Κυριακή, 19 Αυγούστου 2018

ΜΝΗΜΕΙΟ ΑΘΕΟΛΟΓΗΤΗΣ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑΣ Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΩΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΤΙ


ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΠΟΥΚΑΛΑΣ 
Οποιος κι αν σωζόταν από του Χάρου τα δόντια, όπως σώθηκε ο Ιταλός που το φορτηγό του σταμάτησε μιαν ανάσα από το χείλος της γκρεμισμένης γέφυρας στη Γένοβα, και ιδιαιτέρως πιστός αν δεν ήταν, τα ίδια θα έλεγε: ότι τον έσωσε ο Θεός. Εντρομος και ευγνώμων συγχρόνως, ο Ιταλός, σαν χριστιανός, δεν μπορούσε παρά να σκεφτεί την Παναγία, παραμονή της Κοιμήσεως. Αν γιόρταζε ο Αγιος Γεώργιος, αν ήταν Πάσχα ή Χριστούγεννα, θα ονόμαζε άλλον σαν σωτήρα του, όπως κι αν ήταν βουδιστής, μουσουλμάνος, ζωροαστριστής, Εβραίος. 
Μες στην τρελή χαρά του, θα ήταν των αδυνάτων αδύνατο, αδιανόητο μάλλον και ανήθικο, να επιτρέψει στον εαυτό του τη στοιχειώδη λογική. Να σκεφτεί δηλαδή ότι καμία θεότητα, πλην του Βάαλ, δεν θα επέτρεπε στον δικό της εαυτό τέτοια ανθρωποφάγα επίδειξη δύναμης, τέτοια τερατωδώς μικρόψυχη μεγαλοψυχία: να σώζει έναν τη στιγμή που αφήνει να πεθάνουν πολλοί. Οι σαράντα νεκροί της Γένοβας δεν ήταν οπωσδήποτε περισσότερο αμαρτωλοί από τον φορτηγατζή, άρα λιγότερο άξιοι διασώσεως. Ηταν και παιδιά άλλωστε ανάμεσά τους. Πότε πρόλαβαν να αμαρτήσουν, ώστε να αποφασίσει την τιμωρία τους η αμείλικτη θεϊκή καρικατούρα που προσκυνούν οι Αμβρόσιοι αυτού του κόσμου, όποιας θεότητας τοποτηρητές και πρέσβεις κι αν δηλώνουν; 
Πριν από δεκατρία χρόνια, επίσης παραμονή της Κοιμήσεως, το κυπριακό αεροπλάνο «Ηλιος» συνετρίβη στο Γραμματικό. Σκοτώθηκαν 121 άνθρωποι. Αν το Μπόινγκ έπεφτε σε κατοικημένη περιοχή, οι νεκροί θα ήταν πολύ περισσότεροι. «Η Παναγία έκανε το θαύμα της, σώζοντας την Αθήνα» γράφτηκε τότε από ανθρώπους που, παλιά ιστορία, δεν ξέρουν τι ακριβώς να πράξουν με την πίστη και την ευλάβειά τους (ή με το νόθο ομοίωμά τους). Πάλι φονική λοιπόν η ουράνια φιλανθρωπία. 
Η πρόσφατη ανακοίνωση της Μητρόπολης Μεσογαίας, που διαβεβαίωσε με αλγεινή οίηση το χαροκαμένο ποίμνιο ότι από την πυρκαγιά στο Μάτι «καμία εκκλησία και κανένα προσκυνητάρι δεν υπέστη την παραμικρή ζημιά, ούτε καν μουντζούρα», θα μείνει μνημείο αθεολόγητης αναλγησίας για όσο θα κρατάει το πένθος: εσαεί. Πρέπει λοιπόν να πιστέψουμε πως οι ουρανοί απέδειξαν την ισχύ τους διαφυλάσσοντας τις πέτρες και τα ξύλα και αδιαφορώντας για τους ανθρώπους που απανθρακώνονταν; Κι αν αυτό αποτελεί τεκμήριο πως υπάρχει Θεός και είναι παντοδύναμος, τι πρέπει να πιστέψουμε για τις πάμπολλες περιπτώσεις όπου πυρκαγιές, σεισμοί ή πλημμύρες καταστρέφουν και ναούς; Οτι δεν υπάρχει Θεός; Ή ότι δεν είναι παντοδύναμος;

φωτογραφίες από καμένα σπίτι στο Μάτι: Διονύσιος Κούρτης 

Σάββατο, 18 Αυγούστου 2018

INCOGNITO ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΑΤΡΩΝ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Φαίνεται πως οι σχέσεις Ρωσίας και Μητροπόλεως Πατρών είναι πια τόσο στενές – και τόσο αδιαφανείς , δυστυχώς – ώστε κάθε μήνα υπάρχει και μία «ιεραποδημία» στην Ρωσία. 
Ο «σκοπός» των σχέσεων από πλευράς Πάτρας υποτίθεται ότι είναι η ενίσχυση του «θρησκευτικού τουρισμού», με αφορμή τον Απόστολο Ανδρέα που ευλαβούνται οι ομόδοξοι Ρώσοι. 
Αν παρατηρήσει κανείς, όμως, προσεκτικότερα το πλέγμα των σχέσεων αυτών θα δει ότι μάλλον το όφελος είναι πιο μεγάλο για τη Ρωσία παρά για την Πάτρα. Έτσι κι αλλιώς η Ρωσία επιδιώκει την διείσδυση στην Ελλάδα, όπως περίτρανα έχει αποδειχθεί από τα τελευταία γεγονότα της κρίσης των Ελληνορωσικών σχέσεων. 
Η μεγάλη περιοδεία του Σταυρού του Πρωτοκλήτου στη Ρωσία το 2013 - εντασσόμενη στην πολιτική επιρροής της Ρωσικής Εκκλησίας -, οι προσκυνηματικές εκδρομές στη Ρωσία, που διοργάνωσε κατά καιρούς η Μητρόπολη Πατρών, η έλευση στην Πάτρα λειψάνων του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ, η δωρεά μέρους των ιερών λειψάνων του Αγίου Ανδρέα, από την Μητρόπολη Πατρών, στο ρωσικό στόλο της Μαύρης Θάλασσας κ.α., αποδεικνύουν πως το όφελος των σχέσεων με την Πάτρα δεν είναι ευκαταφρόνητο για την «Αγία» Ρωσία. 
Το πράγμα, όμως, προσλαμβάνει άλλες διαστάσεις από δράσεις της Μητροπόλεως Πατρών τον τελευταίο καιρό που έχει ξεσπάσει ο διπλωματικός πόλεμος μεταξύ Ελλάδος και Ρωσίας, με αιχμή του δόρατος και την εκκλησιαστική διείσδυση. 
Κάποιοι μητροπολίτες της Εκκλησίας της Ελλάδος που εμπλέκονται στην ρωσική διείσδυση, όπως ο Βεροίας και ο Αλεξανδρουπόλεως, εξέδωσαν ανακοίνωση για να δικαιολογήσουν ό,τι μπορούσαν. 
Ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος επέλεξε για άλλη μια φορά – όπως κάνει συνήθως στα κρίσιμα θέματα – την σιωπή, ελπίζοντας πως η υπόθεση θα ξεχαστεί αν παραθεωρηθεί. 
Έτσι, πήγε τον Ιούλιο στη Ρωσία και συμμετείχε στους εορτασμούς της Μονής Βαλαάμ, παρουσία του προέδρου Πούτιν, αλλά δεν εξέδωσε καμία ανακοίνωση για το σημαντικό αυτό γεγονός. Η παρουσία του μαθεύτηκε από τα Ρωσικά ΜΜΕ. 
Τώρα, βρίσκεται σε εξέλιξη εκδρομή της Μητροπόλεως Πατρών στη Ρωσία, υπό τον πρωτοσύγκελλο της Μητροπόλεως Αρχιμ. Αρτέμιο Αργυρόπουλο και με τη συμμετοχή του «δεύτερου τη τάξει» της Μητροπόλεως, Αρχιμ. Αμβρόσιου Γκουρβέλου, προϊσταμένου του Μητροπολιτικού Ναού Πατρών. Αυτή η εκδρομή δεν ανακοινώθηκε, όπως μία αντίστοιχη προ τριετίας (2015), την ίδια περίοδο. Γιατί άραγε τέτοια μυστικότητα; 
Αντιθέτως, στο site της Μητροπόλεως Πατρών …φιγουράρει η εκδρομή που προγραμματίζει η Μητρόπολη στην Κωνσταντινούπολη, τον Σεπτέμβριο. Πρόκειται, προφανώς, για μια «εξισορροπιστική» κίνηση του μητροπολίτη Πατρών Χρυσοστόμου, με δεδομένη την ένταση και στις σχέσεις Μόσχας και Κωνσταντινουπόλεως αυτόν τον καιρό, λόγω του Ουκρανικού ζητήματος.
Η μυστικότητα που τηρεί τον τελευταίο καιρό η Μητρόπολη Πατρών για τις σχέσεις της με τη Ρωσία, αποτελεί μια «κουτοπόνηρη» επιλογή. Γιατί το θέμα έχει ξεφύγει από την εκκλησιαστική του διάσταση και υπάγεται, πλέον, στην διπλωματική και πολιτική τοιαύτη. 
Οι κινήσεις καταγράφονται, αξιολογούνται αναλόγως και θα έχουν το ανάλογο αντίτιμο. 
Το σίγουρο είναι πως αν ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος έχει στην άκρη του μυαλού του τον αρχιεπισκοπικό θρόνο, όπως γράφτηκε, καλό θα ήταν να το ξεχάσει. Κάηκε… 

Για την φωτογραφία που δημοσιεύουμε εδώ: 
Κατόπιν αιτήματος και παραγγελίας του Ιδρύματος « Άγιος Απόστολος Ανδρέας» της Μόσχας και ύστερα από ευλογία του μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου, οι μοναχές της Μονής Αγίου Νικολάου Μπάλα Πατρών, αγιογράφησαν την Εικόνα του Αποστόλου Ανδρέου, πιστό αντίγραφο της Εικόνος του Πρωτοκλήτου που φυλάσσεται στο Νέο Ιερό Ναό, στην Πάτρα. Την εικόνα παρέλαβε ο Πρόεδρος του Ιδρύματος « Άγιος Απόστολος Ανδρέας» της Μόσχας και μέλη του Ιδρύματος, καθώς και οι υπεύθυνοι του γραφείου του Ιδρύματος στην Ελλάδα, το απόγευμα της 30ής Νοεμβρίου 2016, ημέρα της μνήμης του Αγίου Ανδρέου.

Παρασκευή, 17 Αυγούστου 2018

"ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ ΜΕ ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΟΛΑΡΟ" ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΟΓΑΡΑ ΣΤΗ ΣΥΡΟ


Ο Κώστας Λογαράς στις 4 Αυγούστου 2018 συμμετείχε στην τιμητική εκδήλωση για τον Μάνο Ελευθερίου, στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Σύρου, στην Ερμούπολη.
Την επομένη, Κυριακή 5 Αυγούστου, στον ίδιο χώρο, παρουσιάστηκε το τελευταίο του μυθιστόρημα «Τα πουλιά με το μαύρο κολάρο» κυκλοφόρησε το 2017 από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.
Στον χαιρετισμό της, η εντεταλμένη δημοτική σύμβουλος Βιβλιοθηκών, Μαρίζα Αγγελοπούλου καλωσόρισε τον συγγραφέα και σημείωσε, πως η παρουσίαση του νέου του μυθιστορήματος στη Σύρο, αποτελεί μια σημαντική στιγμή για την ίδια, καθώς ο κ. Λογαράς υπήρξε καθηγητής της στο Πρότυπο Κλασικό Λύκειο Πατρών. Η ίδια έκανε λόγο για έναν εμπνευσμένο δάσκαλο, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη σημερινή συγκρότησή της.
Το βιβλίο «Τα πουλιά με το μαύρο κολάρο» παρουσίασε ο φιλόλογος Γιώργος Κοκορέλης, δίνοντας έμφαση στην αγάπη με την οποία ο συγγραφέας περιβάλλει, πρώτα από όλα, την πόλη του, την Πάτρα, η οποία αποτελεί τον καμβά της ιστορίας, αλλά και τον καθένα ξεχωριστά από τους ήρωές του, ακόμα κι όταν αυτοί εκπίπτουν ή κάνουν ακραίες επιλογές, προκειμένου να επιβιώσουν.
«Γιατί μια πόλη είναι πάντα ζωντανή. Όσες αλλαγές κι αν έχουν επέλθει, όσες συμφορές κι αν τη βρουν, πάντα κάποιοι θα νοσταλγούν, θα αναζητούν αναλογίες, ταυτίσεις, θα βρίσκουν πάντα κάτι να πιαστούν για να συνεχίσουν να την αγαπούν. Εκτός ίσως από ανθρώπους σαν τον Μαρίνο Τριάντη τον ήρωα της ιστορίας, που παρόλες τις αντιφάσεις που συγκροτούν την προσωπικότητά του, αρνείται να κατανοήσει και να αποδεχτεί την αντιφατικότητα της πόλης», τόνισε ο Γ. Κοκορέλης, ο οποίος παρατήρησε, επίσης, για το βιβλίο του Κ. Λογαρά:
"Δεν είναι, όμως, το βιβλίο του Λογαρά ένα μυθιστόρημα για την υφιστάμενη κρίση. Ο συγγραφέας συνδέει εύστοχα όψεις της πραγματικότητας με τη μυθοπλασία. Με χειρουργική ακρίβεια τέμνει τη ζωή στα ακρότατα όριά της για να την ανασυνθέσει στις παρυφές του φανταστικού με επίκεντρο τις ανταριασμένες ψυχές των ηρώων του. Ανασύρει συχνά το εξατομικευμένο, αλλά και το αδύναμο, πάσχον και ατελέσφορο ον στην επιφάνεια για να διερευνήσει τα όριά του, να μειώσει ή και να εκμηδενίσει την απόσταση που όλοι νομίζουμε πως απέχουμε από την ζωή στο περιθώριο και στη σκιά. Με φορέα την ανυπέρβλητη δύναμη της γλώσσας, που τόσο γνήσια ο φιλόλογος συγγραφέας υπηρετεί, οι ήρωές του υπερβαίνουν την πραγματικότητα του μύθου. Ψηλαφώντας τα πάθη, τις ιδιαιτερότητες και τις ελλείψεις των ηρώων, τα διλήμματα και τις ρήξεις τους, τους φόβους και τις αδυναμίες τους, προσεγγίζουμε συνεχώς τα βάθη της ανθρώπινης υπόστασης, τις βεβιασμένα ασταθείς σταθερές στις οποίες βασίζεται ο ανθρώπινος πολιτισμός".


Η Κατερίνα Αγγελοπούλου μίλησε ως αναγνώστης και με κατάλληλες ερωτήσεις προκάλεσε μια εξαιρετική συζήτηση με θέματα που προκύπτουν από το μυθιστόρημα.
Τέλος, τρία ταλαντούχα κορίτσια, η ποιήτρια Παυλίνα Μάρβιν, η Νάντη Χατζηγεωργίου και η Μαριάννα Δεβετζή, πρωτοτύπησαν και έκαναν μια περφόμανς, σε κείμενο γραμμένο από την Παυλίνα Μάρβιν και εμπνευσμένο από τους ήρωες των Πουλιών, στο τραγούδι a capella η Νάντη, και αφήγηση για το "φόβο" η Μαριάννα. Εντυπωσίασαν, ξάφνιασαν, ακόμα και τοn συγγραφέα, o οποίος χάρηκε πολύ γιατί νέα παιδιά εμπνεύστηκαν από τους ήρωές του και τους συμπάθησαν.


«Σεφέρης – Αβέρωφ Η ΡΗΞΗ» / Βιβλίο του Κύπριου καθηγητή Γ. Γεωργή



Του Αριστείδη Βικέτου 
Με βάση αναφορές από το ανέκδοτο ημερολόγιο (1956-1960) του Γιώργου Σεφέρη και παραπομπές στο Αρχείο Κωνσταντίνου Καραμανλή, στα απομνημονεύματα του Ευάγγελου Αβέρωφ, του Άγγελου Βλάχου, στην αλληλογραφία του νομπελίστα ποιητή με την γυναίκα του Μαρώ και άλλη βιβλιογραφία ο Κύπριος καθηγητής και πρώην πρέσβυς, Γιώργος Γεωργής, παρουσιάζει άγνωστες εν πολλοίς πτυχές του Κυπριακού κατά την περίοδο 1958-1959. 
Το βιβλίο, με τίτλο: «ΣΕΦΕΡΗΣ – ΑΒΕΡΩΦ: Η ΡΗΞΗ», κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Καστανιώτης». Αποτελείται 19 κεφάλαια, τα οποία είναι: Η γνωστοποίηση της διαφωνίας, Η σεφερική συμπαράσταση στο Μακάριο, Ο Σεφεριάδης στη Β΄ Πολιτική Διεύθυνση, Η πρώτη διαφωνία, Από το Σχέδιο Ράντικλιφ στη συζήτηση στον ΟΗΕ, Ο Μακάριος στο επίκεντρο των εξελίξεων. Ο διορισμός του Σεφεριάδη στο Λονδίνο, Ο Μακάριος στην Αθήνα, Υπουργικό λαθρεμπόριο όπλων για την ΕΟΚΑ, Ο Σεφέρης. Μια νηφάλια παρουσία, Πεσμαζόγλου – Βλάχος – Σεφεριάδης: Η διαφορετική πρόσληψη του Κυπριακού, Η αποδοχή του προσχεδίου Ζορλού, Η σεφερική διαφωνία, Η αντίδραση Αβέρωφ στη διαφωνία του Σεφέρη, Η συγγενική εμπλοκή και η δεύτερη επιστολή προς τον Αβέρωφ, Συνέπειες και επακόλουθα, Προς τη Ζυρίχη. Ο αποκλεισμός του Σεφέρη, Στο Λονδίνο. Το πικρό ποτήρι, Η αναζωπύρωση της διάστασης, Ψυχρότητα μέχρι το τέλος. 


Ο καθηγητής Γιώργος Γεωργής εκτιμητής του ποιητικού και διπλωματικού έργου του Σεφέρη, υποστηρίζει ότι ο αυτός «δεν ήταν μόνο ένας μεγάλος ποιητής, αλλά και ένας σπουδαίος διπλωμάτης». 
Στην περίοδο, που ο Ευάγγελος Αβέρωφ ήταν υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο Σεφέρης υπηρέτησε αρχικά ως διευθυντής στη Β´ Πολιτική Διεύθυνση του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδος το 1956-1957 και ως πρεσβευτής της χώρας στο Λονδίνο από το 1957 ως το 1962. 
Ο Γιώργος Γεωργής αναφέρει ότι η φιλία και συνεργασία του Ευάγγελου Αβέρωφ και του Γιώργου Σεφέρη «δοκιμάστηκε στα τέλη του 1958 και τις αρχές του 1959, λόγω της διαφωνίας τους στις επιλογές και την πορεία λύσης του Κυπριακού, με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό του δεύτερου, πρεσβευτή στο Λονδίνο, από τις συνομιλίες (οδήγησαν στην ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας) της Ζυρίχης. Τις εμπειρίες και τις διαφωνίες του ο Σεφέρης καταγράφει στα ημερολόγιά του και στην αλληλογραφία του. «Καταλογίζει λανθασμένες επιλογές και επιπολαιότητα στον Ευάγγελο Αβέρωφ, ενώ εκτιμά τις θέσεις και τη στάση του Κωνσταντίνου Καραμανλή», επισημαίνει ο καθηγητής Γεωργής. Το βιβλίο, υποστηρίζει ο ίδιος, « διαλύει πολλούς από τους μύθους γύρω από τη λύση του Κυπριακού και ανατρέπει παραδεδομένες εκδοχές και σκοπιμότητες, καταδεικνύοντας ταυτόχρονα τη σοβαρότητα, τη συνέπεια, την ευθυκρισία και τη διορατικότητα του Σεφέρη, που επιβεβαιώθηκε πολλές φορές στα χρόνια, που ακολούθησαν». 
Ο Γιώργος Γεωργής είναι ιστορικός και διπλωμάτης. Καθηγητής της Νεότερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου. Πήρε πτυχίο και διδακτορικό από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπήρξε μεταδιδακτορικός επισκέπτης ερευνητής στο King’s College του Λονδίνου, με υποτροφία του Ιδρύματος Λεβέντη. Δίδαξε για μια δεκαπενταετία ως επίκουρος και αναπληρωτής καθηγητής Ιστορία του Νεότερου Ελληνισμού στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και διετέλεσε μέλος της Συγκλήτου του. Τώρα είναι καθηγητής και μέλος του Δ.Σ. του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου. Διετέλεσε πρέσβης της Κύπρου στην Ελλάδα, με παράλληλη διαπίστευση στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Αλβανία, από το 2005 μέχρι το 2010. Έχει γράψει 16 βιβλία για την ελληνική πολιτική και διπλωματική ιστορία, για την περίοδο της βρετανικής κυριαρχίας στην Κύπρο, για την ιστορία του συνεργατικού κινήματος, για τον Γιώργο Σεφέρη κ.ά. Το βιβλίο του Η συνάντηση Στρατή Τσίρκα – Γιώργου Σεφέρη. Μια φιλία που βράδυνε (Εκδόσεις Καστανιώτη) τιμήθηκε το 2017 με το κυπριακό Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου. 

Ο καθηγητής Γ. Γεωργής μιλά σε συνέδριο για τον Σεφέρη στο Ζωγράφειο Λύκειο Κωνσταντινούπολης

Ο καθηγητής, Γιώργος Γιωργής, επισημαίνει ότι «δυστυχώς ο Γ. Σεφέρης επαληθεύτηκε δύο φορές για τις δυσοίωνες προβλέψεις του για τον κυπριακό ελληνισμό. Στην πρώτη περίπτωση, όταν προειδοποιούσε τον Ε. Αβέρωφ ότι η κυοφορούμενη συμφωνία της Ζυρίχης θα οδηγούσε την Κύπρο ενέχυρο στην Τουρκία και στην δεύτερη περίπτωση στην καταδικαστική προς την δικτατορία δήλωση κατέληγε "όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία παραμένει αναπότρεπτη, στο τέλος"». 
Ζητήσαμε από τον συγγραφέα να υποδείξει κάποια σημαντικά κατ’ αυτόν σημεία από το βιβλίο του. Ενδεικτικά παρέπεμψε στα ακόλουθα: 
1. Σε αναλυτικό υπηρεσιακό έγγραφο, που παρέδωσε ο Σεφέρης στον Αβέρωφ, ο πρώτος καταγράφει την διαφωνία του στις επιλογές της ελληνικής πλευράς στη πορεία για την Ανεξαρτησία και την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, που επικυρώθηκε με την Συνθήκη της Ζυρίχης. Χρόνια μετά στο ημερολόγιο του – εγγραφή Τρίτη 11 Μαϊου 1971- ο Σεφέρης γράφει: «Όσο για μένα ξέρουν πολύ καλά, –όσοι δεν το νομίζουν σκοπιμότερο να μην το ξέρουν–ότι υπάρχει υπηρεσιακό σημείωμά μου γραμμένο στο Παρίσι, στο ξενοδοχείο Bristol, τη νύχτα της 18-19 Δεκεμβρίου 1958. Το έδωσα εγώ ο ίδιος στα χέρια του Υπουργού Εξωτερικών [Αβέρωφ] στις 19 το πρωί, προτού αναχωρήσει για την Αθήνα. Τότε είχα λάβει γνώση πρώτη φορά ορισμένων παραχωρήσεων που ετοιμαζόμασταν να κάνουμε στη Ζυρίχη… Υπήρχαν όμως και χειρότερα: οι στρατιωτικοί όροι προς όφελος των Τούρκων. Γι᾽ αυτούς κάτι έμαθα εξ ακοής στο Λονδίνο από συνάδελφο που είχε περάσει από τη συνδιασκεπτόμενη Ζυρίχη. Τότε σκέφθηκα σοβαρά να παραιτηθώ. Έμεινα δυό νύχτες άγρυπνος». 
2. Τις απόψεις θα διατυπώσει (ο Σεφέρης) πιο συγκροτημένα στο πρωτόκολλο με αριθμό 357918 (25/12/1958). «Θα προσέθετον και τούτο εν σχέσει προς τα ελληνοτουρκικάς σχέσεις από γενικοτέρας σκοπιάς. Οσάκις εις το παρελθόν είχομεν δυσχέρειας μετά της Τουρκίας, το στοιχείον οποίον ιδιαιτέρως μας εβάρυνεν και μας έθετε εις μειονεκτικήν θέσιν ήτο ότι οι Τούρκοι είχον εις χείρας των, ως ενέχυρον τον ελληνισμόν της Κωνσταντινουπόλεως. Δια της προβλεπομένης διευθετήσεως του Κυπριακού πολύ φοβούμαι ότι τα εις χείρας των Τούρκων ενέχυρα αυξάνουν. Πάντοτε θα ανησυχούμεν μήπως οι Τούρκοι μας δημιουργήσουν ζητήματα εν Κύπρω. Τούτω δεν ημπορεί παρά να επηρεάσει την έναντι αυτών θέσιν μας και να την καθιστά έτι μειονεκτικωτέραν» σελ,179). Ο Ε. Αβέρωφ στην συνέχεια θα απαντήσει με άλλη επιστολή, θα παρέμβει και ο Κ.Τσάτσος και ο Γ. Σεφέρης θα αποκλειστεί από τις τελικές συνομιλίες, παρότι συμμετείχε ο Τούρκος ομόλογος του πρέσβης στο Λονδίνο. (σελ. 195,196,197). 
3. Στις 17 Φεβρουαρίου 1959 το πρωί ο Σεφέρης υποδέχθηκε στο αεροδρόμιο του Λονδίνου τον πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και ήταν παρών στη συνάντηση του με τον Μακάριο στην τραπεζαρία της ελληνικής πρεσβείας. Εκεί έγινε αυτήκοος μάρτυρας της πρωθυπουργικής απειλής προς τον Εθνάρχη: “Αν δεν συμφωνήσουν οι Κύπριοι τερματίζεται το Κυπριακό” 
4. Η 18η Φεβρουαρίου, η μέρα των μέγιστων και τελευταίων πιέσεων πάνω στο Μακάριο, ήταν ιδιαίτερα πικρή για τον Σεφέρη. Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Τελείωσε κι αυτό η σημερινή μέρα ήταν από τις πιο άσκημες για τους Έλληνες. Κατηγορούσαμε τον Μακάριο, όπως άλλοτε οι Άγγλοι και οι Τούρκοι, σημειώνει με απογοήτευση”. 
5. Η κυβέρνηση μετά την υπογραφή των Συμφωνιών ετοίμασε μεγαλειώδη υποδοχή στον Καραμανλή κατά την επιστροφή του . Το «κωμικό» του πράγματος περιγράφει η Μαρώ σε γράμμα της προς το Σεφέρη από την Αθήνα: «Θα ήθελα να σου έλεγα πολλά για τα καμώματα τα εδώ. Προχθές ανάστατο το σπιτικό το απάνω της οδού Κυδαθηναίων. Ετοίμαζαν την ένδοξη επιστροφή του προέδρου. Πήρα ταξί, όλη η οδός Φιλελλήνων ταξί με ταμπέλες και γράφαν: ΚΑΛΩΣ ΜΑΣ ΗΡΘΕΣ ΝΙΚΗΤΗ. Ο οδηγός του ταξί μου: «Τι είναι πάλι αυτός ο Νικήτης!», απαντώ «Ο Καραμανλής, όχι Νικήτης αλλά Νικητής». Ο οδηγός: «Και γιατί Νικητής; Την πήραμε την Κύπρο;» Απαντώ πως δεν ξέρω, ακόμη δεν λένε τίποτε οι εφημερίδες. Λέει "Δεν βαριέσαι, αν ήταν τέτοιο πράγμα θα χτυπούσαν οι καμπάνες, αυτά τα Νικητής είναι το κόμμα του που τα σκαρώνει"» (σελ. 225).

