Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος: «Τα Θεοδωρακικά»
Λεύκη Σαραντινού, ιστορικός και συγγραφέας
Ο Μίκης Θεοδωράκης, γεννημένος στο όμορφο νησί της Χίου στις 29 Ιουλίου 1925, θεωρείται, και δικαίως, μαζί με τον Μάνο Χατζιδάκι, ένας από τους εθνικούς μας συνθέτες. Μετά τον θάνατό του, στις 2 Σεπτεμβρίου 2021, κυκλοφόρησαν αρκετά βιβλία σχετικά με τον βίο και το έργο του, ένα εκ των οποίων θα μας απασχολήσει εδώ. Έχει τίτλο Τα Θεοδωρακικά και ο συγγραφέας του είναι διακεκριμένος μουσικός, αλλά και μουσικολόγος, ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος, ιδρυτής του Καλλιτεχνικού Συνόλου «Πολύτροπον» (2004). Ο Ανδριόπουλος γεννήθηκε στην Πάτρα και έχει πραγματοποιήσει σπουδές στους τομείς της θεολογίας, της ευρωπαϊκής και της βυζαντινής μουσικής, κι έχει συνεργαστεί και με τον Θάνο Μικρούτσικο. Εκτός από το παρόν πόνημα, έχει επίσης γράψει τα βιβλία: Τα Χατζιδακικά, Ελληνορωσικά και Νιγηρίας Αλεξάνδρου παρακαταθήκες.
Το τελευταίο βιβλίο του εξετάζει πρωτίστως το θεοδωρακικό έργο –και λιγότερο τον βίο του μεγάλου συνθέτη– μέσα από εννέα σύντομα δοκίμια ποικίλης θεματολογίας. Όπως μας λέει ο ίδιος στον πρόλογο της έκδοσης, το πόνημά του αυτό είναι αποτέλεσμα της μεγάλης αγάπης που τρέφει για τον Μίκη Θεοδωράκη και τη μουσική του.
Το πρώτο δοκίμιο τιτλοφορείται «Οι εκκλησιαστικές υποθέσεις του Μίκη Θεοδωράκη και η σχέση του με τη βυζαντινή μουσική». Σε αυτό ο συγγραφέας διασαφηνίζει ότι ο Θεοδωράκης είχε δεχτεί πάμπολλες επιδράσεις από τον τομέα της βυζαντινής μουσικής και ότι θεωρούσε, μάλιστα, ως πρώτη μουσική τροφή όλων μας την εκκλησιαστική. Σε αυτό το δοκίμιο αναφέρεται στο τροπάριο με τον τίτλο «Κασσιανή», που συνέθεσε ο Θεοδωράκης για ανδρική χορωδία το 1942, αλλά και στον «Ύμνο στον Θεό», τα «Επιφάνια Αβέρωφ» και την «Αποκάλυψη», όλα πολύ γνωστά έργα του στον τομέα της θρησκευτικής μουσικής. Επίσης, αναφέρεται εκτενώς στη «Νεκρώσιμο Ακολουθία» που έγραψε ο Θεοδωράκης το 1984, αφιερωμένη στους νεκρούς της σφαγής των Καλαβρύτων από τους ναζί στις 13 Δεκεμβρίου 1943. Ο ίδιος ο Θεοδωράκης έλεγε: «Σχετικά με την επίδραση της βυζαντινής μελωδίας στη μουσική μου, μπορώ να πω ότι βρίσκεται μέσα στο κάθε μου έργο, σχεδόν σε κάθε μου μελωδία». Και συνεχίζει ο συγγραφέας:
Πρόκειται για τον Μίκη Θεοδωράκη που δεν είναι έτσι γνωστός στο ευρύτερο κοινό: ως Βυζαντινός! Φυσικά, σύμφωνα με τον ίδιο, ανάλογες επιρροές έχει δεχτεί και από τη δημοτική μουσική και από το ρεμπέτικο. Αλλά η βυζαντινή μουσική είναι γι’ αυτόν η πηγή! Η συνέχεια της αρχαίας ελληνικής μουσικής και η μουσική που καθορίζει τον Νέο Ελληνισμό.
Το δεύτερο δοκίμιο, μικρότερο σε έκταση, ανιχνεύει τους παραλληλισμούς ανάμεσα σε δύο ποιητικές ανθολογίες δύο ατόμων που δεν είχαν επαφή μεταξύ τους στα νιάτα τους, ωστόσο οι ανθολογίες τους ήταν παρεμφερείς, είχαν δηλαδή κοινά σημεία: ο Μίκης Θεοδωράκης και ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Δροσίνης, Μαβίλης και Καβάφης ήσαν οι νεανικές προτιμήσεις τους, στο έργο των οποίων ο Θεοδωράκης έκανε τις πρώτες του απόπειρες στη μελοποίηση.
Το τρίτο δοκίμιο, πολύ σύντομο σε έκταση, ασχολείται με τη σχέση Νίκου Σκαλκώτα και Μίκη Θεοδωράκη. Το τέταρτο, επίσης πολύ σύντομο, τιτλοφορείται «Τετράγωνο Νο.40, Ένα μπαλέτο του Μίκη Θεοδωράκη για το ελληνικό χορόδραμα» και ασχολείται με το εν λόγω έργο. Το πέμπτο επικεντρώνεται στη σχέση του Θεοδωράκη με τον Νικηφόρο Βρεττάκο, ενώ το έκτο στη σχέση του με τον ποιητή Διονύση Καρατζά. Σε αυτό, ως υποκεφάλαιο, παρουσιάζεται και η τελευταία σύνθεση του Θεοδωράκη, το κύκνειο άσμα του, η «Ραψωδία για βαρύτονο και ορχήστρα εγχόρδων», έργο γραμμένο το 2009. Το επόμενο δοκίμιο, το έβδομο στη σειρά, εξετάζει τη σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με τον Θάνο Μικρούτσικο στο έργο του πρώτου «Κατάσταση πολιορκίας». Τα δύο τελευταία δοκίμια είναι αφιερωμένα στο έργο του Μίκη Θεοδωράκη στα γαλλικά και στις μεταφράσεις του που έγιναν στα αραβικά.
Εν κατακλείδι, δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που εξετάζει το έργο του Μίκη Θεοδωράκη στο σύνολό του, αλλά για μία επιλεκτική ενασχόληση από πλευράς του συγγραφέα με ορισμένες πτυχές του θεοδωρακικού έργου: μας συστήνει κάποιες άγνωστες, ενδεχομένως, πλευρές του θεοδωρακικού έργου και, κατ’ επέκταση, του βίου του ίδιου του μεγάλου συνθέτη. Και καταλήγει ο συγγραφέας, εκφράζοντας για άλλη μία φορά τον θαυμασμό του:
Ο Μίκης Θεοδωράκης εξακολουθεί να είναι ο μεγάλος «άγνωστος»! Το έργο του είναι πολύπλευρο και τεράστιο για να… χωράει μόνο στα δημοφιλή τραγούδια του. Ο Μίκης Θεοδωράκης σίγουρα είναι υπόθεση του μέλλοντός μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου