποιητής σκυλάκι που αυτή κρατάει από το λουρί».
"Τα ποιήματα είναι εικόνες χωρίς παράσταση, είναι οι λέξεις που μας δίνουν τη γραμμή. Τα ποιήματα εμπνέουν τους ζωγράφους, τους κάνουν να φαντάζονται την πραγματικότητα", λέει ο Αλέκος Φασιανός. "Πολλές φορές βλέποντας ένα πίνακα, μένουμε έκθαμβοι από τη ζωγραφιά και αναφωνούμε: «Τι ποίηση που έχει»! Προστίθεται και η ποίηση μέσα στα χρώματα και την εικόνα. Αντίστοιχα μέσα στο ποίημα βλέπουμε να περνούν εικόνες συνέχεια, άσχετο και αν είναι γραμμένο με δυο λόγια. Η ζωγραφιά και το ποίημα γίνονται ένα. Γι αυτό και τα ποιήματα του Ελύτη είναι και ζωγραφιές, συνεχίζει. Η συγκίνηση δημιουργεί  χρώμα. Μόλις είχα μπει στη σχολή Καλών Τεχνών, γνώρισα τον Οδυσσέα Ελύτη από τον Ανδρέα Εμπειρίκο, που μίλαγε γι αυτόν και είχαν πάει μαζί στη Λέσβο, να δουν το έργο του Θεόφιλου. Και έλεγα μέσα μου: «Τι είναι αυτοί οι ποιητές, που κατανοούν τόσο τη ζωγραφική». Με εντυπωσίασε και με επηρέασε κατόπιν η καθημερινή επαφή με τον Ελύτη στο Μπραζίλιαν στη μία η ώρα. Και οι συζητήσεις και οι απορίες πολλές... γιατί όταν είσαι νέος έχεις απορίες πολλές και θέλεις επιβεβαίωση. Εγώ είχα αμφιβολίες επάνω στη ζωγραφική... γιατί υπήρχαν διάφορα σύγχρονα ευρωπαϊκά  ρεύματα που  κυκλοφορούσαν στους κύκλους  της τέχνης και αυτό ήταν σαν τρόμος... γιατί εγώ ήμουν βαθιά αφοσιωμένος στο φλοίσβο της θάλασσας και στο φως του ήλιου που με γαλούχησαν από μικρό».
«Έτσι  στον Ελύτη έβρισκα στήριγμα, διαβάζοντας και έχοντας μέσα μου σα μουρμουρητό τα ποιήματά του. Με ενθάρρυνε και δεν ενέδωσα όταν πήγα στο Παρίσι σε μιμήσεις για να φανώ μοντέρνος. Μου έγραψε στα ανοιχτά χαρτιά ένα κείμενο, ότι: με τη σπάθα του Μεγαλέξανδρου προχωρώ  στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα. Κάτι άλλοι ζωγράφοι μου έλεγαν: «Μην ακούς τους ποιητές». Μα εγώ τους άκουγα».
Η ποίηση είναι η φωνή του έθνους, η αληθινή ιστορία της Ελλάδας όπως αυτή βιώνεται καθημερινά. Η Ελλάδα περνάει από τα προϊστορικά χρόνια στα ιστορικά με την ποίηση του Ομήρου. Μέσα από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια οι Έλληνες αποκτούν  καταγωγή, ιστορία και θρησκεία. Εκείνο που γράφει ιστορία είναι το  πνεύμα, η τέχνη, η φιλοσοφία. Όλα αυτά σε βαθύτερο επίπεδο είναι ποίηση. Ο Ηράκλειτος, ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης ο Φειδίας και πολύ αργότερα ο Ρωμανός ο Μελωδός, ο Ελληνοσύρος Μάγος, είναι πάνω και πέρα από τους βασιλίσκους των μικρών πόλεων του Ελληνικού χώρου. Ο Ελύτης, στο βαθμό που του αναλογεί, ξαναβρίσκει την άκρη της αληθινής ιστορίας με το Άξιον Εστί και το Χαμένο Ανθυπολοχαγό. Ανοίγει ένα παράθυρο για να φωτίσει ένα χώρο γεμάτο διάφανα χρώματα και θερμές σκιές. Είναι το γνώριμο τοπία της χώρας μας όπου οι μεγάλοι ποιητές μας το διατηρούν σαν πρότυπο στο πέρασμα των αιώνων.


Ο Ελύτης μελετώντας το έργο του Ρωμανού θα πει: «Ο σκοπός του ήταν να μας αναγγείλει, όχι πια τη γέννηση του Χριστού αλλά του ποιητικού πνεύματος που προσιδιάζει στη γλώσσα την Ελληνική, που άρχισε και πάλι να απλώνει το φως της το νικητήριο. Διάκονος ήταν και διάκονος παρέμεινε. Είναι και αυτό ένα μεγαλείο που ανεξάρτητα  εντελώς από κάθε ηθική, χριστιανική ή άλλη... μας βοηθά να βλέπουμε τους δημιουργούς μέσα στη μόνωση τους και να τους παρακολουθούμε στον αγώνα τους για μια αφιλόκερδη αποτίμηση της ζωής και των αξιών που περικλείνει και την ομολογούμενη λατρεία σε ότι θα αποκαλούσαμε «άσπιλο», «άφθαρτο» «διαυγές», συνώνυμα  όλα  τους ενός ποιητικού παραδείσου».
Η ποίηση του Ελύτη είναι και μουσική. Γράφει ο Μάνος Χατζιδάκις: «Του Ελύτη του άρεσαν τα κορίτσια από παλιά. Αυτό δυσκόλεψε λίγο τη γνωριμία μας ώσπου άρχισα να γράφω μουσική για τον Ήλιο του. Και τραγουδούσα όπου βρισκόμουν νύχτα μέρα: «Σήκω μικρή μικρή Πορτοκαλένια» και ο Ελύτης έτρεχε προς τη μεριά μου για να αγκαλιάσει την Πορτοκαλένια, έτσι καθώς ξυπνούσε από τη Μουσική μου. Με αυτό τον τρόπο γνωριστήκαμε και γίναμε πολύ φίλοι. Αλλά όσες φορές ξεχνούσε την Ελένη του και την Πορτοκαλένια, γινόταν το παράξενο να φεύγει και από μένα. Κι ένοιωθε τότε τις περίφημες έξι και μία τύψεις για τον ουρανό. Οι ενοχές του αυτές με σφράγισαν πότε Αττικά και πότε Αιγαιοπελαγίτικα». Ο Χατζιδάκις δε μας έδωσε ποτέ τη μουσική που έγραψε για τον Ήλιο τον Πρώτο του Ελύτη. Την Πορτοκαλένια δεν την ακούσαμε, δυστυχώς. Και αυτό γιατί ο Χατζιδάκις απεφάνθη: «Το ποίημα δε χρειαζόταν μουσική. Τώρα το ξέρω αυτό καλά. Γιατί ήταν το ίδιο Μουσική».
Για να μιλήσω για έναν ποιητή σαν τον Οδυσσέα Ελύτη  ανέτρεξα σε πολλές πηγές και σχετικές κριτικές. Θαυμάζω όλους όσους ερμηνεύοντας τον ποιητή εξιχνιάζουν τα άδυτα κοιτάσματα της ενδοχώρας των ποιημάτων του.
Κάποιοι όμως που αυτοπροσδιορίζονται ως διανοούμενοι προοδευτικοί θα ξαφνιάζονταν από τους παρακάτω στίχους του ποιητή:
Θέλει μελτέμι γερό γεννημένο στην Τήνο, που 'νάρθει  με την ευχή της Παναγίας και να καθαρίσει τον τόπο από όλων των λογιών της Τουρκιάς και της γηραιάς Ευρώπης τα απομεινάρια.
Μήτε ποτέ πήγε ο νους τους πως μετά από 3000 χρόνια ο ίδιος λαός στην ίδια γη εξακολουθεί να ομιλεί την ίδια γλώσσα, εξακολουθεί να λέει τον ουρανό ουρανό και τη θάλασσα θάλασσα...
Της πατρίδας μου πάλι ομοιώθηκα – μες τις πέτρες  άνθισα και μεγάλωσα – Των φονιάδων τι αίμα με φως ξεπληρώνω. Μακρινή μητέρα Ρόδο μου Αμάραντο...
Γέμισε ο τόπος λέξεις ελληνικές ανορθόγραφες από παλιά προικοσύμφωνα και όρκους φιλικών, όπου πήρα να δακρύζω όπως είχα δει κάποτε τον πατέρα μου, τον Αύγουστο του '22...
Ονειρεύομαι μια ηθική που η έσχατη αναγωγή της να οδηγεί στην ίδια ομοούσια και αδιαίρετη Τριάδα…..
Μνήμη του λαού μου είσαι η Πίνδος και είσαι ο Άθως…
Όπου κι αν σας βρίσκει αδερφοί το κακό, όπου και να θολώνει ο νους σας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.
«Την Ελλάδα δεν την είδα ποτέ σαν εθνικιστής αλλά σαν πηγή της γλώσσας που χειρίζομαι από το ένα μέρος και από το άλλο ως παρακαταθήκη εμπειριών μοναδικών σε πλήρη συστοιχία με τα όνειρά μου» θα πει ο ποιητής. «Έπλασα έναν μύθο με άξονα το φως και τον έρωτα έως θανάτου».  Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο ποιητής ποιεί. Αν θέλει να βγάζει από το μαύρο μαύρο, λογαριασμός δικός του, Εμένα μου αναλογεί το λευκό. Η κατεργασία του λευκού μέρους της ψυχής είναι πιο σκληρή κι από του μαρμάρου. Σε τι θα ωφελούσε να γίνω ένας απλός αναμεταδότης της ασχήμιας, με το δικαιολογητικό ότι υπάρχει στην πραγματικότητα; Εγώ αποβλέπω στη μεταμόρφωση και ζητώ να καθαίρω τη συνείδησή μου, έτσι που να φανεί εντέλει το ουσιώδες, αυτό που μας έχουν καταδικάσει να αγνοούμε, παραβλέποντας τα μύρια όσα, του κοινωνικού ή πολιτικού ή ψυχολογικού  τύπου, απορρίμματα μιας βλακώδους καθημερινότητας. Υπάρχουν δύο Ελλάδες. Αυτή που εξαναγκάζεται και τους ίδιους τους υπηκόους της να καταπονεί και σε ένα διεθνή χορό μεταμφιεσμένων να μετέχει με το φόρεμα της Ευρωπαίας. Και υπάρχει και η άλλη, που εξακολουθεί να υπακούει στον Ηράκλειτο και στον Μακρυγιάννη. Η πρώτη μπορεί να καταλυθεί μια μέρα. Η δεύτερη ακόμα και αν μείνει χωρίς υπόσταση ποτέ. Τουλάχιστον εγώ γι αυτήν υπάρχω. Το όνειρο σε αφήνει όταν το αφήνεις».



Σε ολόκληρη την ποιητική διαδρομή του Ελύτη υπάρχει, άλλοτε κρυμμένη και άλλοτε λάμπουσα η Ελληνική πολιτιστική καταγωγή του. Οι χαρακτηρισμοί του ως «ηλιοπότη», «κολυμβητή του Αιγαίου», «υπήκοου γλώσσας», «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική», «το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου». Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου- και πολλά ακόμα είναι αφετηρίες ή τρόποι για να δηλωθεί η ξέφρενη και απέραντη αγάπη για ένα σύμπαν Ελληνικό και γι αυτό πανανθρώπινο και του οποίου το «Αγγελικό και μαύρο φως», λειτουργεί ακόμα. Το παρακλητικό στοιχείο του Άξιον Εστί  θα πρέπει να είναι οδυνηρά επίκαιρο για την ευπαθή συνείδηση του Έλληνα αναγνώστη : «Ανομίες εμίαναν  τα χέρια μου, πώς να τα ανοίξω; Κουστωδίες γεμίσανε τα μάτια μου, πού να κοιτάξω; Γιοί των ανθρώπων τί να πω; Τα φριχτά σηκώνει η γης και η ψυχή τα φριχτότερα». Του αναγνώστη που πάσχει μέσα στη δραματικότητα της ιστορικής περιόδου που περνάμε σαν έθνος αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο του ολοκληρωτικού αφανισμού της πολιτιστικής του ταυτότητας.
Ο Οδυσσέας Ελύτης έκανε ποίηση τα πάντα και είναι ένας δύσκολος και κρυπτικός ποιητής επειδή η ποίησή του λειτουργεί σε αλλεπάλληλα επίπεδα. Επισημαίνουμε τη διάκριση που κάνει ανάμεσα στα «πνευματικά προσόντα» και σε αυτό που ονομάζει « ποιητική νοημοσύνη».
 Ύμνησε τη λιγοσύνη της χώρας του: «Τριγύριζα μες τη χώρα μου και έβρισκα τόσο φυσική τη λιγοσύνη της, που ’λεγα  πως δε γίνεται, θα πρέπει να ‘ναι από σκοπού».
«Της λιγοσύνης το πραγματικό μεγαλείο». Ο Ελύτης γνωρίζει καλά τον πλούτο που περιέχεται στη λιτότητα όπως και τη φτώχεια που κρύβουν τα υλικά αγαθά. «Ή θα είσαι ολιγαρκής στα υλικά αγαθά ή θα είσαι ολιγαρκής στα βιώματά σου», «Η μια πεντάρα σε κάνει πλούσιο, οι πολλές ποτέ», «Μες το κενό θησαύριζα και πάλι μες τους θησαυρούς μένω κενός»
Το έργο του μας δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε την απαραίτητη ρωγμή στον ορθολογισμό μας, μια αθέατη ρωγμή, για να δούμε το άλλο πρόσωπο, το χωρίς σκοπιμότητες, το ουσιαστικό της ζωής. «Από το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. Μόνο που είναι πιο δύσκολο».
«Με ένα τίποτα έζησα. Ώσπου στο τέλος ένοιωσα κι ας πα να μ’ έλεγαν τρελό, πως από ένα τίποτα γίνεται ο παράδεισος»
Στην εποχή μας οι άνθρωποι έχουν χάσει την ικανότητα να εκτιμούν το νόημα που κρύβεται στις απλές καταστάσεις της ζωής. Δεν έχουν χρόνο για αυτές... ο χρόνος έχει αποκτήσει ένα χρηστικό και ωφελιμιστικό χαρακτήρα, γι αυτό ίσως μας τιμωρεί. «Χρόνος δεσμώτης» όπως  τον ονομάζει. Η ονειροπόληση, ο χωρίς σκοπιμότητα χρόνος που χρειάζεται για όποιον αναζητά, είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για την ψυχή αλλά και για το σώμα μας. Όπως το αυθόρμητο παιχνίδι των παιδιών. Είναι άραγε σύμπτωση που ο Ηράκλειτος καταφεύγει σε αυτή την εικόνα για να ορίσει το χρόνο; «Αιών παις εστί παίζων, πεσσεύων παιδός η βασιληίη»
Ο ποιητής: «Μόνο με τα παιδιά φτιάχνεις Ιεροσόλυμα» ή «κάπου Τρίτη και Τετάρτη πρέπει να κατάπεσε η αληθινή σου μέρα» ή «δίνε δωρεάν το χρόνο σου αν θες να σου μείνει λίγη αξιοπρέπεια» σήμερα ακόμα και τον έρωτα προσπαθούμε να τον ζήσουμε στα γρήγορα. Όμως «ο έρωτας θέλει περιθώριο χρόνου, έτσι που να αναπτύσσεται ο καθένας μέσα στην αδημονία του άλλου, αποκτώντας κάτι από το άφθαρτο του ονείρου» οι άνθρωποι σήμερα έχουν εξοστρακίσει στο περιθώριο της ζωής ακόμα και γεγονότα που κάποτε ήταν στο επίκεντρό της όπως για παράδειγμα το θάνατο. Ο Ελύτης γνωρίζει πόσο σημαντικό είναι για τη νοηματοδότηση της ζωής μας να μην απωθούμε αυτό που συνιστά το αρχέγονο και διαχρονικό άγχος για τον ψυχισμό. Όταν την «πρώτη αλήθεια που είναι ο θάνατος» δεν την αποδέχεσαι και την τοποθετείς στο περιθώριο της ζωής, είναι δύσκολο να προω=χωρήσεις και να βρεις την επόμενη, πόσο μάλλον τη «τελευταία». Ίσως μέσα από τα αδιέξοδα που βιώνουμε μπορέσουμε κάποια στιγμή να συνειδητοποιήσουμε την α-νοησία που κρύβει η εποχή μας γιατί «θέλουμε δε θέλουμε είμαστε όλοι δέσμιοι μιας ευτυχίας που από δικό μας λάθος αποστερούμαστε». Ο ποιητής που είδε τη ζωή απαστράπτουσα «κάποτε είναι η αλήθεια γράφω τόσο άσπρα που δε διαβάζονται» προσπαθώντας ίσως να ξορκίσει το δαιμονικό «το μαύρο σπέρμα», έγραψε την κρίσιμη ώρα τους πιο απελπισμένους στίχους του με ταπείνωση και αξιοπρέπεια αποδοχής του αναπότρεπτου. Ωστόσο όμοια με βυζαντινή εικόνα εσταυρωμένο, από την ιστόρηση του δράματος αναδύεται πνεύμα αγιοσύνης. «Καθαρή διάφανη μέρα. Φαίνεται ο άνεμος που ακινητεί με τη μορφή βουνού  ‘κει κατά τα δυτικά. Κι η θάλασσα με τα φτερά διπλωμένα, πολύ χαμηλά, κάτω από το παράθυρο. Σου ‘ρχεται να πετάξεις ψηλά και από κει να μοιράσεις δωρεάν την ψυχή σου. Ύστερα να κατεβείς και θαρραλέα να καταλάβεις τη θέση στον τάφο που σου ανήκει».
«κι εγώ πηγαίνω του Θεού να πω γεια και Αληθώς Ανέστη!».


ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ ΜΟΥ ΧΡΟΝΙΑ είναι γεμάτα καλαμιές. Ξόδεψα πολύν άνεμο για να μεγαλώσω. Μόνον έτσι όμως έμαθα να ξεχωρίζω τους πιο ανεπαίσθητους συριγμούς, να ακριβολογώ μες τα μυστήρια.
Μια γλώσσα όπως η ελληνική όπου άλλο πράγμα είναι η αγάπη και άλλο πράγμα ο έρωτας, άλλο η επιθυμία και άλλο η λαχτάρα, άλλο η πίκρα και άλλο το μαράζι, άλλο τα σωθικά... Με καθαρούς τόνους θέλω να πω, που – αλίμονο – τους αντιλαμβάνονται ολοένα λιγότερο αυτοί που ολοένα περισσότερο απομακρύνονται από το νόημα ενός ουράνιου σώματος που το φως του είναι ο αφομοιωμένος μας μόχθος, Έτσι καθώς δεν παύει να επαναστρέφεται κάθε μέρα όλος θάμβος για να μας ανταμείψει.
Θέλουμε δε θέλουμε αποτελούμε το υλικό μαζί και το όργανο μιας αέναης ανταλλαγής ανάμεσα σε αυτό που μας συντηρεί και σε αυτό που του δίνουμε για να μας συντηρεί: το μαύρο, που δίνουμε, για να μας αποδοθεί λευκό, το θνησιμαίο,  αείζωο.
Και χρωστάμε στη διάρκεια μιας λάμψης την πιθανή ευτυχία μας.

Και το πιο σπουδαίο απ’ όλα: θα πεθάνεις.
Ο Κεράτιος ο άλλος θα ανοίξει
Στόμα να περάσεις με το πρόσωπο άσπρο
Ενώ και η μουσική θα συνεχίζεται και στα δέντρα επάνω
Που ποτέ δε γύρισες να δεις η πάχνη θ’απολύει
Ένα -  ένα τα έργα σου. Ε τι
                                            σκέψου
Από τώρα εάν η αλήθεια βγάνει
Σταγόνες, εάν ο Γαλαξίας πλατύνεται
Πραγματικά τότε βρεμένος φεγγοβόλος με το χέρι επάνω
Σε δάφνη ευγενή περισσότερο Έλλην φεύγεις
Κι από μένα που σου φύσηξα μες το μπουγάζι άνεμο πρίμο
Σου ετοίμασα μες στις αποσκευές ασβέστη και υδροχρώματα
Το εικόνισμα μικρό με τους χρυσούς Ιούλιο και Αύγουστο
Ξέροντας εσύ πότε χαμένος όντας
Οδοιπόρος εγώ θα με φιλοξενήσεις
Απιθώνοντας πάνω στο τραπεζομάντηλο
Το ψωμί τις ελιές και τη συνείδηση
Μέρα πρώτη για μας στην πατρίδα τη δεύτερη του επάνω
                       Κόσμου.

«Ου γαρ έχομεν ώδε μένουσαν πόλιν,
αλλά την μέλλουσαν επιζητούμεν»
Εβρ. ΙΓ,14

Related Posts with Thumbnails