ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΑΝΑΛΟΓΙΟ Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΑΛΕΚΟΥ ΛΙΔΩΡΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΖΩΖΩ ΝΤΑΛΜΑΣ

Στο πλαίσιο της έκθεσης «Ποιος θυμάται τη Ζωζώ Νταλμάς» σε συνεργασία με τις Διεθνείς Σχέσεις Πολιτισμού (International Relations For Culture) και τη Ζωζώ Λιδωρίκη, στις 11 Μαρτίου 2026 προβλήθηκε η συνέντευξη του Αλέκου Λιδωρίκη με τη Ζωζώ Νταλμάς το 1962, ένα δραματοποιημένο θεατρικό αναλόγιο με τη Ζωζώ Σαπουντζάκη στον Πολυχώρο Πολιτισμού Ισλαχανέ, στην Θεσσαλονίκη. 

Πρόκειται για το οπτικοακουστικό αρχείο, από τη δραματοποιημένη μεταφορά της συνέντευξης του Αλέκου Λιδωρίκη με τη Ζωζώ Νταλμάς, όπως ερμηνεύτηκε από τη Ζωζώ Σαπουντζάκη σε ρόλο Ζωζώς Νταλμά και τον Μάνο Καρατζογιάννη σε ρόλο Αλέκου Λιδωρίκη, τον Μάρτιο του 2019, στο Θέατρο Faust, στην Αθήνα. Ένα τεκμήριο αρχειακό, μια μεταφορά σε ζωντανή παράσταση και η προβολή της, τεκμήριο διπλό, μετέφεραν το κοινό τόσο στον κόσμο της Νταλμάς όσο και στην προσωπική σχέση της με την Σαπουντζάκη. 

Προλόγισε η Ζωζώ Λιδωρίκη 

Συντελεστές βίντεο θεατρικού αναλογίου: 

Ζωζώ Νταλμάς: Ζωζώ Σαπουντζάκη 

Αλέκος Λιδωρίκης: Μάνος Καρατζογιάννης 

Επιμέλεια Κειμένων: Ζωζώ Λιδωρίκη 

Σκηνοθετική επιμέλεια: Κίρκη Καραλή 

Πρωτότυπη Μουσική: Πλάτων Ανδριτσάκης 

Τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά 

Πιάνο: Γιώργος Καλκάνης 

Παραγωγή: Θέατρο FAUST 

Επιμέλεια βίντεο: Νικόλας Μακρής 

Γενική επιμέλεια «Διεθνείς Σχέσεις Πολιτισμού»: Ήλια Βασιλοπούλου. 

   

Στο βίντεο που ακολουθεί, η Ζωζώ Σαπουντζάκη μιλάει από καρδιάς για τη μεγάλη αρτίστα Ζωζώ Νταλμάς, την οποία γνώρισε από κοντά και έχει πολλά κοινά στοιχεία (18 Μαρτίου 2019).

 

Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του …μακρινού θεσμού «Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, Θεσσαλονίκη 1997, ανέβηκε η όπερα τού Benjamin Britten «Midsummer Night’s Dream» (Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας), που αποτελεί μια μουσική απόδοση τής ομώνυμης κωμωδίας τού Γουίλιαμ Σαίξπηρ. Την παραγωγή ανέλαβε τότε η Όπερα Δωματίου και σκηνοθέτης ήταν ο Βασίλης Παπαβασιλείου. 

Ο τενόρος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Γιάννης Χριστόπουλος έπαιξε σε εκείνη την παραγωγή και γοητεύτηκε από τον χαρισματικό δάσκαλο Βασίλη Παπαβασιλείου, ο οποίος ήταν όντως ένας «μάγος» της τέχνης και της ζωής. 

Αρκετά χρόνια αργότερα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στις 3 & 4 Ιουλίου 2012, ανέβηκε μια εντυπωσιακή παραγωγή της περίφημης και δημοφιλούς οπερέτας του Θεόφραστου Σακελλαρίδη «Ο Βαφτιστικός». Με την Καμεράτα - Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου, και με ένα ιδανικό επιτελείο πρωταγωνιστών υπό την έμπειρη και ευρηματική καθοδήγηση του Βασίλη Παπαβασιλείου, «Ο Βαφτιστικός», μετά την μεγάλη επιτυχία του το καλοκαίρι, ανέβηκε και πάλι στο Μέγαρο Μουσικής για έξι μόνο παραστάσεις, στο τέλος Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς. Η Καμεράτα παρουσίασε την πολυαγαπημένη οπερέτα χωρίς μουσικές περικοπές, ντύνοντας την με την αυθεντική ενορχήστρωση της πρεμιέρας του 1918.

   

Ο τενόρος Γιάννης Χριστόπουλος, στο ρόλο του Χαρμίδη, είχε και πάλι την ευκαιρία να συνεργαστεί με τον σκηνοθέτη Βασίλη Παπαβασιλείου και να διδαχθεί ουσιαστικά από την όλη προσέγγιση του.

Έμελλε ο Γιάννης Χριστόπουλος, αληθινός θαυμαστής και μαθητής του Βασίλη Παπαβασιλείου, να τον κατευοδώσει στην αιωνιότητα, ψάλλοντας στην εξόδιο ακολουθία του στον Ιερό Ναό Αγίας Σοφίας του Μεροπείου Ιδρύματος, υπό την σκέπη της Ακρόπολης, στις 11 Ιουνίου 2025. 

Την Κυριακή 22 Ιουνίου στην εφημερίδα «Κυριακάτικη Δημοκρατία» ο Γιάννης Χριστόπουλος έγραψε ένα κείμενο – εγκώμιο, με τίτλο «Βασίλης Παπαβασιλείου, ο αναντικατάστατος». Το παραθέτουμε στη συνέχεια «εις μνημόσυνον αιώνιον».

«Ἔνδοξοι, δαφνοστεφεῖς, καταραμένοι»

Δρ Μαρία Χατζηαποστόλου 

Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ.

«Ὅλοι αὐτοὶ ἁγίασαν. / Λάμπουν σ’ αὐτὲς τὶς μαγικὲς φωτογραφίες. / Λάμπουν ἀκόμη στὰ παλιὰ θεατρικὰ προγράμματα. / Χείλη καὶ δόντια καὶ μαλλιά, καπέλα καὶ κοσμήματα / γένεια, μουστάκια καὶ γραβάτες / μέχρι τὸν Κάτω Κόσμο λάμπουν». 

Μάνος Ελευθερίου, Θεατρικὰ προγράμματα. 

Έξω βρέχει… Οι σταγόνες της βροχής γεννούν σκέψεις στο μυαλό που προκαλούν της σιγουριάς τη βεβαιότητα πως συναντούν τις σκέψεις άλλων ανθρώπων που αγρυπνούν κι εκείνοι. Ρόλοι θρυλικοί, φωνές βαθιές και βλέμματα ζεστασιάς. Και μετά οι αβάσταχτες απώλειες. Μηνάς Χατζησάββας, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Γιάννης Φέρτης και τώρα ο Δάνης Κατρανίδης. Ο εμβληματικός compère στην ταινία: «Το κορίτσι του Καμπαρέ» (1979) που βασίστηκε στο θρυλικό “Cabaret” (1972), μία ιστορία αντίστασης που μας μεταφέρει στο –υπό τη σκιά του ναζιστικού εφιάλτη– Βερολίνο του 1930 δεν μένει πια εδώ. Ο Αιμίλιος το μήλο της παιδικής μας ηλικίας από τη «Φρουτοπία» ταξιδεύει πια στη δική του ουτοπία. Ἀλλὰ τὰ βράδια τί ὄμορφα / ποῦ μυρίζει ἡ γῆ... 

Για τον Μάνο Ελευθερίου που από νεαρή ηλικία εισήλθε στο θέατρο και παρέμεινε εκεί πιστός μέχρι το τέλος, σαν ακούραστος ασκητής, διοχετεύοντας όλη την αγάπη του και την ενέργεια, η θεατρική διάσταση υπήρξε για εκείνον καταφυγή και θεία δωρεά ελευθερίας. Μέσα στο σύμπαν του Ελευθερίου όλος ο κόσμος μοιάζει με θέατρο, μέσα στο οποίο ο συγγραφέας σεργιανά, εκπληρώνοντας επιτέλους το μεγάλο του όνειρο, να γράψει θεατρικό έργο, σκηνοθετώντας τη ζωή του, διαδραματίζοντας τον δικό του ρόλο και τολμώντας να ζήσει ό,τι μυστικά ονειρεύτηκε και δεν θα ήταν δυνατόν να βιώσει στην αντικειμενική πραγματικότητα: 

Μες στο θέατρο του κόσμου τριγυρνώ / μ’ ένα ρόλο που κι εγώ τον συντηρώ / και μια σχέση εκ των προτέρων που ξοδεύεται. / Στο μυαλό μου ζω εκείνα που ζητώ / κι όσα δίνει η φαντασία στο πιοτό / κι ό,τι μες στον κόσμο αυτόν απαγορεύεται. 

Ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια. 

"ΝΑ 'ΣΑΙ ΑΤΕΓΚΤΟΣ, ΠΕΡΗΦΑΝΟΣ, ΝΑ ΥΠΟΦΕΡΕΙΣ ΣΙΩΠΗΛΑ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Κάμποσα χρόνια πίσω, στο μακρινό 2008 και στο γνώριμο από τα φοιτητικά χρόνια θέατρο της οδού Κεφαλληνίας. Στη Νέα Σκηνή του Λευτέρη Βογιατζή.
«Η Ήμερη» του Ντοστογιέφσκι. Μια νουβέλα που διασκεύασε ο Λ. Βογιατζής σ’ ένα βαθύ υπαρξιακό μονόλογο για ...υποψιασμένους θεατές. Έπαιζε και σκηνοθετούσε ο ίδιος. 
Στην «Ήμερη» (1876), ο Ντοστογιέφσκι αφηγείται την ιστορία ενός ενεχυροδανειστή ο οποίος παντρεύεται μία νεαρή απλοϊκή κοπέλα που συχνάζει στο κατάστημά του. Η ιστορία καταλήγει με την «Ήμερη» να αυτοκτονεί πηδώντας από το παράθυρο, κρατώντας σφιχτά πάνω της ένα εικόνισμα. Ενα κορίτσι που μοιάζει εκπληκτικά με την ήρεμη κι αμόρφωτη Σόνια, το ταίρι του Ρασκόλνικοφ στο «Εγκλημα και Τιμωρία». Εδώ, όμως, πρωταγωνιστής δεν είναι ο αυτόχειρας, αλλά ο ήρωας της ιστορίας που αφηγείται με την ψυχραιμία ενός σημερινού ψυχαναλυτή τα όσα έχουν διαδραματιστεί προηγουμένως.

Θυμάμαι, όταν άρχιζε η παράσταση, μια βιντεοσκοπημένη δεύτερη «φωνή» - επιτυχημένο για μένα σκηνικό εύρημα - απήγγειλε στίχους από το ψαλτήριο του Δαβίδ. Και οι ψαλμικοί στίχοι επανέρχονταν κατά διαστήματα για να υπομνηματίσουν, ακριβώς, την ανθρώπινη περιπέτεια.
Ο Ντοστογιέφσκι προς τους αναγνώστες του διηγήματος: «Φανταστείτε ένα σύζυγο, και σ’ ένα τραπέζι απάνω να κάθεται η γυναίκα του που αυτοκτόνησε, παν κάτι ώρες, πηδώντας απο το παράθυρο. Είναι ανάστατος, δεν μπορεί να μαζέψει το μυαλό του. Πηγαινοέρχεται από τη μια κάμαρα στην άλλη πασχίζοντας να συλλάβει το τι έγινε, να μαζέψει τις σκέψεις του σ’ ένα σημείο. Χώρια όλα τ’ άλλα, έχουμε να κάνουμε και μ’ έναν αρρωστημένο υποχόνδριο, από εκείνους που μιλάνε μόνοι τους με τον εαυτό τους. Και να τον που μονολογεί, ξετυλίγει την όλη υπόθεση, την ξεδιαλύνει ο ίδιος στον εαυτό του».
Ο λόγος του ήρωα μοιάζει παραληρηματικός μα δεν είναι ασυνάρτητος. Βρίθει όμως αντιφάσεων που κινούνται ανάμεσα στη λογική και το συναίσθημα. Αναλύοντας τις αναμνήσεις του φτάνει στο ζητούμενο: την αλήθεια σε ό,τι αφορά τουλάχιστον τον ίδιο. Σκέπτομαι πως ο Λευτέρης Βογιατζής αυτοσκηνοθετήθηκε παίζοντας σε τρία-τέσσερα επίπεδα. Συνομίλησε με εικόνες του εαυτού του. Ή πάλι «βγήκε» από τον εαυτό του σ’ ένα είδος "έκστασης", αυτοανάκρισης και αυτοκριτικής.
Το κείμενο αναδεικνύει τον Ντοστογιέφσκι όπως πραγματικά είναι: «Μυστικός, ορθόδοξος και αναρχικός»! Πρόκειται για εκρηκτικό μίγμα που διαλύει συμβατικότητες, στερεότυπα, αυτονόητα και αυθεντίες. «Ζήτω ο ηλεκτρισμός της ανθρώπινης σκέψης»!

Σε συνέντευξή του Λευτέρης Βογιατζής είχε πει χαρακτηριστικά: "Τα στοιχεία που μπορεί να ηλεκτρίσουνε τον θεατή είναι στον καθένα προσωπικά. Εγώ απλώς δουλεύω έναν καμβά, πάνω στον οποίο μπορεί να βρει κάτι να τον ηλεκτρίσει. Νιώθω ότι ο άνθρωπος ψάχνει μια ραχοκοκαλιά που να στηρίζει το οικοδόμημα της ύπαρξης, η οποία δείχνει να αναζητείται πιο πολύ από ποτέ. Όλα τα μηνύματα που παίρνω είναι ότι λείπει αυτό το στήριγμα. Τι είναι και γιατί τόσο πολύ ανάγκη; Είναι ψευδαίσθηση; Είναι Θεός; Πολλά πράγματα μπορεί να είναι ο Θεός. Έχουμε αρχίσει να πηγαίνουμε προς περιοχές ευρύτερες. Είναι η πραγματικότητα που αναζητάς; Μια ευεξία που σε τοποθετεί ισορροπημένα στη φύση, στον κόσμο; Αλλά σε ποιο κόσμο, σε ποια φύση; Όλα είναι σχετικά. Τα νοήματα μετατοπίζονται. Όπως στον ήρωα του Ντοστογιέφσκι που προσπαθεί να συλλάβει τι έχει συμβεί. Να αποδεχτεί μια πλευρά του εαυτού του που δεν τη βλέπει. Αδιέξοδα της ύπαρξης. Παρ΄ όλα αυτά υπάρχει ένα κεντρικό σημείο του που μας ενώνει". 
Το φινάλε του έργου είναι η πεμπτουσία της ζωής: ''Οι άνθρωποι στη γη, παντέρημοι – αυτή ‘ναι η δυστυχία!.. Λένε πως ο ήλιος δίνει ζωή στην οικουμένη. Ο ήλιος θα βγει, και, κοιτάχτε τον, μήπως κι αυτός δεν είναι νεκρός; Όλα πεθαμένα – παντού νεκροί. Άνθρωποι παντέρημοι κι ολόγυρα σιωπή – να η γη! Άνθρωποι, αγαπάτε αλλήλους ποιος το είπε αυτό; Τίνος είναι αυτή η υποθήκη;"

Oι φωτογραφίες είναι από το πρόγραμμα της παράστασης. 

"ΕΝΤΑ ΓΚΑΜΠΛΕΡ" ΣΕ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΑΛΑ: ΘΕΑΤΡΟ ΔΩΜΑΤΙΟΥ - ΚΡΑΥΓΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Βλέποντας την παράσταση Έντα Γκάμπλερ του Ίψεν στο Bios, από την ομάδα terra intima σε μετάφραση-διασκευή-σκηνοθεσία του Δημήτρη Γεωργαλά, θυμήθηκα, αίφνης, ότι τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Έντας είχε ερμηνεύσει πριν πολλά χρόνια (1957/58) στο Εθνικό Θέατρο, η δασκάλα του Δημήτρη Γεωργαλά στην Δραματική Σχολή του Εθνικού, η αείμνηστη Μαίρη Αρώνη. 

Η Τζούλη Σούμα, που ερμήνευσε την Έντα του Δ. Γεωργαλά, είχε κάτι από Αρώνη, τώρα που το σκέφτομαι. Στιγμές που παρέπεμπαν σ΄ εκείνη… Αλλά πάνω απ’ όλα είχε την αίσθηση του λόγου, που είχε κυρίως και κατ’ εξοχήν η Μαίρη Αρώνη. 

Μια Έντα Γκάμπλερ – θέατρο δωματίου για σεξτέτο ηθοποιών. Άλλωστε το έργο ανέβηκε σε μορφή όπερας δωματίου από τον συνθέτη Γιώργο Δούση στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής τον Ιανουάριο του 2019. 

Εδώ λοιπόν, στο θέατρο δωματίου, ο ρυθμός κυριαρχεί με αμείωτη ένταση. Το κείμενο που επιμελήθηκε ο Δ. Γεωργαλάς έχει μια ιδανική ροή. Οι ηθοποιοί σε μιαν αντίστιξη διαρκείας που κρατάει τους θεατές σε εγρήγορση. Σώματα παλλόμενα, συστελλόμενα και διαστελλόμενα. Το ανεκπλήρωτο είναι παντού. Οι φόβοι αναδύονται από παντού και η αίσθηση της αιχμαλωσίας κυριαρχεί. Η Έντα μονολογεί πως δεν θα είναι ποτέ ελεύθερη… 

Η σκηνοθετική αντίληψη του Δ. Γεωργαλά είναι αυτή της αρχαίας τραγωδίας. Ανάδειξη του τραγικού στοιχείου, σε πρώτο πλάνο τα αδιέξοδα στα οποία κρύβονται οι άνθρωποι, έμφαση στην ασφυξία σ’ ένα περιβάλλον, που δεν αισθάνονται ελεύθεροι ή ειλικρινείς… Δεν υπάρχουν σκηνοθετικά «ευρήματα», αλλά μετωπική αντιμετώπιση του κειμένου και του νοήματος. Όλα είναι μπροστά! Ακόμα κι όταν μιλάμε για το ημίφως... 

Η σκηνοθετική ματιά του Δ. Γεωργαλά αναδεικνύει την αλήθεια ότι ο Ίψεν δεν έγραψε ένα κοινωνικό δράμα για να συνομιλήσει με μια εποχή, αλλά για να συνομιλήσει με την ανθρωπότητα. Κι αυτή η συνομιλία μπορεί να γίνεται μέσα από (σε) ένα δωμάτιο. Είναι αρκετό… 

Το έργο έχει χαρακτηριστεί ως «ψυχόδραμα», αλλά νομίζω πως η προσέγγιση του Δ. Γεωργαλά υπερβαίνει τον χαρακτηρισμό αυτό. Πρόκειται για μια κραυγή! Σαν αυτή που βγάζει κάποια στιγμή στο έργο η Τέα Έλβστετ, την οποία ενσάρκωσε ιδανικά η Μαργαρίτα Βαρλάμου. Μια κραυγή για το τερατώδες Υπερεγώ που συνθλίβει τον ψυχισμό, την συνακόλουθη διαφθορά ως κυρίαρχο μέσο αλληλοεπιρροής και το συμφέρον, βασικό πυρήνα των σχέσεων. Μια κραυγή που «στέφεται» από την αυτοκτονία της Έντας. 

Η Τζούλη Σούμα στέκεται στο ύψος της ηρωίδας – είδωλο! Θα μπορούσε να εκφράζει γυναίκες του χθες και του σήμερα. Παίζει με μια τραγική …φυσικότητα. Και ξεδιπλώνεται μπροστά μας με μια εκπλήσσουσα πλαστικότητα. Άλλωστε η ίδια πλάθει τον εαυτό της κάθε στιγμή. 

Η Λένα Φραγκούλη εξαιρετική ως υπερπροστατευτική θεία και ως απήχηση του παραδοσιακού. 

Ο Νίκος Δερτιλής πειστικότατος ως αδέκαστος και αδίστακτος δικαστής Μπρακ και ο Βαγγέλης Παπαδάκης σπουδαίος ως εύθραυστος Έιλερτ Λέβμποργκ, που φτάνει μέχρι την αυτοχειρία. 

Η Έντα Γκάμπλερ του Δ. Γεωργαλά είναι αληθινό Θέατρο του Λόγου! Γι’ αυτό και αξίζει πραγματικά.

Οι υπόλοιποι συντελεστές της παράστασης: 

Κοστούμια: Δημήτρης Ντάσιος 

Σκηνικό-Φωτισμοί: Βασίλης Αποστολάτος 

Επιμέλεια δραματουργικής κίνησης: Φαίδρα Σούτου 

Βοηθός σκηνοθέτη: Αλέξανδρος Μαράκης – Μπούρκας 

Μουσική παράστασης: DNA (Αλέξανδρος Χρηστάρας, Μιχάλης Νιβολιανίτης) 

Φωτογραφίες παράστασης : Αγγελική Κοκκοβέ 

Φωτογραφίες promo: Αριάδνη Παπαπαναγιώτου 

Make up artist: Ξένια Κουκά 

Hair stylist : Ελεάνα Ντίνου 

Επικοινωνία: Τζίνα Φουντουλάκη

"Η ΜΟΔΙΣΤΡΑ Τ' ΟΥΡΑΝΟΥ" ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ "ΣΤΑΘΟΥΛΑ ράφτρα εκ Πόντου"

Η ΜΟΔΙΣΤΡΑ Τ' ΟΥΡΑΝΟΥ είναι ένα ολοκαίνουργιο, τρυφερό τραγούδι που έγραψε ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης για τις ανάγκες της παράστασης "ΣΤΑΘΟΥΛΑ ράφτρα εκ Πόντου" της Μαρινέλλας Βλαχάκη που παρουσιάζεται αυτό το καλοκαίρι σε σκηνοθεσία Κωστή Καπελώνη. 

Οι στίχοι είναι της Δέσποινας Τραχαλάκη και το ερμηνεύει η Δάφνη Πανουργιά. 

Βίντεο: Θοδωρής Παπαδουλάκης 

Παραγωγή: Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης. 

 

Πρόσφυγας του Πόντου η Σταθούλα ήρθε στην Ελλάδα το 1923. Ξακουστή μοδίστρα στον τόπο της, παντρεμένη με παιδιά και πολυτελές ραφτάδικο. Τη συναντούμε παραμονές Χριστουγέννων του 1950 στα Χανιά, στο μικρό υπόγειο εργαστήρι της, να ράβει, να συνομιλεί με το είδωλο της μάνας της. Μέσα από τις αναμνήσεις της, ζωντανεύουν πρόσωπα και γεγονότα από τη ματωμένη γη του Πόντου.

Στη συνέχεια δύο βίντεο με πληροφορίες για την παράσταση "ΣΤΑΘΟΥΛΑ ράφτρα εκ Πόντου".

 

Ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης γεννήθηκε στα Χανιά και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε μουσική (αρμονία, αντίστιξη, φούγκα & σύνθεση) στο Εθνικό, στο Κεντρικό Ωδείο του Κώστα Κλάβα και στο Ωδείο Νικόλαος Μαντζαρος. Από όταν τελείωσε τις σπουδές του γράφει τραγούδια, κάνει συναυλίες και γράφει μουσική για το θέατρο. Το 2005 βγάζει το πρώτο του cd με τραγούδια σε παραγωγή του Νίκου Ξυδάκη, το «Αβάδιστα» (Universal music). Το τραγούδι που ξεχώρισε, παίχτηκε και παίζεται ακόμα και σήμερα στα ραδιόφωνα ήταν το «Ασημένιο τραγούδι» (video) σε στίχους του Άλαν Γκίνσμπεργκ που ήταν και η τραγουδιστική συμμετοχή του Φοίβου Δεληβοριά στο δίσκο. Το 2006-2008 ακολούθησαν μουσικές συνέργασίες στον Ιανό με καλλιτέχνες όπως η Λάμια Μπεντίουι, η Μάρθα Φριντζήλα, ο Κωστής Μαραβέγιας, η Μάρθα Μορελεόν κ.α. Ο επόμενος δίσκος του τραγουδοποιού ήταν το «Σε βάθος δρόμου» (metronomos 2010) στον οποίο συμμετείχε η Μάρθα Φριντζήλα και η Πέννυ Μπαλτατζή. Iδιαίτερη επιτυχία σημείωσε το 2014 η δισκογραφική συνεργασία του με την Φωτεινή Βελεσιώτου με μια διασκευή που έκανε στο τραγούδι «Χαράματα η ώρα τρεις» (video clip) (retropolis 2). Τον Φεβρουάριο του 2018 κυκλοφόρησε το τρίτο προσωπικό του άλμπουμ, με τίτλο "Βάρκα στο σπίτι" (Video clip), στο οποίο το ομότιτλο τραγούδι υπογράφει τους στίχους ο Μάνος Ελευθερίου. Από το δίσκο ξεχώρησαν ακόμα τα τραγούδια "Αστυπάλαια" (Video clip) αλλά και το ντουέτο του τραγουδοποιού με το Σπύρο Γραμμένο "Έρωτας ή Τίποτα" (Video clip). Τη σεζόν 2018-2019 συνεργάστηκε με το Χρήστο Νικολόπουλο ανοίγοντας με την "Orchestra Laou Laou" το μουσικό πρόγραμμα στο "Περιβόλι του Ουρανού" στην Πλάκα. 

Από το 2003 γράφει αδιάλειπτα μουσική για το θέατρο, παράλληλη δραστηριότητα που έχει εξελιχτεί μέσα στα χρόνια σε μεγάλη του αγάπη. Έχει συνεργαστεί με σκηνοθέτες όπως ο Σάββας Στρούμπος, ο Γιώργος Παλούμπης, η Λιλλύ Μελεμέ, ο Νίκος Χατζόπουλος, ο Βασίλης Νικολαΐδης, ο Κωστής Καπελώνης, η Βαλεντίνα Παπαδημητράκη κ.ά. υπογράφοντας την μουσική σε περίπου 50 θεατρικές παραστάσεις μέχρι σήμερα. Έχει κάνει μουσική, μεταξύ άλλων, για παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών («Η Σωφρονιστική Αποικία» του Φραντς Κάφκα, «Πασιέντζα» της Μαρίας Λαϊνά), για το Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν («La petite mort» του Μισέλ Φάις, «Τον άυλο εσένα» του Βαγγέλη Χατζιγιαννίδη), το Θέατρο Άττις («Αντιγόνη» του Σοφοκλή, «Ευτυχισμένες μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ κ.α.) το θέατρο Χορν («ο Δικηγόρος Ντάροου» του Ντέιβιντ Γ. Ρίντελς), το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κρήτης («Ιστορίες στο τάκα τάκα» του Φριό Μπερνάρ, «Και του καιρού και πάντα» του Γιώργη Σταματάκη), το Θέατρο Αγγέλων Βήμα («Lulu» του Φρανκ Βέντεκιντ), το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης («Η μεταμόρφωση» του Φραντς Κάφκα). 

Το 2020 κυκλοφόρησε ένα τραγούδι προπομπό από το άλμπουμ που ετοιμάζει με τον στιχουργό Δημήτρη Λέντζο, το ντουέτο με τη Μάρθα Φριντζήλα "Δίδυμα σαν σκουλαρίκια" (Audio Release) που είναι και το ομότιτλο του άλμπουμ που αναμένεται. Αρχές του 2021 κυκλοφόρησε ως σίνγκλ τρία ακόμα τραγούδια από αυτή τη δουλειά: "Ο Γύρος του Θανάτου" (music video), "Γεμάτος με το τίποτα" (music video, ντουέτο του Μαριδάκη με το Σταύρο Σιόλα) και το "Στων Λωτοφάγων το νησί" (music video, ντουέτο του Μαριδάκη με τη Βίκυ Καρατζόγλου)

Και στη συνέχεια "Η Μηλιά" του Εμμανουήλ Ροΐδη που ανέβηκε επί σκηνής το 2009 στα Χανιά από την Εταιρία Τέχνης Βιολέττα, σε διασκευή-σκηνοθεσία-ερμηνεία της Μαρινέλλας Βλαχάκη και μουσική Λεωνίδα Μαριδάκη. 

Ερμηνεύει η Δάφνη Πανουργιά. 

   

"Η μοδίστρα τ' ουρανού" του Λεωνίδα Μαριδάκη με την Δάφνη Πανουργιά

Η ΜΟΔΙΣΤΡΑ Τ' ΟΥΡΑΝΟΥ είναι ένα ολοκαίνουργιο, τρυφερό τραγούδι που έγραψε ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης για τις ανάγκες της παράστασης "ΣΤΑΘΟΥΛΑ ράφτρα εκ Πόντου" της Μαρινέλλας Βλαχάκη που θα ανέβει το καλοκαίρι σε σκηνοθεσία Κωστή Καπελώνη. 

Οι στίχοι είναι της Δέσποινας Τραχαλάκη και το ερμηνεύει η Δάφνη Πανουργιά. 

Βίντεο: Θοδωρής Παπαδουλάκης 

Παραγωγή: Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης. 

 

Στη συνέχεια ένα βιντεάκι με πληροφορίες για την ερχόμενη παράσταση "ΣΤΑΘΟΥΛΑ ράφτρα εκ Πόντου".

 

Ο τραγουδοποιός Λεωνίδας Μαριδάκης γεννήθηκε στα Χανιά και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε μουσική (αρμονία, αντίστιξη, φούγκα & σύνθεση) στο Εθνικό, στο Κεντρικό Ωδείο του Κώστα Κλάβα και στο Ωδείο Νικόλαος Μαντζαρος. Από όταν τελείωσε τις σπουδές του γράφει τραγούδια, κάνει συναυλίες και γράφει μουσική για το θέατρο. Το 2005 βγάζει το πρώτο του cd με τραγούδια σε παραγωγή του Νίκου Ξυδάκη, το «Αβάδιστα» (Universal music). Το τραγούδι που ξεχώρισε, παίχτηκε και παίζεται ακόμα και σήμερα στα ραδιόφωνα ήταν το «Ασημένιο τραγούδι» (video) σε στίχους του Άλαν Γκίνσμπεργκ που ήταν και η τραγουδιστική συμμετοχή του Φοίβου Δεληβοριά στο δίσκο. Το 2006-2008 ακολούθησαν μουσικές συνέργασίες στον Ιανό με καλλιτέχνες όπως η Λάμια Μπεντίουι, η Μάρθα Φριντζήλα, ο Κωστής Μαραβέγιας, η Μάρθα Μορελεόν κ.α. Ο επόμενος δίσκος του τραγουδοποιού ήταν το «Σε βάθος δρόμου» (metronomos 2010) στον οποίο συμμετείχε η Μάρθα Φριντζήλα και η Πέννυ Μπαλτατζή. Iδιαίτερη επιτυχία σημείωσε το 2014 η δισκογραφική συνεργασία του με την Φωτεινή Βελεσιώτου με μια διασκευή που έκανε στο τραγούδι «Χαράματα η ώρα τρεις» (video clip) (retropolis 2). Τον Φεβρουάριο του 2018 κυκλοφόρησε το τρίτο προσωπικό του άλμπουμ, με τίτλο "Βάρκα στο σπίτι" (Video clip), στο οποίο το ομότιτλο τραγούδι υπογράφει τους στίχους ο Μάνος Ελευθερίου. Από το δίσκο ξεχώρησαν ακόμα τα τραγούδια "Αστυπάλαια" (Video clip) αλλά και το ντουέτο του τραγουδοποιού με το Σπύρο Γραμμένο "Έρωτας ή Τίποτα" (Video clip). Τη σεζόν 2018-2019 συνεργάστηκε με το Χρήστο Νικολόπουλο ανοίγοντας με την "Orchestra Laou Laou" το μουσικό πρόγραμμα στο "Περιβόλι του Ουρανού" στην Πλάκα. 

Από το 2003 γράφει αδιάλειπτα μουσική για το θέατρο, παράλληλη δραστηριότητα που έχει εξελιχτεί μέσα στα χρόνια σε μεγάλη του αγάπη. Έχει συνεργαστεί με σκηνοθέτες όπως ο Σάββας Στρούμπος, ο Γιώργος Παλούμπης, η Λιλλύ Μελεμέ, ο Νίκος Χατζόπουλος, ο Βασίλης Νικολαΐδης, ο Κωστής Καπελώνης, η Βαλεντίνα Παπαδημητράκη κ.ά. υπογράφοντας την μουσική σε περίπου 50 θεατρικές παραστάσεις μέχρι σήμερα. Έχει κάνει μουσική, μεταξύ άλλων, για παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών («Η Σωφρονιστική Αποικία» του Φραντς Κάφκα, «Πασιέντζα» της Μαρίας Λαϊνά), για το Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν («La petite mort» του Μισέλ Φάις, «Τον άυλο εσένα» του Βαγγέλη Χατζιγιαννίδη), το Θέατρο Άττις («Αντιγόνη» του Σοφοκλή, «Ευτυχισμένες μέρες» του Σάμιουελ Μπέκετ κ.α.) το θέατρο Χορν («ο Δικηγόρος Ντάροου» του Ντέιβιντ Γ. Ρίντελς), το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κρήτης («Ιστορίες στο τάκα τάκα» του Φριό Μπερνάρ, «Και του καιρού και πάντα» του Γιώργη Σταματάκη), το Θέατρο Αγγέλων Βήμα («Lulu» του Φρανκ Βέντεκιντ), το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης («Η μεταμόρφωση» του Φραντς Κάφκα). 

Το 2020 κυκλοφόρησε ένα τραγούδι προπομπό από το άλμπουμ που ετοιμάζει με τον στιχουργό Δημήτρη Λέντζο, το ντουέτο με τη Μάρθα Φριντζήλα "Δίδυμα σαν σκουλαρίκια" (Audio Release) που είναι και το ομότιτλο του άλμπουμ που αναμένεται. Αρχές του 2021 κυκλοφόρησε ως σίνγκλ τρία ακόμα τραγούδια από αυτή τη δουλειά: "Ο Γύρος του Θανάτου" (music video), "Γεμάτος με το τίποτα" (music video, ντουέτο του Μαριδάκη με το Σταύρο Σιόλα) και το "Στων Λωτοφάγων το νησί" (music video, ντουέτο του Μαριδάκη με τη Βίκυ Καρατζόγλου)

Και στη συνέχεια "Η Μηλιά" του Εμμανουήλ Ροΐδη που ανέβηκε επί σκηνής το 2009 στα Χανιά από την Εταιρία Τέχνης Βιολέττα, σε διασκευή-σκηνοθεσία-ερμηνεία της Μαρινέλλας Βλαχάκη και μουσική Λεωνίδα Μαριδάκη. 

Ερμηνεύει η Δάφνη Πανουργιά. 

   

Η ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ - "ΜΕΓΑΛΗ ΣΑΝ ΤΟΝ ΓΚΡΕΚΟ" - ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ

Στην Όπερα του Ντάλλας στο Τέξας ανέβηκε η «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι
με την Μαρία Κάλλας. Σκηνοθέτης ο Αλέξης Μινωτής, σκηνικά - κοστούμια από τον Γιάννη Τσαρούχη.
Μαζί τους ο Φράνκο Τζεφιρέλι και η Ισπανίδα μέτζο σοπράνο Tereza Berganza. Ήταν 6 Αυγούστου του 1958.

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Μνήμη Μαρίας Κάλλας σήμερα... 

Σαν σήμερα πριν 98 χρόνια γεννήθηκε η ντίβα που έγινε συνώνυμη της όπερας.
Πέθανε μόνη στο Παρίσι... Κλεισμένη στο διαμέρισμά της και στον εαυτό της.
Η Μαρία Κάλλας είναι ο ορισμός της ντίβας! Και της τραγικότητας... Η περίπτωσή της υπήρξε στην κυριολεξία μοναδική! Καθόρισε οριστικά την όπερα στον καιρό μας, έζησε την απόλυτη δόξα και πέθανε μόνη...
Η σιωπή στην οποία έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής της, είναι από τα σπουδαιότερα μαθήματα μουσικής που μας άφησε. Ανήκει στην προσωπική μου μυθολογία, όπως και εκατομμυρίων άλλων ανθρώπων.
Η Κάλλας πέθανε από έρωτα... Η μετά Κάλλας εποχή που ζούμε εξελίσσεται βαθειά αντιερωτική. Ευτυχώς που υπάρχουν οι ηχογραφήσεις της για να ακονίζουν ακόμα - και εσαεί, νομίζω - την ευαισθησία των αληθινά ερωτικών όντων.
Δίνω τον λόγο στον Γιάννη Τσαρούχη, ο οποίος είχε συνεργαστεί μαζί της, μα κυρίως είχε κατανοήσει βαθειά την ολότελα ξεχωριστή περίπτωσή της.

Είναι, άλλωστε, γνωστή η φράση του: "Αγαπώ την Κάλλας και την Μπέλλου. Και δεν αισθάνομαι διχασμένος". 

Παραθέτω εδώ φωτογραφικό υλικό από την συνεργασία του Τσαρούχη με την Κάλλας στην "Μήδεια" του Κερουμπίνι. 

Tου Γιάννη Tσαρούχη 

EIMAI ένας απ' τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος, που έμαθε στην Αθήνα το θλιβερό άγγελμα του θανάτου τής Mαρίας Kάλλας. 

Tο ’μαθα έτσι τυχαίως, τηλεφωνώντας στο Παρίσι σε μια φίλη μου. Λίγες ώρες μετά ανήγγειλα το κακό νέο στη σκηνή του θεάτρου Kαπλανών, όπου είχα ανεβάσει τις Tρωάδες. 

Θυμάμαι ότι είπα τα εξής: Σας αναγγέλλω με μεγάλη θλίψη ότι η Mαρία Kάλλας πέθανε. Hταν μια θεά και θα μείνει αθάνατη. Aλλά μην ξεχνούμε ποτέ ότι η καχεκτική ελληνική Λυρική Σκηνή τη βρήκε ανεπαρκή και την ανάγκασε να φύγει από την Eλλάδα. 

Με αφιέρωση του Γ. Τσαρούχη στον Μ. Χατζιδάκι

Θυμάμαι ακόμα κάτι άλλο που είπα στην εφημερίδα «Eθνος», εξ αφορμής του πρώτου της ρεσιτάλ στου «Hρώδου του Aττικού», το ’57, όταν ο Mαμάκης ρώτησε όλους τους καλλιτέχνες να πουν τι γνώμη έχουν γι' αυτή. Επανέλαβα απλώς μια φράση του Eυαγγελίου: «Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες εις κεφαλήν γωνίας εγένετο». 

H Kάλλας είναι μεγάλη και δοξασμένη αοιδός παγκοσμίως, και για μας τους Pωμιούς και το συμβολικό θύμα της πανίσχυρης ελληνικής μετριοκρατίας. Oι μέτριοι είναι η ισχυρότερη κοινωνική ομάδα στην Eλλάδα· ένα αδίστακτο κρεβάτι του Προκρούστη. 

Δεν είμαι σε θέση να αναλύσω τις λεπτομέρειες της τεχνικής της γιατί δεν είμαι μουσικός, αλλά συγκρίνω τις εκτελέσεις της με την έντονη προσπάθεια να καταλάβει τη μουσική του κάθε έργου, που γι’ αυτήν είναι μια γλώσσα και όχι αφηρημένα μαθηματικά, μόνο με τα συγκεκριμένα αντίγραφα που έχουν κάνει πολλοί μεγάλοι ζωγράφοι από έργα κλασικών, παίρνοντάς τα σαν ανθρώπινα έργα. 

Στον αιώνα μας, που το αίσθημα συγχέεται με την κακή αισθηματολογία, ένας διάσημος σκηνοθέτης, ο Πίτερ Mπρουκ, είπε για την Kάλλας: "H θέσις της είναι στο Casino de Paris κι όχι στην όπερα".

Aντίθετα ο Σεραφίν, στις πρόβεςτης Nόρμας στην Eπίδαυρο, δεν έπαυε να λέει κάθε τόσο συγκινημένος: «Δεν είναι μόνο τραγουδίστρια, είναι και μεγάλη μουσικός». 

Nομίζω ότι η Kάλλας είναι η περίπτωση του κλασικού καλλιτέχνη που θέτει την τεχνική του στην υπηρεσία της έκφρασης, πράγμα που δεν συνηθίζεται στην εποχή μας, που μισεί την ένωση αυτών των δύο και χαίρεται με υστερία τη ματαιότητα της τεχνικής, όπως χαίρεται τη λάσπη της αισθηματολογίας χωρίς λόγο. 

H Kάλλας, τραγουδώντας ιταλικά, είναι Eλληνίδα. Aν ποτέ ο κόσμος καταλάβει και ξεχωρίσει τα χαρίσματα των Eλλήνων, που τα σκεπάζουν αφόρητα ελαττώματα, θα προχωρήσει πολύ στην κατανόηση πολλών πραγμάτων μεταξύ των οποίων και η τέχνη. 

Σημείωση: Tο κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Bασίλη Nικολαΐδη «Mαρία Kάλλας». Eκδόσεις «Kέδρος», Aθήνα. 

Μαρία Κάλλας - Αλέξης Μινωτής - Γιάννης Τσαρούχης

Ήταν αρχές Οκτωβρίου όταν συνάντησα την Κάλλας στο μεγάλο ξενοδοχείο της Νέας Υόρκης, το "Waldorf Astoria", για να συζητήσουμε για τα κουστούμια της Μήδειας. Έφθασα στη Νέα Υόρκη με μιά βαλίτσα γεμάτη βιβλία και φωτογραφίες με ό,τι σχετικό υπάρχει για τη Μήδεια, τον Κερουμπίνι και τον Ευρυπίδη και με τέσσερα τόπια υφάσματα. 

Ασφαλώς θα με ρωτήσετε ποιά ήταν η πρώτη εντύπωση της γνωριμίας μου με την Κάλλας. Με υποδέχτηκε στο πολυτελές διαμέρισμα του ξενοδοχείου τη μ' ένα πέτσινο μπλουζάκι. Ήταν σεμνή και αθώα σαν κοριτσάκι 18 χρονών. 

Βρισκόμουν μπροστά σε μια γυναίκα που γνώριζε την κλασική εποχή και σε μια καλλιτέχνιδα με καταπληκτική διεισδυτικότητα και ένστικτο. Την παρακολούθησα να ξανασχεδιάζει μαζί μου και να προσαρμόζει ένα μεγάλο ρόλο της σ' ένα καινούργιο πνεύμα σκηνοθεσίας. Η διαίσθησή της δεν την αφήνει να κάνει λάθος. Ξέρει ποιό είναι το σωστό για την κάθε στιγμή. 

Ενθουσιάζεται με κάθε σωστή ιδέα. 

"Ναί, ναί, λέει, έτσι πρέπει να βγεί η Μήδεια στην πρώτη πράξη. Έχετε απόλυτο δίκιο. Πρέπει να είναι ατημέλητη χωρίς κανένα στολίδι. Είναι τόσο ταραγμένη που δεν έχει καιρό για στολίδια. Το σκοτεινό κοστούμι με τη στενή, κόκκινη ζώνη, θα δώσει τον σωστό δραματικό τόνο". (...) 

"Η Μήδεια στην τελευταία πράξη δεν είναι γυναίκα πιά", παρατηρεί η Κάλλας. "Κάνει πράξεις που δεν τις κάνει μια γυναίκα. Μεταβάλλεται σε μια δαιμονισμένη φλόγα που καίει με το τρομερό πάθος της εκδικήσεως". (...) 

Η παράσταση αρχίζει. Η μουσική ιδιοφυία και το υποκριτικό δαιμόνιο της Κάλλας συνεπαίρνουν το κοινό. Στη σκηνή κινείται μια μεγάλη ηθοποιός που ζωντανεύει μια τραγική μορφή. Το κοινό χειροκροτεί με το πάθος και την ειλικρίνεια ενός ποδοσφαιρικού αγώνος. (...) 

- Γιάννης Τσαρούχης, "λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες". 

Το 1957, σε μια επιστολή του ο Γιάννης Τσαρούχης στον Γιάννη Μόραλη, από το Ντάλας του Τέξας, για την παράστασή της εκεί, την αποκαλούσε: Μεγάλη σαν τον Γκρέκο! 

Η παράσταση αυτή της "Μήδειας" του Κερουμπίνι, παίχτηκε στο Ντάλλας το 1958 (σ' αυτή την παράσταση αναφέρεται ο Τσαρούχης) και στη συνέχεια στο Λονδίνο το 1959, στην Επίδαυρο το 1961 και στο Μιλάνο το 1961 και το 1962. Στον ρόλο του Ιάσωνα ήταν ο Jon Vickers. Σκηνοθεσία του Μινωτή και σκηνικά-κοστούμια του Γ. Τσαρούχη. 

Στο βίντεο που ακολουθεί, ακούτε ηχογραφημένη εκτέλεση σε στούντιο του 1957 (χορωδία και ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου), οπτικοποιημένη με φωτογραφίες από την παράσταση του 1958.

.

Nicola Rescigno, Αλέξης Μινωτής, Mαρία Κάλλας, Γιάννης Τσαρούχης στη διάρκεια πρόβας (Ντάλλας 1958)

Γιάννης Τσαρούχης, Κωστής Μπαστιάς, Μαρία Κάλλας, Αλέξης Μινωτής (1961)

Φράνκο Τζεφιρέλι, Γιάννης Τσαρούχης, Μαρία Κάλλας στη διάρκεια πρόβας  (Ντάλλας 1958)

Θεατρικό κοστούμι του Γιάννη Τσαρούχη για τη Μαρία Κάλλας στη Μήδεια
(Αθήνα 1958, Συλλογή Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, Ναύπλιο).

"Μήδεια" του Luigi Cherubini στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (6-8-1961).
Ο σκηνογράφος της παράστασης, Γιάννης Τσαρούχης, ο σκηνοθέτης, Αλέξης Μινωτής
και η Μαρία Κάλλας υποκλίνονται στο κοινό.

"Μήδεια" του Luigi Cherubini στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου (6-8-1961):
η Κική Μορφονιού, ο σκηνογράφος της παράστασης Γιάννης Τσαρούχης, ο διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής Κωστής Μπαστιάς, η Μαρία Κάλλας και ο σκηνοθέτης της παράστασης, Αλέξης Μινωτής.

Τα σκηνικά και τα κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη για την "Μήδεια" με την Μαρία Κάλλας

Ο Γιάννης Τσαρούχης και ο Αλέξης Μινωτής κατά την προετοιμασία των κοστουμιών για την
Μήδεια του Κερουμπίνι, που παρουσιάστηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου με την Μαρία Κάλλας (1961). 

Η ΠΕΝΘΗΦΟΡΟΣ ΜΗΔΕΙΑ ΣΕ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΕΩΡΓΑΛΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η «Μήδεια» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Δημήτρη Γεωργαλά ολοκλήρωσε σήμερα, 31 Οκτωβρίου 2021, τις παραστάσεις της στην καρδιά της πόλης, στην Ομόνοια και το ατμοσφαιρικό ξενοδοχείο «Μπάγκειον». 

Η παράσταση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Εθνικό Θέατρο της Χάγης, STET- the English Theatre, όπου επίσης για πρώτη φορά ακούστηκε η τραγωδία στα ελληνικά και απέσπασε διθυραμβικές κριτικές. 

Ο Δημήτρης Γεωργαλάς, μετά το πρώτο αυτό ανέβασμα, συνέχιζε να πειραματίζεται και να δουλεύει πάνω στον λόγο του Ευριπίδη με την εξαιρετική μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά, η οποία επιμένει να ερμηνεύει την ιστορία με ψυχαναλυτική προσέγγιση. 

Μια μετάφραση, άμεση και ποιητική, που εμπεριέχει την προσωπική του θεώρηση και επιχειρεί να πλησιάσει την ψυχή των ηρώων.
Την μετάφραση του Χειμωνά την διάβασα σαν πρωτοβγήκε. Με είχε κυριεύσει, κυριολεκτικά! 

Ο Δημήτρης Γεωργαλάς είναι φιλόλογος και μουσικός, επίσης. Άρα διαθέτει όλα τα απαραίτητα εφόδια για να προσεγγίσει ένα τέτοιο απαιτητικό έργο.
Ο Δημήτρης είναι φίλος απ' τα φοιτητικά μας χρόνια. Δούλεψε σκληρά στο θέατρο, το οποίο αγάπησε βαθιά από την αρχή. Εκπτώσεις δεν έκανε ποτέ. Άρα, αυτό που κομίζει σε κάθε παράστασή του είναι η ίδια η αλήθεια του. Αναμετριέται κάθε φορά με τον εαυτό του. Μου αρέσει διότι είναι αρκετά σνομπ, αν και δεν είναι στις προθέσεις του. Μακριά απ' αυτόν η κολακεία του κοινού. Μόνη του έγνοια το θέατρο για την ψυχή του, που θα ΄λεγε κι ο Κουν.

Στο σημείωμα του για την παράσταση διαβάζουμε: 

"Η πρώτη φορά που ασχολείσαι με την αρχαία τραγωδία, είναι σαν μια πρώτη εξερεύνηση ενός οικείου –άγνωστου τόπου. Υπάρχουν πολλά να δεις και να σε τραβήξουν μέσα στη δίνη της και πολλά που σου αποκαλύπτονται όταν έχεις φύγει από εκεί και σε κάνουν να θες να ξαναγυρίσεις. 

-Η Μήδεια δεν είναι η ιστορία ενός άντρα και μιας γυναίκας. 

-Είναι ο πρώτος πόλεμος ή ο πρώτος Γάμος μεταξύ του ΑΝΤΡΑ και της ΓΥΝΑΙΚΑΣ. -Είναι η ρήξη μεταξύ δύο ισχυρών πολιτισμών. 

-Είναι η αναμέτρηση, η καταδικασμένη, του ανθρώπου με τη φύση και με το «θείο». 

-Είναι, για μένα, ένα αρχέγονο μυστήριο απ’ το οποίο βγαίνεις σοκαρισμένος και καθαγιασμένος. Ο θεός Έρωτας, σαν άλλος Διόνυσος, αποκαλύπτεται και επιβάλλεται μέσα από πράξεις καταλυτικές για την ανθρώπινη ψυχή. 

Η πρώτη ευκαιρία μου δόθηκε από το θέατρο STET– the English Theatre και το Εθνικό Θέατρο της Χάγης, όπου παρουσιάστηκε πρώτη φορά στα ελληνικά η τραγωδία του Ευριπίδη, πριν δυο χρόνια στα πλαίσια του φεστιβάλ Μήδειας που έγινε εκεί. Η παράσταση εκείνη παρουσιάζεται τώρα στο ΜΠΑΓΚΕΙΟΝ. Από τότε η προσέγγιση οφείλει να έχει πάει πιο βαθιά. Τόσο για μας όσο και για τους θεατές, η «Μήδεια» είναι ο ΤΟΠΟΣ μέσα μας όπου θα θελήσουμε σίγουρα να ξαναγυρίσουμε."

Έτσι, η Μήδεια του Ευριπίδη, σε μετάφραση Γ. Χειμωνά και σκηνοθεσία Δ. Γεωργαλά, παίχτηκε και ξαναπαίχτηκε στο Μπάγκειον, γιατί φαίνεται πως έκανε μια τομή. Μια τραγωδία για την βαρβαρική καταγωγή του έρωτα, μ' ένα κουιντέτο ηθοποιών. Θυμήθηκα τον Ολιβιέ Πυ που παρουσίασε στην Μικρή Επίδαυρο αποσπάσματα τραγωδιών με τρεις ηθοποιούς. Μινιμαλισμός με τον τραγικό λόγο σε πρώτο και κύριο πλάνο. Πραγματικό Θέατρο του Λόγου! 

«…Αλλά πώς η τραγωδία καταφέρνει να πλησιάσει αυτή την οχυρωμένη συγκίνηση, που μονάχα η μουσική απ’ όλες τις τέχνες (με άλλους τρόπους, πιο άμεσους – από άλλες οδούς, πολύ πιο σύντομες) έχει την ευκολία να διαταράξει; Χάρη στο καίριο, πιστεύω, όργανό της – αυτό το Πένθος που είπα.

Το πένθος είναι η δεύτερη πρώτη ύλη, που περιβάλλει το δράμα και επενδύει τους ήρωές του. Κάτι πολύ περισσότερο: υπάρχει διάχυτος, αλλά ανεπαίσθητος στην ατμόσφαιρα ένας έρως του πένθους. (Είναι αυτονόητο ότι το πένθος για το οποίο μιλώ, είναι ένα είδος οντολογικής θλίψης, έχει μια μακρινή σχέση με το κανονικό πένθος που δικαιολογημένα καταπονεί τον ήρωα από έναν θάνατο ή μια ταπείνωση και δεν πρέπει να συγχέεται μαζί του.) Παρακολουθώντας από πολύ κοντά τον ήρωα, τον νιώθεις να αντιστέκεται, να αρνείται να παραιτηθεί – όχι ασφαλώς από την μεγάλη πράξη για την οποία είναι κλητός, αλλά από το άλγος: Είναι ένας εραστής του πένθους». 

Αυτά γράφει, μεταξύ άλλων, ο Γιώργος Χειμωνάς στην εισαγωγή του στην μετάφραση της Μήδειας του Ευριπίδη, που αριστοτεχνικά εκπόνησε και κυκλοφόρησε το 1990, πριν 31 χρόνια! 

Είχα μαγευτεί με την μετάφραση του Χειμωνά, μα τώρα είμαι μαγεμένος με την απόδοσή της στη σκηνή από τον Δημήτρη Γεωργαλά, στο Μπάγκειον. 

Και καθώς άκουγα τον λόγο του Χειμωνά, σκεφτόμουν πόσο ανέδειξε την ποιητικότητα του Χειμωνά ο Δ. Γεωργαλάς, τόσο που η μουσική (που μόνη αυτή απ' όλες τις τέχνες, κατά τον Χειμωνά, έχει την ευκολία να διαταράξει την οχυρωμένη συγκίνηση) έμοιαζε σχεδόν περιττή, αν και - με μικρό ρόλο- υποβλητική (του Πλάτωνα Ανδριτσάκη), καθώς το Πένθος κυριαρχούσε. 

Σημειώνω εδώ κάτι όχι γνωστό στους πολλούς. Χειμωνάς και Ανδριτσάκης είχαν κάνει μαζί σπουδές ψυχανάλυσης στο Παρίσι. Γνωρίζονταν, δηλαδή, δι' άλλης οδού. 

Πώς κατάφερε, λοιπόν, ο Δ. Γεωργαλάς να χτίσει μια τέτοια τραγωδία «δωματίου», σ΄ ένα δωμάτιο εγκαταλελειμμένου ξενοδοχείου, με πέντε ηθοποιούς, χωρίς σκηνικά ή άλλα ευρήματα, παρά μόνο εκείνα που εξασφάλιζαν την «οικονομία» της παράστασης; Το έκανε γιατί είναι ένας «εραστής του πένθους». 

Για τον ήρωα της τραγωδίας, την Μήδεια, που ενσάρκωσε συγκλονιστικά η Τζούλη Σούμα, το πένθος "είναι η μοναδική όσο και φυσική κατάστασή του", λέει ο Χειμωνάς. Και συνεχίζει: «Παραπάνω: το πένθος παράγει και συνεχώς μεγεθύνει την απάνθρωπη τόλμη του. Ακόμα παραπάνω: ηδονίζεται από το πένθος. 

Αυτός ο αδιόρατος βαθύς έρωτας του πένθους μοιάζει να μεταγγίζεται και στα άλλα πρόσωπα του δράματος. όλοι κινούνται, με επικεφαλής τον ήρωα, αδιαμαρτύρητα, πειθήνια, μέσα στη θολή μνήμη μιας ανεπανόρθωτης (και εξάλλου αναπότρεπτης κάποτε) Πτώσης: αυτό πρέπει να είναι το τετελεσμένο που εννοούσα πριν – η βάναυση απόσπαση του ατομικού όντος από το κοινό είναι, δηλαδή η γέννηση του θανάτου. Και από αυτό το τετελεσμένο εφύτρωσε η συγκίνηση και πήρε την πρώτη της, την πιο καθαρόαιμη μορφή που είναι ένα πένθος. Έκτοτε, ό,τι θα συγκλονίζει τον άνθρωπο θα είναι πόνος. Και ό,τι θα ανασκάπτει τον πόνο θα είναι ηδονικό. 

Ώστε το τραγικό κατάγεται από προϊστορικές στην πνευματική διαδρομή του ανθρώπου – από προπατορικές απώλειες και καταδίκες της ύπαρξής του. Και αυτά τα προπατορικά στίγματα δεν έχουν γεννήσει την Ενοχή μας, όπως πιστέψαμε, αλλά μας έχουν εσαεί σφραγίσει με το Πένθος.» 

Η Μήδεια του Δ. Γεωργαλά είναι πενθηφόρος, αλλά με μια δύναμη ζωής! Γιατί κι ο θάνατος απαιτεί γενναιότητα και δεν είναι τυχαίο που στην παράσταση η Μήδεια δεν φαίνεται να σκοτώνει τα παιδιά της. Όταν τα σκοτώνει τα γεννάει! Αυτό είναι ένα καταπληκτικό εύρημα του Γεωργαλά, όχι θεατρικό, μα οντολογικό. Ό,τι γεννιέται πεθαίνει, αργά ή γρήγορα… 

Και οι πέντε ήσαν υπέροχοι: Τζούλη Σούμα (Μήδεια), Δημήτρης Γεωργαλάς (Ιάσων), Νίκος Δερτιλής (Κρέων/Αιγέας), Μαργαρίτα Βαρλάμου (τροφός), Βασίλης Ψύλλας (αγγελιαφόρος). 

Λειτουργικά, από κάθε άποψη, και στιβαρά τα κοστούμια του Δημήτρη Ντάσιου. 

Μια παράσταση καταλυτική! 

«Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας», έλεγε ο Κάρολος Κουν. 

Σε τέτοιες παραστάσεις, σαν την Μήδεια του Δ. Γεωργαλά, αυτό ισχύει στο ακέραιο και για τους συντελεστές αλλά και για τους θεατές. Θα έλεγα, παραφράζοντας τον Κουν, πως κάνουμε θέατρο όλοι μας, για να πενθήσουμε τους εαυτούς μας, ως ερασταί του πένθους…

Η ΦΑΙΗ ΜΙΝΩΠΕΤΡΟΥ - ΚΑΣΙΜΑΤΗ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΝΤΙΝΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟ

Βρόχος

Τώρα ποὺ σ᾿ ἔχω διαγράψει ἀπ᾿ τὴν καρδιά μου, 

ξαναγυρνᾷς ὅλο καὶ πιὸ πολὺ ἐπίμονα, 

ὅλο καὶ πιὸ πολὺ τυραννικά. 

Δὲν ἔχουν ἔλεος τὰ μάτια σου γιὰ μένα, 

δὲν ἔχουν τρυφερότητα τὰ λόγια σου, 

τὰ δάχτυλά σου ἔγιναν τώρα πιὸ σκληρά, 

ἔγιναν πιὸ κατάλληλα γιὰ τὸ λαιμό μου. 

Η θάλασσα ηδονίζεται με τα ναυάγια

Η θάλασσα ηδονίζεται με τα ναυάγια 

τα προκαλεί 

τα κουκουλώνει 

είσαι η θάλασσα 

είμαι ναυάγιο  

Ντίνος Χριστιανόπουλος | ποιητικές συλλογές «Μικρά ποιήματα» και «Ποιήματα» | © εκδόσεις Ιανός, 2013 & 2014 |

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη η ποίηση στο μπαλκόνι (@poems_on_balconies)

Η Φαίη Μινωπέτρου- Κασιμάτη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1991. Αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν (2019). Επίσης, έχει αποφοιτήσει από το Τμήμα Ψυχολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (2014) και κατέχει μεταπτυχιακό στην Κλινική Ψυχολογία (ΕΚΠΑ, 2016). Δείγματα της δουλειάς της στο θέατρο είναι η «Επανένωση της Βόρειας με τη Νότια Κορέα» του Νίκου Μαστοράκη (Θέατρο Τέχνης, 2018) και το «Ξέπλυνες το αλάτι από πάνω σου;» της Ομάδας Sacra, που βραβεύτηκε στο Adapt Festival (Tempus Verum- Εν Αθήναις, 2019). Έχει συνεργαστεί ως βοηθός σκηνοθέτη με το Γιάννη Χουβαρδά και έχει παρακολουθήσει Σεμινάριο Yποκριτικής-Σκηνοθεσίας-Σκηνικού λόγου & Σκηνικής κίνησης με τον Στάθη Λιβαθινό, την Ταμίλα Κουλίεβα και τον Karpov και τη Μέθοδο του Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Η ΚΥΡΙΑ ΜΑΙΡΗ ΑΡΩΝΗ ΑΠΕΔΡΑΣΕ ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ...

π.α. ανδριόπουλος
Την πρόλαβα ως δασκάλα φίλων μου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου εκεί γύρω στο 1988. Ήξερα την αξία της - ανήκε ήδη στην προσωπική μου μυθολογία - και πάντα όταν την έβλεπα αισθανόμουν δέος απέναντί της. 

Ήταν μια μεγάλη Κυρία του θεάτρου και της ζωής. Κόρη του περίφημου καθηγητή της Μεγάλης του Γένους Σχολής Λέανδρου Αρβανιτάκη και σύζυγος του ηθοποιού Θεόδωρου Αρώνη. 

Η Μαίρη Αρώνη έφυγε σαν σήμερα... 16 Ιουλίου 1992. 

Σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή της ελληνικής σκηνής, ερμηνεύοντας πολλούς και διαφορετικούς ρόλους, τόσο του κλασσικού όσο και του σύγχρονου δραματολογίου. Αναδείχθηκε ιδανική αριστοφανική ερμηνεύτρια. Έκανε και πολλές περιοδείες στο εξωτερικό με αντίστοιχες παραστάσεις, όπως στο Φεστιβάλ των Εθνών (Παρίσι 1957), Μέση Ανατολή (1958), Λονδίνο (1967), Πολωνία, Ουγγαρία (1969), Ιαπωνία (1972).

"Στοίχειωσε" με την παρουσία της όσους ηθοποιούς την είχαν δασκάλα στην Δραματική του Εθνικού, όπου δίδασκε από το 1968. 

Έγινε γνωστή στο ευρύτερο κοινό από τις πέντε κινηματογραφικές ταινίες στις οποίες πρωταγωνίστησε και έγιναν επιτυχίες, αλλά το θέατρο ήταν ο χώρος της. Έλεγε χαρακτηριστικά: 

"Μην το ξεχνάτε, ο πιο μεγάλος μου έρωτας είναι το θέατρο. Πιστεύω ότι όλα εδώ αρχίζουν και όλα εδώ τελειώνουν. Φοβάμαι το χρόνο - σε μας τους ηθοποιούς από ένα σημείο και μετά γίνεται εφιάλτης - γιατί δεν ξέρω τι υπάρχει μετά το θάνατο. Αλλά αν υπάρχει μια άλλη ζωή πέρα από 'δω, εγώ πιστεύω πως το θέατρο δεν τελειώνει ποτέ. Και θέλω να το πω, πως και στην Κόλαση ακόμη θεατρίνα θα γινόμουν."

«Προϊόν μιας πολύ μεγάλης υποκριτικής σχολής, με δάσκαλο τον Ροντήρη, που δίδασκε την υψηλή ποίηση και τη συνεχή άσκηση του "εργαλείου" που λέγεται ηθοποιός», θεωρούσε την Μαίρη Αρώνη ο Κ. Γεωργουσόπουλος, ενώ ο Σπύρος Ευαγγελάτος έλεγε ότι η Αρώνη διέθετε «κάτι που δε διδάσκεται: Ανεπανάληπτη σκηνική γοητεία, "δαιμονική" προσωπικότητα, θηριώδη ερμηνευτική ικανότητα και μοναδική μαστοριά που έδινε ιδιαίτερο νόημα και χρώμα στην κάθε συλλαβή της κάθε λέξης».

Ευτυχώς έχουμε έναν τόμο - βιοεργογραφική μελέτη της Λίλιαν Καραμητσοπούλου, με τίτλο «Μαίρη Αρώνη (Η μεγάλη κυρία του θεάτρου)» (εκδόσεις «Ergo»), όπου καταγράφεται πολύτιμο υλικό της πενηντάχρονης θεατρικής πορείας της μεγάλης ηθοποιού. 

Ας τη θυμηθούμε, λοιπόν, με το συγκλονιστικό μονόπρακτο του Ζαν Κοκτώ Η ανθρώπινη φωνή, από την εκπομπή "Το μικρό θέατρο στο Β' Πρόγραμμα" (1978), σε μετάφραση Αλέξη Σολομού. 

Στη συνέχεια και ένα βίντεο - αφιέρωμα στην Μαίρη Αρώνη

Επίσης, δείτε στην ΕΡΤ τη βιντεοσκοπημένη παράσταση της «Λυσιστράτης» του Αριστοφάνη που δόθηκε από το Εθνικό Θέατρο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου το 1972, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού και σκηνοθετική επιμέλεια Στέλιου Παπαδάκη, μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου, σκηνικά και κοστούμια Γιώργου Βακαλό, μουσική Μάνου Χατζιδάκι και χορογραφία Τατιάνας Βαρούτη. Στο ρόλο της Λυσιστράτης εμφανίζεται η Μαίρη Αρώνη και του Πρόβουλου ο Παντελής Ζερβός. Πρόκειται για επανάληψη της παράστασης που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1957 στην Επίδαυρο, με τη Μαίρη Αρώνη και τότε στον επώνυμο ρόλο και υπήρξε η πρώτη παράσταση κωμωδίας του Αριστοφάνη στο Φεστιβάλ Επιδαύρου.