Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Για να διαβάσει κάποιος την ποιητική συλλογή του διάσημου μαέστρου Θεόδωρου Κουρεντζή «Ανώτερη όλων το καλοκαίρι» (εκδόσεις Ίκαρος, 2025), πρέπει να έχει γερό και ασυνήθιστο οπλισμό.
Πέρα από την αδιαμφισβήτητη ποιητική νοημοσύνη, πρέπει να διαθέτει αρχαιογνωσία, να έχει ικανή πρόσβαση σε ευρωπαϊκή παιδεία, γλωσσολογία, εκκλησιαστική υμνογραφία, αγιολογία, βυζαντινή οκτωηχία, να είναι μυημένος στην μουσική ποιητική και να έχει, ταυτόχρονα, αίσθηση του ρυθμού, καθώς τα ποιήματα πρέπει να διαβάζονται και ως παρτιτούρα.
Ο ίδιος ο Κουρεντζής, άλλωστε, μας δίνει μια ολότελα δική του μουσική εικαστική έκθεση των ποιημάτων του, για να μας εισαγάγει στο δικό του ποιητικό σύμπαν.
Ως εκ τούτου η ποίηση του Κουρεντζή δεν είναι εύκολη – ευτυχώς!- και προϋποθέτει άσκηση και σχοινοβασία. Δεν είναι, φυσικά, ποίηση συνθηματική ούτε διδακτική. Είναι ποίηση της απελευθέρωσης από κάθε συμβατικότητα και άνοιγμα σε μια ποιητική εσχατολογία.
Ο Κουρεντζής είναι ένας μύστης και είναι, βέβαια, αυτός που εμπνέει τους μουσικούς του με πολλούς τρόπους. Ίσως ο πιο σημαντικός είναι μελέτη της ελληνικής ποίησης! Οι διεθνείς μουσικοί του Κουρεντζή ξέρουν τον Καβάφη απέξω! Επίσης, ο τρόπος που ζει και εργάζεται με τα σύνολά του ο μαέστρος, απαιτεί αυταπάρνηση, παρόμοια με μοναστικό τάγμα.
Σε μια συνέντευξή του είχε πει: «Φανταστείτε έναν κόσμο κατασκευασμένο από την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Οχι μέσα από τις εκρήξεις των λέξεών του, αλλά μέσα από την κατανόηση του αντικειμένου».
Ο Κουρεντζής, αν και ζει στην Ρωσία και μεγαλουργεί στην οικουμένη, παραμένει βαθιά και γνήσιος έλληνας. Ίσως γι’ αυτό έγραψε τον στίχο: «Η Ιωνική μου φύση με υπόταξε… με κατεύνασε».
Το 2018 ίδρυσε ένα ξεχωριστό βυζαντινό φωνητικό σύνολο, την musicAeterna byzantina, αναγνωρίζοντας έτσι την μοναδικότητα της βυζαντινής μουσικής και επιδιώκοντας την διεθνή προβολή της.
Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι «στον κόσμο υπάρχει μόνο μία αναρχική κολεκτίβα με απόλυτη σωστή λειτουργία. Το Άγιον Όρος» και πιστεύει ότι όλοι οι άγιοι της Αιγύπτου ήταν οι μεγαλύτεροι θεωρητικοί του αναρχισμού γιατί έκαναν την επανάσταση της συνείδησης.
Όλα τα παραπάνω – και πολλά ακόμα – αποτυπώνονται στις σελίδες της ποιητικής συλλογής του Κουρεντζή.
Θα περίμενε κανείς να συναντά εκεί όρους και φράσεις της δυτικής μουσικής, αλλά …σκοντάφτει συνεχώς πάνω στην ορολογία της Ορθόδοξης εκκλησιαστικής υμνογραφίας και μουσικής.
Για έναν αμύητο πρόκειται για ξένο κόσμο: Κοντάκιον, Οίκος, Ήχος β΄, Απολυτίκιον, ήχος γ΄, ακροστιχίδες (ΒΑΓΙΑ ΣΟΥ ΘΩΡΩ, σελ. 15, ΑΓΡΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣ, σ.65), κι ακόμα λέξεις ηχηρές όπως, Γερηφόρος και Πρήγιστος, Βοηδρομιώνος, Αστράνασσα, φωτολοίσθια, και βέβαια παντού εμφανίζονται άγιοι (αρχαίοι και νεώτεροι – από την Οσία Μελάνη στον Χρυσόστομο Σμύρνης), περιτρέχουν άγγελοι, ξεπροβάλλουν άνοιξες, περιφέρονται βαϊοφόροι και επιτάφιοι, μυρίζουν εαρινοί έρωτες και …αλλιώς ανέμελα καλοκαίρια.
