Πέμπτη, 13 Δεκεμβρίου 2018

ΕΝΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΣΥΝΘΕΤΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΙΑ ΤΑ 10 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ


O Δήμος Λαυρεωτικής, το Ν.Π.Δ.Δ. ΘΟΡΙΚΟΣ και η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ Κερατέας διοργάνωσαν την Κυριακή 9 Δεκεμβρίου 2018 το απόγευμα, στο Πολιτιστικό Κέντρο Κερατέας (Στ. Ρώμα 12), συναυλία - αφιέρωμα στη μνήμη του συνθέτη Δημήτρη Νικολάου, με αφορμή τα 10 χρόνια από το θάνατο του. Το μουσικό μέρος της εκδήλωσης κάλυψε Κουαρτέτο Σαξοφώνων και σολίστ πιάνου.
Για την προσφορά του Δημήτρη Νικολάου μίλησε ο Θωμάς Ταμβάκος, μουσικογράφος - κριτικός - ερευνητής-συγγραφέας, επίτιμο μέλος Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών και φίλος του συνθέτη.
Ο Δημήτρης Νικολάου θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες της διασποράς που γεννήθηκε στη Κερατέα αλλά έζησε και εργάστηκε στη Ρώμη. Άρχισε να συνθέτει σε ηλικία δεκατριών ετών και δημιούργησε πάνω από 290 συνθέσεις, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται 3 όπερες, 5 συμφωνίες για μεγάλες ορχήστρες, πολυάριθμα κονσέρτα για σολίστες και ορχήστρες, μικρές και μεγάλες, πολλά έργα για χορωδίες, ηθοποιούς και μουσική για μπαλέτο. Στις 29 Μαρτίου 2008 μας άφησε σε ηλικία μόλις 62 ετών. Σε αναγνώριση της μεγάλης προσφοράς του το Δημοτικό Ωδείο Κερατέας φέρει το όνομα του.


ΟΜΙΛΙΑ ΘΩΜΑ ΤΑΜΒΑΚΟΥ
Αγαπητοί φίλοι και φίλες καλησπέρα σας. 
Έχουν περάσει ήδη δέκα χρόνια και επτά μήνες, όταν το ρολόι του χρόνου έδειχνε περίπου 12 το μεσημέρι, την 29η Μαρτίου του 2008. Τότε η καρδιά του πολυαγαπημένου Δημήτρη Νικολάου σταμάτησε να χτυπά στο νοσοκομείο της Ρώμης. Εκεί νοσηλευόταν δίνοντας πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο. Έφυγε από κοντά μας για να συναντήσει το φως της αιωνιότητας. Ήταν 62 ετών και στην πλέον ώριμη φάση της μουσικής δημιουργίας του. Η είδηση του χαμού του μας συγκλόνισε τότε αλλά και συνεχίζει να βαραίνει την καρδιά μας. Σημάδεψε για πάντα τη ζωή της οικογένειάς του και των αμέτρητων φίλων του αλλά και του κοινού που τον γνώρισε μέσα από την υπέροχη μουσική του. Φάρος φωτεινός, βαθυστόχαστος, μας άφησε τεράστιο κενό, αλλά και πλούσια παρακαταθήκη, αρκετή για να τον αισθανόμαστε κοντά μας συνεχώς. Συγκεντρωθήκαμε εδώ απόψε, χάρη στην πρωτοβουλία του Συνδέσμου Πνευματικής και Κοινωνικής Δραστηριότητας της Κερατέας «Χρυσή Τομή», του Δήμου Λαυρεωτικής και του Νομικού Προσώπου «Θορικός», για να του στείλουμε το μήνυμα ότι μετά από τόσα χρόνια δεν τον ξεχάσαμε. Ευχαριστώ τη «Χρυσή Τομή» και τον Σταμάτη Παπαθανασίου για την τιμή προς το πρόσωπό μου να μού δώσει το βήμα του ομιλητή. Είναι η τέταρτη φορά που έχω την τιμή να μιλήσω για τον Δημήτρη Νικολάου, μετά τις προηγηθείσες εκδηλώσεις, το 2003, το 2008 και το 2010, εδώ στην Κερατέα, τη γενέτειρά του.


Με την ομιλία μου θα επιχειρήσω να αποτίσω εκ νέου φόρο τιμής στη μνήμη του κορυφαίου μουσουργού, σκηνοθέτη, διευθυντή ορχήστρας, μουσικογράφου, μουσικοπαιδαγωγού, ζωγράφου και θεατρολόγου, του Χόμο Γιουνιβερσάλις Δημήτρη Νικολάου προσεγγίζοντας: α) τα άφθονα ποιοτικά στοιχεία του ως ανθρώπου και β) το πολυσχιδές και ερικυδές μουσικό Έργο του. Για τα ποιοτικά στοιχεία θα μπορούσα να μιλώ για αρκετές ώρες. Θα σταθώ στα παρακάτω ελάχιστα, ως στοιχεία περιγραφής του χαρακτήρα του, όπως τον γνώρισα: ήταν άνθρωπος ζεστός και ευχάριστος ως συνομιλητής, απίστευτα τρυφερός, συγκαταβατικός και υπομονετικός, θετικός και συγκροτημένος πάντα στη σκέψη του, εξυπηρετικός, γενναιόδωρος και καλόκαρδος, ευαίσθητος και ρομαντικός, και πάντα πράος. Αυτά είναι μερικά που μου έρχονται στο μυαλό μου όταν τον σκέφτομαι. Και αυτό συμβαίνει συχνά. 
Ας δούμε εν τάχει ποια ήταν η εξηνταδυάχρονη γήινη πορεία του με αναφορά σε μερικούς σταθμούς της. Ένα σύντομο ταξίδι με τη χρήση διαφανειών και με την ελπίδα να το βρείτε συναρπαστικό. Πριν από 62 χρόνια λοιπόν, στις 21 Οκτωβρίου του 1946, εδώ στην Κερατέα, ο Δημήτρης ήρθε στη ζωή, με γονείς τον Χαράλαμπο Νικολάου από τη Θήβα και την Ηπειρώτισσα Δήμητρα Μεγγούλη. Ήταν μία πολύ δύσκολη εποχή για τον τόπο από κάθε άποψη και με έναν εμφύλιο σε εξέλιξη. Διέμενε ακόμη στην Κερατέα όταν μόνος του ξεκίνησε να μελετά μουσική θεωρία χωρίς να το γνωρίζει η οικογένειά του. Μάλιστα το 1959, στα 13 του, συνέθεσε το πρώτο μουσικό του έργο. Είναι μία ενδιαφέρουσα Σονάτα για μαντολίνο και πιάνο


Ο Δημήτρης έγραψε αυτή τη σονάτα γοητευμένος ως ακροατής, από το ‘παιδικό’ και αναπάντητο ερώτημα της πρόκλησης των διαφορετικών αισθημάτων και εντυπώσεων που πηγάζουν όταν ακούμε διαφορετικά μεταξύ τους μουσικά έργα. Εξάλλου έχει γραφεί πολλές φορές το πόσο γοητεύθηκε από τη θέαση και την ακρόαση των μαυροφορεμένων γυναικών που θρηνούσαν την απώλεια αγαπημένου προσώπου τους. Επίσης τον είχε συναρπάσει και η τέχνη των πλανόδιων λαϊκών βιολιστών της περιοχής όπως ο περίφημος τότε Καλκούνης. Πριν καν τελειώσει τις εγκύκλιες σχολικές σπουδές του είχε ήδη πέντε συνθέσεις στην εργογραφία του. Είναι εντυπωσιακό το πώς συνέθεσε έργα δύσκολης φόρμας, όπως τη Σονατίνα Μπρέβε για βιολοντσέλο και πιάνο, και κυρίως το πρώτο του Κουαρτέτο για έγχορδα, χωρίς να έχει κάνει ουσιαστικές μουσικές σπουδές. Αλλά όταν έχεις το ταλέντο και τις ικανότητες, όπως ο Δημήτρης Νικολάου, πολλά μπορείς να κάνεις. Η αναζήτηση στην απάντηση του ερωτήματος, πότε, που και πώς στην ζωή του ανθρώπου δημιουργείται και σχηματίζεται η μουσική γλώσσα, αλλά και βιοποριστικοί λόγοι, τον οδήγησαν, το 1965, στη Ρώμη της Ιταλίας. Γράφτηκε στο Πειραματικό Κέντρο Κινηματογράφου για σπουδές σκηνοθεσίας, φωτογραφίας και μοντάζ με καθηγητές τον Μπελόκιο, τον Κούνδουρο και άλλους γνωστούς σκηνοθέτες. Προοδευτικό πνεύμα όπως ήταν, αντιτάχθηκε ευθύς εξ αρχής στη δικτατορία των συνταγματαρχών και αρνήθηκε να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία ζητώντας πολιτικό άσυλο. Περάτωσε τις σπουδές του και είχε αρχίσει να εργάζεται ως επαγγελματίας σκηνοθέτης. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 γράφτηκε επίσης στη Σχολή Λογοτεχνίας και Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης. Αναζητούσε εναγωνίως την απάντηση στα ερωτήματά του με την μελέτη των γραπτών του Αριστοτέλη, του Ιταλού μουσουργού-ερευνητή του πρώϊμου μπαρόκ Μπιάτζιο Μαρίνι και του Αυστριακού φιλοσόφου Ρούντολφ Στάϊνερ. Η συνεχής προσωπική μουσικολογική έρευνα, παράλληλα με τις φιλοσοφικές αναζητήσεις και τη σκηνοθετική του δράση, του άνοιξε νέους μουσικούς ορίζοντες. Μελέτησε το έργο του Ιταλού συνθέτη και μαέστρου Μπρούνο Μαντέρνα, ενός από τους δημιουργούς της ακουσματικής μουσικής. Για αυτόν τον καινοτόμο δημιουργό, το 1974 ο Δημήτρης συνέθεσε το έργο Οδύνη για μικρή ορχήστρα, αφιερωμένο στη μνήμη του, έναν χρόνο μετά το θάνατό του. Όπως καταλαβαίνετε, προσπαθούσε να είναι ενεργός μέσα στη σύγχρονη μουσική πραγματικότητα και πρωτοπορία και όχι να επαναπαυθεί σε εύκολες λύσεις. Η συνεχής αναζήτηση τον οδήγησε τελικώς, το 1975, στο δοκίμιο Η μαριονέττα και το ανδρείκελο του καινοτόμου καθηγητή της ψυχιατρικής Μάσσιμο Φατζιόλι, έναν από τους σταθμούς της ζωής του. Η επαφή με τις επαναστατικές ανακαλύψεις του Φατζιόλι στη ψυχιατρική και της ομάδας «Ομαδική Έρευνα» οι οποίες αφορούν τις ανθρώπινες-ηθικές διαστάσεις του συνθέτη-δημιουργού και απορρίπτουν την λογική των «έξυπνων συλλογισμών, λογαριασμών και τακτοποιήσεων», επέφεραν τις επιζητούμενες αλλαγές στον τρόπο χρήσης της μορφής, της δομής και της ανάπτυξης του μουσικού έργου. Η μουσική του πλέον είναι ‘δεμένη’ με την πραγματικότητα, τα γεγονότα, τους ανθρώπους, χωρίς ποτέ να είναι μίμηση, μεταγραφή, αντιγραφή. Η επίδραση του Φατζιόλι στον Δημήτρη εμφαίνεται και στα ζωγραφικά σχέδια του τελευταίου τα οποία μοιάζουν πάρα πολύ με τα ανάλογα σχέδια του ψυχίατρου. Μόλις είχε τελειώσει την Συμφωνία του Καλοκαιριού, το πρώτο ορχηστρικό έργο του και τα Τραγούδια της Αντίστασης σε μορφή ορατορίου, διάρκειας 80 λεπτών. Είναι δύο από τα καλύτερα έργα του στη δεκαετία του ’70. Μακάρι να είχα χρόνο να σας έβαζα μερικά αποσπάσματα ν’ ακούσετε. Η προοδευτική φύση του τον οδήγησε σε άλλη μία μοναδική μουσική σύλληψη: τη σειρά έργων με τίτλο Στράσσεν μιουζίκ, δηλαδή Μουσική του δρόμου. Αφορά τη δημιουργία 25 συνολικά έργων, για ένα έως πέντε όργανα κυρίως πνευστά, με εκμετάλλευση των ξεχωριστών και πολυποίκιλων ιδιοτήτων των μουσικών οργάνων και με μοναδικό συνδυασμό ηχοχρωμάτων. Ο Δημήτρης τα συνέθεσε με την προτροπή να παρουσιάζονται, με θεατρική κίνηση, όχι σε συναυλιακούς, αλλά σε ανοικτούς και κλειστούς χώρους κοινωνικών δραστηριοτήτων: στον δρόμο, στο εργοστάσιο, σε εμπορικά κέντρα, σε πλατείες, ακόμη και σε ταράτσες πολυκατοικιών. Αυτό ήταν απόρροια της έντονης πολιτικοποίησής του και μία απόλυτα δημοκρατική θεώρηση για την τέχνη υπό το πρίσμα «Η τέχνη για τον λαό». Η γοητευτική αυτή περιπέτεια τον απασχόλησε από το 1976 έως τον θάνατό του. Είχε ήδη νυμφευθεί τη γλυκύτατη Πάολα Κορτέζε, άξια συμπαραστάτριά του, μέχρι το τέλος της ζωής του. Η συνεχής έρευνα του Δημήτρη ουδέποτε διασπάστηκε από τη συνθετική πράξη με το βασανιστικό ερώτημα: «...γιατί αυτό το έργο να προκαλεί μία ιδιαίτερη συγκίνηση/διαίσθηση, ενώ κάποιο άλλο να προκαλεί μία διαφορετική;...» όπως προανέφερα στην αρχή της ομιλίας μου). Ως συνέχεια αυτού του ερωτήματος προσπάθησε να ανακαλύψει και να ορίσει την ‘ανθρώπινη μελωδία’. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία μουσικών έργων στα οποία η εξέλιξη επέρχεται από τη συνοχή και τη συνεχή αλλαγή των εσωτερικών εικόνων, δεμένων δυναμικά με συναισθήματα και μόνον. 


Έτσι ξεκίνησε τη γραφή του έργου Η Μελωδία που βρέθηκε, μουσικό οδοιπορικό υπό μορφή μπαλέτου για ορχήστρα, με αναφορά στον Όμηρο. Κύριο στοιχείο αυτού του έργου αλλά και αρκετών κατοπινών, είναι το χιούμορ: ανάλαφρο, διακριτικό, αλλά και διονυσιακό. Στη δεκαετία του ’80, όταν πρωτογνώρισα το Δημήτρη, η δημιουργική φλέβα του έβγαλε υπέροχους μουσικούς θησαυρούς. Η μουσική δημιουργία του χαρακτηρίζεται πλέον από διευρυμένο ρυθμικό σφρίγος το οποίο προσδίδει σε αυτή αμεσότητα και διάθεση επικοινωνίας με τον ακροατή. Κυριαρχούν τρία κορυφαία έργα. Το πρώτο είναι η όπερα δωματίου Μάθημα μουσικής που γράφτηκε το 1982 και που, κατά τον μουσικολόγο Βαλέντε, «…αγγίζει την τελειότητα, μουσικά και θεατρικά…». Το δεύτερο οι Εραστές για ενόργανο σύνολο, έργο του 1985 και το τρίτο ο Νόστος για έξι όργανα, έργο του 1989, με το οποίο φανερώνει τη μεγάλη του νοσταλγία για την Ελλάδα. Είχαν προηγηθεί και άλλα έργα με ελληνικό χρώμα. Αυτό βέβαια συνεχίστηκε και στα επόμενα χρόνια. Ως γνώστης επίσης, και λάτρης της ελληνικής παραδοσιακής και λαϊκής μουσικής, διαπότισε το σώμα της μουσικής δημιουργίας του με απόηχους (μοτίβα και ρυθμικά σχήματα) από την μητέρα πατρίδα, με καθαρά προσωπικό τρόπο εναρμόνισης, αποφεύγοντας ν’ ακολουθεί την πρωτογενή μελωδική γραμμή. Η ευστροφία και το γνωστικό του υπόβαθρο τον οδήγησε στην δημιουργία νέων ρυθμικών και ασύμμετρων σχημάτων που χαρακτηρίζονται από τις συνεχείς εναλλαγές και κινήσεις. Περισσότερα από 40 έργα του έχουν ελληνικούς τίτλους. 


Ξέχασα να σας πω το ότι πολλά έργα του βραβεύτηκαν σε διεθνείς διαγωνισμούς σύνθεσης, όπως οι Νύχτες για ενόργανο σύνολο, έργο του 1990, οι οποίες «…καθήλωσαν για μισή ώρα, χωρίς αναπνοή το κοινό, το οποίο στο τέλος ξέσπασε σε ατελείωτο χειροκρότημα…» όπως έγραψε η μουσικοκριτικός Χόφμαν. Ήδη στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ξεπέρασε τις 100 συνθέσεις και πολλές από αυτές τις επεξεργαζόταν συνεχώς με νέες ενορχηστρώσεις. Όπως με την 4η και την 5η εκδοχή του Μικρού μαδριγαλιού στη μορφή για φωνή και κουαρτέτο σαξοφώνων, ή φωνή και πιάνο, ιδιαίτερα τιμητικό γαμήλιο δώρο του Δημήτρη σε μένα και τη σύζυγό μου η οποία το πρωτοερμήνευσε. Η σαφής προτίμηση του Δημήτρη προς συγκεκριμένα μουσικά όργανα όπως η ανθρώπινη φωνή, το σαξόφωνο και τα νυκτά (κιθάρα και μαντολίνο) είναι δομικό χαρακτηριστικό της μουσικής δημιουργίας του. Κυρίαρχη θέση κατέχει το σαξόφωνο με 60 περίπου συνθέσεις. Δεν νομίζω ότι υπάρχει σαξοφωνίστας στην Ελλάδα, όπως ο αγαπητός μου Στάθης Μαυρομμάτης, επίσης στενός φίλος του Δημήτρη, αλλά και στο εξωτερικό, που να μην γνωρίζει αυτή τη σπουδαία δημιουργική πλευρά του Δημήτρη που συχνά απαντά και στη δισκογραφία. Όπως και το δισκογράφημα που περιέχει το 3ο κοντσέρτο για σαξόφωνο του Δημήτρη με σολίστα ερμηνευτή τον Στάθη. Ίσως κάποιοι να θυμούνται ότι η παρουσίασή του έγινε στο Ωδείο ‘Δημήτρης Νικολάου’, εδώ στην Κερατέα το 2010. Ακαταπόνητος, ανήσυχος δημιουργικά και απίστευτα εύστροφος, δεν αρκέστηκε σε εύκολες ή εμπορικές λύσεις. Ως γνώστης της σύνδεσης μουσικής με το θέατρο και τις εικαστικές τέχνες, αλλά και ως καθηγητής σκηνικού τραγουδιού και δραματουργίας φωνής στο Εθνικό Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος των Συρακουσών και στην Ακαδημία Θεάτρου της Καλαβρίας, πρέσβευε την έμφυτη θεατρικότητα και τη δραματοποιημένη σκηνική δράση, και επίσης τη διάνοιξη νέων οριζόντων στον συνδυασμό οργάνων, ετερόκλητων μεταξύ τους. Η Πάολα τον συντρόφευε στις μύχιες σκέψεις του και από αυτή τη συνεργασία προέκυψε η θαυμάσια όπερα Έρως και Ψυχή σε λιμπρέτο της Πάολας, που μας παραπέμπει στο αριστουργηματικό γλυπτό του Αντόνιο Κανόβα στο μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι. Φυσικά και δεν ξέχασε την αγαπημένη ιδιαίτερη πατρίδα του για την οποία συνέθεσε το έργο Κερατέα για 8 κρουστούς. Δεν ξέρω αν το θυμόσαστε, αλλά πρώτη φορά εκτελέστηκε εδώ, στην Κερατέα, πριν από 15 χρόνια. Ο Δημήτρης έφυγε το 2008 για τον κόσμο των αγγέλων και από εκεί πλέον γράφει ουράνια μουσική. Εδώ στον πλανήτη γη οι πολυάριθμοι φίλοι του από τη μουσική κοινότητα δεν τον ξέχασαν και αρκετές φορές ερμηνεύουν κάποιες από τις 300 συνθέσεις του. Σε αυτά τα δέκα χρόνια απουσίας πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον 14, γνωστές σε μένα, συναυλίες και εκδηλώσεις στη μνήμη του, 4 στην Ελλάδα. Γράφτηκαν επίσης περισσότερα από 50 άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες. Εξαιρετικό ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει το θαυμάσιο συγγραφικό πόνημα Ούνα Ριτσέρκα Περσονάλε (Mά προσωπική αναζήτηση) των εκδόσεων Παπαγκένο του Μπάρι, το οποίο επιμελήθηκε η Μαρία Κριστίνα Καλνταρόλα. Περιέχει αρκετά κείμενά του, συνεντεύξεις του και διάφορα άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά. Ευελπιστώ ότι η ενδεχόμενη ελληνική μετάφραση του βιβλίου θα φωτίσει σημαντικές πτυχές της κορυφαίας προσωπικότητάς του. 
Η μουσική του είναι πάντα επίκαιρη, πάντα ζωντανή και προκλητική και σε κατακυριεύει όταν την ακούς. Και την αναγνωρίζεις ως δική του δημιουργία. Και αυτό είναι μεγάλο επίτευγμα για έναν συνθέτη. Ελπίζω, κλείνοντας, να συμφωνήσετε μαζί μου.
Αγαπημένε Δημήτρη «ποτέ δεν θα σε ξεχάσουμε!» 
Σας ευχαριστώ πολύ.


ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑΣ 
- Dance (από το έργο Four Sax Dances op.164) για κουαρτέτο σαξοφώνων
S.T.A.B Saxophone Quartet
- Strassenmusik N.9 για κλαρινέτο σόλο
Κώστας Τζέκος, κλαρινέτο
-  Habanera, Siciliana (από το έργο Three Sax Music Moments op. 207) για σαξόφωνο άλτο και πιάνο
Guido de Flaviis, σαξόφωνο
Σπύρος Σουλαδάκης, πιάνο
- Nissiotico (από το έργο Two Original Greek Dances op.143) για σαξόφωνο άλτο και πιάνο
Στάθης Μαυρομμάτης, σαξόφωνο
Χριστίνα Παντελή, πιάνο
- Tango 'a modo mio', Seduction dance (από το έργο Four Sax Dances op.164) για κουαρτέτο σαξοφώνων
S.T.A.B Saxophone Quartet
- Serenata con danza (από το έργο SaxQuartet N.2 op.34n.2) για κουαρτέτο σαξοφώνων
S.T.A.B Saxophone Quartet
Guido de Flaviis, σοπράνο σαξόφωνο
Στάθης Μαυρομμάτης, άλτο σαξόφωνο
Ilia Samsonov, τενόρο σαξόφωνο
Κώστας Τζέκος, βαρύτονο σαξόφωνο


Παραθέτουμε στη συνέχεια το πρόγραμμα του αφιερώματος στον Δημήτρη Νικολάου στην Κερατέα, καθώς και παλιότερα άρθρα του Θωμά Ταμβάκου για τον συνθέτη. 



Τετάρτη, 12 Δεκεμβρίου 2018

Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΝΑ ΕΠΙΛΥΣΕΙ ΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ

Από τις συναντήσεις του 2000 για το Ουκρανικό.
Ο μακαριστός Κιέβου Βλαδίμηρος εν μέσω του Αρχιμ. Αθηναγόρου (νυν Βελγίου) και του
Πρωτοπρεσβυτέρου Νικολάι Μπαλασώφ, του Πατριαρχείου Μόσχας. 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Είναι αρκετοί αυτοί που προτάσσουν ως επιχείρημα στο ζήτημα της χορήγησης της Αυτοκεφαλίας στην Ουκρανία, το ερώτημα: «Γιατί τώρα; Γιατί το Οικουμενικό Πατριαρχείο επέλεξε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή; Κάτι συμβαίνει…». 
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στην πρόσφατη επιστολή που απέστειλε προς τον Μητροπολίτη Κιέβου Ονούφριο, της δικαιοδοσίας του Πατριαρχείου Μόσχας, και τον καλεί να συμμετάσχει στην Ενωτική Σύνοδο της 15ης Δεκεμβρίου, λέει και κάτι πολύ σημαντικό: Το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποφάσισε να δώσει την Αυτοκεφαλία στην Ουκρανία για να θεραπεύσει τα πολυχρόνια σχίσματα «μη δυναμένης της αδελφής Εκκλησίας της Μόσχας την θεραπείαν ταύτην επιφέρειν…». 
Το αίτημα της Αυτοκεφαλίας, το οποίο αποτελεί και δικαίωμα του Ουκρανικού λαού, τίθεται ήδη μετ’ επιτάσεως τουλάχιστον από το 2008, οπότε και ο Οικουμενικός Πατριάρχης επισκέφθηκε επισήμως το Κίεβο, με αφορμή την επέτειο των 120 χρόνων από τον εκχριστιανισμό των Ρως. Πολλοί τότε ανέμεναν – και το κλίμα ήταν …πολεμικό – πως ο Πατριάρχης θα δώσει την Αυτοκεφαλία στην Ουκρανία επί τόπου, κάτι το οποίο δεν έγινε. 
Δέκα χρόνια μετά μπορούμε να πούμε ότι «επέστη ο καιρός» και – κατά πολλούς – άργησε το Φανάρι να ανταποκριθεί στο αίτημα της Ουκρανίας. Όμως, το Πατριαρχείο πασχίζει για την εξεύρεση λύσης με τη συμμετοχή της Μόσχας εδώ και 20 χρόνια τουλάχιστον! 
Στην πρόσφατη συνέντευξη του στο «ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ» ο Σεβ. Μητροπολίτης Βελγίου κ. Αθηναγόρας μας είπε τα εξής αποκαλυπτικά και άγνωστα στους πολλούς: 
«Προσωπικά έχω συμμετάσχει τρείς φορές σε αποστολές του Πατριαρχείου μας, σε διμερείς συναντήσεις των δύο Εκκλησιών, στην Ζυρίχη, στην Γενεύη και στην Ουκρανία. Η αποστολή του Πατριαρχείου μας στη Ζυρίχη αποτελούνταν από τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη, τον Μητροπολίτη Φιλαδελφείας Μελίτωνα και εμένα ως γραμματέα, ενώ την αποστολή του Πατριαρχείου Μόσχας αποτελούσαν ο σημερινός Πατριάρχης Κύριλλος, ως Μητροπολίτης Σμολένσκ, ο Μητροπολίτης Οδησσού Αγαθάγγελος και ως γραμματέας ο Πρωτοπρεσβύτερος Νικολάι Μπαλασώφ. Θυμάμαι ότι είχαμε δεχτεί αντιπροσώπους από τις τρείς ομάδες των Ορθοδόξων της Ουκρανίας. Το 2000 εκ μέρους των Μητροπολιτών που έλαβαν μέρος στις συνομιλίες πήγαμε με τον π. Νικολάι στην Ουκρανία για να εξετάσουμε την κατάσταση επιτόπου. Θέλω να πω πως δεν πρόκειται για ένα καινοφανές ζήτημα.» 
Σε εκείνες, δηλ.,  τις συναντήσεις είχαν προσέλθει και οι μέχρι πρότινος σχισματικοί της Ουκρανίας, αλλά λύση δεν βρέθηκε. Η Ρωσική Εκκλησία τορπίλισε την όλη διαδικασία. Γιατί άραγε η Μόσχα δεν μας λέει τίποτα για εκείνες τις προ εικοσαετίας προσπάθειες και γιατί ναυάγησαν; 
Έχει αναλογιστεί, άραγε, το Πατριαρχείο Μόσχας τις ευθύνες του; Εκείνο οδήγησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην ανάληψη δυναμικής πρωτοβουλίας για την χορήγηση Αυτοκεφαλίας. 
Ο μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίων ο οποίος ρίχνει «τον λίθο του αναθέματος» στο Φανάρι έχει αναλογιστεί ότι η Εκκλησία του ευθύνεται για τον διχασμό; Και ο διχασμός είναι βαθιά στο σώμα της Ουκρανίας. Όταν ο μητροπολίτης Οδησσού Αγαθάγγελος (της δικαιοδοσίας της Μόσχας) απευθύνει έκκληση στον Πατριάρχη Μόσχας για την απελευθέρωση Ουκρανών αιχμαλώτων από την Ρωσία, ο κ. Ιλαρίων δεν αντιλαμβάνεται ποιος είναι η αιτία του σχίσματος; 
Τέλος, ο Βολοκολάμσκ Ιλαρίων προσπαθεί να πείσει – πρώτα τον εαυτό του, μάλλον – ότι έχει χαθεί το κύρος του Οικουμενικού Πατριάρχου, λόγω του Ουκρανικού. Ίσως θα πρέπει να κοιτάξει τον εαυτό του, γιατί λόγω των αδέξιων – επιεικώς - χειρισμών του στο ζήτημα, έχει χάσει το αύριο…

Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2018

"ΤΑ ΖΑΡΙΑ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΑΘΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΥΚΑ


Ένα γνησίως λαϊκό τραγούδι, Τα ζάρια, σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι και στίχους Αγαθής Δημητρούκα από το ανολοκλήρωτο έργο του συνθέτη Παίδες επί Κολωνώ (1977-78).
Έξι τραγούδια σώζονται από το έργο αυτό και η ακρόαση τους φανερώνει πως αποτελούν αναμφισβήτητα ένα χατζιδακικό αριστούργημα: Τα ζάρια, με πλήρη ορχήστρα, παρ' όλο που η ηχογράφηση του είναι οδηγός, προορισμένη δηλαδή για κάποιον από τους ερμηνευτές του συνθέτη της εποχής εκείνης. Τα άλλα πέντε, σε στίχους Νίκου Γκάτσου, Μιχάλη Μπουρμπούλη και του ίδιου του Χατζιδάκι, για πιάνο και φωνή με ιδανικό ερμηνευτή τον βαρύτονο Σπύρο Σακκά.
Η ηχογράφηση που παραθέτουμε εδώ του τραγουδιού Τα ζάρια είναι από τον ψηφιακό δίσκο Μάνος Χατζιδάκις 2000 Μ.Χ. και τραγουδάει ο ίδιος ο συνθέτης. Πρόκειται για την πρώτη εμφάνιση του τραγουδιού στη δισκογραφία.


Φέρανε καλή ζαριά 
και με βγάλανε στις πόρτες,
παίζοντας με σιγουριά 
τρεις αλήτες και τρεις μόρτες

Ένας ήταν απ’ τη Χιό,
άλλος απ’ την Καλαμάτα 
και ο τρίτος σα στοιχειό,
μου τις έριχνε γεμάτα. 

Ήμουνα καλό παιδί
με φιλότιμο κι αξία
πριν χαλάσω δηλαδή 
μέσα στη χαρτοπαιξία

Παρασύρθηκα κι εγώ, 
όπως τόσοι κι άλλοι τόσοι.
Μες στα χρέη θα πνιγώ 
και κανείς δε θα με σώσει.

Ήταν τρία τα παιδιά, 
που μ’ αλλάξανε τα φώτα 
και μ’ αφήσαν μια βραδιά 
σαν τη μαδημένη κότα. 

Μάνα, κάνε μιαν ευχή, 
να μου `ρθει δεξιά το ζάρι,
να μην είμαστε φτωχοί 
μες στου κόσμου το παζάρι.

Θε μου, σε παρακαλώ, 
άνοιξε κι εσύ μια πόρτα, 
πριν μου φύγει το μυαλό 
και με πάρ' η κάτω βόλτα.


ΣΤΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΣΟΛΖΕΝΙΤΣΙΝ


Σαν σήμερα γεννήθηκε ο μεγάλος  Ρώσος συγγραφέας Αλεξάντρ Σολζενίτσιν (1918-2018). 
Το Περιοδικό ΣΤΕΠΑ (Επιθεώρηση Ρωσικού Πολιτισμού) και το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» πραγματοποιήσαμε πέρυσι τέτοια μέρα (11 Δεκεμβρίου 2017) στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων, ένα αφιέρωμα στο «Έτος Σολζενίτσιν», που είναι το 2018, καθώς  συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από την γέννησή του και 10 από τον θάνατό του (3 Αυγούστου 2008).
Ομιλητές ήσαν οι:  
Δημήτρης Τριανταφυλλίδης: «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ: ο τόκος των καταθέσεων στην τράπεζα της μνήμης ή ένας πρόλογος που δεν δημοσιεύτηκε ποτέ». 
Δημήτρης Μπαλτάς: «Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν και η λογοτεχνία του γκουλάγκ». 
π. Πέτρος Μινώπετρος: «Ο μάρτυρας και η συνείδηση των θυμάτων του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού». 
Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος: «Η συνάντηση δύο Αλεξάνδρων: π. Αλέξανδρος Σμέμαν – Αλεξάντρ Σολζενίτσιν». 
Παραθέτουμε στη συνέχεια το βίντεο της εκδήλωσης.


Δείτε το αφιέρωμα του περιοδικού Στέπα  (τεύχος 9, 2018) στον Σολζενίτσιν εδώ
Οι αναρτήσεις της Ιδιωτικής Οδού για τον Σολζενίτσιν εδώ


Δευτέρα, 10 Δεκεμβρίου 2018

O ΕΛΙΣΑΒΕΤΙΑΝΟΣ MAGNUS EROTICUS ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ


π.α. ανδριόπουλος
Η Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής μας έδωσε μία από τις καλύτερες παραγωγές της: Μάνος Χατζιδάκις Magnus Eroticus Rebranding opus 30, σε καλλιτεχνική επιμέλεια Ανδρέα Λινού και μεταγραφή για μπαρόκ σύνολο του Μιγκέλ Ανρύ.
Η ιδέα ευφάνταστη, η εκτέλεση εξαίσια!
Ο διαχρονικός Χατζιδάκις σε όλο του το μεγαλείο.
Οι συντελεστές του εγχειρήματος ανεδείχθησαν άξιοι της μουσικής ποιητικής!
Μια λιτή, μα πέρα ως πέρα ...ερωτική παραγωγή, που αξίζει να κάνει διεθνή καριέρα.
Ήταν θαυμάσια και η ιδέα να μετατραπεί η Εναλλακτική Σκηνή σε στούντιο ηχογράφησης με το κοινό να γίνεται μέρος μιας σπάνιας μουσικής εμπειρίας, καθώς το Magnus Eroticus ηχογραφήθηκε ζωντανά. 
Την μεταγραφή του Μιγκέλ Ανρύ την θεωρώ αληθινή δημιουργία. 
Αλλά και οι ερμηνευτές ήσαν, επίσης, συνδημιουργοί! 
Θα έλεγα ότι ο Magnus Eroticus ήταν μια αναδημιουργία, αντάξια της χατζιδακικής λογικής. 
Μια παράσταση απολύτως θρησκευτικού χαρακτήρα, σαν λειτουργία. 
Μόνη ...παραφωνία οι "πιστοί", δηλ. το κοινό, που δεν πειθάρχησε ακριβώς όπως θα 'πρεπε στις οδηγίες για την ακρόαση μιας τέτοιας μυσταγωγίας, ώστε να συμμετέχει όσο πιο ουσιαστικά γίνεται. 
Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το κατατοπιστικό κείμενο του Ανδρέα Λινού για το όλο εγχείρημα, τους συντελεστές της παράστασης, αλλά και το πρόγραμμα του Magnus Eroticus όπως ακούστηκε, στα αγγλικά. 


 ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΙΝΟΣ
Consort songs και Μεγάλος Ερωτικός
Υπάρχουν κάποιες συμπτώσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε αμαρτωλές σκέψεις. Να μια: Στην ενορχήστρωση του Μεγάλου Ερωτικού, το έργο 30 του Μάνου Χατζιδάκι, χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός νυκτών και εγχόρδων που είναι σε πλήρη αντιστοιχία με αυτόν του λεγόμενου broken consort. Αυτό συμβαίνει τόσο στο επίπεδο της προφανούς ηχοχρωματικής συγγένειας και ποικιλίας των οργάνων όσο και σε ό,τι αφορά τον αντιστικτικό-αρμονικό ρόλο τους: για παράδειγμα, και στα δυο σχήματα υπάρχει συνύπαρξη πολυφωνικών και μονοφωνικών οργάνων που συνδιαλέγονται σε πυκνές ερωταπαντήσεις με τους τραγουδιστές περνώντας μέσα στο ίδιο κομμάτι από απλή ρυθμική συνοδεία σε κύρια παράλληλη φωνή. 
Το broken consort είναι ένα σύνολο έξι αναγεννησιακών οργάνων (τρία νυκτά: λαούτο, μπαντόρα και σείστρο, μπάσο και σοπράνο βιόλα ντα γκάμπα, βαρύτονο φλάουτο) που ανήκουν σε διαφορετικές οικογένειες –εξού ο όρος broken– το οποίο παγιώθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα στο Λονδίνο. Η συνεύρεσή τους προέκυψε αρχικά για να υπηρετεί τις ανάγκες της θεατρικής μουσικής της εποχής του Σαίξπηρ [Shakespeare] και εξελίχθηκε στο κατεξοχήν «οικιακό» σχήμα μουσικής διασκέδασης. Συναντάται σε πολλές εκδόσεις λειτουργώντας ως μέσο μεταγραφής και μετάδοσης των tunes της εποχής, μόνο του ή και ως συνοδεία φωνών. Αυτός ο ιδιαίτερα πετυχημένος συνδυασμός έμελλε να κρατήσει κάτι από τη συμπυκνωμένη αυτάρκεια και ευελιξία που τον χαρακτηρίζει μέχρι και στην πολύ κατοπινή του μετάλλαξη: τις αγγλικές ροκ μπάντες των σίξτις. 
Η ιδιοφυής ενορχηστρωτική αποτελεσματικότητα στο έργο του Χατζιδάκι είναι αυταπόδεικτη. Μετά το συμφωνικό Χαμόγελο της Τζοκόντας και τα ροκ-κλασικά Reflections της Νέας Υόρκης, συγκεντρώνει στα στούντιο της Columbia το 1972, εν μέσω της δικτατορίας των συνταγματαρχών, δύο κιθάρες, δύο πιάνα, άρπα και ένα τρίο εγχόρδων για να συμπορευτούν με τις δωρικές φωνές της Νταντωνάκη και του Ψαριανού. Εκεί και με αυτούς τους εκτελεστές θα οργώσει επί δυο μήνες παρελθόν, παρόν και μέλλον δημιουργώντας λεπτές γέφυρες που δίνουν στα έντεκα τραγούδια κάτι το χρονικά και αισθητικά αταξινόμητο. 
Μια τέτοια φρέσκια και καρποφόρα αντιμετώπιση της μουσικής και ποιητικής παρακαταθήκης βρίσκει κανείς πολύ έντονα στις μέρες μας στο όλο κίνημα της αναβίωσης της ιστορικά ενημερωμένης μουσικής ερμηνείας. Από την άλλη, ο Μεγάλος Ερωτικός έχει πια αναπόφευκτα περιβληθεί με ένα πέπλο κλασικισμού που απουσίαζε εντελώς τη στιγμή της δημιουργίας του. Η χαρακτηριστική όμως αναζωογονητική 23 κριτική στάση μαζί με την πρακτική ερευνητική μεθοδολογία των εκτελεστών της παλαιάς μουσικής μπορεί να ξαναδώσει στο έργο κάτι από τις επαναστατικές καταβολές του. Όταν αυτοί μάλιστα είναι αμερόληπτοι ως προς το χατζιδακικό ιδίωμα και την εθνική πολιτιστική του σημασία, απαλλαγμένοι από όποιες βέβηλες τύψεις, μπορούν οικειοποιούμενοι το έργο να πετύχουν ταυτόχρονα μια ουσιαστική ανανέωση του καθεαυτού ελισαβετιανού ρεπερτορίου. 
Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι ο ίδιος ο Χατζιδάκις δεν δίσταζε να μεταγράφει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του παλαιά του έργα δίνοντάς τους νέα πνοή που συμβάδιζε με τις εκάστοτε σύγχρονες ανησυχίες του. Είχε βαθιά γνώση των προκλασικών τεχνικών σύνθεσης, τις οποίες χρησιμοποίησε κατ’ επανάληψη αφομοιώνοντάς τες σε έναν πολύ προσωπικό και αναγνωρίσιμο τρόπο γραφής. Δεν είναι τυχαίο ότι η τόσο χαρακτηριστική «χατζιδακική τρίλια» δεν είναι άλλη από το βασικό μουσικό στολίδι της αναγέννησης και του μπαρόκ... 
Στον δικό μας λοιπόν Magnus Eroticus η κιθάρα γίνεται αναγεννησιακό λαούτο, ο Ελύτης Σαίξπηρ, ο Μάνος ξαναγεννιέται το 1610 και ο Έρωτας παραμένει Έρωτας.


Σολίστ
Ρέιτσελ Ρέντμοντ, υψίφωνος 
Κέβιν Σκέλτον, τενόρος 
Μουσικό σύνολο
Βιόλες ντα γκάμπα: Λουσίλ Μπουλανζέ, Ρόμπιν Φάρο, Ανδρέας Λινός 
Νυκτά όργανα: Ρομάν Φαλίκ, Μιγκέλ Ανρύ 
Άρπα: Φλώρα Παπαδοπούλου
Μέλη του φωνητικού συνόλου Cantores Sancti Pauli (Μελωδοί του Αγίου Παύλου) και της Παιδικής Χορωδίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Συντελεστές
Μετάφραση: Ιάσων Μαρμαράς  
Μουσική προετοιμασία ανδρικής χορωδίας: Ιάσων Μαρμαράς 
Μουσική προετοιμασία παιδικής χορωδίας: Φανή Μώραλη, Βασούλα Δελλή 
Επιμέλεια μουσικού υλικού: Χρήστος Χριστοδούλου


Magnus Eroticus / Μεγάλος Ερωτικός 
1. As the first drop of rain (Με την πρώτη σταγόνα της βροχής) 
2. Doubt the sun (Σ’ αγαπώ) 
3. ’Mongst all the stars (Τα λιανοτράγουδα) 
4. Who is a fool for love? (Ποιος είν’ τρελός από έρωτα) 
5. O thou great love ( Έρωτα εσύ) 
6. I beseech thee, Gongyla (Κέλομαί σε Γογγύλα) 
7. Ev’n as night (Πέρα στο θολό ποτάμι) 
8. The dream (Το όνειρο) 
9. A.D. MCMIII (Μέρες του 1903) 
10. Passions out of love (Πάθη από τον έρωτα) 
11. O quam tu pulchra es (Κραταιά ως θάνατος αγάπη)


Κυριακή, 9 Δεκεμβρίου 2018

Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" ΓΙΑ "ΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ"


Η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου δίνει μία συνέντευξη στην "Καθημερινή" της σημερινής Κυριακής (9-12-2018) και στην Μαρία Κατσουνάκη, με αφορμή τη νέα ποιητική - όγδοη κατά σειρά - συλλογή της "Το ψηφιδωτό της νύχτας", που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ύψιλον.
Στην ερώτηση αν η ποίηση είναι "απόσυρση ή κατανόηση του κόσμου", η Ιουλίτα Ηλιοπούλου απαντά:
"Είναι εσωτερική στροφή, αλλά την ίδια ώρα τείνει το χέρι στον άνθρωπο απέναντί του. Διπλή κίνηση που έχει δύο όψεις. Ο Γιώργος Σαραντάρης το έλεγε ωραία, ότι η ποίηση είναι εκείνος ο εαυτός μας που δεν κοιμάται ποτέ. Που είναι σε συνεχή εγρήγορση".
Κι εδώ η Ιουλίτα Ηλιοπούλου μας παραπέμπει στον Σεφέρη: "Κοιμούμαι και η καρδιά μου ξαγρυπνά". Κι εκείνος, με τη σειρά του στο Άσμα Ασμάτων: "ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου ἀγρυπνεῖ."


Λέει, ακόμα, η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, μεταξύ άλλων:
Προσπαθεί ο άνθρωπος που γράφει να ξανακαινιουργιώσει τις λέξεις...
Ο στοχασμός μας, η πατρίδα μας είναι η γλώσσα μας. Ο έρωτας μας είναι η γλώσσα μας. 
Προφανώς και η πολυγλωσσία είναι σπουδαία. Μας οδηγεί σε διαφορετικούς τρόπους σκέψης. Η γλώσσα όμως δεν είναι μόνον επικοινωνία. Με τη γλώσσα βλέπει κανείς την διαχρονία του τόπου του […] 
Τα περισσότερα ποιήματα από το Ψηφιδωτό της Νύχτας έχουν γραφτεί στη διάρκεια δύο χρόνων. Κάθε φορά η νύχτα παίρνει διαφορετική διάσταση, είναι η θαλασσινή νύχτα στις Σπέτσες που αγαπώ ιδιαίτερα, αλλά και με τη μεταφορική έννοια, το άδικο, το τέλος του αιώνα, οι δυσχέρειες, η απουσία και η ερωτική επιθυμία στην απουσία... Αγαπώ παράφορα την ημέρα και όχι την νύχτα, περιμένω να ξημερώσει, δουλεύω πρωί και όχι βράδυ. 
[…] Η ποίηση είναι ένας τρόπος ευαισθητοποίησης στα γεγονότα του παρόντος. Δεν θα έλεγα ότι είναι ένας τρόπος να ζεις, αλλά να ερευνάς ή να προσπαθείς να κατανοήσεις. Να ανιχνεύσεις και να κατανοήσεις το παρελθόν και το παρόν και, αν μπορείς, τον χρόνο που έρχεται.


Σάββατο, 8 Δεκεμβρίου 2018

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: Ο ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ - ΕΝΑΣ ΠΟΛΥ ΑΥΣΤΗΡΟΣ ΦΙΛΟΣ



8 Δεκεμβρίου 1911, γεννιέται ο Νίκος Γκάτσος. 
Ας θυμηθούμε τι έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις για τον Νίκο Γκάτσο. 
Ο Γκάτσος για τον Χατζιδάκι ήταν "ένας μεγάλος δάσκαλος". "Μου έδωσε πολλά μαθήματα", σημειώνει ο Χατζιδάκις. 
Ένα από αυτά: 
"Περί ήθους το 1960: Μη λογοδοτείς στην Εξουσία. Θα χάσεις το ταλέντο σου. Μόνο αγνοώντας την θα 'χεις τη δύναμη να είσαι ισχυρός χωρίς αυτήν, και με δικό σου πρόσωπο. Το ανθρώπινο...". 
Αποκαλυπτικά τα όσα λέει ο Χατζιδάκις για τον Γκάτσο σε μια συνομιλία με τον Αντώνη Φωστιέρη και τον Θανάση Νιάρχο για το τεύχος Νο. 52 του περιοδικού η λέξη (Φεβρουάριος 1986).
Το κείμενο, με τίτλο: "Ο Νίκος Γκάτσος - ένας πολύ αυστηρός φίλος", αναδημοσιεύθηκε στο βιβλίο του Μάνου Χατζιδάκι "Ο καθρέφτης και το μαχαίρι", που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις "Ίκαρος" το 1988. Πέρασαν κιόλας 30 χρόνια...
Από αυτή την έκδοση το παραθέτουμε στη συνέχεια. 

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ «Ένας Ιάπωνας Δίχως Σχιστά Μάτια»


Σήμερα το μεσημέρι, Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2018, στις Εκδόσεις Αρμός έγινε η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Θανάση Ν. Παπαθανασίου: «Ένας Ιάπωνας Δίχως Σχιστά Μάτια»! Νικόλαος Κασάτκιν, ο ευαγγελιστής των Ιαπώνων. 
Για το βιβλίο μίλησαν: 
Ο Μητροπολίτης Νιγηρίας Αλέξανδρος, η Δρ. Ρωσικής Εκκλησιαστικής Ιστορίας Ειρήνη Κασάπη και ο Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, Καθηγητής Ιστορίας Θρησκειών, Ιαπωνολόγος. 
Την εκδήλωση και την συζήτηση που ακολούθησε συντόνισε ο συγγραφέας του βιβλίου Θανάσης Ν. Παπαθανασίου. 
Το νέο βιβλίο του Θ.Π. - ο οποίος, ως γνωστόν, έχει ειδίκευση σε θέματα ιεραποστολής - αναφέρεται στον Νικόλαο Κασάτκιν (1836-1912), τον κληρικό που πρόσφερε την Ορθόδοξη πίστη στον ιαπωνικό λαό κατά τα μέσα του 19ου αιώνα. Με πελώριο σεβασμό προς τους Ιάπωνες και τον πολιτισμό τους, μακριά από κάθε έννοια επιβολής και αποικιοκρατίας, ο Ρώσος Νικόλαος έζησε τη ζωή του λαού που αγάπησε, έγινε στην πράξη Ιάπωνας, και τελικά άγιος της οικουμενικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. 
Οι τρεις ομιλητές δεν ήταν τυχαία επιλεγμένοι. 
Ο Νιγηρίας Αλέξανδρος σαρκώνει την ζώσα ιεραποστολή στην Αφρική. Μας μετέφερε με συνοπτικό τρόπο τις ιδιαιτερότητες της ιεραποστολής, αναπτύσσοντας πρωτοποριακές σκέψεις και διατυπώνοντας προτάσεις που θα έπρεπε ήδη να συζητιούνται πολύ σοβαρά και διεξοδικά. Με δεδομένη την ιεραποστολική λογική του αγίου Νικολάου Κασάτκιν, ο οποίος, αν και ρώσος, δεν επέβαλε την ρωσική παράδοση στους Ιάπωνες, θα έπρεπε οι έλληνες πολύ να προβληματιστούμε γύρω από τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται σήμερα στην ιεραποστολή και οι οποίες, πολλές φορές, είναι «έτοιμες» και αγνοούν την πραγματική πραγματικότητα των υπό ευαγγελισμόν λαών. 
Η Ειρήνη Κασάπη, με τρόπο μεθοδικό, μας παρουσίασε την αυτοκρατορική, επεκτατική «λογική» της Ρωσίας τους τελευταίους αιώνες, μέσα στην οποία είναι – φυσικά - και η ιεραποστολή. Έφτασε και στους χρόνους του αγίου Νικολάου Κασάτκιν, οπότε πάλι ποικίλα συμφέροντα και στρατηγικές επέβαλαν το ρωσικό άνοιγμα στην Άπω Ανατολή. Η προσέγγιση της Ε. Κασάπη ήταν ιστορική, αλλά μας έδωσε τα κλειδιά για να κατανοήσουμε ξεκάθαρα την ρωσική πολιτική και την θρησκευτική τοιαύτη. 
Ο Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, απολύτως ειδικός ως Ιαπωνολόγος, μας έθεσε όλο το πλαίσιο των θρησκειών στην Ιαπωνία που είχε να αντιμετωπίσει ο ρώσος ιεραπόστολος, τις διώξεις των χριστιανών και τις τιτάνιες προσπάθειες που κατέβαλε για την εδραίωση, σε ένα βαθμό, του χριστιανισμού στην χώρα.


Το βιβλίο του Θανάση Παπαθανασίου μελετά ακριβώς τους νευρώνες του οράματος του αγίου Νικολάου, τα κριτήρια του ιεραποστολικού έργου του και την μεθοδολογία του, η οποία στην εποχή του είχε προκαλέσει τον διεθνή θαυμασμό και σήμερα παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. 
Ήταν μια ουσιαστική εκδήλωση η σημερινή. Με αλήθεια και τόλμη, ως προς την έκφραση προβλημάτων και ιδεών. Ο Θανάσης Παπαθανασίου συμβάλλει και πάλι στην ιεραποστολική αυτοσυνειδησία της Ορθοδοξίας. Μακάρι κάτι από όλα αυτά να πάρει σάρκα και οστά. 
Π.Α.Α.


Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2018

ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ: ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΑ


Επιτάφιος του Σεικίλου: Το αρχαιότερο γνωστό τραγούδι παγκοσμίως. Σώζονται τόσο οι στίχοι, όσο και η μουσική του τραγουδιού, το οποίο αποδίδεται στον Σείκιλο, που έζησε στις Τράλλεις της Μικράς Ασίας, περίπου κατά τον 2 αιώνα π.Χ.
Εδώ το ακούμε από την Δάφνη Πανουργιά, όπως το απέδωσε στην δισκογραφική δουλειά του Πέτρου Ταμπούρη "Μέλος Αρχαίον" - Η μουσική των ανθρώπων. 


Ο ΘΡΗΝΟΣ ΤΟΥ ΣΙΜΩΝΙΔΗ 
Η απόδοση του Θρήνου του Σιμωνίδη στην νεοελληνική: 
Είσαι άνθρωπος, και γι' αυτό ποτέ μην πεις τι μέλλει αύριο να συμβεί, μήτε να προβλέψεις, σαν δεις κανέναν να ευτυχεί, για το πόσο καιρό θα κρατήσει αυτό. Γιατί τόσο γοργό σαν την αλλαγή της μοίρας δεν είναι ούτε το φτερούγισμα της μακρόπτερης μύγας... 
Ο Σιμωνίδης ο Κείος ήταν Έλληνας λυρικός ποιητής (556-469). Ασχολήθηκε γενικά με όλα τα είδη της λυρικής ποιήσεως. Συνέθεσε ελεγείες, χορικά ποιήματα, επινίκιους ύμνους, διθυράμβους, παιάνες, παρθένεια, θρήνους και επιγράμματα, εκ των οποίων άριστα θεωρούνται αυτά για τους πεσόντες των Θερμοπυλών και του Μαραθώνος. Εφηύρε τον επίνικο και εισήγαγε τον θρήνο στο χορικό τραγούδι. 
O Θρήνος του Σιμωνίδη από την Δάφνη Πανουργιά, όπως τον ερμήνευσε στην δισκογραφική δουλειά του Πέτρου Ταμπούρη "Μέλος Αρχαίον" - Η μουσική των ανθρώπων (cd 1). 




ΣΙΜΩΝΙΔΗΣ O ΚΕΙΟΣ
Περί της μεταβολής των πραγμάτων

Ἄνθρωπος ἐὼν μήποτε φάσηις
ὅ,τι γίνεται αὔριον,
μηδ᾿ ἄνδρα ἰδὼν ὄλβιον,
ὅσον χρόνον ἔσσεται·
ὠκεῖα γὰρ οὐδὲ τανυπτερύγου μυίας
οὕτως ἁ μετάστασις!

Σύγχρονη απόδοση
Εἶσαι ἄνθρωπος καὶ γι'αυτό ποτὲ μὴν πεῖς
τὶ πρόκειται νὰ γίνει αὔριο,
μηδὲ ὅταν δεῖς κάποιον νὰ εὐτυχεῖ,
γιὰ πόσον χρόνο θὰ κρατήσει αὐτό·
διότι κι ἀπὸ τῆς γοργόφτερης μύγας
πιὸ ταχεῖα εἶναι ἡ μεταβολὴ τῶν πραγμάτων (τῆς τύχης)!
(Γιώργος Λαθύρης)



Μεσομήδους
Ύμνος στη Μούσα Καλλιόπη 
Τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά 
Μουσική διασκευή και βάρβιτος: Πέτρος Ταμπούρης 
Παίζει η ορχήστρα Συναυλία


Πέμπτη, 6 Δεκεμβρίου 2018

ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΩΝ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΓΚΑΤΣΟΥ ΚΑΡΑΒΟΚΥΡΗ - ΑΓΙΕ ΝΙΚΟΛΑ ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΣΕ

Aristides Milakis "Saint Nicholas, the Patron Saint of Sailors" (icon on wood, 87x70 cm, 2017)

π.α. ανδριόπουλος
Το τραγούδι των Μάνου Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου Με την Ελλάδα καραβοκύρη και με τη γνωστή επωδό "Άγιε Νικόλα παρακαλώ σε στα πέλαγα όλα λουλούδια στρώσε", μάλλον δεν είναι γνωστό στους πολλούς ότι περιλαμβάνεται στην περίφημη Μυθολογία των δύο δημιουργών, που εκδόθηκε στα 1965 και τραγουδήθηκε από τον θρυλικό, θα λέγαμε σήμερα, Γιώργο Ρωμανό.
Κάποια στιγμή, πολύ αργότερα, ο Χατζιδάκις, όταν έκανε την Μυθολογία με τη Νένα Βενετσάνου αφαίρεσε - όπως έλεγε - τα τέσσερα τραγούδια που ήταν απαραίτητα για να "γεμίσει" ο δίσκος, και ερμήνευε σε συναυλίες μόνο τα οκτώ.
Όμως, ανάμεσα στα τέσσερα ήταν και το Με την Ελλάδα καραβοκύρη, που τελικά παίζεται πιο πολύ ακόμα, απ' όσο ολόκληρη η Μυθολογία. Το τραγούδι αυτό (όπως και το Αερικό) "αυτονομήθηκε" και έκανε τη δική του ...καριέρα. Μέχρι που τραγουδιέται χωρίς την απαιτούμενη συστολή...
Ο Χατζιδάκις το συμπεριέλαβε και στη "Λαϊκή Αγορά/30 Τραγούδια 1959-1975", όπου το τραγούδησε ο Βασίλης Λέκκας.
Οι στίχοι του Ν. Γκάτσου έχουν ως εξής: 
Με τη φουρτούνα
και το σιρόκο
ήρθε μια σκούνα
απ' το Μαρόκο.

Με τον αγέρα
και με τ' αγιάζι
πάει μια μπρατσέρα
για τη Βεγγάζη.

Άγιε Νικόλα
παρακαλώ σε
στα πέλαγα όλα
λουλούδια στρώσε.

Με τον ασίκη
τον μπουρλοτιέρη
ήρθ' ένα μπρίκι
από τ' Αλγέρι.

Με την Ελλάδα
καραβοκύρη
πάει μια φρεγάδα 
για το Μισίρι.
Οι στίχοι του Γκάτσου μυρίζουν θαλασσινή Ελλάδα, η οποία …απλώνεται στο Μαρόκο, τη Βεγγάζη και το Μισίρι. Η ευχή προς τον Άγιο Νικόλαο, τον προστάτη των ναυτικών και των θαλασσών, αυτονόητη: «στα πέλαγα όλα, λουλούδια στρώσε». Ένας από τους ωραιότερους στίχους του Γκάτσου.
Το τραγούδι έχει πάμπολλες ερμηνείες. Εδώ προτείνουμε την Μαρία Φαραντούρη, η οποία το έχει τραγουδήσει σε διάφορες συναυλίες και περιέχεται στον δίσκο της "Η Μαρία Φαραντούρη τραγουδά Μάνο Χατζιδάκι". Η εκτέλεση που παραθέτουμε είναι από την συναυλία-αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο, με αφορμή τα 100 χρόνια από την γέννηση του, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το Μουσικό σύνολο διευθύνει ο Μίλτος Λογιάδης. Μαζί με τη Μαρία Φαραντούρη, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης. 


Κι ακόμα μια εξαιρετική ερμηνεία του μεγάλου Γιώργου Μούτσιου από τον δίσκο "Χατζιδάκις με αγάπη". 


Τέλος, μια διασκευή του τραγουδιού για πιάνο και ακορντεόν, με τους Μίλτο Λογιάδη και Χρήστο Ζερμπίνο, από την δουλειά τους πάνω σε 17 τραγούδια του Μ. Χατζιδάκι «Από τα πλήκτρα στην καρδιά».


Τετάρτη, 5 Δεκεμβρίου 2018

ΕΜΦΥΛΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ / ΘΗΛΕΙΣ ΑΓΓΕΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ" (ΒΙΝΤΕΟ)


Το Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος) παρουσίασε την Τετάρτη 28 Νοεμβρίου 2018 στον χώρο τέχνης AN ART ARTISTRY την παραγωγή του με τίτλο: «ΕΜΦΥΛΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ – ΘΗΛΕΙΣ ΑΓΓΕΛΟΙ». 
Πρόκειται για Συναξάρια Αγίων γυναικών που μόνασαν σε ανδρικά μοναστήρια. Ακούστηκαν επιλεγμένοι βίοι των Αγίων αυτών γυναικών της Ορθόδοξης Εκκλησίας – που ασκήτεψαν με έναν εντελώς παράδοξο τρόπο – όπως καταγράφονται από τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη στον περίφημο Συναξαριστή του. 
Η αφήγηση εναλλάσσεται ή συμπλέκεται με μουσικές του 20ού και 21ου αιώνα, Ελλήνων και ξένων συνθετών.  
Ερμηνεύουν: 
- Αγγελίνα Τκάτσεβα, τσίμπελ 
- Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι 
- Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, τραγούδι - αφήγηση. 


"Μα πότε θα φτάσει αυτός ο Μάγος;" στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών


Το χριστουγεννιάτικο μουσικό παραμύθι «Μα πότε θα φτάσει αυτός ο Μάγος;» θα παρουσιαστεί το Σάββατο 15 Δεκεμβρίου στις 17:00 και την Κυριακή 16 Δεκεμβρίου 2018 στις 12:00 στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ.
Διασκεδαστικές περιπέτειες, με πολλές αιφνίδιες ανατροπές και χιούμορ, είναι οι περιπέτειες του τέταρτου Μάγου των Χριστουγέννων, του Μάγου Αβασάλ, που όλο κάτι του τύχαινε, όλο κάποιον συναντούσε κι όλο καθυστερούσε να φτάσει στη φάτνη κοντά στο νιογέννητο Χριστό ώσπου… 
Το παραμύθι της Ιουλίτας Ηλιοπούλου συνδυάζεται με την πρωτότυπη μουσική και τα τραγούδια του Γιώργου Κουρουπού. 
Τα τραγούδια, που ερμηνεύουν ο Σπύρος Σακκάς και η Δάφνη Πανουργιά συνοδεία πιάνου/keyboards, φλάουτου, βιόλας και κρουστών, εναλλάσσονται με την αφήγηση, ενώ τα έργα του Γιάννη Κόττη που προβάλλονται στη μεγάλη οθόνη συμπληρώνουν την ατμόσφαιρα της γιορτής των Χριστουγέννων. 
Με την ευκαιρία της παρουσίασης του παραμυθιού, τα πρωτότυπα έργα που φιλοτέχνησε ο Γιάννης Κόττης για την εικονογράφηση του βιβλίου εκτίθενται σε ειδική προθήκη στο Τελλόγλειο. 
Το μουσικό παραμύθι, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, θα πωλείται στο Τελλόγλειο.


ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ 
Παραμύθι, αφήγηση: Ιουλίτα Ηλιοπούλου 
Μουσική και τραγούδια: Γιώργος Κουρουπός 
Ζωγραφική: Γιάννης Κόττης 
Παίζουν: 
Σπύρος Σακκάς, Δάφνη Πανουργιά - τραγούδι 
Ερατώ Αλακιοζίδου - keyboard/πιάνο 
Νικολός Δημόπουλος - φλάουτο 
Αλεξάνδρα Βόλτση - βιόλα 
Bruno Semanjaku- κρουστά 
Παραγωγή: Be Artive 
Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ. 
Σάββατο 15 Δεκεμβρίου 17.00-18.00 
Κυριακή 16 Δεκεμβρίου 12.00-13.30


Τρίτη, 4 Δεκεμβρίου 2018

ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΣΚΟΥΡΗΣ: Άνθρωποι Νήπιοι - Μουσικό Δρώμενο



Ο συνθέτης Γεράσιμος Σκούρης γράφει για το έργο του: 
Η κοινωνία των ανθρώπων δεν υπήρξε ποτέ τόσο «ειδωλολατρική» όσο σήµερα. Ειδικότερα, ο άνθρωπος αυτοπροσδιορίζεται και αξιολογείται μέσα από τα μάτια των άλλων, έχοντας την φροντίδα της εικόνας του, κύριο, αν όχι το μοναδικό του μέλημα. Αναζητά με λατρεία και απληστία τα υλικά αγαθά, συσσωρεύει πλούτο και εξουσία και θυσιάζει χωρίς σκέψη πολύτιμες αξίες και την ποιότητα εκείνη, που θα του επέτρεπε να συμβιώνει αρμονικά, όχι μόνο με τον διπλανό του αλλά και με την φύση γενικότερα. Όμως, αν προσθέσει κανείς τους πολέμους και την βία στις πάσης φύσεως σχέσεις ατόµων, ομάδων και κρατών, τότε όλα αυτά οδηγούν την ανθρωπότητα ολοταχώς στην παρακμή και αποδεικνύουν την νηπιακή πνευματική ηλικία των ανθρώπων. Έτσι, ως νήπιοι και ανίδεοι, κάθε φορά που βρίσκονται σε αδιέξοδο, αισθάνονται την ανάγκη να στραφούν στο υπερφυσικό, στο Θείο, για να αντλήσουν δύναμη, να πάρουν καθοδήγηση και όπως λέει η Πυθία της ποιήτριας του έργου: Να δημιουργήσουν την πρώτη μέρα ξανά, 
Να βρουν λέξεις για την κοινή Ζωή που λησμόνησαν...
Ν’ ανακαλύψουν την φύση στα σώματα τους... 
Το Φως στην ψυχή τους. 
 Την αλησμόνητη ζεστασιά, εκείνη την πρώτη ευτυχία...
Ευδία! 



Ο συνθέτης Γεράσιμος Σκούρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957. Έχει πτυχίο αρμονίας, αντίστιξης, και φούγκας από το Ωδείο Atheneum (τάξη Χάρη Ξανθουδάκη) και δίπλωμα σύνθεσης από τον Θόδωρο Αντωνίου. Ασχολήθηκε με Πρωτότυπη πειραματική έρευνα στην ηλεκτρονική μουσική στο “Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας” Γιάννης Ξενάκης. Δίδαξε θεωρία της μουσικής στο Δημοτικό Ωδείο Ζωγράφου και σαν εκπαιδευτικός σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια. Συνεργάστηκε επίσης με τη Θεατρική Ομάδα του Πανεπιστημίου Αθηνών σε σειρά μαθημάτων με θέμα “Εισαγωγή στη δια των ήχων έκφραση”. Έγραψε μουσική για θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις, έργα για μικρά και μεγάλα μουσικά σύνολα, χορωδιακά και έργα για φωνή και ορχήστρα δωματίου.
Το συμφωνικό έργο του συνθέτη "Metousiosis" παρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2018 σε παγκόσμια πρώτη στο Πανεπιστήμιο του Tübingen, μετά τη βράβευσή του με το Α΄ βραβείο σύνθεσης σύγχρονου συμφωνικού έργου, στο φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής του ιστορικού Γερμανικού Πανεπιστημίου. Δείτε αναλυτικά εδώ

Δευτέρα, 3 Δεκεμβρίου 2018

Panagiotis A. Kanellopoulos: An “Impossible” Place: The Creative Antinomies of Manos Hadjidakis’ Modernism



Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Εκδόθηκε το καλοκαίρι (2018) ένα βιβλίο με τίτλο Made in Greece: Studies in Greek popular music. Το βιβλίο εξέδωσε ο γνωστός διεθνής εκδοτικός οίκος Routledge και εντάσσεται στη σειρά Routledge Global Popular Music. 
Επιμελήτρια του τόμου είναι η εθνομουσικολόγος, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Δάφνη Τραγάκη, η οποία έχει μια αξιοσημείωτη παρουσία στον διεθνή χώρο. 
Ο τόμος περιέχει κείμενα με μεγάλο θεματικό εύρος (από την περίπτωση της Άννας Βίσση μέχρι τη Λένα Πλάτωνος και από τη χρήση της μουσικής από τη δικτατορία των συνταγματαρχών μέχρι τη σκηνή της ελεύθερης αυτοσχεδιαζόμενης μουσικής της σύγχρονης Αθήνας), τα οποία επιχειρούν πρωτότυπες αναγνώσεις «στιγμών» της ελληνικής μουσικής. 
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για μας έχει ένα κείμενο για τον Μάνο Χατζιδάκι. Είναι το 5ο κεφάλαιο του βιβλίου και φέρει τον τίτλο An “Impossible” Place: The Creative Antinomies of Manos Hadjidakis’ Modernism [Ένας τόπος «αδύνατος»: Οι δημιουργικές αντινομίες του Χατζιδακικού μοντερνισμού].
Στο κείμενο αυτό ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος (Αν. Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας και μουσικός που μελετά και παίζει τη μουσική του Χατζιδάκι πολλά χρόνια τώρα) προσπαθεί να διαβάσει την πορεία, τα λόγια και το έργο του Χατζιδάκι με τρόπο που απέχει πολύ τόσο από τις συνήθεις προσπάθειες αγιοποίησής του, όσο και από τις επίσης συχνές (και εμπαθείς) απόπειρες μείωσης του έργου του και παρανάγνωσης των τοποθετήσεών του. 
Με τον καθηγητή Παναγιώτη Κανελλόπουλο μας συνδέει πολύχρονη, «χατζιδακική» φιλία. Ήμασταν, ίσως, οι φανατικότεροι της «Ορχήστρας των Χρωμάτων» του Μ. Χατζιδάκι. Δεν χάναμε συναυλία, ρεσιτάλ ή ακόμα και πρόβες της Ορχήστρας. Μια τετραετία (1989-1993) που μας καθόρισε. 
Την ίδια εποχή βρεθήκαμε στο πρόγραμμα Χρόαι του Κέντρου Σύγχρονης Μουσικής Έρευνας (Κ.ΣΥ.Μ.Ε.) και εστιάσαμε την σπουδή μας στην σύγχρονη μουσική. 
Ο Π. Κανελλόπουλος ευτύχησε να παίζει μαντολίνο, αγαπημένο όργανο του Μάνου Χατζιδάκι, και μάλιστα να έχει συμπράξει με την «Ορχήστρα των Χρωμάτων», στην μετά Χατζιδάκι εποχή, στο περιώνυμο «Χαμόγελο της Τζοκόντας». 


Στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα, ως πανεπιστημιακού, εντάσσονται και οι αισθητικές και κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις του έργου του Μάνου Χατζιδάκι. 
Η εργασία του Π. Κανελλόπουλου για τον Χατζιδάκι στο αγγλόφωνο πόνημα που παρουσιάζουμε εδώ, βασίζεται στην κριτική ανάγνωση πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, αλλά και σε «φρέσκιες» συνεντεύξεις που ο ίδιος πήρε από τον Ανδρέα Ροδουσάκη, σολίστ στο κοντραμπάσο και επί σειρά ετών μουσικό του Χατζιδάκι, τον συνθέτη Θόδωρο Αντωνίου, παλαιό φίλο και συνεργάτη του Χατζιδάκι και τον «χατζιδακικό» πιανίστα Θόδωρο Κοτεπάνο. 
Ο Κανελλόπουλος διαβάζει το Χατζιδακικό πρόταγμα ως μια ιδιάζουσα περίπτωση, ως μια προσπάθεια δημιουργίας μιας μουσικής και μιας μουσικής πρακτικής η οποία είναι κυριολεκτικά «αδύνατη», με την έννοια ότι επιχειρεί να περπατήσει πάνω σε ένα τεντωμένο σχοινί εν μέσω αντιφάσεων που δεν είναι δυνατόν να συμφιλιωθούν. 
Γύρεψα από τον φίλο καθηγητή Π. Κανελλόπουλο να μου πει κάποια πράγματα για την εργασία του αυτή. Όπως μου είπε χαρακτηριστικά, «ο Χατζιδάκις προσπαθεί να δημιουργήσει έναν μουσικό τρόπο που να κατοικεί ανάμεσα στην «υψηλή» και τη «λαϊκή» τέχνη, δίχως να θέλει ή να μπορεί να καταργήσει τις διαχωριστικές γραμμές που τις χωρίζουν (τόσο από ιστορική όσο και από αισθητική σκοπιά). Εργάζεται με τρόπο που αγκαλιάζει την προφορική διάσταση της μουσικής πράξης, είναι «άτακτος» και αντισυμβατικός, και ταυτόχρονα λειτουργεί με βάση τα ιδεώδη του μουσικού έργου όπως μας έρχονται από τον κανόνα της λόγιας μουσικής. Επιλέγει συνειδητά να αντιστέκεται στην άμεση σχέση πολιτικής και μουσικής, και ταυτόχρονα με τη μουσική του και τα λόγια του κάνει «αντίσταση» με τρόπο φαινομενικά μόνο α-πολιτικό. Αποζητά να διαρρήξει τα δεσμά που θεωρεί ότι περιορίζουν τη δημιουργική του ελευθερία, τοποθετείται απέναντι στην ιστορία και τον πολιτισμό με τρόπο σχεδόν αναρχικό, και ταυτόχρονα χτίζει μια συνεκτική αφήγηση για τη θέση του στο πολιτιστικό πεδίο, υιοθετεί έναν ιδιότυπο διδακτισμό, και προσπαθεί να επηρεάσει την πολιτιστική πολιτική μέσω της ανάληψης θεσμικών ρόλων και προσωπικών πρωτοβουλιών». 
Στην ερώτηση επομένως «τί τελικά έκανε ο Χατζιδάκις», ο Κανελλόπουλος απαντά ως εξής: «ο Χατζιδάκις δημιούργησε έναν τόπο αδύνατο, έναν τόπο όπου κατοικούν μια σειρά δημιουργικές αντινομίες οι οποίες έχουν τη ρίζα τους στη σκανδαλώδη προσπάθειά του να οικειοποιηθεί πρακτικές που προέρχονται από τον υψηλό μοντερνισμό για τη διαμόρφωση μιας μουσικής πρακτικής την οποία ο υψηλός μοντερνισμός απορρίπτει εμφατικά». 
Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο Π. Κανελλόπουλος εστιάζει στον Μεγάλο Ερωτικό, με μια ειδική αναφορά: “The Emergence of Modernist Antinomies in Hadjidakis’ Musical Practice: A view from Megalos Erotikos.” Ποιος άραγε διαφωνεί σήμερα πως ο "Μεγάλος Ερωτικός" εκτός από αισθητική επανάσταση ήταν και πολιτική πράξη; 
Ο Π. Κανελλόπουλος υποστηρίζει ότι «η περίπτωση του Μάνου Χατζιδάκι είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η τέχνη καθίσταται πολιτική με την έννοια που προσέδωσε στη σχέση τέχνης και πολιτικής ο σύγχρονος Γάλλος φιλόσοφος J. Rancière: o Xατζιδάκις δημιούργησε μια κατάσταση διχογνωμίας (dissensus), ανακατανέμοντας τους χρόνους, τους τόπους και τις ταυτότητες (Rancière, 2008) της μουσικής και των φορέων της, συγκροτώντας μια καλλιτεχνική πρακτική που τελικά διαμόρφωσε «ένα ιδιαίτερο αισθητήριο του χώρου και του χρόνου, αισθητήριο το οποίο καθορίζει τρόπους να είμαστε μαζί ή χωριστά, μέσα ή έξω» (Rancière, 2008: 86)». 
Έχω την πεποίθηση ότι αυτή η εργασία αποτελεί μια σημαντική συμβολή στην προσπάθεια να δούμε με νέους τρόπους μια από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της μεταπολεμικής ελληνικής μουσικής ζωής.

Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2018 ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΑΖΙΩΤΗ


Κυριακή, 2 Δεκεμβρίου 2018

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ!



Διαβάζω το κείμενο μιας διάλεξης που έδωσε ο μέγιστος σκηνοθέτης – ποιητής Αντρέι Ταρκόφσκι (1932 – 1986) στο καθεδρικό ναό του Αγίου Ιωάννη στο Λονδίνο, τον Ιούλιο του 1984, με θέμα την Αποκάλυψη του Ιωάννου.
Το κείμενο εκδόθηκε στην «Βιβλιοθήκη των Χρωμάτων» (εκδ. Αρχέτυπο).
Ο Ταρκόφσκι προσεγγίζει την… παρεξηγημένη απ’ τους πολλούς Αποκάλυψη με τρόπο Ορθόδοξο, από κάθε άποψη. Σας παραθέτω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα, φίλοι μου, τελείως ενδεικτικά βέβαια:

Είναι λάθος, ωστόσο, να θεωρείται η Αποκάλυψη αποκλειστικά άξονας για την ιδέα της τιμωρίας. Πρωταρχική σημασία του βιβλίου είναι η ελπίδα. Όσο κι αν πλησιάζει ο καιρός, αν και για τον καθένα από μας είναι πολύ κοντά, για όλους μαζί δεν είναι ποτέ πολύ αργά. Γι’ αυτό η Αποκάλυψη είναι φοβερή για τον καθένα μας χωριστά, αλλά για όλους μαζί εκφράζει την ελπίδα. Αυτός είναι ο σκοπός του μηνύματος… Όμορφα λόγια αναφέρονται σχετικά με την εξαφάνιση του διαστήματος και του χρόνου, τη στιγμή της μετάβασης σε μια νέα κατάσταση: «…και ο ουρανός απεχωρίσθη ως βιβλίον ελισσόμενον, και παν όρος και νήσος εκ των τόπων αυτών εκινήθησαν…» (Αποκ. Στ’ 14).
Αυτά είναι λόγια απίστευτα. Ο ουρανός απεχωρίσθη ως βιβλίον ελισσόμενον! Δεν έχω διαβάσει τίποτα πιο ωραίο. Και τώρα τι μπορεί να πει ένας καλλιτέχνης για τον τρόπο εξιστόρησης αυτών που συνέβησαν μετά την αφαίρεση της Έβδομης σφραγίδας; Πώς να εκφράσει αυτή την ένταση; Εδώ κάθε διήγηση περιττεύει. Έχουμε την αίσθηση ότι είναι ένα όραμα που η σημασία του υπάρχει στην απουσία της εικόνας. Η Έβδομη σφραγίδα αφαιρέθηκε. Και τι συμβαίνει; Τίποτα. Σιγή. Η απουσία εικόνας είναι η πιο δυνατή εικόνα που μπορούμε να φανταστούμε.

Ενώ σκέφτομαι φωναχτά γι’ αυτό το ιερό κείμενο, έχω την αίσθηση ότι η διαδικασία αυτή είναι ουσιαστική. Αυτό μου επιτρέπει να βγάλω μερικά συμπεράσματα, μερικές ιδέες, γιατί δεν είναι δυνατόν να σκέφτεσαι αυτά τα πράγματα μέσα στη μοναξιά. Ετοιμάζομαι να κάνω μια καινούρια ταινία (τη Θυσία), κάνοντας ένα καινούριο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Αντιλαμβάνομαι πολύ καθαρά πως δεν πρέπει να τη θεωρήσω απλώς μια ελεύθερη δημιουργία, αλλά μια υποχρεωτική πράξη, μια χειρονομία, έτσι που η τέχνη να μην προσφέρει πια ικανοποίηση, αλλά να προβάλλει σαν κοπιαστικό καθήκον. Για να πω την αλήθεια, ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω πώς ο καλλιτέχνης μπορεί να είναι ευτυχισμένος μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας του. Η λέξη αυτή μάλλον δεν είναι η κατάλληλη. «Ευτυχισμένος»… Ποτέ. Ο άνθρωπος δεν ζει για να είναι ευτυχισμένος. Υπάρχουν πράγματα πιο σημαντικά από την ευτυχία!

Related Posts with Thumbnails