Ο καθηγητής Γ. Γεωργής στο Γενικό Προξενείο της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη με την Άννα Λόντου,
κόρη της Μαρώς Σεφέρη από τον πρώτο της γάμο.

Ο Γ. Γεωργής πιστεύει ότι ο Ε. Αβέρωφ δεν ήταν τυχαίος πολιτικός, όμως  "ήταν εύπιστος και συχνά επιπόλαιος, όπως ο Σεφέρης νόμιζε". Πίστευε ο Αβέρωφ από κακή πληροφόρηση, σύμφωνα με τον συγγραφέα του βιβλίου, ότι «ο κυπριακός λαός είχε κουραστεί από τις αντιξοότητες και εκτιμούσε ότι το Κυπριακό δημιούργησε πολιτική κρίση στο εσωτερικό που ευνοούσε την άνοδο της αριστεράς. Φοβόταν ακόμη ότι η Αγγλία θα προχωρούσε στην επιβολή του σχεδίου Μακμίλλαν, με καταστρεπτικές συνέπειες για την Κύπρο. Φυσικά, το σχέδιο εκείνο δεν μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς τη συγκατάθεση της Ελλάδας. Ενδόμυχα είχε τις ίδιες επιφυλάξεις με τον Σεφέρη. Σπεύδει να δηλώσει δυο φορές ότι συμμερίζεται τους φόβους του Σεφέρη, αλλά και να επισημάνει την εμμονή του στην επιβολή της λύσης προς χάριν της ανορθούμενης Ελλάδας. Αποφεύγει ακόμη να κάμει οποιαδήποτε μνεία για ενημέρωση ή συγκατάθεση του Μακαρίου» (σελ.192).

Πέμπτη, 16 Αυγούστου 2018

ΚΩΣΤΗΣ ΜΟΣΚΩΦ: ΠΥΡΠΟΛΟΥΜΑΙ


Κωστής Μοσκώφ
ΠΥΡΠΟΛΟΥΜΑΙ 
Σε ποιάν ’Άβυσσο, σε ποιά χοάνη μυστική να ψάξουμε να βρούμε τον Έρωτα πού τον οδηγήσαμε στο θάνατο, για να μη μάς πυρπολήσει; 
Και γιατί τελικά να μη μάς πυρπολήσει; Στην Πράξη του λαού μας μες στον Καιρό, στη ζωντανή διαχρονική μας παράδοση, όπως εκφράζεται στο Λόγο, το κέντρο της ζωής, η «θεότητα», με τη θεολογική συμβολική αυτής της παράδοσης, είναι η πυρπολούσα το Εγώ μας αγάπη, η «καύση καρδίας», ο «μανικός Έρωτας». Ευσεβιστές ωστόσο, ολοένα μέσα στη μεταπρατική, εξαρτημένη κοινωνία μας πιο δυτικότροποι, επιζητούμε στη ζωή τη μερικότητα, τα επί μέρους προϊόντα της, όχι την ίδια την ουσία, της, την πιο βαθιά της υπόσταση: ζητάμε τον πλούτο ή την επιτυχία, απολησμονώντας πώς ο βασικός πλούτος είναι ο μανικός Έρωτας, η πυρπόλησή μας για τον Άλλο, ενσαρκωμένο στο κάθε Εσύ που αγαπάμε, προοίμιο αναγκαίο για την πυρπόλησή μας για την ανθρωπότητα ολόκληρη — το Όλο Σώμα μας… 
Όπως λέει ό σύγχρονός μας Περουβιανός Αγιορείτης, ο Συμεών Γρηγοριάτης — τα νυν Σταύρονικητιανός: «…Νά μη χρησιμοποιείς την Πράξη ως λίπασμα, για να καρπίσει ένας κόσμος αλλοτριωμένος, αλλά να τη χρησιμοποιούμε για να ανατινάξει αυτό τον αλλοτριωμένο κόσμο».
Μετουσιώνοντας τον κόσμο, από ύλη διασκορπισμένη, ύλη απρόσωπη, ύλη διάχυτη, σε ενσαρκωμένο Εσύ, απτό πρόσωπο του Καθόλου, ενσαρκωμένο πρόσωπο, μέσα στο Όλο Σώμα μας, του Έρωτα, ενσαρκωμένο πρόσωπο της ’Αγάπης, μόνου καταφατικού ορισμού στην Ορθόδοξη παράδοση, για το επίκεντρο της ζωής, το «Θεό»… 
Ο Έρωτας, καύση καρδίας, πυρπολεί, διαρρηγνύει το δερμάτινο χιτώνα του Εγώ μας, καταλύει τη μοναξιά μας, τη βίωσή μας ως μοναχικά εμπορεύματα. Ο Έρωτας διανοίγει το δρόμο στο Εγώ μας να καταλύσει αυτή τη μοναξιά του, να βρει την ολοκλήρωσή του, την πληρότητά του στο Όλο Σώμα μας, το «Εμείς»… 
Ανοίγει το δρόμο, μέσα από την ενσάρκωση, τη συγκεκριμενοποίηση του ’Έρωτα στη πρόσωπο που αγαπάμε, στο «Εσύ», να διατρήσουμε το δερμάτινο χιτώνα του Εγώ μας και να συναντήσουμε το συλλογικό εαυτό μας. 
Ωστόσο, μήπως αυτό το «Εσύ» κινδυνεύει να γίνει αυτοσκοπός, κινδυνεύει νι γίνει «είδωλο», μήπως ο ’Έρωτας από ενοποιός του Εγώ μας με την ολότητα, το συλλογικό σώμα μας, το Εμείς, κινδυνεύει, αντίθετα, να γίνει το πάθος που μας χωρίζει, πού δια-βάλλει από τον Όλο Άλλο; Μήπως αυτή η συγκεκριμενοποίηση του Έρωτα, αναγκαίο στάδιο για να διατρήσουμε το δερμάτινο χιτώνα μας και να βρούμε των ολότητα του σώματός μας, μπορεί ωστόσο αντί θεϊκό, ενοποιό, να τον αλλοτριώσει σε δια-βολικό, «δαίμονα πορνείας», όπως λέει η ασκητική εκφορά της παράδοσής μας, Έρωτα που δε σε ενώνει αλλά σε χωρίζει -—για μια προνομιακή διασύνδεση με κάποιο επί μέρους Εσύ - από τον Όλο Άλλο;
Ίσως. Είναι και αυτή η αλλοτρίωση μέσα στο δύσκολο αγώνα της Παρουσίας και της Απουσίας, της επιτυχίας μας να γίνουμε ισόθεοι και της αποτυχίας μας να γίνουμε ισόθεοι. Όμως, όπως και να είναι, η «καύση της καρδιάς», η πυρπόλησή μας για το συγκεκριμένο Εσύ, είναι η οδός που αξίζει να διακινδυνέψουμε: είναι ο δρόμος για να καρπίσει η ζωή, μέσα από την ολοκλήρωσή μας, την ενοποίησή μας – με διάμεσο το Εσύ - προς τον Όλο Άλλο. Είναι ο μόνος δρόμος που αξίζει να διακινδυνέψουμε, με κίνδυνο έστω να συναντήσουμε το θάνατό μας, για να ενοποιήσουμε γύρω από το Εγώ μας τη διασκορπισμένη ύλη του κόσμου, την απρόσωπη ύλη του κόσμου. Είναι ο μόνος δρόμος για να ενοποιήσουμε γύρω από τον άνθρωπο την ύλη, για να μετουσιωθεί ο δίχως πρόσωπο κόσμος σε κόσμο σαρκωμένο μέσα από τον έρωτά μας, κόσμο σαρκωμένο στο ενιαίο σώμα του ανθρώπου – το Εμείς. Μόνο μέσα από τη μανική μας Αγάπη με το συγκεκριμένο άνθρωπο, η έξοδος από το Εγώ μας είναι δυνατή. Μόνο μέσα από την ενσάρκωση του έρωτά μας στο συγκεκριμένο πρόσωπο του ανθρώπου , το ταξίδι προς το Καθόλου, προς το ενιαίο σώμα του Ανθρώπου, τον Όλο Άλλο, είναι πραγματοποιήσιμο. Μόνο μέσα από την έξοδο αυτή μπορεί να καταλύσουμε με την Πράξη του έρωτα – και αυτό το άλλο πρόσωπο της Πράξης του έρωτα που είναι η Πράξη της ιστορίας – το διχασμό του Όλου Σώματός μας σε έθνη, σε τάξεις, σε άτομα. 
Η έσχατη αλλοτρίωση, η έσχατη «Πτώση» - για να θυμηθούμε πάλι τη συμβολική της διαχρονικής μας θεολογικής παράδοσης – είναι άλλωστε, το «χλιαρός εί», η «ακηδία», το βόλεμα του σώματος, το βόλεμα αυτής της συμπύκνωσης της ύλης του σώματός μας που είναι η «ψυχή», η επαναπαυμένη στη γαλήνη του μηδενός ύπαρξη, η επιλογή του «αντί καπετάνιος του έρωτα, τελώνης να γεράσεις», όπως λέει και η παροιμία. 
Η επιλογή τού να μην πυρπολείσαι από τον Έρωτα, να μη μανικά αγαπήσεις, αλλά να μείνεις σκλάβος των ακίνητων δομών, έκφραση ενός προχριστιανικού κόσμου, σκλάβος ενός Θεού της Παλιάς Διαθήκης, όπου το επίκεντρο δεν είναι ένας Θεός τριαδικός με κέντρο την Αγάπη, ο Όλος Άνθρωπος ενσαρκωμένος στο κάθε Εσύ, αλλά ο Πατέρας Αφέντης. 
Η έσχατη αλλοτρίωση είναι να μην πυρπολείσαι από τον Έρωτα για τον Άλλο και για τον Όλο Άλλο, το συλλογικό σώμα μας να μη μανικά αγαπήσεις, αλλά να διασώσεις την ελευθερία και την αυτονομία της μοναξιάς σου μέσα σε μια νηφάλια, κατασιγασμένη, δίχως εντάσεις, ζωή…
Από την Ποιητική Συλλογή "Για τον Έρωτα και την Επανάσταση"

Τρίτη, 14 Αυγούστου 2018

ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ...


Δεκαπενταυγούστου Ἀποχαιρετισμός... 
(Ποιμαντικὰ βιώματα) 
Τὰ βιβλία ἔκλεισαν, μετὰ τὴν Παράκληση τὴ στερνὴ ποὺ ψάλαμε στὴ Χάρη Της, τὰ κεριὰ ἕνα-ἕνα σβύνουν, χαμηλώνει τὸ φῶς μὲ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν καὶ σιωπηλὰ ὁ ναὸς ἐνδύεται τὸ νυχτωμένο του χιτώνα, μὲ περισσὴ ἀκρίβεια καὶ ὑπομονή. Ἀδειανὸς πιὰ ὁ χῶρος ἀχνοφωτίζεται ἀπὸ τὸ κατανυκτικὸ τὸ φῶς τῶν κανδηλῶν, ποὺ ἐπιμένουν νὰ συνεχίζουν τὰ δικά τους τὰ τροπάρια ἐμπρὸς ἀπὸ τὶς ἅγιες εἰκόνες. 
Οἱ λίγοι φιλακόλουθοι ἐνορίτες ξεκίνησαν τὸ δρόμο τῆς ἐπιστροφῆς στὰ σπίτια τους, κομίζοντας, μαζὶ μὲ τὴν εὐωδία τοῦ θυμιάματος, καὶ τὴν εὐλογία Της, ποὺ μετουσιώνεται σὲ αἰσιοδοξία, ζυμωμένη μὲ κείνη τὴ χαρμολύπη τῶν ἡμερῶν, ἀλλὰ καὶ ἀναμονή. Τὶ ἄλλο ἀπὸ τὴ Γιορτή. Αὐτὴ ποὺ προετοιμάζεται δεκαπέντε μέρες τώρα, μὲ νηστεία, σιωπὴ καὶ προσευχή. «Ὤ, Δέσποινα τοῦ Κόσμου γενοῦ μεσίτρια». Κι Ἐκείνη ἀφουγκράζεται, κάθε βράδυ, μαζὶ μὲ τὰ ὀνόματα ποὺ διαβάζει ὁ παπᾶς στὶς Παρακλήσεις καὶ τὶς ἄλλες παρακλήσεις, αὐτὲς ποὺ ψιθυρίζει ἡ καρδιά κι ἀνεβαίνουν ὕστερα ἴσαμε τὰ μάτια, ὡς ἄλλο θάμπωμα... Ὡς ροὴ δακρύων, ποὺ Τὴν ἰκετεύουμε «μὴ ἀποποιήσει»... 
Ὅμως ἀπόψε μὲ τὴ στερνὴ Παράκληση καὶ τὰ προεόρτια τροπάρια ποὺ εἴπαμε, μιὰ ρωγμὴ βαθειὰ ἀνοίγεται στὴν ψυχὴ τοῦ ἱερέα, ποὺ ἐπίτηδες καθυστερεῖ τὴν ἀναχώρησή του γιὰ τὸ σπίτι... Μιὰ ρωγμὴ ἀπ᾿ ὅπου ἀνεβαίνουν μέσα του κάποια ἐρωτήματα καὶ στοχασμοί, ποὺ θέλει, μέσα στὴν ἀπόβραδη κι εὐκατάνυκτα σιωπηλὴ ἀτμόσφαιρα τοῦ ναοῦ, νὰ σκεφτεῖ νηφάλια καὶ νὰ προσέξει. Γιατὶ ἕνα ἀπὸ τὰ προνόμια ποὺ ἔχει ἕνας παπᾶς, εἶναι καὶ τούτη ἡ παρένθεση στὴν ἐφημερία του: Τὸ νὰ μπορεῖ ἐνώπιος ἐνωπίω νὰ σκέφτεται, νὰ διαλέγεται μὲ τὸν ἑαυτό του καὶ τὸ Θεό, νὰ ἐπιτηρεῖ τὴν ψυχή του, νὰ τὴ συγυρίζει. Γι᾿ αὐτὸ κι εἶναι τούτη ἡ παρένθεση γόνιμη καὶ σωτήρια. 
Συλλογίζεται λοιπόν, πὼς ἄλλο ἕνα ἱερὸ δεκαπενθήμερο ἔφτασε στὸ τέλος του. Κοιτάζει τ᾿ ἀδειανὰ τὰ στασίδια καὶ ἀναλογίζεται πόσες καὶ καὶ πόσες ψυχὲς δὲν κάθησαν σ᾿ αὐτὰ στὰ τριανταπέντε αὐτὰ χρόνια τῆς ἱερατικῆς του διακονίας... Μέχρι ποὺ ἀναχώρησαν γιὰ πάντα ἀφήνοντας τὸ στασίδι γιὰ τὸν ἑπόμενο. Μόνο ποὺ κάποι᾿ ἀπ᾿ αὐτὰ ἀπόμειναν ἀκόμα ἄδεια, ἀφοῦ λιγόστεψε ὁ ἐνοριακὸς πληθυσμός, καὶ περιμένουν ἄδεια, ὅπως τὰ σπίτια νὰ τὰ ἐγκατοικήσει πάλι κάποιος. 
Ἀπό τὴν Ὡραία Πύλη ἕνα λιγοστό, μελιχρὸ φῶς προσπαθεῖ ν᾿ ἁπλωθεῖ στὸ ναό. Εἶναι ἀπό τὴν ἀκοίμητη κανδήλα τοῦ ἱεροῦ, ποὺ ἐπί αἰῶνες παραμένει ἔτσι, ὅπως ἡ πίστη τῶν προκατόχων του ἱερέων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐνοριτῶν, τῶν ἱεροψαλτῶν, τῶν ἐπιτρόπων, ποὺ κράτησαν ζωντανὴ αὐτὴ τὴ μικρὴ κοινότητα. Στ᾿ ἀλήθεια, σκέφτεται, πόσοι ἐκ τῶν ἐφημερίων ἐκείνων δὲν εἶπαν τὸ στερνὸ «Δι’ εὐχῶν...» στὶς Παρακλήσεις, ἔσβυσαν τὸ τελευταῖο κερὶ στὴν Ἁγία Τράπεζα, εὐχήθηκαν «Τῆς Παναγίας μὲ ὑγεία» κι ὕστερα ἀποκοιμήθηκαν γιὰ πάντα καὶ δὲν ξανάνοιξαν, μήτε τὴν Ὡραία Πύλη, μήτε τὰ βιβλία, μήτε τὸ στόμα τους νὰ εὐχηθοῦν. Πόσοι ἦταν οἱ προκάτοχοι; Ἄγνωστος ὁ ἀριθμός... Στὸν ὁποῖο σὲ λίγο νὰ ἑτοιμάζεται νὰ προστεθεῖ κι ὁ ἴδιος. Γιατὶ πέρασαν τὰ χρόνια. Τὸ νοιώθει πιὰ ὅτι πέρασαν. Ἀπὸ τὴν κούραση ποὺ ἀνεβαίνει μέσα του, ὅπως ἡ ὑγρασία τὴ νύχτα. Κι ἴσως αὐτή ἡ Παράκληση νὰ εἶναι ἡ στερνή του. Ποιὸς ξέρει... Μονάχα Ἐκεῖνος. 
Ἡ νύχτα ἀνέβηκε καὶ κάλυψε τὸ ναό, τὰ ἔξω δέντρα, τὴν πολίχνη. Κι ὁ παπᾶς ἐπιμένει νὰ στοχάζεται. Στοχάζεται καὶ νομίζει ὅτι τὰ πρόσωπα καὶ τὰ γεγονότα ποὺ θυμᾶται εἶναι μαζί του καὶ τὸν συντροφεύουν, μὲ τὴν σιωπηλή τους ὄψη νὰ εἶναι στραμμένη πάνω του. Δεκάδες πρόσωπα, φίλων, γνωστῶν, συγγενῶν. Τὸ καθένα τους κι ἔνας σταυρός, μιὰ δέηση, ὅπως αὐτὴ ποὺ λέγαμε δεκαπέντε μέρες τώρα στὴ Χάρη Της. «Ποῦ προσφύγω, ποῦ δὲ καὶ σωθήσομαι... ποίαν δὲ ἐφεύρω καταφυγήν...». 
Θυμᾶται χαρακτῆρες, συμπεριφορές, ἐντάσεις, ἀλλὰ καὶ εὐεργεσίες. Παρατηρεῖ ὅλη αὐτὴ τὴν πινακοθήκη ἀπὸ τὰ πρόσωπα αὐτὰ καὶ βλέπει στὸν καθένα τὸ στοιχεῖο τῆς ἀνθρώπινης ἀτέλειας, μὲ πρῶτο τὸν ἑαυτό του. Γιατί, σκέφτεται, πόσους δὲν πίκρανε, παρεξήγησε, ἐπετίμησε... Κι ὔστερα μετανοιωμένος πάσχιζε νὰ ξεκολλήσει ἀπὸ μέσα του τὴ στάχτη καὶ τὴν φαρμακωμένη αἴσθηση τῆς ὅποιας λέξης, τῆς ὅποιας λανθασμένης ἐπιλογῆς. Γι’ αὐτὸ κι αὐτὴ τὴ σωτήριο ὥρα ποὺ τὰ σκέφτεται, προσπαθεῖ νὰ ἑνώσει τὸ νῆμα ποὺ τὸν δένει μὲ ὅλους αὐτούς, τοὺς ἀνθρώπους, μὲ τοὺς ὁποίους ἔζησε μιὰ ζωή. Γιατὶ δὲν εἶναι λίγα τὰ τριανταεννιὰ χρόνια, μήτε καὶ οἱ ἑφτά, περίπου, δεκαετίες ποὺ φέρει... Καιρὸς ἀπολογισμοῦ ὁ ἀποψινός, δηλαδὴ μιὰ προσπάθεια ἀκόμα γιὰ νὰ θεραπευθοῦν κάποιες ἀπό τὶς πληγὲς τοῦ χθὲς τῇ δικῆ Της συναντιλήψει καὶ βοηθείᾳ. 
«Ἀπορήσας ἐκ πάντων, ὀδυνηρῶς κράζω σοι· πρόφθασον θερμὴ προστασία, καὶ σὴν βοήθεια δὸς μοι τῷ δούλῳ σου, τῷ ταπεινῷ καὶ ἀθλίῳ, τῷ τὴν σὴν ἀντίληψιν ἐπιζητοῦντι θερμῶς». 
Μὲ ἀργὰ βήματα προσκυνᾶ καὶ ἀναχωρεῖ εἰς τὰ ἴδια.  
Ἔξω τὸ σκοτάδι ἀνέβηκε γιὰ τὰ καλά... 
Πρωτοπρεσβ. Κωνσταντῖνος Ν. Καλλιανός 
Ἐφημέριος Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος Σκοπέλου 
τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χαλκίδος, Ἱστιαίας καί Βορείων Σποράδων

ΤΟ ΠΕΡΙΩΝΥΜΟ "ΘΕΑΡΧΙΩ ΝΕΥΜΑΤΙ" ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΦΙΡΦΙΡΗ


Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την ιστορική ηχογράφηση του περιώνυμου οκτάηχου, και δίχορου, δοξαστικό του Εσπερινού στην Κοίμηση της Θεοτόκου "Θεαρχίω νεύματι", από τον αείμνηστο πρωτοψάλτη του Αγίου Όρους διακο-Διονύσιο Φιρφιρή. 
Η ηχογράφηση που εξέδωσε στα 2002 ο Μανόλης Χατζηγιακουμής από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων, στη σειρά "Οκτάηχα" από τα "Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής", πραγματοποιήθηκε στα 1988, αν και υπήρχε και μια παλαιότερη στα 1985. 
Ο Μανόλης Χατζηγιακουμής σημειώνει για το εξαίρετο αυτό μέλος και την ερμηνεία του π. Διονυσίου:
Το οκτάηχο, και δίχορο, δοξαστικό του Εσπερινού στην Κοίμηση της Θεοτόκου Θεαρχίω νεύματι (CD 9ο) είναι όχι μόνο το μοναδικό οκτάηχο μέλος που περιέχεται στο Δοξαστάριο του Ιακώβου (πρώτη καταγραφή 1794/1795, α' έκδοση Κων/πολη 1836, τόμ. Β', σ. 146-53), αλλά και από τα λαμπρότερα μέλη του μουσικού αυτού Βιβλίου και, γενικότερα, από τα λαμπρότερα του συνολικού έργου του μεγάλου αυτού εκκλησιαστικού συνθέτη. Έχει επίσης και αυτόνομη (ανεξάρτητη από το Δοξαστάριο) χειρόγραφη και έντυπη παράδοση (π.χ. Ταμείον Ανθολογίας, Κων/πολη 1834, τόμ. Α', σ. 136-43, Κων/πολη 1838, σ. 79-84, κ.α.). Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα, στην οκτάηχη αυτή μορφή, δοξαστικά μέλη με παρουσία στο Παλαιό Στιχηράριο και στα Νεώτερα επώνυμα, του Χρυσάφη του νέου (1655) και του Γερμανού Νέων Πατρών (1665). Εκτός από τον τύπο στο αργό στιχηραρικό μέλος, το οκτάηχο αυτό δοξαστικό έχει μελοποιηθεί σε νεώτερη εποχή (μέσα 18ου αι. κ.εξ.) και στο σύντομο στιχηραρικό μέλος, πρώτα από τον Ιωάννη πρωτοψάλτη (†1770) αυτόνομα και, στη συνέχεια, από τον Πέτρο τον Πελοποννήσιο (†1777) στο δικό του Δοξαστάριο (και τα δύο στην α' έκδοση του Δοξασταρίου, Βουκουρέστι 1820, σ. 227-30 του Πέτρου και σ. 230-33 του Ιωάννου). Έτσι, το αργό αυτό δοξαστικό του Ιακώβου αποτελεί την ιστορική κατάληξη μιας πλουσιότατης και μακραίωνης παράδοσης που σχετίζεται μάλιστα άμεσα με την αντίστοιχη επίσης πλούσια και μακραίωνη παράδοση του Στιχηραρίου. 
Καταρχήν, πρώτο στοιχείο άξιο σχολιασμού είναι το ίδιο το κείμενο. Πρόκειται για μια ποιητικότατη, λεκτικά και εικονοποιητικά, περιγραφή της Μετάστασης της Παναγίας, κατά το εκκλησιαστικό δόγμα, στους ουρανούς. Δομημένο, στην αρχαία του σύνθεση, κατά το οκτάηχο σύστημα (των κυρίων και πλαγίων ήχων) και εμπνευσμένο, πιθανότατα, από αυτοκρατορικές τελετές, δίνει μια λαμπρή, πανοραμική εικόνα του σπουδαίου αυτού θεολογικού γεγονότος: Θεαρχίω νεύματι, πάντοθεν οι θεοφόροι Απόστολοι, υπό νεφών μεταρσίως αιρόμενοι [ηχ α'] || Καταλαβόντες το πανάχραντον, και ζωαρχικόν σου σκήνος, εξόχως ησπάζοντο [ηχ πλ α']. || Αι δε υπέρτατοι των ουρανών Δυνάμεις, συν τω οικείω Δεσπότη παραγενόμεναι [ηχ β'], || Το θεοδόχον και ακραιφνέστατον σώμα προπέμπουσι, τω δέει κρατούμεναι· υπερκοσμίως δε προώχοντο, και αοράτως εβόων, ταις ανωτέραις Tαξιαρχίαις· Ιδού η παντάνασσα Θεόπαις παραγέγονεν [ηχ πλ β']. || Άρατε πύλας, και ταύτην υπερκοσμίως υποδέξασθε, την του αενάου φωτός Μητέρα [ηχ γ']· || Διά ταύτης γαρ η παγγενής των βροτών σωτηρία γέγονεν· ω [γρ. η] ατενίζειν ουκ ισχύομεν, και ταύτη άξιον γέρας απονέμειν αδύνατον [ηχ βαρύς]. || Ταύτης γαρ το υπερβάλλον, υπερέχει πάσαν έννοιαν [ηχ δ']. || Διό άχραντε Θεοτόκε, αεί συν ζωηφόρω Βασιλεί, και τόκω ζώσα, πρέσβευε διηνεκώς, περιφρουρήσαι και σώσαι, από πάσης προσβολής εναντίας την νεολαίαν σου· την γαρ σην προστασίαν κεκτήμεθα [ηχ πλ δ']. || Εις τους αιώνας, αγλαοφανώς μακαρίζοντες [ηχ α']. 
Πέρα από τον σύνολο δοξολογικό χαρακτήρα, στο εκτενές αυτό Δοξαστικό είναι ευδιάκριτα τέσσερα αφηγηματικά επίπεδα. Στο πρώτο (ηχ α' και πλ α') οι Απόστολοι “υπό νεφών αιρόμενοι” παραλαμβάνουν ασπαζόμενοι το Σκήνος της Παναγίας. Στο δεύτερο (ηχ β' και πλ β') οι υπέρτατες Δυνάμεις, με τον “οικείο” Δεσπότη, “παραγενόμεναι” συνοδεύουν το Σκήνος στην υπερκόσμια διαδρομή του. Το μέρος κλείνει με την άφιξη της πομπής προ των ουρανίων Πυλών και την αναγγελία προς τις ανώτερες Ταξιαρχίες “Ιδού η παντάνασσα Θεόπαις παραγέγονεν”. Στο τρίτο, και κεντρικότερο (ηχ γ' και ηχ βαρύς), υμνείται και δοξάζεται η Παναγία ως η Μητέρα του αενάου φωτός, διά της οποίας πραγματοποιήθηκε η σωτηρία των ανθρώπων και προς την οποία είναι αδύνατο να απονείμει κανείς “άξιον γέρας”. Στο τέταρτο, και τελευταίο (ηχ δ' και πλ δ'), μετά τη διαβεβαίωση ότι “το υπερβάλλον αυτής υπερέχει πάσαν έννοιαν”, η αφήγηση μεταβάλλεται σε ικεσία και επίκληση: να πρεσβεύει σταθερά, ώστε να περιφρουρείται και να σώζεται η “νεολαία” της. Αυτήν όλοι κεκτήμεθα προστασίαν μακαρίζοντάς την εις τους αιώνας. Η τετραμερής αυτή δομή (α' και β' μέρος Πορεία και Άφιξη στους Oυρανούς, γ' Ύμνος και Εγκώμιο της Παναγίας, δ' Ικεσία και Επίκληση) συμπίπτει απόλυτα, όπως γίνεται αμέσως φανερό, με το επίσης τετραμερές σχήμα των επιμέρους (κυρίων και πλαγίων) ήχων, και προφανώς όχι τυχαία. Έτσι, στο Δοξαστικό αυτό δεν περιγράφεται μόνο, με έντονα εικονοποιητικό τρόπο, ένα τόσο σπουδαίο θεολογικό γεγονός, όπως η Μετάσταση της Παναγίας, αλλά, κυρίως, υμνείται και δοξάζεται, με μεστούς ποιητικούς τόνους και όμοια σχήματα, το ουσιαστικό πρόσωπό της ως Μητέρας του Θεού και διαρκούς Μεσίτριας του Κόσμου. 
Το δοξαστικό Θεαρχίω νεύματι, ως οκτάηχο μέλος, οδεύει κατά το σύστημα των κυρίων και πλαγίων ήχων (πρώτος - πλάγιος του πρώτου, δεύτερος - πλάγιος του δευτέρου, τρίτος - πλάγιος του τρίτου / βαρύς, τέταρτος - πλάγιος του τετάρτου, επάνοδος στον α' ήχο). Ως μέλος του Ιακώβου πρωτοψάλτου δεν αποτελεί εξυπαρχής πρωτογενή σύνθεση. Δομή, φράσεις, ύφος, όλα σ’ αυτό παραπέμπουν στο όμοιο μέλος του Παλαιού Στιχηραρίου. Πιο συγκεκριμένα, στη νεώτερη ασματική παράδοση του Στιχηραρίου του Γερμανού Νέων Πατρών (αυτόγραφο Στιχηράριο Γερμανού 1665), στην οποία άλλωστε στηρίζεται και ολόκληρο το Δοξαστάριο του Ιακώβου. 


Για το οκτάηχο αυτό μέλος πρέπει να ειπωθούν: 1) Και αυτό έχει συντεθεί επίσης (όπως και ολόκληρο το Δοξαστάριο) “δι’ ευρύθμου και συντετμημένου τρόπου”. Πρόκειται για έναν εσωτερικό, ακατάγραφο ρυθμό, πέρα από την τυπική, και συνήθη, χρονική αγωγή, απόλυτα συνυφασμένον με την όλη ανάπτυξη των επιμέρους μουσικών γραμμών και φράσεων (και ο οποίος διασώζεται ακέραιος στη λαμπρή ερμηνεία του πατρός Διονυσίου). O ρυθμός αυτός, ο οποίος επιβάλλεται ήδη από την αρχική μουσική φράση (ακόμη και από τον εκτός κειμένου επιβλητικό επίσης πρόλογο Δόξα και Νυν), κυριαρχεί σταθερά σ’ ολόκληρο το μέλος, προσδίδοντας σ’ αυτό ένα από τα τόσο ιδιαίτερα, και αρχαιότροπα, χαρακτηριστικά του. 2) Το δεύτερο, εξίσου σπουδαίο (ίσως σπουδαιότερο για το συγκεκριμένο αυτό μέλος), είναι η παραστατικότατη μουσική εικονοποιία, η οποία υπηρετεί πιστά την παραστατικότατη επίσης εικονοποιία του ποιητικού κειμένου. Στο θέμα αυτό το Θεαρχίω νεύματι είναι ένα από τα λαμπρότερα δείγματα της μελοποιητικής δεινότητας του Ιακώβου. Αλλά και ο επί μέρους ποιητικός λόγος βρίσκει παντού την κατάλληλη, και αναγκαία, μουσική επένδυση, εφόσον μάλιστα ο Ιάκωβος υπήρξε γενικότερα, κατά την ιστορική μαρτυρία, “ο πρώτος εις το κατά το νόημα μελοποιείν”. Έτσι, Λόγος και Μέλος βρίσκονται εδώ σε μια σπάνια αρμονική αλληλουχία και σύζευξη. 3) Σημαντικό στοιχείο της σύνθεσης αποτελεί επίσης και το ύφος, υμνητικό, δοξαστικό και χαρμόσυνο. Δεν είναι μόνο το είδος του μέλους (Δοξαστικό), αλλά, κυρίως, το ειδικό θέμα, το οποίο επιβάλλει το συγκεκριμένο αυτό ύφος. Παντού, σ’ όλους του ήχους, επισημαίνονται πλούσιες δυναμικές κορυφώσεις, ενώ ολόκληρο το μάθημα διαπνέεται από υψιπετή έξαρση και ανάταση. Σ’ αυτό βοηθά αποτελεσματικά η κατάλληλη χρησιμοποίηση των ήχων και η χρησιμοποίηση επίσης κατάλληλων για την περίσταση θέσεων. Έτσι, το ύφος συμβαδίζει απόλυτα με τον ουσιώδη χαρακτήρα της σύνθεσης και του κειμένου. 4) Εδώ πρέπει να προστεθούν και ορισμένα άλλα, εσωτερικά κυρίως στοιχεία που προσιδιάζουν στο μέλος. Η ολοκληρωμένη ταύτιση μουσικών φράσεων και αντίστοιχων λέξεων. Η παρατήρηση καλύπτει, γενικότερα, όλο το στιχηραρικό είδος, ωστόσο στο οκτάηχο αυτό μάθημα βρίσκει απόλυτη εφαρμογή και συνέπεια. Η σταθερή σύμπτωση, παντού, του μουσικού με τον γραμματικό τόνο. Μάλιστα στις περιπτώσεις αυτές ο μουσικός τόνος διατυπώνεται πάντοτε με έμφαση και αισθητά οξύτερα από τους λοιπούς, συνάλληλους φθόγγους. Η έντεχνη και ομαλή (συχνά δυσδιάκριτη) συμπλοκή των ήχων, έτσι που το σύνολο άκουσμα να αποκτά συμπαγή ενότητα και ομοιογένεια. Η ενότητα αυτή γίνεται απόλυτα εμφανής με τον συγκεκριμένο εδώ τρόπο ερμηνείας του μαθήματος (ενιαίο, χωρίς τον τύπο της δίχορης μορφής). Oι επιμέρους μελισματικές μετατροπίες (περιορισμένες και όπου, πράγματι, χρειάζονται) δεν αποτελούν απλά στοιχεία επιτήδευσης, αλλά χρησιμοποιούνται για να τονίσουν και να “περιγράψουν” ηχοχρωματικά ειδικές νοηματικά λέξεις (“τω δέει κρατούμεναι”, “προώχοντο”, “από πάσης προσβολής εναντίας” κλπ.). 
Η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου Φιρφιρή στο οκτάηχο αυτό Δοξαστικό του Ιακώβου πρωτοψάλτου αποτελεί μέγιστο επιστημονικό και πνευματικό γεγονός (και πρέπει επίσης να θεωρηθεί μέγιστο ευτύχημα η καταγραφή της). Στην ουσία, πρόκειται για μιά σπάνια και εξαιρετικά σημαντική ιστορική ηχογράφηση (Φεβρουάριος 1988, και παλαιότερη 1985). Το μέλος ψάλλεται, και στις δύο περιπτώσεις, από την α' έκδοση του Δοξασταρίου του Ιακώβου (Κων/πολη 1836, τόμ. Β', σ. 143-56, εδώ σ. 31 κ.εξ.). Για την ερμηνεία αυτή του πατρός Διονυσίου πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο ειδικά, και σπουδαία, δεδομένα. Το πρώτο είναι η μακραίωνη ζωντανή λειτουργική χρήση του Δοξαστικού αυτού στο Άγιον Όρος. Παράλληλα, ότι η λειτουργική αυτή χρήση συνδέεται εκεί με τη μεγάλη επίσης ψαλτική παράδοση του Στιχηραρίου (όπως άλλωστε συνδέεται και ολόκληρο το Δοξαστάριο του Ιακώβου). Το δεύτερο είναι η εξίσου μεγάλη ψαλτική εμπειρία του μέλους αυτού του Ιακώβου από τον πατέρα Διονύσιο Φιρφιρή (το έψαλλε στο Άγιον Όρος επί 60 ολόκληρα χρόνια, όπως ο ίδιος έλεγε, και όπως ακριβώς το διδάχθηκε από την προηγούμενη γενιά των μεγάλων Αγιορειτών ψαλτών και πατέρων). Με τα δεδομένα αυτά εξηγείται ευκολότερα η ιδιότυπη και λαμπρή αυτή ερμηνεία, η οποία παραπέμπει έτσι, επί της ουσίας, σε παλαιά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα πρότυπα. Στην πράξη, πρόκειται για σπάνιο και ασυνήθιστο ερμηνευτικό άκουσμα, “ξένο” και αλλότριο, στο σύνολό του, από τα όμοια τρέχοντα και συνήθη. Η μοναδικότητα της ερμηνείας του πατρός Διονυσίου γίνεται ακόμη περισσότερο αντιληπτή, αν προστεθεί εδώ ότι το ερμηνευτικό άκουσμα του οκτάηχου αυτού Δοξαστικού είναι σήμερα, στο υπόλοιπο Άγιον Όρος, αισθητά διαφοροποιημένο και ότι, επιπλέον, στον χώρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και στους άλλους ναούς της ευρύτερης Κωνσταντινούπολης, ψαλλόταν πάντοτε (και εξακολουθεί να ψάλλεται) το όμοιο οκτάηχο Δοξαστικό (σε σύντομο στιχηραρικό μέλος) του Πέτρου Πελοποννησίου (†1777). Έτσι, η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου δεν αξιολογείται μόνο ως προς τη μοναδικότητα της μουσικής και εκφραστικής της διατύπωσης, αλλά, παράλληλα, και ως προς την ιστορική της σημειολογία, καθώς αποτελεί το οριστικό τέρμα μιας τόσο μεγάλης ειδικής (και ζωντανής ως τις ημέρες μας) ψαλτικής πορείας. Παρά τα τεχνικά μειονεκτήματα (την κόπωση της ηλικίας των 76 χρόνων, και, ατυχώς, το υποτονικό ισοκράτημα, ασύμβατο στην ουσία με τον έντονο δοξαστικό χαρακτήρα του μέλους και, κυρίως, της συγκεκριμένης ερμηνείας), η εντυπωσιακή αυτή εκτέλεση στοιχειοθετείται από πολλά, και σπουδαία, τεκμήρια. 1) Το πρώτο είναι η ειδική εκφορά των μουσικών γραμμών και φράσεων, συνεκτική, εύστροφη, αναλυτική. Πιο συγκεκριμένα, η λαμπρή, και ομοιογενής, απόδοση των ιστορικών ποιοτικών χαρακτήρων (σε αρμονικότατη μάλιστα συμπλοκή με εκείνην των ποσοτικών), ακόμη, η σύνολη οργανική ενότητα και ο ανεξάντλητος πλούτος των επιμέρους εκφραστικών αποχρώσεων. Εντυπωσιάζει πράγματι ο αρχαιοπρεπής, και κλασικός, τρόπος εκφοράς όλων των “θέσεων”, απολύτως μέσα στο πνεύμα και στον χαρακτήρα του αργού στιχηραρικού μέλους. Στο θέμα αυτό η ερμηνεία αποτελεί πράγματι μοναδικό δίδαγμα και εμπειρία. 2) Το δεύτερο εξίσου σπουδαίο είναι η πρωτότυπη ρυθμική ροή και κίνηση (γοργόρρυθμη στην τελική εκδοχή, περισσότερο αργόρρυθμη στην παλαιότερη). Δεν είναι μόνο η απόλυτη ακρίβεια του ρυθμού και του χρόνου, αλλά, κυρίως, ο ιδιότυπος ρυθμικός κυματισμός και οιονεί μετεωρισμός του ήχου. Πρόκειται για ένα από τα πιο σπουδαία, και αξιοπρόσεκτα, συστατικά της παρούσας ερμηνείας. Από μιαν άποψη, πρέπει να θεωρηθεί (όπως ειπώθηκε και σε άλλη περίσταση) ότι η ρυθμική (και εκφραστική) αυτή ιδιοτυπία εμπεριέχει, κατά πάσαν πιθανότητα, εκτελεστικά κατάλοιπα της παλαιάς Χειρονομίας. Με τη συγκεκριμένη επισήμανση, η ερμηνεία εδώ αποκτά, εκτός των άλλων, και μιαν άλλη διάσταση. 3) Ένα τρίτο είναι το ύφος, στιβαρό, ηγεμονικό και στεντόρειο, πάνω απ’ όλα όμως εξαιρετικά υψιπετές, δοξαστικό και χαρμόσυνο. Το ύφος αυτό, το οποίο υποστηρίζεται έξοχα από το οικείο φωνητικό εύρος και τον ιδιότυπο ισχυρό τονισμό (στη θέση), ανταποκρίνεται άριστα στο υψήγορο μουσικό και ποιητικό κείμενο. Σύμφυτο, στην υφή του, με την ουσία του μέλους αναδεικνύει και επιβάλλει καθοριστικά το μοναδικό αυτό άκουσμα. Εδώ αποδεικνύεται ότι το πραγματικό ύφος στα εκκλησιαστικά μέλη δεν είναι απλά ένα τυπικό στερεότυπο, αλλά μιά σύνθετη και ουσιαστική δημιουργική πράξη. 4) Ως τελευταίο πρέπει να προστεθεί ο ακραιφνής και ουσιώδης χαρακτήρας της ερμηνείας, αυθεντικός, γνήσιος, υπερβατικός. Πέρα από τα προηγούμενα, ό,τι προέχει στην παρούσα ερμηνεία είναι προπάντων η βαθειά και έλλογη βίωση του μέλους, στο σύνολό του και σε όλες του τις επιμέρους λεπτές αποχρώσεις. Με σπάνια ψυχική μέθεξη, ελευθερία και άνεση (που την έχει ενισχύσει προφανώς η μακρόχρονη λειτουργική εκτέλεση από τον ίδιο) αποκαλύπτει δημιουργικά τις σπάνιες αρετές του Μαθήματος. Κείμενο, μέλος, ερμηνεία αποτελούν εδώ μιαν αδιάσπαστη ενότητα, αναδεικνύοντας έξοχα ένα από τα αριστουργήματα του αρχαίου αργού στιχηραρικού μέλους και της εκκλησιαστικής μουσικής σύνθεσης γενικότερα. Η μεγάλη λαϊκή ερμηνευτική παράδοση του Όρους βρίσκεται, και στην περίπτωση αυτή, σε μια κορυφαία της στιγμή. Για να αποδειχθεί, άλλη μια φορά, ότι η ερμηνεία των εκκλησιαστικών μελών δεν είναι δεξιοτεχνία και έμφαση, ούτε άκρατος υποκειμενισμός, αλλά, κυρίως, γνώση των ειδών, σεβασμός και πειθαρχία στις αρχές και στους κανόνες της μεγάλης αυτής μουσικής τέχνης, πάνω απ’ όλα εσωτερική συμμετοχή, βίωση, έμπνευση. 
Το οκτάηχο Δοξαστικό στην Κοίμηση της Θεοτόκου Θεαρχίω νεύματι του Ιακώβου πρωτοψάλτου παραμένει ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά μέλη του καθόλου Oκτάηχου συστήματος, αλλά και του επιμέρους Στιχηραρικού είδους. Επιπλέον, έχει διατηρηθεί ολοζώντανο στη λειτουργική πράξη ως τις ημέρες μας, και μάλιστα μέσα στο παλαιότροπο και βιωματικό περιβάλλον του Αθωνικού χώρου. Από την άποψη αυτή, η ερμηνεία εδώ του πατρός Διονυσίου Φιρφιρή καταγράφει (και αναδεικνύει) την ουσία και το κάλλος του ιδιότυπου ιστορικού εκκλησιαστικού αυτού μέλους.

Δευτέρα, 13 Αυγούστου 2018

Ο ΜΑΝΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΟΓΑΡΑ


Π.Α. Ανδριόπουλος
Η τελευταία φορά που είδα από κοντά τον Μάνο Ελευθερίου, θαρρώ πώς ήταν στον ΙΑΝΟ της Αθήνας, κατά την παρουσίαση του νέου βιβλίου του Κώστα Λογαρά "Τα πουλιά με το μαύρο κολάρο", την Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2018.
Θυμάμαι πως ο Μ. Ελευθερίου ήταν ενθουσιασμένος με το βιβλίο του Κ. Λογαρά, το οποίο θεωρούσε - εκτός των άλλων - ως υπόδειγμα οικονομίας, δηλαδή καμία λέξη περιττή, καμιά περισσευούμενη. 
Δεν πέρασαν παρά μόνο λίγοι μήνες και ο Κώστας Λογαράς κλήθηκε στη Σύρο για να παρουσιάσει τα "Πουλιά" του, αλλά και για να μιλήσει για τον αναχωρήσαντα γι' άλλες πολιτείες Συριανό ποιητή Μάνο Ελευθερίου. 
Έτσι, σε μια εκδήλωση τιμής και μνήμης για τον Μ. Ελευθερίου, που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 4 Αυγούστου 2018 στη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Ερμούπολης στη Σύρο, ο Κώστας Λογαράς τίμησε με τον δικό του τρόπο τον ποιητή, συμμετέχοντας μαζί με τις κυρίες Λουκρητία Δούναβη, Νένα Μεντή και Μαρίζα Δαλεζίου σ' αυτή την ουσιαστική εκδήλωση. 



Τον τελευταίο καιρό ο Λογαράς είχε πλάι στο κρεβάτι του "Τα Ομοιοκατάληκτα" του Μάνου Ελευθερίου, όπως είχε δηλώσει ο ίδιος στην "Καθημερινή". Μια προσωπική επιλογή του Μ. Ελευθερίου από παλαιότερα και νέα, ανέκδοτα γραπτά του συνθεμένα με την τεχνική της παραδοσιακής ρίμας.
Θα περίμενε κανείς σ' αυτή την προσωπική ανθολογία να αναφερθεί ο Κ. Λογαράς. Όμως, όχι.
Στην ολιγόλεπτη εισήγηση του ο Κ. Λογαράς προσπάθησε να ανιχνεύσει τον ιδιαίτερο τρόπο, με τον οποίο ο Μάνος Ελευθερίου εμπνέεται από το νησί του και το ζωντανεύει στα γραπτά του. Μέσα από ένα (και μόνο) εμβληματικό τραγούδι του, «Στους μπαξέδες» - και μάλιστα στην ερμηνεία της Βίκυς Μοσχολιού - αφιερωμένο στη μνήμη του Βαμβακάρη, ο Κ. Λογαράς επιχείρησε να σκιαγραφήσει τα μονοπάτια που πάνω τους βαδίζει ένας αισθαντικός δημιουργός και να προσεγγίσει τις πηγές του.
Ο Λογαράς μίλησε βιωματικά και ποιητικά. Όπως ταίριαζε στον Μ. Ελευθερίου.
Και κατέκλεισε την ομιλία του ως εξής: 
"Στους ‘μπαξέδες’ του Ελευθερίου περιτρέχω χρόνια και χρόνια. Και κάθε φορά μοιάζει να ξαναγεννιέται απ’ την αρχή ένας κόσμος αισθημάτων με την ίδια έκπληξη, την αρχική. Σαν του παιδιού που αποκτά πρώτη φορά συνείδηση του κόσμου. Ή, με τη λαχτάρα την ίδια που φτάνω σε τούτο το νησί κάθε φορά σάμπως να είναι η πρώτη. 
Αν ταύτιζα, λέω, τον μοναχικό Μάνο Ελευθερίου με ένα κομμάτι του νησιού του, αυτό θα ήτανε σίγουρα το Βορεινό. 
Την Άνοιξη. Που πρασινίζουν οι πλαγιές κι ανάμεσά απ’ τους θάμνους και τα ξερολίθια, τα γκρίζα πάντα, περνούν τα αρχαία μονοπάτια. Και διασχίζοντας, Μάιο μήνα, αυτόν τον ορεινό όγκο του νησιού νιώθεις να βυθίζεσαι συνέχεια στο φως, να διεισδύεις στη μεγαλειώδη ερημιά τού τόπου ισορροπώντας ανάμεσα στον αχανή ορίζοντα σαν το πουλί, και στο βαθύ μπλέ της θάλασσας. Και φτάνοντας πια στον Σαν Μιχάλη έχεις την αίσθηση πως πέρασες μέσα από μια καθαρτήρια διαδρομή. Μπορεί και να ναι έτσι. Γιατί η Σύρος δεν είναι απλώς ένα τουριστικό νησί, αλλά μια εμπειρία της ψυχής. Προπαντός αυτό. Σαν το τραγούδι αυτό, του Μάνου: δεν είναι ένα τραγούδι μόνο, είναι μια μύηση σε μυστική διαδρομή."
Παραθέτουμε στη συνέχεια ολόκληρο το βίντεο της εκδήλωσης. 


ΕΝΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΑΒΡΙΗΛ ΑΡΝΕΛΛΟΥ


Ακολουθεί ένα διορατικό κείμενο για το σημερινό παγκόσμιο γίγνεσθαι του δικηγόρου Γαβριήλ Αρνέλλου (1904-1985), το οποίο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1978 στην εφημερίδα "Πελοπόννησος" και από τότε αναδημοσιεύθηκε σε διαφορά έντυπα. 
Το άρθρο αυτό γράφτηκε σε μια περίοδο, όπου επικρατούσαν στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, ο διπολισμός ΗΠΑ και Σοβιετικής Ενώσεως, το οικονομικό άνοιγμα των ΗΠΑ στην Κίνα, προς ίδιον οικονομικό όφελος και πολιτικό αντιπερισπασμό στην Σοβιετική Ένωση και βέβαια μια προσπάθεια πολικής σύστασης της λεγομένης ΕΟΚ. 
Η χώρα μας τότε προσπαθούσε να ανασυσταθεί, μετά την περιπέτεια της Χούντας, που είχε ως  συνέπεια την Κυπριακή καταστροφή. 
Ο Γαβριήλ Αρνέλλος υπήρξε μέλος του πνευματικού κινήματος χριστιανοκοινωνιστών, "Αλήθεια", που ιδρύθηκε από τον πατέρα του, μαθηματικό Ιωάννη Αρνέλλο. 
Η πορεία τους άρχισε το 1896 στην Πάτρα. Το μότο τους ήταν: τσάροι, αυτοκράτορες, βασιλείς, αυτοκρατορίες, προύχοντες, λαϊκοί και κληρικοί θα καταρρεύσουν, γιατί αποτελούν εμπόδιο προς την ένωση της ανθρωπότητας στο όνομα του Χριστού. Και βέβαια περιφρονήθηκαν από τους πάντες. Ο Γαβριήλ Αρνέλλος αρθρογραφούσε σε διάφορες εφημερίδες, μεταξύ των οποίων, προδιδακτατορικά στον εβδομαδιαία εφημερίδα "Ελεύθερος" του Πουρνάρα, και δημοσίευσε διάφορα πονήματα. 
Το 1968 υπήρξε ο μοναδικός έλληνας που τόλμησε και έκανε ένσταση κατά του κύρους του δημοψηφίσματος των συνταγματαρχών, για την αποδοχή του νέου Συντάγματος, οι οποίοι επικαλούνταν ότι θα δημιουργήσουν την Ελλάδα Ελλήνων Χριστιανών, με την ανοχή των τότε ποιμεναρχών. Η εφημερίδα "Καθημερινή" σε μια επιφυλλίδα της, είχε αναφέρει το γεγονός αυτό. 
Για την ιστορία, επειδή οι χουντικοί δεν μπόρεσαν να του προσάψουν κάτι το μεμπτό, προκειμένου να υποβαθμίσουν την πρωτοβουλία του, τον ρώτησαν, πώς ενός δικηγόρος με τόσες νομικές ικανότητες δεν προέκυπτε να έχει περιουσιακά στοιχεία. Τους απάντησε ότι εάν του πουν με ποιο ποσόν θα μπορούσε να εξαγοράσει τον θάνατο, μόνον τότε θα ήταν διατεθειμένος να εξασκήσει το δικηγορικό επάγγελμα προς απόκτηση πλούτου, υπενθυμίζοντας τους, ότι τα φαύλα δεν θεραπεύονται δια των φαύλων. 
Ήταν ένας πιστός, διορατικός λαϊκός, με ανοιχτούς ορίζοντες και μακρυά από τυμπανοκρουσίες, ταγμένος στην αξία του οικουμενικού διαλόγου, γιατί το θεωρούσε όφελος για την επιβίωση της ανθρωπότητας ,από την αλαζονεία των ανθρώπων 
Το άρθρο αποτελεί μια ενδιαφέρουσα και κριτική γραφή του παγκόσμιου γίγνεσθαι. 
Νίκος Τζωίτης

ΜΑΝΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ: Παραμονές Δεκαπενταύγουστου

Ο Μάνος Ελευθερίου εν Άνδρω. Μοναστήρι Αγίας Μαρίνας

ΜΑΝΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ
Παραμονές Δεκαπενταύγουστου

Σαν τη λαίδη Μακμπέθ σε υπνοβασία 
πιτσιλισμένη απ’ τον ασβέστη 
στα μαλλιά και το φόρεμα. 

Και τα δωμάτια μοσχοβολούσαν 
παραμονές Δεκαπενταύγουστου. 
Οι φωτιές της ροδιάς. Η αυλή με τη βρύση. 

Τα μυρμήγκια που τρέχουν για να γλιτώσουν. 

Τα σκούπιζες και τα ‘ριχνες στο κηπάκι 
για να σωθούν. 

Ώρα έξι το απόγευμα και μάζευες 
την άγκυρα να ελευθερωθεί το σπίτι. 

Μάζευες τα σκοινιά κι άναβες τις μηχανές 
να φύγει το σπίτι, να σαλπάρει το σπίτι 
και να ταξιδέψει 
στο άσπιλε, αμόλυντε, άφθορε, άχραντε 
και σ’ εκείνο το θεόνυμφε που υποσχόταν δόξες.

Κυριακή, 12 Αυγούστου 2018

Η ΦΩΤΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΛΚΟΥΤΣΙ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΦΩΤΟ)


Από το Χαλκούτσι Αττικής βλέπουμε την μεγάλη φωτιά που ξέσπασε σήμερα το μεσημέρι (Κυριακή 12/08) στην Εύβοια. 
Η πυρκαγιά καίει πυκνό πευκοδάσος και κατευθύνεται προς τα χωριά Κοντοδεσπότι και Σταυρός, τα οποία εκκενώνονται προληπτικά.
Ο ουρανός μαύρισε και κοκκίνισε μαζί...
Τα αεροπλάνα επιχειρούν, αλλά το σκοτάδι δεν θ' αργήσει να πέσει...
Δύσκολα τα πράγματα...


Σάββατο, 11 Αυγούστου 2018

ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑ ΓΗΡΟΚΟΜΗΤΙΣΣΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ


Αρκετά - πλέον - χρόνια πριν, με τον μακαριστό Μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο ψάλαμε την Παράκληση στην Παναγία την Γηροκομήτισσα, που ο ίδιος συνέθεσε για την Μονή στην οποία επί χρόνια εγκαταβίωσε. 
Την ζωντανή εκείνη ηχογράφηση παραθέτουμε εδώ καθώς και ολόκληρη την Ακολουθία του Παρακλητικού Κανόνα. 

Παρασκευή, 10 Αυγούστου 2018

ΑΚΡΑ ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ ΣΙΩΠΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΙΛΟΡΩΣΙΚΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΑΤΡΩΝ

Εφημερίδα Ο Κόσμος της Πάτρας, Παρασκευή 10-8-2018

Την ώρα που ο διπλωματικός πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ελλάδος μαίνεται κυριολεκτικώς, με απελάσεις διπλωματών εκατέρωθεν, άλλο ένα γεγονός προστίθεται που έχει να κάνει με την άρνηση έκδοσης βίζας σε Ρώσους κληρικούς από την Ελληνική Πρεσβεία στη Μόσχα. Και εδώ φαίνεται καθαρά η εκκλησιαστική – ας την πούμε έτσι – διάσταση του θέματος. 
Το Ελληνικό ΥΠΕΞ, με σημερινή ανακοίνωσή του, θυμίζει «στους φίλους Ρώσους ότι καμιά χώρα στον κόσμο δεν θα ανεχόταν απόπειρες α) εξαγοράς κρατικών αξιωματούχων, β) υπονόμευσης της εξωτερικής πολιτικής, και γ) παρεμβάσεις στο εσωτερικό της χώρας». 
Οι παρεμβάσεις αυτές είναι - ως γνωστόν - και εκκλησιαστικού χαρακτήρα, αφού η διείσδυση Πούτιν μέσω Εκκλησίας είναι εκτεταμένη και συστηματική. 
Με τα κείμενά μας Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΑΤΡΩΝ ΚΛΙΝΕΙ ΓΟΝΥ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ, ΑΔΙΑΦΑΝΗΣ ΚΑΙ ...ΥΠΟΠΤΗ Η ΣΧΕΣΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΑΤΡΩΝ ΚΑΙ ΡΩΣΙΑΣ και Ο ΠΑΤΡΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΠΑΙΖΕΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΡΩΣΙΚΗ ΡΟΥΛΕΤΑ… φωτίσαμε κάπως μόνο μία από τις απόπειρες διείσδυσης, αυτήν που επιχειρείται τα τελευταία χρόνια στην Πάτρα, με πρόσχημα τον πολιούχο Απόστολο Ανδρέα, τον οποίον ευλαβούνται ιδιαιτέρως και οι Ρώσοι Ορθόδοξοι. 
Ένα κείμενό μας αναδημοσίευσε στο ιστολόγιό του ο έγκριτος δημοσιογράφος Αριστείδης Βικέτος, ανταποκριτής ΑΠΕ-ΜΠΕ Κύπρου, ενώ σήμερα η εφημερίδα «Ο Κόσμος της Πάτρας» αναδεικνύει το θέμα, προβάλλοντας τα όσα έχουν γραφεί για την φιλορωσική στάση του μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου, καθώς και άλλων μητροπολιτών της Ελλαδικής Εκκλησίας. 
Ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος δεν έχει τοποθετηθεί μέχρι στιγμής δημοσίως και μάλλον δεν πρόκειται, διότι το όλο θέμα έχει ξεφύγει πλέον από την «εκκλησιαστική» του διάσταση και έχει αποκτήσει πολιτική και μάλιστα με μπόλικες δόσεις διαπλοκής.
Πάντως φαίνεται πως αρχίζει και ξετυλίγεται το κουβάρι και οι αποκαλύψεις θα είναι απίθανες!... 
Π.Α.Α.



Δείτε ολόκληρο το δημοσίευμα της εφημερίδας "Κόσμος της Πάτρας" στο portal dete


"ΕΚΥΚΛΩΣΑΝ ΑΙ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΜΕ ΖΑΛΑΙ" - π. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΦΙΡΦΙΡΗΣ


Eκύκλωσαν αι του βίου ηχ πλ δ΄ Σωτηρίου Bλαχοπούλου 8'.59". 
Από το Σώμα Δεύτερο «Καλοφωνικοί Ειρμοί» της σειράς «Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής», του Μανόλη Κ. Χατζηγιακουμή. 
Ψάλλει ο αείμνηστος Πρωτοψάλτης του Πρωτάτου του Αγίου Όρους π. Διονύσιος Φιρφιρής. 
Ο επιμελητής και εκδότης της σειράς, φιλόλογος Μ. Χατζηγιακουμής, σημειώνει για τον συγκεκριμένο Καλοφωνικό ειρμό: 
Ως κείμενο είναι τροπάριο της στ' ωδής του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα: Εκύκλωσαν αι του βίου με ζάλαι, ώσπερ μέλισσα κηρίoν Παρθένε, και την εμήν κατασχούσαι καρδίαν, κατατιτρώσκουσι βέλει των θλίψεων αλλ' εύροιμί σε βοηθόν και διώκτην και ρύστην Πανάχραντε.
Μελικό και δομικό πλαίσιο του ειρμού: περίτεχνες μουσικές φράσεις, άφθονα εξωτερικά στοιχεία, επιτηδευμένη ρυθμική έμφαση, με ηχόχρωμα ωστόσο έντονα ικετευτικό και λιγότερο ηδυπαθές (όπως επιβάλλει και ο οικείος ήχος, του πλαγίου τετάρτου). Λαμπρή η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου, με απόλυτη διακατοχή του ιδιοχρώματος, της ρυθμικής εκφοράς, των εκφραστικών αποχρώσεων. Οι ερμηνείες αυτές του πατρός Διονυσίου, πέρα από την αριστοτεχνική ιδιοπροσωπία τους, απηχούν (και διασώζουν) στο σύνολό τους τη μεγάλη λαϊκή ψαλτική παράδοση του Όρους σε ένα είδος που είχεν ιδιαίτερη παρουσία εκεί τόσο στην παλαιότερη, όσο και στην πιο σύγχρονη, νεωτερική εκδοχή του.


Πέμπτη, 9 Αυγούστου 2018

Γιώργος Κοζίας | Θηβαϊκός κύκλος

Φωτογραφίες από την παράσταση «ΟΙΔΙΠΟΥΣ- Ο μύθος της Ιστορίας του Κόσμου όπως τον είπαν οι Έλληνες”.
Γιώργος Κοζίας | Θηβαϊκός κύκλος
Καλαθά, καλαθά, 
γδάρε μας για το καλάθι. 
ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΓΚΡΙΝ 
Έρχεται κανείς, βρίσκει μια ζωή έτοιμη 
δεν έχει παρά να την προβάρει 
Στην ούγια γράφει: Δέρμα εκτροφείου 

Και στο χαλινάρι το Ολόγραμμα του 
-κομμένο, ραμμένο, φορεμένο- 
Μια ζωοπανήγυρης ο βίος 
κι ο άνθρωπος κρεμασμένος στο τσιγκέλι 
ένα κομμάτι φρέσκο κρέας 
με τον κουβά και τον σανό του 
στον Θηβαϊκό Κύκλο περιμένει τον Τσαμπάση 

Αυτόν που μεταφέρει τις αποτρόπαιες ειδήσεις 
την παρακμή, το πλιάτσικο 
τον Εξευτελισμό σου ξαφνικό και ακατάβλητο 

Τον ζ ω ν τ α ν ό και τον αγέρωχο ν ε κ ρ ό Σου. 


Το ποίημα «Θηβαϊκός κύκλος» συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας για την καλοκαιρινή του παραγωγή: «ΟΙΔΙΠΟΥΣ- Ο μύθος της Ιστορίας του Κόσμου όπως τον είπαν οι Έλληνες”.

"ΡΟΗΝ ΜΟΥ ΤΩΝ ΔΑΚΡΥΩΝ" - ΚΑΛΟΦΩΝΙΚΟΣ ΕΙΡΜΟΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΦΙΡΦΙΡΗ


Pοήν μου των δακρύων ηχ πλ β΄ Σωτηρίου Bλαχοπούλου (με το Kράτημα) 15'.02". 
Από το Σώμα Δεύτερο «Καλοφωνικοί Ειρμοί» της σειράς «Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής», του Μανόλη Κ. Χατζηγιακουμή. 
Ψάλλει ο αείμνηστος Πρωτοψάλτης του Πρωτάτου του Αγίου Όρους π. Διονύσιος Φιρφιρής. 
Ο Μ. Χατζηγιακουμής, σημειώνει για τον συγκεκριμένο Καλοφωνικό ειρμό: 
Ως κείμενο πρόκειται για τροπάριο – Θεοτοκίο της θ’ ωδής του Μικρού Παρακλητικού Κανόνα: Ροήν μου των δακρύων μη αποποιήσης η του παντός εκ προσώπου παν δάκρυον αφηρηκότα, Παρθένε, Χριστόν κυήσασα. Ως μέλος είναι πολύ ενδιαφέρον, σε Κείμενο και Κράτημα. Μέλος εξαιρετικά εκτενές, εξαιρετικά έντεχνο, εξαιρετικά ηδυπαθές, στο ιδιάζον αφαιρετικό ηχόχρωμα του πλαγίου δευτέρου ήχου με μεγάλη επίσης ψαλτική παράδοση στο Άγιον Όρος. Η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου στο δύσκολο, και ιδιότυπο, αυτό μέλος, αναδεικνύει έξοχα, για άλλη μια φορά, την εκφραστική του τέχνη, αισθητήν ήδη στο αυτοσχέδιο, εκτενές απήχημα, κυρίως όμως στον καθαυτό Ειρμό, αλλά και στο ταχύρυθμο Κράτημα. Η σημασία της ερμηνείας αυξάνει ακόμη περισσότερο, αν ληφθεί υπόψη ότι σ’ αυτήν καταγράφεται ασφαλώς και η πλουσιότροπη επεξεργασία από τη μακρόχρονη ψαλτική παρουσία του Ειρμού αυτού στο Άγιον Όρος. Μια ερμηνεία πράγματι μοναδική και ανεπανάληπτα ιστορική.


Τετάρτη, 8 Αυγούστου 2018

Μια θλιμμένη αρχόντισσα είν' η Παναγιά μου


Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ C.N.S. - Έργο 8 (1952-54), κύκλος τραγουδιών σε στίχους του Μάνου Χατζιδάκι, για φωνή και πιάνο. 
Ένας κύκλος έξι τραγουδιών, που γράφτηκαν από το συνθέτη το 1952, με αφορμή το θάνατο ενός νεαρού φίλου του στις 9 Αυγούστου του '51 και που στη συνέχεια τα χάρισε σε έναν άλλο φίλο του στη Βαρκελώνη, C. N. S. τα αρχικά του ονόματός του.
Ο Μάνος Χατζιδάκις αναφέρει πως «οι στίχοι αυτοί γράφτηκαν με τη μουσική τους. Κλίμα τους είναι η υγρασία ενός λιμανιού και θέμα ο χωρισμός. Είναι τραγούδια κι έτσι μονάχα ολοκληρώνουν αυτό που θέλησα να πουν» («Μυθολογία», εκδόσεις «Ύψιλον»). Οι στίχοι των τραγουδιών μάς αποκαλύπτουν τον ποιητή Μάνο Χατζιδάκι. Στην έντυπη έκδοση συνοδεύονταν από σχέδια του Μίνου Αργυράκη.
Πρώτος τραγούδησε τον «Κύκλο του C.N.S» ο Γιώργος Μούτσιος. Η πρώτη παρουσίαση έγινε το Γενάρη του 1959 στην αίθουσα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών από το Μούτσιο και το Χατζιδάκι στο πιάνο. «Τα τραγούδια αυτά τ΄ αγαπώ ιδιαίτερα, γιατί μου φτιάξανε μερικά χρόνια ζωής από τα πιο δικά μου», σημείωνε ο Χατζιδάκις στο οπισθόφυλλο της πρώτης έκδοσης. Και διευκρίνιζε: «Τους στίχους τους έγραψα ή σύγχρονα με τη μουσική ή πρώτα απ' αυτήν, ακολουθώντας πιστά ή ψάχνοντας πολλές φορές μια φόρμα, ένα σχεδιάγραμμα που να περικλείει με λιτότητα ό,τι ήθελα να πω».
Η Φλέρυ Νταντωνάκη χάρισε στα έξη τραγούδια «του C.N.S» τη δική της ερμηνεία, που αποτυπώθηκε στο δίσκο «Ρυθμολογία», από ηχογράφηση στη Νέα Υόρκη το καλοκαίρι 1971, με το Μάνο Χατζιδάκι στο πιάνο. Ήταν μόλις ο Χατζιδάκις είχε συναντήσει τη Νταντωνάκη και «Ο κύκλος του C.N.S» ήταν η πρώτη τους συνεργασία, λίγο πριν την τελετουργία του «Μεγάλου Ερωτικού».


"Η ΠΛΑΤΥΤΕΡΑ ΤΩΝ ΟΥΡΑΝΩΝ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ


Εγώ σ' ανάστησα με χώμα και νερό
Χελιδονάκι να 'σαι μα κι αγρίμι
Να σ' έχω αλφαβητάρι στον καιρό
κι ανέσπερο καντήλι μες στη μνήμη

Μα εσύ γυρεύοντας του ονείρου την πηγή
κοντά στων Ουρανών την Πλατυτέρα
βρήκες φτερά κι αρνήθηκες τη γη
τη σκοτεινή την πρώτη μας μητέρα

Έχετε ακούσει αυτήν την αρχαγγελική κραυγή από την ιέρεια Μαρία Φαραντούρη; Μόλις 1:17. Χωρίς συνοδεία οργάνων. Μια φωνή που σκίζει τον αέρα και μας καλεί να βρεθούμε κοντά στων Ουρανών την Πλατυτέρα, αρνούμενοι τη γη, τη σκοτεινή την πρώτη μας μητέρα.
Ο τίτλος αυτού του "θεοτοκίου", είναι προφανώς εμπνευσμένος από την Πλατυτέρα των Ουρανών, δηλ. την εικόνα της Παναγίας που αγιογραφείται στο εσωτερικό άνω μέρος της κεντρικής κόγχης του Αγίου Βήματος (κοινώς Ιερού) των χριστιανικών ναών. Η κόγχη του Ιερού Βήματος, συνδέει το δάπεδο του ναού με τον τρούλο, συμβολίζοντας έτσι την ένωση της γης με τον ουρανό. Το ρόλο αυτόν της ενώσεως τον εκπληρώνει η Παναγία με τον υπερφυή τόκο της.



Στίχοι εγκόσμιοι και υπερκόσμιοι μαζί, αυτοί του Νίκου Γκάτσου. Μουσική γνησίως λαϊκή, ό,τι πρέπει για να ιστορήσει τη ζωή – σκοτεινή μητέρα, του Μάνου Χατζιδάκι. Το κείμενο σ’ αυτόν τον εξαιρετικό μα όχι τόσο γνωστό δίσκο με τίτλο Σκοτεινή Μητέρα, έχει γράψει ο Γιάννης Τσαρούχης. Ένα εγκώμιο στον «ψεύτη από ταλέντο» Μ. Χατζιδάκι. Και το κολάζ του εξωφύλλου ο Οδυσσέας Ελύτης! Τι υπέροχη αντιστροφή ρόλων!
Αυτός ο κύκλος τραγουδιών γράφτηκε για την Μαρία Φαραντούρη, που ερμηνεύει μοναδικά αυτή την ευλογημένη συνύπαρξη Γκάτσου – Χατζιδάκι. Γιατί η Φαραντούρη υπήρξε και βασική ερμηνεύτρια του Μάνου Χατζιδάκι, κι ας είναι ταυτισμένη περισσότερο με τον Μίκη Θεοδωράκη.
Η Μαρία Φαραντούρη μας λέει γι' αυτόν τον ιδιαίτερο κύκλο τραγουδιών σ’ ένα σύντομο μα καίριο κείμενο που έγραψε πριν δέκα χρόνια στην Καθημερινή:




"Η Σκοτεινή Μητέρα, [Έργο 45 (1985-86)] είναι απόσταγμα πείρας δύο μεγάλων δημιουργών: του Μάνου Χατζιδάκι και του Νίκου Γκάτσου. Είχα την τύχη τότε να το τραγουδήσω στο δίσκο και στις περιορισμένες συναυλίες που ακολούθησαν, υπό τη διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη.
Η Σκοτεινή Μητέρα, παρά τις προθέσεις των δημιουργών της να γράψουν "απλά" τραγούδια, είναι ένα "ακριβό" λυρικό έργο, όπου αναδεικνύεται η πλούσια μελωδική γραφή του Χατζιδάκι και ο ποιητικός λόγος του Γκάτσου, φορτισμένος από τις διαψεύσεις μιας ζωής. Οι ακροατές, στους οποίους απευθύνεται, πρέπει να "βασανίζονται" από ευαισθησίες υπαρξιακές και πνευματικές ανησυχίες."



Η "Πλατυτέρα των Ουρανών" των Χατζιδάκι - Γκάτσου είναι αναμφισβήτητα ένας ύμνος! Ένας ύμνος - "ανέσπερο καντήλι μες στη μνήμη". Για την Παναγία, για κάθε μάνα, για κάθε ψυχή που "γυρεύει του ονείρου την πηγή". 
π.α.ανδριόπουλος
Related Posts with Thumbnails