Στο Κοντάκιον 4 (σελ. 51) η βυζαντινή γλώσσα διαλέγεται με τη σύγχρονη, ο Υιός με την Μητέρα, η υμνογραφία με την ποίηση του Κουρεντζή. Τα δάνεια είναι απροκάλυπτα: «Φωτίζου, φωτίζου η νέα Ιερουσαλήμ», λέει η Μήτηρ του Κουρεντζή, ο οποίος τον δανείζεται από τον σπουδαίο υμνογράφο Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό (θ’ ωδή Κανόνος του Πάσχα), που, με τη σειρά του, τον δανείστηκε από τον προφήτη Ησαΐα.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι στίχοι που μιμούνται τον εκκλησιαστικό τρόπο γραφής, εν προκειμένω του Κοντακίου. Για παράδειγμα:
Και έπιεν ύδωρ, εσκίρτησεν γαρ το βρέφος εν αναμνήσει εν τω σκότει της γαστρός του ευθύς ανεβόα
…
Ευθύς τε εσκίρτα τεταραγμένον
εν τω σκότει της γαστρός
το βρέφος ανεβόα αλαλάζον
Προφανώς εδώ ο Κουρεντζής συγκινείται και αναπαράγει το βιβλικόν «εσκίρτησε το βρέφος εν τη κοιλία αυτής» (Λουκ. 1, 41), από την συνάντηση των δύο εγκύων, της Παναγίας και της Ελισάβετ, με το σκίρτημα να αφορά στο έμβρυο Πρόδρομο, που αναγνωρίζει τον Σωτήρα Χριστό.
Αλλά και η στίξη του Κουρεντζή έχει πολλούς σταυρούς, (γ΄, σελ. 19), πολλά αποσιωπητικά (Κοντάκιον 2, σελ. 22), σταυρούς με παύλα στη βάση τους (ΙΙΙ, σελ. 47), τα μαθηματικά σύμβολα ανισότητας με μια γραμμή στη μέση να τα ενώνει (Ο Οίκος, σελ. 15 και 65), δηλαδή μια εντελώς προσωπική πρόταση εικαστικής στίξης στην ποίηση. Κι ακόμα ο Κουρεντζής διατηρεί, όπως στα Μηναία της Εκκλησίας, το κόκκινο χρώμα για τις σημαντικές ενδείξεις ή φράσεις του. Εννοείται πως επιλέγει το πολυτονικό, γιατί μάλλον το βλέπει σαν παρτιτούρα.
Η σαλότητα και η απελπισία είναι διάχυτες, μα δεν οδηγούν σε απόγνωση, αφού υπάρχει η αγάπη (Ήχος β΄, σελ. 61). Εδώ το ποιητικό μοτίβο χτίζεται πάνω στην φράση «Αν είναι η αγάπη», σα να μας παραπέμπει διαρκώς στα λαϊκά άσματα «Αν είναι η αγάπη αμαρτία» και «Αν είναι η αγάπη έγκλημα».
Με δεδομένο το γεγονός της μελοποιημένης ποίησης, θα είχε τεράστιο ενδιαφέρον αν ο Κουρεντζής θα μελοποιούσε κάτι από την συλλογή του ή θα επέτρεπε σε κάποιον συνθέτη να το τολμήσει. Ή ποια μουσική, ποιους ήχους, θα επέλεγε για να συνοδεύσουν ή να διαλεχθούν αντιστικτικά με μια απαγγελία της ποίησής του.
Πάντως, η «Ανώτερη όλων το καλοκαίρι» είναι μια πάμφωτη συλλογή, όπου το ζητούμενο είναι «Σαν ο έρωτας για ουρανό να ήταν το μοναδικό πράγμα που είχε σημασία σ’ αυτόν τον κόσμο και τίποτε άλλο» και "Μαζί για να πεθάνουμε αγκαλιά".
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου