Πέμπτη, 31 Δεκεμβρίου 2020

Ο ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΑΡΩΝ ΠΑΝΟΣ ΜΟΥΖΟΥΡΑΚΗΣ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
«Στην υγειά μας ρε παιδιά» του Σπύρου Παπαδόπουλου, Πάνος Μουζουράκης. 
«Το μουσικό κουτί» του Νίκου Πορτοκάλογλου, Πάνος Μουζουράκης. 
“The voice”, Πάνος Μουζουράκης. 
Κοντολογίς δεν μπορείς να μην …πέσεις πάνω στον Πάνο Μουζουράκη. 
Άπειρες και …χορταστικές οι εμφανίσεις του στα media, που πλέον έχουν εξελιχθεί σε αφιερώματα! 
Δεν τον γνωρίζω καλλιτεχνικά και δεν θέλω να τον μάθω. Απ’ όσο έχω δει κι έχω ακούσει δεν μου λέει τίποτα. 
Κατανοώ ότι υπάρχει ένα κοινό που τον ακολουθεί και το σέβομαι. Αυτό που δεν μπορώ να καταλάβω είναι η απίστευτη υπερπροβολή! 
Τι κομίζει στο καλλιτεχνικό στερέωμα ο Πάνος Μουζουράκης; Ποια είναι η πολιτιστική πρότασή του;
Κατά την ταπεινή μου άποψη, καμία! 
Λέει ή και γράφει μερικά τραγουδάκια και στίχους – γουστόζικα, αν θέλετε –, παίζει και σε κάποιες ταινίες (για μένα ασήμαντες), αλλά αυτό δεν δικαιολογεί την κατακλυσμιαία προβολή του. 
Άνθρωποι των μακροχρόνιων σπουδών και του μόχθου στη μουσική και το θέατρο, με πολιτιστικό έρμα, δεν θα τύχουν ποτέ ανάλογης μεταχείρισης από τα ΜΜΕ. Μετά βίας να εμφανιστούν μια – δυο φορές. 
Τύποι σαν τον Μουζουράκη έχουν αλώσει τα σύμπαντα! 
Για να μην είμαι άδικος, τα ίδια ισχύουν και για το φαινόμενο «Κωστής Μαραβέγιας». 
Νομίζω ότι ο φυσικός τους χώρος είναι παραγωγές σαν το "The voice". 
Μου θυμίζουν κάτι που είχε πει ο Μάνος Χατζιδάκις για τον Καρβέλα και την Βίσση που …μεσουρανούσαν μια εποχή: 
«Τύποι σαν τους Καρβέλες και τις Βίσσηδες ποτέ τους δεν θα γίνουνε δερβίσηδες»! Οπότε αισιοδοξώ…
Καλή χρονιά!

Τετάρτη, 30 Δεκεμβρίου 2020

RO-RA-NI ΤΩΝ APURIMAC ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ


Μελοποιημένα ινδιάνικα ποιήματα με την παραδοσιακή μουσική των Άνδεων αλλά και τους ρυθμούς της Καραϊβικής, περιέχει η δισκογραφική δουλειά "Μάνα γη" των APURIMAC, όνομα δανεισμένο από την ινδιάνικη φυλή ΚΕΤΣΟΥΑ των Άνδεων, που σημαίνει ο "Θεός του Λόγου". 
Η ελεύθερη απόδοση των στίχων είναι του Χάρη Κατσιμίχα. 
Συμμετέχουν ο Χ. Κατσιμίχας, ο Παντελής Θαλασσινός και η Δάφνη Πανουργιά που ερμηνεύει το τραγούδι "Ro ra ni", που παραθέτουμε στη συνέχεια.
Οι APURIMAC είναι ένα από τα μακροβιότερα Latin συγκροτήματα στη χώρα μας. Συμμετέχουν έλληνες μουσικοί, ένας από την Αργεντινή και ένας από το Περού. 

 

Πάνω στο χιόνι ρο-ρα-νί* κοιμάται το μωρό μου 
και λούζονται στον ύπνο του οι μύθοι κι οι Θεοί 
Βοριάς του τάζει το ασημί κι ο Νότος το μετάξι 
η Πούλια κι ο Αυγερινός του στέκουν μη χαθεί 

Πάνω στο χιόνι ρο-ρα-νί άφηνε εσύ σημάδια 
να βρίσκονται και να ‘ρχονται της Άνοιξης τα χάδια 
Άσε και στο προσκέφαλο αστέρι αναμμένο 
να βρει το δρόμο του να ‘ρθει της μοίρας το γραμμένο 

Ο άνεμος ταράζει το χορτάρι, ταράζει τις ιτιές 
τα βράχια κουδουνίζουν μες στο βράδυ νανούρισμα κι ευχές 
Δώσε του ύπνο ρο-ρα-νί, φτερά για να πετάξει 
στον ύπνο μέσα το βαθύ γλυκά να αναστενάξει 

 *ρο-ρα-νί: πνεύμα του καλού

Music: Lucas Rodriguez (Lucas Tsolakian) 
Lyrics: Despina Fortzera (based on a poem by indian tribal Paiute, translated to Greek by Socrates Scartsis) 
Singer: Dafni Panourgia 
Piano, programming: Lucas Rodriguez (Lucas Tsolakian) 
Daniel Armando: zampoña 
Alejandro Diaz: zampoña 
Nicos Psarianos: percussion 
Theodoris Pitsiolis: violoncello

Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2020

ΑΠΟΤΑΣΣΕΤΑΙ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΠΤΥΧΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ;


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο μητροπολίτης Κερκύρας Νεκτάριος έχει εκφράσει εξαρχής και δημοσίως την αντίθεσή του στην απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να χορηγήσει Αυτοκεφαλία στην Εκκλησία της Ουκρανίας. Όταν η Εκκλησία στην οποία ανήκει, η Εκκλησία της Ελλάδος, προσυπέγραψε την απόφαση της Μητρός Εκκλησίας και αναγνώρισε τον Μητροπολίτη Κιέβου Επιφάνιου ως Προκαθήμενο της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας, τότε ο Κερκύρας Νεκτάριος είπε, μεταξύ άλλων, σε συνέντευξή του: 
«Καμία άλλη Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αναγνώρισε αυτό το σχισματικό μόρφωμα της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Ούτε το έκαναν τα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία (σ.σ. Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ιεροσολύμων κ.ά.), ούτε οι άλλες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες (σ.σ. Τιράνων, Πολωνίας κ.ά.), παρά μόνο η Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο». 
Από την συνέντευξη εκείνη (21-10-2019) έγιναν πολλά και κυρίως δύο ακόμα Εκκλησίες, το Δευτερόθρονο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και η Εκκλησία της Κύπρου, αναγνώρισαν την Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας. 
Ο Κερκύρας Νεκτάριος, όμως, φαίνεται πως έμεινε αμετακίνητος στις θέσεις του. 
Δεν έφτανε αυτό, αλλά προχώρησε κι ένα βήμα παραπέρα. Επισημοποίησε την αντίθεσή του με τον πλέον επίσημο και ουσιαστικό τρόπο, δηλαδή τον λειτουργικό και ευχαριστιακό. 
Kατά την Αρχιερατική Θεία Λειτουργία που τελέστηκε κεκλεισμένων των θυρών, λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, στον Άγιο Σπυρίδωνα Κέρκυρας ανήμερα της μνήμης του Αγίου (12-12-2020), εκφωνήθηκαν από τον διάκονο τα Δίπτυχα χωρίς την μνημόνευση του Μητροπολίτου Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Επιφανίου, Προκαθημένου της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας. 
Τα Δίπτυχα, δηλ. η μνημόνευση των Προέδρων των Αυτοκεφάλων Εκκλησιών, κανονικά λέγονται σε συλλείτουργο Προκαθημένων, για να τονιστεί η Πανορθόδοξη ενότητα. Εκφωνούνται - κατά παρέκκλισιν - και σε κάποια πανηγυρικά Αρχιερατικά Συλλείτουργα. 
Ποιος, άραγε, ο λόγος να ειπωθούν στην Θ. Λειτουργία της οποίας προΐστατο μόνο ο οικείος ποιμενάρχης, ο Κερκύρας Νεκτάριος; Να είχε ο μητροπολίτης Κερκύρας τον λόγο του; Την ώρα, μάλιστα, που κυκλοφορούσαν τα Δίπτυχα της Εκκλησίας της Ελλάδος, περιλαμβάνοντας στην οικεία θέση τον Κιέβου Επιφάνιο, ως προκαθήμενο της νέας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας.


Τα ερωτήματα προς τον σεβ. Κερκύρας είναι - ...μοιραία, - αμείλικτα: 
- Τι είδους «κοινωνία» έχετε με τον Μόσχας, σύμφωνα με την απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ότι η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία θα διατηρήσει την κοινωνία με τους επισκόπους της Εκκλησίας της Ελλάδας που δεν αναγνωρίζουν τους σχισματικούς της Ουκρανίας; Αποδέχεστε και ποια μορφή κοινωνίας; 
- Τι σχίσμα είναι αυτό, σεβασμιώτατε, που ο Μόσχας διαγράφει από τα Δίπτυχα προκαθημένους οι οποίοι συνεχίζουν να τον μνημονεύουν; 
- Θα συλλειτουργήσετε με τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο, ο οποίος έχει διαγράψει από τα Δίπτυχα τέσσερις Προκαθημένους, μεταξύ των οποίων και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος; 
 - Θα συλλειτουργήσετε με τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, ο οποίος μνημονεύει τον Κιέβου Επιφάνιο, τον οποίο εσείς θεωρείτε «σχισματικό»; 
- Αποτάσσεσθε τα Δίπτυχα της Εκκλησίας στην οποία ανήκετε; Αντιλαμβάνεσθε ότι το εκκλησιολογικό αυτό ζήτημα είναι μείζον; 
Θα είχε ενδιαφέρον να τοποθετηθείτε επ’ αυτών, αν μπορείτε βέβαια…

 

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝΕΙ ΤΗΝ ΘΕΩΡΙΑ "ΠΡΩΤΟΣ ΑΝΕΥ ΙΣΩΝ"

Συλλείτουργο Προκαθημένων στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδοξίας (Ιούνιος 2016)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Οι εν Ελλάδι «παραδοσιακοί» συσχετίζουν το Ουκρανικό Αυτοκέφαλο με μια «νέα Εκκλησιολογία του Φαναρίου», όπως την χαρακτηρίζουν, η οποία θέλει τον Οικουμενικό Πατριάρχη «πρώτο άνευ ίσων». Την χαρακτηρίζουν, μάλιστα, «οικουμενιστική θεωρία» (sic). 
Αυτό δεν είναι, φυσικά, εφεύρημα των εν Ελλάδι αντιπατριαρχικών. Αυτοί εγκολπώνονται την θεωρία που ανέπτυξε η Μόσχα και αναπαράγεται συνεχώς από τους εκπροσώπους της Ρωσικής Εκκλησίας: από τον …πολύ Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνα, μέχρι – πρόσφατα – από τον …λίγο Πρύτανη της Θεολογικής Ακαδημίας του Κιέβου, Επίσκοπο Μπιλογορόντκας Σίλβεστρο, ο οποίος μας είπε: «Οι εκπρόσωποι του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως σήμερα καθοδηγούνται από την διδασκαλία περί του ειδικού καθεστώτος και των δικαιωμάτων του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Μεταξύ των οπαδών αυτής της διδασκαλίας μπορεί κανείς να ονομάσει, για παράδειγμα, τον Μητροπολίτη Ιωάννη Ζηζιούλα και τον Αρχιεπίσκοπο Ελπιδοφόρο (Λαμπρινιάδη)». 
Όμως, ο Γέρων Περγάμου έχει ξεκαθαρίσει την θέση του: «Τὸ πρωτεῖο (στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία) μπορεῖ νὰ ἀσκηθεῖ μόνο στὸ πλαίσιο τῆς συνοδικότητος κατὰ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ 34ου Κανόνος τῶν Ἀποστόλων, τὸν ὁποῖο ἤδη ἐξετάσαμε. Ἡ Σύνοδος δὲν μπορεῖ νὰ ἔχει συμβουλευτικό, ἀλλὰ ἀποφασιστικὸ χαρακτῆρα στὴ λήψη τῶν ἀποφάσεων. Ὁ πρῶτος εἶναι ἐκφραστὴς τῆς ὁμοφωνίας (ἢ τῆς πλειοψηφίας) τῆς Συνόδου του» (Περιοδικὸν Θεολογία, τόμ. 80, 2009, σ. 41). 
Σε ποιο κείμενό του - ας μας το υποδείξουν οι Ρώσοι – αναπτύσσει την «θεωρία» περί του Οικουμενικού Πατριάρχου ως «πρώτου άνευ ίσων»; 
Το κείμενο του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου Primus sine paribus, αποτελεί απάντηση στο περί πρωτείου κείμενο του Πατριαρχείου Μόσχας, που είδε το φως της δημοσιότητας στις 26-12-2013, με τίτλο «Position of the Moscow Patriarchate on the problem of primacy in the Universal Church». 
Για το κείμενο αυτό ο Βολοκολάμσκ Ιλαρίων είχε πει: «Ελπίζω ότι πρόκειται απλώς δια προσωπική γνώμη του Σεβασμιωτάτου Προύσης κ. Ελπιδοφόρου και όχι δια κοινή θέση της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως». Είχε δίκιο. Το κείμενο αυτό δεν έχει περιβληθεί συνοδικό κύρος, διότι, άλλωστε, δεν το χρειάζεται. Αποτυπώνει μια πραγματικότητα, που έχει να κάνει με το πρωτεύθυνον του Οικουμενικού θρόνου. 
Ο Αμερικής Ελπιδοφόρος είναι σαφής: «τὸ πρόσωπον τοῦ ἐκάστοτε Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, ὁ ὁποῖος, ὡς ἀρχιερεὺς εἶναι μὲν πρῶτος «μεταξὺ ἴσων», ὡς Κωνσταντινουπόλεως, ὅμως, καὶ συνεπῶς ὡς Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης, εἶναι πρῶτος δίχως ἴσον (primussineparibus)». Αυτό δεν σημαίνει «παπική» εξουσία, όπως διατείνονται οι Ρώσοι και οι εν Ελλάδι θιασώτες τους, αλλά άσκηση των κανονικών προνομίων του Οικουμενικού Θρόνου, ως πρώτου τη τάξει Θρόνου της Ορθοδοξίας. 
Θυμόμαστε ότι ο Μόσχας Κύριλλος είχε εγείρει θέμα στις Προσυνοδικές Διασκέψεις της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδοξίας, για το αν ο Οικουμενικός Πατριάρχης κατά το Συλλείτουργο των Προκαθημένων θα καθίσει στο σύνθρονο, πράγμα που του δίνει μια «υπεροχή». Και ο Οικουμενικός Πατριάρχης είπε ότι στο σύνθρονο θα μπει η εικόνα του Χριστού. Ο Μόσχας Κύριλλος δεν πήγε τελικά στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, αλλά ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τήρησε αυτό που είχε πει. Στο σύνθρονο η εικόνα του Δεσπότου Χριστού.
Ενώ στο Συλλείτουργο των Προκαθημένων στην Αγία Σοφία της Νίκαιας στην Βιθυνία (26-12-2000), για τους εορτασμούς των 2000 ετών από τη Γέννηση του Χριστού, ο Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν κανονικά στο σύνθρονο και κανείς δεν είχε θέσει ανάλογο ζήτημα. 


Το θέμα, λοιπόν, του «Πρώτου» μεταξύ ή άνευ ίσων, σημαίνεται εν τοις Μυστηρίοις! Ποιος διαφωνεί σε αυτό; Στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, σε ένα συλλείτουργο Προκαθημένων, προΐσταται, ως έχων τα πρεσβεία, ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος «εκένωσε εαυτόν» και δεν έκαμε χρήση του προνομίου του να ανέβει στο σύνθρονο κατά το συλλείτουργο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου. Παρ’ ότι απουσίαζε ο Μόσχας, ο οποίος είχε θέσει το σχετικό ζήτημα. 
Αυτός είναι ο έχων «παπικάς αξιώσεις»; 
Στο κείμενό του ο Αμερικής Ελπιδοφόρος έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα υποσημείωση σχετικά με την αυτοαπομόνωση της Ρωσικής Εκκλησίας στους Διαλόγους, εδώ και χρόνια: «Χαρακτηριστικὰ παραδείγματα ἄλλων περιπτώσεων αὐτοαπομονώσεως συνιστοῦν ἡ ἀπουσία τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας ἐκ τοῦ Συμβουλίου Εὐρωπαϊκῶν Ἐκκλησιῶν (Conference of European Churches), καθὼς καὶ ἡ παγία πλέον τακτικὴ τῶν ἐκπροσώπων τῆς Ἐκκλησίας ταύτης νὰ τελοῦν τὴν Θείαν Λειτουργίαν κεχωρισμένως ἀπὸ τοὺς λοιποὺς ἐκπροσώπους τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν ἔγκλειστοι ἐντὸς τῶν ἑκασταχοῦ Πρεσβειῶν τῆς Ρωσσικῆς Ὁμοσπονδίας ὁσάκις δίδεται εὐκαιρία πανορθοδόξου λειτουργίας εἰς διαφόρους περιστάσεις». 
Επομένως, η σημερινή διακοπή κοινωνίας της Εκκλησίας της Ρωσίας με τον Οικουμενικό Πατριάρχη και με άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, ήταν οιονεί προδιαγεγραμμένη! Οι Ρώσοι θέλουν να λειτουργούν επί Ρωσικού εδάφους, όχι επί διορθοδόξου! 
Το καίριο σημείο, λοιπόν, δεν είναι το Ουκρανικό, αλλά το λειτουργικό. Τι σημαίνει η Ευχαριστία για την Ρωσική Εκκλησία όταν δίνει «μαρτυρία» συλλείτουργου προκαθημένων σαν κι αυτό του Μόσχας Κυρίλλου με τον Ιεροσολύμων Θεόφιλο (Νοε. 2019); 
Στην Μεγάλη Είσοδο πρώτος μνημόνευσε ο Μόσχας και δεύτερος ο Ιεροσολύμων, διαγράφοντας από τα Δίπτυχα όλους τους Προκαθημένους πλην των εαυτών τους! Στον καθαγιασμό των Τιμίων Δώρων ο καθένας είπε από μια εκφώνηση (την πρώτη ο Κύριλλος: “Λάβετε φάγετε…”, τη δεύτερη ο Θεόφιλος “Πίετε εξ αυτού πάντες…”). Επίσης, ενώ την ευχή του καθαγιασμού την είπε ο Μόσχας (έχοντας έτσι ένα… προβάδισμα στο να θεωρείται “Πρώτος”) εν συνεχεία… έκανε νόημα στον Ιεροσολύμων ώστε να ευλογήσει αυτός τα Τίμια Δώρα! Και μιλάμε για τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων, δηλαδή τον Προκαθήμενο ενός εκ των τεσσάρων Πρεσβυγενών Πατριαρχείων. Θα λέγαμε ότι ο Μόσχας Κύριλλος εισάγει στην λειτουργική ζωή την θεωρία του «Πρώτου άνευ ίσων» για τον εαυτό του! Κι αυτό είναι που θα πρέπει να προβληματίσει τους νουν έχοντας. 
Το «πρωτείο» του Μόσχας είναι το θέμα για τους Ρώσους. Ας λένε ότι δεν αμφισβητούν το «πρωτείο» του Κωνσταντινουπόλεως. Θεωρητικά το λένε. Στην πράξη επιδιώκουν την κατοχύρωση του δικού τους πρωτείου μέσα στον ορθόδοξο κόσμο. Είναι καιρός να το αντιληφθούν οι Ορθόδοξες Εκκλησίες πριν να είναι πολύ αργά. 
Η «τιμωρία» των Εκκλησιών που αναγνώρισαν την Αυτοκεφαλία της Ουκρανίας με την ίδρυση ρωσικών Επισκοπών και Εξαρχιών στην κανονική δικαιοδοσία τους, αποκαλύπτει τις πραγματικές προθέσεις της Μόσχας να κατακυριεύσει την Ορθοδοξία. 
Το μόνο ανάχωμα σ’ αυτή την επεκτατική πολιτική είναι το Οικουμενικό Πατριαρχείο. "Και αν δεν υπήρχε θα έπρεπε να το είχαμε εφεύρει" (Περγάμου Ιωάννης).

Δευτέρα, 28 Δεκεμβρίου 2020

Η ΘΕΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΥ ΠΙΑΝΙΣΤΡΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΤΙΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΠΑΠΑΜΙΚΡΟΠΟΥΛΟΥ

Πανελλήνιον Λεύκωμα Εθνικής Εκατονταετηρίδος 
1821-1921, Αθήνα 1927. 


ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΠΑΠΑΜΙΚΡΟΠΟΥΛΟΥ (18891 – 1980)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Μνήμη Θάνου Μικρούτσικου

Μία από τις πρώτες Ελληνίδες συνθέτριες των αρχών του 20ου αιώνα (μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών), η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου - Μακρυγιάννη υπήρξε επίσης διάσημη σολίστ και δασκάλα πιάνου. Γεννήθηκε στην Πάτρα της ακμής του εμπορίου (τέλος 19ου αιώνα) και το αστικό οικογενειακό της περιβάλλον επηρέασε καθοριστικά την μουσική της πορεία. Ο πατέρας της Θεόδωρος Παπαμικρόπουλος και η μητέρα της Σοφία, φρόντισαν από νωρίς για την μουσική καλλιέργεια των παιδιών τους. Η αδελφή της Ηλέκτρα ήταν επίσης εξαιρετική πιανίστρια (πτυχιούχος της Μουσικής Ακαδημίας της Χαϊδελβέργης) όπως και η άλλη αδελφή της Ισμήνη που σπούδασε στο Λονδίνο. Οι τρεις αδελφές Παπαμικροπούλου ήταν πρώτες ανεψιές του πατρινού Παναγιώτη Βουρλούμη, ο οποίος διακρίθηκε στις κυβερνήσεις του Ελ. Βενιζέλου ως υπουργός Επισιτισμού και Εθνικής Οικονομίας, ενώ μετά το 1920 συνδέθηκαν φιλικά με τον μεγάλο διανοούμενο και πολιτικό Παναγιώτη Κανελλόπουλο.

Πατρινοί στην Χαϊδελβέργη της Γερμανίας το 1921 ως φοιτητές:
Παναγ. Κανελλόπουλος και οι αδελφές Παπαμικροπούλου (Αντιγόνη, Ισμήνη, Ηλέκτρα).
Αρχείο Ιω. Αρ. Μικρούτσικου


Το πατρικό σπίτι των αδελφών Παπαμικροπούλου ήταν από τα σημαντικότερα αρχοντικά της πόλης. Την διεύθυνση σημειώνει η ίδια η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου σε κάποιες από τις παρτιτούρες έργων της, που αφιέρωνε σε φίλους: Κορίνθου 174, Πάτραι.

Η Α. Παπαμικροπούλου σπούδασε στη Βασιλική Μουσική Ακαδημία του Λονδίνου. Αποφοίτησε με άριστα και διάκριση, καθώς τής απονεμήθηκε το Ανώτατο Βραβείο (Highest Award) του φημισμένου αυτού μουσικού ιδρύματος της Αγγλίας. Επέστρεψε στην Πάτρα όπου και εγκαταστάθηκε, αναπτύσσοντας πλούσιο παιδαγωγικό έργο. Λέγεται ότι όπως και η αδελφή της Ηλέκτρα, ταξίδευε τακτικά, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, μέχρι και την Καλαμάτα για να παραδώσει μαθήματα πιάνου. «Περιγράφεται ως ιδιαίτερα αυστηρή γυναίκα, με ιδιότυπο χαρακτήρα και απρόβλεπτες αντιδράσεις, κλεισμένη πολύ συχνά στον εαυτό της»2. Μεταξύ των διακεκριμένων μαθητών της ήταν και ο σημαντικότατος Πατρινός συνθέτης Ανδρέας Νεζερίτης (1897-1980). Αξιομνημόνευτη σύμπτωση: δασκάλα και μαθητής πέθαναν την ίδια χρονιά!

Η Α. Παπαμικροπούλου, όμως, φαίνεται πως επέστρεφε στο Λονδίνο, όπου εκδόθηκαν και αρκετά έργα της. Σύμφωνα με δημοσίευμα εφημερίδας της εποχής (1920) ερμήνευσε στο Dukes Hall του Λονδίνου το δημοφιλές κοντσέρτο για πιάνο του Νορβηγού συνθέτη Edvard Grieg (1843-1907) «τη συνοδεία ορχήστρας εξ εκατόν οργάνων. Η μαγική δύναμις της τέχνης της Ελληνίδος Καλλιτέχνιδος άφησεν ανεξαλείπτους εντυπώσεις εις το φλεγματικόν αγγλικόν ακροατήριον»3. Η Α. Παπαμικροπούλου σύμφωνα με γραπτές και προφορικές μαρτυρίες, ήταν μια δεξιοτέχνις του πιάνου. Σε άρθρο πατρινής εφημερίδας παρουσιάζεται ως «η αριστοτέχνις» και αποκαλείται «κορυφαία της Ελλάδος πιανίστρια»4. Ήταν τότε τριάντα ετών. Αυτή, λοιπόν, που κάποιοι μουσικοκριτικοί για τις ερμηνείες της, ιδιαίτερα έργων του Σοπέν και του Λιστ, την είχαν αποκαλέσει δεύτερο Ρουμπινστάιν5, δεν επέλεξε τυχαία το κοντσέρτο για πιάνο του Grieg. Σε μια διάλεξή της στον Εισαγωγικό Σύλλογο Πατρών, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Νεολόγος (3-4-1915) η Α. Παπαμικροπούλου υπεραμυνόταν του ιδρυτή της Εθνικής Μουσικής Σχολής Μανώλη Καλομοίρη. Θεωρούσε ότι ο Καλομοίρης έκανε έργο ανάλογο με αυτό του Grieg και του Liszt, οι οποίοι διασκεύαζαν αριστοτεχνικά πρωτότυπους νορβηγικούς ήχους και ουγγρικές μελωδίες αντίστοιχα, δημιουργώντας νέες «συνθέσεις αίτινες εκτιμώνται ανά την υφήλιον ως αριστουργήματα». Χαρακτηρίζει μάλιστα τον Καλομοίρη «Grieg της Ανατολής»! Άρα, είναι ευεξήγητο, πλέον, γιατί η Παπαμικροπούλου διέπρεψε κατά την ερμηνεία του κοντσέρτου του Grieg, στο οποίο ο συνθέτης αποκαλύπτει το πραγματικό ενδιαφέρον του για τους λαϊκούς νορβηγικούς σκοπούς. Η ίδια θα κάνει κάτι ανάλογο στις συνθέσεις της για πιάνο και στα τραγούδια της. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Α. Παπαμικροπούλου απάντησε, μέσω της στήλης της εφημερίδας Νεολόγος (9-4-1915), σε επικριτικό για την διάλεξή της δημοσίευμα και υπερασπίστηκε πάλι με πάθος τον Καλομοίρη και την ελληνικότητα της μουσικής του.

Το 1920 εκδόθηκε στο Λονδίνο «Το Κλάϊμα του Βοσκού», από τον εκδοτικό οίκο Wests Ltd, με τίτλο: “The Greek Shepherds Song6. Η σύνθεση αυτή για πιάνο δεν είναι τίποτε άλλο παρά η έντεχνη επεξεργασία του γνωστού δημοτικού τραγουδιού «Μπήκαν κλέφτες στο μαντρί». Το έργο αυτό εντάχθηκε αργότερα στην περίφημη «Καλαβρυτινή σουΐτα» για πιάνο της Παπαμικροπούλου, ως τρίτο μέρος.

Τον Απρίλιο του 1931 η συνθέτρια δίνει ένα ρεσιτάλ πιάνου στην ιστορική αίθουσα «Παρνασσός» στην Αθήνα. Παρουσιάζει τις συνθέσεις της «Πόνος», «Πρελούδιο», «Όταν πέφτουν τα φύλλα», «Παράπονο», «Αγωνία» και βέβαια την «Καλαβρυτινή σουΐτα» που ενθουσιάζει κοινό και κριτικούς. Ένας απ’ αυτούς έγραψε στον τρίτο τόμο (1931) των Μουσικών Χρονικών, περιοδικού που διηύθυνε ο Ιωσήφ Παπαδόπουλος: «Η Παπαμικροπούλου τοποθετείται στην πρώτη γραμμή των καλύτερων καλλιτεχνών. Οι συνθέσεις της έχουν ειλικρινή μελοδραματική διάθεση. Έντονος πόνος, λυρικό σκίρτημα διαπνέουν και τα αλέγρα σημεία».

Συχνές ήταν οι εμφανίσεις της Παπαμικροπούλου και στην Πάτρα, όπου «οι Πατρείς εντρυφώσι κατά τας εκάστοτε καλλιτεχνικάς συναυλίας, εις την θεσπεσίαν τέχνην της συμπαθούς καλλιτέχνιδος, ήτις ευγενώς πάντοτε μετέχει αυτών»7 Η Α. Παπαμικροπούλου στα προσωπικά της ρεσιτάλ ερμήνευε έργα για πιάνο κλασικών συνθετών καθώς και τις δικές της πρωτότυπες συνθέσεις. Δίκαια χαρακτηρίστηκε στον καιρό της ως καλλιτεχνικός αστέρας της Πάτρας και «δαιμονία κλειδοκυμβαλίστρια». Ο Πατρινός διανοούμενος Αριστείδης Μικρούτσικος σε σχετικό σημείωμά του για ένα ρεσιτάλ της Παπαμικροπούλου παρατηρεί: «Η όλη της μουσική διαπνέεται από μιαν αγνότητα, από μια σοφία. Δημιουργικότης καταπληκτική και πλατειά έμπνευσις… Μέσα σε μίαν ώρα, μας έκαμε να επικοινωνήσουμε με το βαθύ νόημα, όχι της αντικειμενικής και υπολογισμένης, μα της αληθινής Τέχνης, που δεν αφορά τον βιρτουόζο, αλλά τον άνθρωπο – καλλιτέχνη»8.

Παραθέτουμε εδώ και το πρόγραμμα (απόκειται στην Μουσική Βιβλιοθήκη "Λίλιαν Βουδούρη") ενός ρεσιτάλ πιάνου που έδωσε την Τρίτη 12 Μαρτίου 1919 στην Αίθουσα του Ωδείου Αθηνών, με ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πρόγραμμα: Bach, Schumann, Liszt, Chopin, Grieg, Paganini Liszt.

Στις 31 Μαϊου 1919 πραγματοποιήθηκε μια "Στρατιωτική Συναυλία" υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Βασιλείου Σωζόπουλου, Διοικητή Μουσικής Φρουράς Αθηνών και καθηγητή του Εθνικού Ωδείου, του Νικόλαου Δεληγιαννάκη, Διευθυντή της Μουσικής Φρουράς Πατρών και του Χρήστου Τσέκου, αρχιμουσικού της Δημοτικής Μουσικής Πατρών και της Αντιγόνης Παπαμικροπούλου, στην ταράτσα του κινηματοθέατρου "Πάνθεον" στην Πάτρα. Η συναυλία διοργανώθηκε από τον Σύνδεσμο Εφέδρων Αξιωματικών Πατρών και την Οργάνωση Πολεμιστών Πατρών. Παραθέτουμε στη συνέχεια το πλήρες πρόγραμμα της συναυλίας (Μουσική Βιβλιοθήκη "Λίλιαν Βουδούρη"), το οποίο περιλαμβάνει αρκετές συνθέσεις της Παπαμικροπούλου. 

 Η Α. Παπαμικροπούλου άφησε εποχή ως παιδαγωγός – λειτουργός και όχι ως μια τυπική δασκάλα πιάνου. Με αυτή την παιδαγωγική της ιδιότητα, διδάσκει στη Φιλαρμονική Εταιρία γύρω στο 1936 και αργότερα, το 1945, στο Πατραϊκό Ωδείο, όπου χάρισε το πιάνο της και όλη τη μουσική βιβλιοθήκη της. Πρέπει να σημειωθεί ότι το 1937 όταν ο ιερέας Ευθύμιος Ντρέκης ίδρυσε το «Πατραϊκό Ωδείο» σε συνεργασία με τον Μανώλη Καλομοίρη, η Α. Παπαμικροπούλου συμμετείχε στην επιτροπή κυριών της Πάτρας που συστήθηκε με σκοπό την αδιάκοπη λειτουργία του Ωδείου στα χρόνια της Κατοχής. Η σημερινή διευθύντρια του Ωδείου κ. Άσπα Ντρέκη υπήρξε για ένα διάστημα μαθήτρια της Παπαμικροπούλου και ερμηνεύει συνεχώς τις συνθέσεις της για πιάνο. Κάνει γνωστό, μάλιστα, το πιανιστικό ρεπερτόριο της δασκάλας της στους μαθητές της, οι οποίοι σε εξετάσεις και άλλες εκδηλώσεις του Ωδείου περιλαμβάνουν στο πρόγραμμά τους και ένα έργο της Παπαμικροπούλου. Συνεχίζεται, λοιπόν, αδιάκοπα από γενιά σε γενιά, η παράδοση του έργου της Πατρινής συνθέτριας.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Α. ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Η Α. Παπαμικροπούλου συνέθεσε αρκετά τραγούδια, τα οποία φαίνεται πως είχαν ιδιαίτερη απήχηση στην εποχή τους. Άλλωστε τραγουδούσε και η ίδια. Την διάλεξή της στον Εισαγωγικό Σύλλογο για τη Νεοελληνική Μουσική (1915) που προαναφέραμε, επισφράγισε τραγουδώντας η ίδια δύο χαρακτηριστικά ελληνικά τραγούδια: την «Άνοιξη» του Σαμάρα και την «Κατάρα» (1909) του Καλομοίρη.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η ίδια έγραφε και τους στίχους στα περισσότερα τραγούδια της, όπως π.χ. «Δε θα με ξεχάσεις» (1936) ερωτικό τραγούδι ιδιαίτερα δημοφιλές στην εποχή του, «Έλα» (1938) που εκδόθηκαν στην Πάτρα από τον μουσικό οίκο του Μ. Κορνέλλου. Από τα εξώφυλλα αυτών των τραγουδιών πληροφορούμαστε ότι συνθέσεις της Παπαμικροπούλου είχαν ηχογραφηθεί σε δίσκους “Columbia” και “Odeon” και πωλούνταν σε όλα τα μουσικά καταστήματα. 

Η ίδια η Παπαμικροπούλου έπαιζε τις συνθέσεις της «Ελληνική Ραψωδία» και «Νύχτα Χριστουγέννων» για σόλο πιάνο. Οι ηχογραφήσεις αυτές μεταδίδονταν από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς «Μπάρι» και «Ιταλικόν συγκρότημα». Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι μερικά από τα τραγούδια της (όπως το «Λίλυ-Μπεθ», σε στίχους της συνθέτριας) περιλαμβάνονταν στο ρεπερτόριο του Αντώνη Δελένδα, διάσημου τενόρου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Επίσης στο εξώφυλλο του τραγουδιού «Δε θα με ξεχάσεις» αναγράφεται: «Ελανσαρίσθη από τον εκλεκτόν τενόρον κ. Αντώνιον Νέγρην».

Άλλα τραγούδια της, πολλά από τα οποία ερωτικού χαρακτήρα, είναι: «Αγάπη μου ωραία», «Δεν μ’ αγαπάς», «Μην λησμονήσεις», «Ήρθες αργά», «Γύρισε, γύρισε», «Λυπητερό τραγούδι», «Βαρκαρόλα», «Έλα πάμε» (Fox), «Η Πάτρα στον Μεσοπόλεμο», «Έφυγες» (Valse - Noble), «Ας θυμηθούμε μαζί», «Αγωνία» και «Πόνος».

Β. ΕΡΓΑ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ

Η «Καλαβρυτινή σουΐτα» ή «Εικόνες απ’ τα βουνά» σε πέντε μέρη (έκδοση Röder Λειψίας) είναι ίσως το πιο γνωστό έργο της συνθέτριας, το οποίο έχει παρουσιαστεί κατ’ επανάληψη τόσο από την ίδια όσο και από νεώτερους εκτελεστές. Τα μέρη του έργου φέρουν τίτλους οι οποίοι είναι παρμένοι από δημοτικά τραγούδια της Πελοποννήσου. Δεν είναι γνωστό γιατί η συνθέτρια ονόμασε την σουίτα της «Καλαβρυτινή». Ίσως διότι την εποχή εκείνη ήταν νωπή, ακόμη, στη μνήμη των Ελλήνων η κήρυξη της Επανάστασης του 1821 στα Καλάβρυτα, ένας τόπος - σύμβολο του νεώτερου ελληνισμού. Με δεδομένο το γεγονός ότι στην σουίτα αυτή η συνθέτρια επεξεργάζεται θέματα από την δημοτική παράδοση και η ίδια είναι γεννημένη στην Πάτρα, κοντά στα Καλάβρυτα, δεν αποκλείεται να ήθελε να συνδέσει το ηρωικό και αδούλωτο φρόνημα των Ελλήνων με την περιοχή των Καλαβρύτων. Όλα τα κομμάτια της σουίτας αποτελούνται από σύντομες ενότητες, κάτι σαν μουσικές εικόνες που εκφράζουν μία κυρίως ρομαντική διάθεση, αλλά δεν αποφεύγεται και ο δανεισμός άλλοτε από μια πόλκα, άλλοτε από μια γκαβότ, άλλοτε από ένα ρωμαλέο πρελούδιο. Η Καλαβρυτινή Σουίτα ξεκινάει με το πρελούδιο πάνω στο δημοτικό τραγούδι Ένας αητός καθότανε και εκφράζει, πραγματικά, τη μεγαλοπρέπεια και περηφάνια που αναδύεται από τους στίχους του δημώδους άσματος. Το πρελούδιο αυτό αφιερώνεται από τη συνθέτρια στους γονείς της.

Στο δεύτερο κομμάτι της σουίτας αναγνωρίζουμε το δημοτικό τραγούδι Ντουφέκι μου περήφανο σπαθί μου τιμημένο. Η συνθέτρια τιτλοφορεί το κομμάτι, Καϋμένα ελληνόπουλα και το αφιερώνει στο θείο της Νικολάκη Βουρλούμη. Στην πρώτη ενότητα του κομματιού αυτού το αριστερό χέρι του ερμηνευτή παίζει τη βασική μελωδία ενώ η συνοδεία είναι ένα συνεχές επίμονο πεντάηχο το οποίο παραπέμπει στην πεντατονία της δημοτικής μουσικής. Η δεύτερη ενότητα  είναι πιο δεξιοτεχνική και χορευτική, μ’ ένα λεβέντικο χορό να δεσπόζει.

Στο τρίτο μέρος που τιτλοφορείται Το κλάιμα του βοσκού, andante sostenuto, στη σολ ελάσσονα, η μουσική γίνεται τρυφερή και μοναχική, με μοναδικό σκοπό την ανάγλυφη απόδοση του καημού του βοσκού (προγραμματική μουσική). Η συνθέτρια χρησιμοποιεί μια ηχητική παλέτα από βουκολικούς ήχους, γι’ αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το μέρος αυτό ως «ποιμενικός σκοπός». Το αναγνωρίσιμο δημοτικό τραγούδι είναι αυτή τη φορά το γνωστό μπήκαν κλέφτες στο μαντρί που τοποθετείται σε ένα λιτό οκτάμετρο. Το κομμάτι είναι αφιερωμένο στον Θοδωρή Βουρλούμη, επίσης θείο της συνθέτριας.

Στον τρίτο θείο, τον Παναγή Βουρλούμη αφιερώνεται το τέταρτο κομμάτι, σε 3/4, στης Αρκαδιάς το διάσελο. Στηρίζεται πάνω στο δημοτικό αχ Ελένη. Παρόλο που μορφολογικά θα μπορούσε να θυμίζει δυτικό βαλς, ουσιαστικά έχουμε ένα περίτεχνο πάντρεμα της δυτικής φόρμας με ελληνότροπα μουσικά μοτίβα. Η δεύτερη ενότητα του κομματιού, allegro moderato, είναι σαφώς περισσότερο δεξιοτεχνική και χορευτική. Εδώ κυριαρχεί ένα διμερές μέτρο που εκφράζει μια στιβαρότητα, σε αντίθεση με το τριμερές μέτρο της πρώτης, λυρικού χαρακτήρα, ενότητας. Υπάρχει και μια τρίτη ενότητα που παραπέμπει σε εμμελή απαγγελία (recitativo) και εμφαίνει εσωτερικότητα. 

Το πέμπτο κομμάτι της Καλαβρυτινής Σουίτας, molto vivace με ένα μεσαίο moderato, στη «σκοτεινή» μα και ηρωϊκή ρε ελάσσονα, είναι ένας χορός – ποταμός, με αδιάκοπη κίνηση, που οδηγεί το έργο στην θριαμβευτική κορύφωσή του. Το παραδοσιακό τραγούδι εκίνησεν η κλεφτουριά κι όλα τα παλικάρια προσφέρει το θέμα στο φινάλε της σουίτας που τιτλοφορείται Ελληνοπούλα μ’ για σου.

(Ανάλυση της «Καλαβρυτινής σουΐτας» βλ. και στο βιβλίο της Ε. Αγραφιώτη Η μουσική δεν είναι γένους θηλυκού;, σσ. 157-158).

Το δημοφιλές αυτό έργο της Παπαμικροπούλου διασκευάστηκε από τον επίσης Πατρινό συνθέτη Δημήτρη Μπαζό για πιάνο, κιθάρα και ορχήστρα πνευστών. Σε ενορχήστρωση και διεύθυνση του ιδίου παρουσιάστηκε στην Αθήνα το 1978 (Μοσχάτο) με σολίστ την Άσπα Ντρέκη-Βικάτου στο πιάνο και τον Ανδρέα Μπαζό στην κιθάρα. Αυτή η εκδοχή παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά και στην Πάτρα.

Άλλες συνθέσεις της Παπαμικροπούλου που έχουν εκδοθεί είναι:

·         I Love you so my little Anne (Song without words)Τραγούδι χωρίς Λόγια

Αφιερωμένο στην Anne Van Fleet McChristian (έκδ. Φ. Νάκα, 1956).

·         Gratitude – Ευγνωμοσύνη, μπαλάντα

Αφιερωμένο στον Charles H. Crutchfield (έκδ. Φ. Νάκα, 1951).

·         Coronation Ball (Air de Ballet) – Ο χορός της ενθρόνισης

Αφιερωμένο στην βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ της Αγγλίας (έκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1953).

·         Ο χορός του λευκού ρόδου (Valse Noble)

Αφιερωμένο εις την Α.Β.Υ. Πριγκήπισσαν Φρειδερίκην Διαδόχου (εκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1947).

 ·        Γαρδένιες το δείλι (Valse - Lente)

Αφιερωμένο στην ευγενεστάτην κα Λόλαν Αριστείδου – Μεταξά (Εκδόσεις Ανδρεάδη – Νάκας, Αθήνα, 1948).

·         Clydia (Air de Ballet)

Αφιερωμένο στον Jim Morton, New York Journal American (έκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1954).

·         You brought spring in to my heart (Air de Ballet)Έφερες την Άνοιξη στην καρδιά μου

Αφιερωμένο στον Συνταγματάρχη Charles U. Knaub (American mission to Greece) (εκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1951)

·         Νύχτα τ’ Απρίλη (Φαντασία)

«Αφιερωμένο σε μια ανάμνησι…» (έκδ. Röder)

Διάσημη ήταν η σύνθεση «Νύχτα Χριστουγέννων» (ρομάντζο) σε στυλ μπαλάντας, για σόλο πιάνο (που κυκλοφορούσε σε δίσκο της Columbia από το 1935). Τα κομμάτια «Σάλπιγγες» (εμβατήριο, έκδ. 1935), «Καμπάνες» και «Γαρδένιες στο δείλι» ήταν επίσης δημοφιλή έργα για πιάνο, που παίζουν μέχρι σήμερα μαθητές του «Πατραϊκού Ωδείου». Από όλο το συνθετικό της έργο συνάγεται ότι η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου ήταν μια αληθινή δεξιοτέχνης του πιάνου, «κάτι που διακρίνεται στα ποικίλματα και στην έκταση του πληκτρολογίου που χρησιμοποιεί»9. Οι συνθέσεις της έχουν ειλικρινή μελοδραματική διάθεση, έντονο λυρισμό και προκαλούν βαθειά συγκίνηση. Όπως έγραψε ο Αριστείδης Μικρούτσικος, «με τη φωνή της ψυχής της μας χαρίζει το χρυσό κλειδί της διαισθήσεως της Μουσικής… Μας λέει: Η Μουσική είναι ο Λυτρωμός».

Στο συγγενικό περιβάλλον της Α. Παπαμικροπούλου ανήκει ο συνθέτης Θάνος Μικρούτσικος. Η αδελφή τής Αντιγόνης, Ηλέκτρα, παντρεύτηκε έναν ξεχωριστό πνευματικό άνθρωπο της Πάτρας, τον Αριστείδη Μικρούτσικο, αδελφό του πατέρα του Θάνου Μικρούτσικου. Στο προσωπικό αρχείο του συνθέτη σώζεται το κύριο μέρος του συνθετικού έργου της θείας του Αντιγόνης Παπαμικροπούλου.

Ο ίδιος ο Θ. Μικρούτσικος αναφέρεται στην θεία του, στην αυτοβιογραφία του στον Οδυσσέα Ιωάννου (εκδ. Πατάκης, 2011). Εκεί λέει επί λέξει: «Η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου είναι η πρώτη σημαντική νεοελληνίδα συνθέτης – έχω αρκετές παρτιορύρες των συνθέσεών της στο αρχείο μου».

Παρτιτούρες έργων της υπάρχουν ακόμη στην Εθνική Βιβλιοθήκη, στην Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και σε ιδιωτικές συλλογές.

Η Α. Παπαμικροπούλου πέθανε από καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια στην Αθήνα (στο Χολαργό) στις 23 Μαρτίου 1980.

Ο Θάνος Μικρούτσικος εξέφρασε κι ένα …παράπονο στους θείους του Αριστείδη και Αντιγόνη:

«Θείε Αριστείδη Μικρούτσικε και θεία Αντιγόνη Παπαμικροπούλου, πολύ θα ήθελα να ζήσω μια μέρα μαζί σας. Έχω όμως ένα παράπονο από εσάς. Δεν μου αφήσατε ένα σημείωμα για τον απίστευτα σπουδαίο συνθέτη Δημήτρη Λιάλιο. Ή το γράψατε και κάπου ξέπεσε; Εγώ όμως κυνηγούσα –παιδί του δημοτικού – τον Θεόφιλο Κάββουρα στην Τριών Συμμάχων και χαιρόμουνα, δεκαετία του ‘50, την μπάντα – συμφωνική ορχήστρα που διηύθυνε.»

Στον Θάνο Μικρούτσικο οφείλουμε το cd με τα Κουαρτέτα των Πατρινών συνθετών: Δημήτρη Λιάλιου, Ανδρέα Νεζερίτη και Θεόφιλου Κάββουρα.

Ήταν μία πρότασή μας στην «Πάτρα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2006», που τελικά διεκπεραιώθηκε εκτός Πολιτιστικής.

Στην εκδήλωση «Πατρινοί συνθέτες – Πατρινοί ποιητές», που διοργανώσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον στις 26 Νοεμβρίου 2016, στην Αθήνα, παρουσιάσαμε και δύο - από τα πιο δημοφιλή στην εποχή τους - τραγούδια της Αντιγόνης Παπαμικροπούλου: «Έλα» και «Δεν θα με ξεχάσεις», που ερμήνευσε η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά, με τον Μάριο Καζά στο πιάνο.

Έργα της συνθέτριας έχει αποδώσει και ο συνθέτης και πιανίστας Σπύρος Δεληγιαννόπουλος. Παραθέτουμε στη συνέχεια ένα δείγμα αυτής της δουλειάς.

Επίσης, η Σέρβα πιανίστρια και μαθηματικός Anita Savic, συμπεριέλαβε σε ένα δίσκο της με έργα ελλήνων συνθετών για πιάνο, τον "Χορό του Λευκού Ρόδου" της Παπαμικροπούλου. 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Στην υπάρχουσα σχετική, με τη συνθέτρια, βιβλιογραφία αναφέρεται ως χρονολογία γέννησης το 1888. Όμως στην Ληξιαρχική Πράξη Θανάτου του Δήμου Πατρέων, ως έτος γέννησης της συνθέτριας αναγράφεται το 1889. Πρόκειται, ουσιαστικά, για το πρώτο επίσημο τεκμήριο που αφορά στην χρονολογία γέννησης της Παπαμικροπούλου και ως τέτοιο το υιοθετούμε ανεπιφύλακτα.

2. Έφη Αγραφιώτη, Η μουσική δεν είναι γένους θηλυκού; σ. 156, Αθήνα 2004.

3. Εφ. Νεολόγος Πατρών, 30-8-1920.

4. Εφ. Νεολόγος Πατρών, 14-3-1918.

5. Εφ. Η Γνώμη Πατρών, 8-4-1980 (Άρθρο του Λάμπη Λούκου).

6. Εφ. Νεολόγος Πατρών, 30-8-1920.

7. Τέλης Δ. Τουρνάς, Αι Πάτραι - Τα γράμματα και αι τέχναι, σσ. 14-15, Ακαδημαϊκόν Ημερολόγιον Πατρών, 1918.

8. Εφ. Τηλέγραφος Πατρών, 14-12-1930.

9. Αλέκα Συμεωνίδου, Λεξικό Ελλήνων Συνθετών, σ. 338 (έκδ. Φ. Νάκας, 1995).

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

-        Εφ. Νεολόγος, 3 & 9-4-1915 / 14-3-1918 / 30-8-1920.

-        Εφ. Τηλέγραφος, 14-12-1930.

-        Εφ. Η Γνώμη, 8-4-1980.

-        Εφ. Πελοπόννησος, 17-4-1980.

-        Έφη Αγραφιώτη, Η μουσική δεν είναι γένους θηλυκού; Εθνικό Συμβούλιο Ελληνίδων (έκδ. Δρόμων, 2004).

-        Τάκης Καλογερόπουλος, Το Λεξικό της Ελληνικής Μουσικής, Τόμος 4ος (έκδ. Γιαλλελή, 1998).

-        Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Η Πάτρα της «Μπελ Εποκ», Εισαγωγή στο βιβλίο Πάτρα 1900 του Αλέκου Μαρασλή (Πάτρα, 1978).

-        Γιάννης Μουγγολιάς, Αντιγόνη Παπαμικροπούλου. Ένας συναρπαστικός μουσικός βίος, περιοδικό «το δόντι», τεύχος 19, Απρίλιος 2002.

-        Αλέκα Συμεωνίδου, Λεξικό Ελλήνων Συνθετών (Βιογραφικό – Εργογραφικό), (έκδ. Φίλιππος Νάκας, Μάιος 1995).

-        Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμος Β΄ (Γ΄ Έκδοσις, Πάτραι 1995).

Κυριακή, 27 Δεκεμβρίου 2020

"Ο ΘΕΟΦΙΛΕΣΤΑΤΟΣ ΘΑΥΜΑΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΟΣ" ΑΔΙΚΩΣ...


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Στο χριστουγεννιάτικο φύλλο της εφημερίδας «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ» (25-12-2020), δημοσιεύεται και ένα κείμενο με τίτλο: «Ο Θεοφιλέστατος Θαυμακού ελεγχόμενος». Κάποιος κύριος θεολόγος, αναφέρεται σε μία τηλεοπτική συνέντευξη του Επισκόπου Θαυμακού κ. Ιακώβου και τον μέμφεται διότι, κατά την άποψή του, όλα όσα είπε ο Ηγούμενος της Μονής Πετράκη «είναι εντελώς λανθασμένα και ανακριβέστατα». 
Φυσικά συμβαίνει το αντίθετο: Όλα όσα είπε για την Εκκλησία και την πανδημία ο Επίσκοπος Θαυμακού είναι σωστά και ακριβή, προερχόμενα από την πολυχρόνιο διακονία του στην Εκκλησία, την μεγάλη εμπειρία του και την διακριτική ματιά του. 
Γιατί άραγε ο συντάκτης (Περικλής Νταλιάνης) προβαίνει σε μια τέτοια διαστρεβλωτική της αληθείας τοποθέτηση; Μα είναι απλό. Διότι αποφαίνεται με σιγουριά ότι πολλοί κληρικοί και λαϊκοί «κοινωνούσαν αναξίως (οι περισσότεροι τουλάχιστον)», γι’ αυτό φοβούνται τώρα να πάνε στους ναούς και να κοινωνήσουν. Γνωρίζει, λοιπόν, ο εν λόγω κύριος ότι οι περισσότεροι «κοινωνούσαν αναξίως»!
Αναρωτιέμαι, δεν το γνωρίζει αυτό ο Κύριος της δόξης, ο Θεός ημών «πυρ καταναλίσκον», ώστε να τους κατακαύσει και να μην ξαναπροσέλθουν «αναξίως»; Και αν οι περισσότεροι, όπως ισχυρίζεται ο συντάκτης, κοινωνούν «αναξίως», ποιος θα μας γλιτώσει από αυτήν την διαιωνιζόμενη εκτροπή; Μήπως ο κ. Νταλιάνης; 
Ο εν λόγω κατηγορεί τον Επίσκοπο Θαυμακού ότι με όσα λέει «δεν γνωρίζει την πραγματικότητα και ζει στον κόσμο του» (sic). Ενώ ο κ. Περικλής γνωρίζει πολύ καλά ότι οι περισσότεροι κοινωνούν αναξίως! Οπότε γιατί να είναι ανοιχτοί όλοι οι ναοί, αγαπητέ; Για να συντελείται το ανοσιούργημα της Θείας Μετάληψης υπό αναξίων; Μάλλον πρέπει να υποδείξετε εσείς σε ποιους ναούς θεωρείτε ότι δεν μαζεύονται οι «ανάξιοι» ώστε αυτοί να είναι ανοιχτοί και εσείς να κάνετε στην πόρτα face control. 
Η πανδημία έφερε στην επιφάνεια στον χώρο της Εκκλησίας τον ευσεβισμό, την τάχα και αγωνιστικότητα, την ρητορική της «ομολογίας» και την πρακτική των καταγγελιών. Τίποτε δεν διδάσκονται οι του «Ορθοδόξου Τύπου» και οι όμοιοι τους, από τον πόνο, τον θάνατο, την ψυχική δοκιμασία της πανδημίας. 
Δεν μπορούν να «προφέρουν σωστά την πραγματικότητα» (Ελύτης). Ενδιαφέρονται μόνο για την ατομική τους ευσέβεια και την εκπλήρωση των θρησκευτικών καθηκόντων τους. Μέσα στα οποία είναι και τα βέλη προς τους αδελφούς. Πώς θα ζήσουν αν δεν κατακεραυνώσουν «στο όνομα της αλήθειας»; 
Καλό θα ήταν να ακούσουν τον Πρωτομάρτυρα Στέφανο, που τιμούμε σήμερα: 
«Σολομὼν δὲ ᾠκοδόμησεν αὐτῷ οἶκον. ἀλλ᾿ οὐχ ὁ ὕψιστος ἐν χειροποιήτοις ναοῖς κατοικεῖ, καθὼς ὁ προφήτης λέγει·ὁ οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν μου· ποῖον οἶκον οἰκοδομήσετέ μοι, λέγει Κύριος, ἢ τίς τόπος τῆς καταπαύσεώς μου; οὐχὶ ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα; Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι τῇ καρδίᾳ καὶ τοῖς ὠσίν, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ Πνεύματι τῷ Ἁγίῳ ἀντιπίπτετε».

Σάββατο, 26 Δεκεμβρίου 2020

Η "ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ" ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Στη μνήμη του δασκάλου Θόδωρου Αντωνίου (1935-2018), που έφυγε σαν σήμερα πριν από δύο χρόνια, δημοσιεύουμε από το προσωπικό μας αρχείο την πρώτη εκτέλεση του έργου του "Δοξολογία", όπως την ερμήνευσε ο πρωτοψάλτης Θεόδωρος Βασιλικός με την βυζαντινή χορωδία του Υπουργείου Οικονομικών, πριν 38 χρόνια.  
Πρόκειται για ηχογράφηση ζωντανής μετάδοσης της Ελληνικής Ραδιοφωνίας από το Καστέλι Κισάμου Κρήτης, επί αρχιερατείας του μακαριστού Μητροπολίτου Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίου Γαλανάκη, την Κυριακή της Πεντηκοστής, 6 Ιουνίου 1982. 
Της "Δοξολογίας" προηγείται ένα προλόγισμα του πρωτοψάλτη Θεόδωρου Βασιλικού. 
Την παρτιτούρα του έργου δημοσίευσε ο αείμνηστος Αντώνης Κοντογεωργίου στο έργο του ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΟΡΩΔΙΕΣ ΜΑΣ, τόμος IV (Αθήνα, 2015), σελ. 337-344. 
Πάντως, η "Δοξολογία" δεν περιλαμβάνεται στην επίσημη εργογραφία του συνθέτη, όπως εκδόθηκε από τον Philippos Nakas. 
Η Μεγάλη Δοξολογία, την οποία μελοποίησε ο Θ. Αντωνίου, είναι από τους πλέον δημοφιλείς ύμνους της Ορθόδοξης λατρείας. Ψάλλεται σε πανηγυρικό τόνο στο τέλος της ακολουθίας του Όρθρου και πριν από την Θεία Λειτουργία των Κυριακών και των μεγάλων εορτών, ενώ είθισται να συνοδεύεται από χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες, καθώς ο ιερέα θυμιά από την Ωραία Πύλη. 
Είναι χαρακτηριστικό ότι αρχίζει με τον στίχο "Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία", τον οποίο, σύμφωνα με την ευαγγελική διήγηση, έψαλαν οι άγγελοι την νύχτα της Γέννησης του Χριστού. Τον συγκεκριμένο στίχο συναντούμε συνεχώς στην υμνολογία των Χριστουγέννων. 
Νομίζω πως η "Δοξολογία" του Θόδωρου Αντωνίου είναι το μοναδικό, καθαρό "βυζαντινό" έργο του συνθέτη και μάλιστα αυστηρά φωνητικό και από τα λίγα με θρησκευτικό περιεχόμενο που έχει γράψει. 
Έχει ενδιαφέρον ότι της Δοξολογίας ο Θ. Αντωνίου προτάσσει το "Κύριε ελέησον", εμβληματική επίκληση της καθόλου χριστιανικής λατρείας. 
Η γραμμή του ψάλτη είναι αρκετά μελισματική, κυρίως μινόρε, με  χρωματικές εναλλαγές. 
Η χορωδία, στην συγκεκριμένη ηχογράφηση που παραθέτουμε εδώ, έχει αναλάβει το έργο του ισοκρατήματος. 


Παρασκευή, 25 Δεκεμβρίου 2020

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο Μάνος Χατζιδάκις έζησε όλη την τραγικότητα του Δεκέμβρη του 1944. 
Και έδωσε την δική του εξήγηση για τα Δεκεμβριανά: «Ήταν η αγανάκτηση των παιδιών της γαλαρίας που βλέπαν τους συντρόφους τους και τα όνειρά τους στα φέρετρα, από σφαίρες που ρίξαν δοσίλογοι και φασίστες, φορώντας γαλάζιους μανδύες εθνικοφροσύνης. Και όλα αυτά τα ελληνικά αποβράσματα με την επίσημη στήριξη του νεαρού τότε κράτους είχανε έναν εχθρό: την ψυχή των παιδιών της γαλαρίας. Εκατομμύρια ελληνικά παιδιά που πίστεψαν στην απελευθέρωση αλλά βρέθηκαν ευθύς αμέσως απέναντι στον ίδιο χωροφύλακα, στον ίδιο δικαστή, στα ίδια ανάλγητα πρόσωπα που αντιμετώπιζαν πριν λίγο κιόλας χρόνο, όταν ακόμα υπήρχαν Γερμανοί. Και θέλησαν, πριν αποκλειστούν στη γαλαρία τους, να διαμαρτυρηθούν για τελευταία φορά. Κι ύστερα να σωπάσουν…» («Τα παιδιά της γαλαρίας», Ο Καθρέφτης και το μαχαίρι, σ. 85-86). 
Ο Μάνος Χατζιδάκις, Παγκρατιώτης τότε, ήταν οργανωμένος στην Αντίσταση, ΕΠΟΝίτης. 
Σε μια προφορική μαρτυρία (πρόκειται για μαγνητοφωνημένη συνομιλία του τότε ΕΠΟΝίτη μαθητή και μετέπειτα καθηγητή Ηλεκτρονικής στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Κώστα Καρούμπαλου με τους Αλέξη και Δημήτρη Βάκη, 7 Μαΐου 2014) που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο κείμενο «Ο Μάνος Χατζιδάκις της ΕΠΟΝ», των Αλέξη Βάκη και Ιάσονα Χανδρινού (περιοδικό Μετρονόμος τ., αριθμός 52, Απρίλιος- Ιούνιος 2014), ο Κώστας Καρούμπαλος θυμάται: «Κατά τη διάρκεια των μαχών του Δεκέμβρη του ’44, η ΕΠΟΝ Παγκρατίου διοργάνωσε μια εκδήλωση στον κινηματογράφο ΠΑΛΑΣ για να δώσει κουράγιο στον κόσμο που δοκιμαζόταν. Στην εκδήλωση αυτή εκφωνητής ήταν ο Γιώργος –ο Λώλος όπως τον λέγαμε τότε– Οικονομίδης. Ήταν κοντά στις μέρες των Χριστουγέννων. Ο Χατζιδάκις είχε γράψει ένα χριστουγεννιάτικο ορατόριο ειδικά για την περίσταση, για το οποίο δεν έχω ακούσει να γίνεται λόγος από τότε. Θα το τραγουδούσαμε εμείς, μια χορωδία από αγόρια και κορίτσια της ΕΠΟΝ. Εκείνες τις μέρες μάλιστα τον βλέπαμε συχνότερα, ερχόταν και μας μιλούσε σε κάτι αυλές που μαζευόμασταν, στην πλατεία που ήταν το Ταχυδρομείο στο Παγκράτι. Ήταν ας πούμε η προπαρασκευή για ν’ αρχίσουν οι πρόβες. Κάναμε λίγες πρόβες, μέσα στον κινηματογράφο ΠΑΛΑΣ. Στα σβέλτα βέβαια όλα αυτά, γιατί ήταν κι επικίνδυνο λόγω των Εγγλέζων που χτυπούσαν με όλα τα όπλα τους το Παγκράτι. Η χορωδία αποτελούνταν από καμιά εικοσιπενταριά άτομα, ΕΠΟΝίτες και ΕΠΟΝίτισσες, και μας συνόδευε ο Χατζιδάκις στο πιάνο. Δεν υπήρχαν άλλα όργανα. Τους στίχους του ορατορίου ίσως να τους είχε γράψει και ο ίδιος, δεν είμαι σίγουρος. Πάντως, η σύνθεση αυτή δεν ήταν μια δημιουργία με τη ματιά της «καθαρής μουσικής», ήταν η έμπνευση ενός αριστερού μουσικού που έβλεπε τον κόσμο να υποφέρει από αυτά που γίνονταν γύρω του. Και είναι χαρακτηριστικοί οι στίχοι του ορατορίου που θυμάμαι: 
Η γέννησή Σου Χριστέ 
των Λαών την προσπάθεια φωτίζει 
να σκορπίσουν τα μαύρα σκοτάδια 
και να λάμψει το φως Λευτεριάς». 
Αυτοί οι χαρακτηριστικοί στίχοι – μάλλον του Μ. Χατζιδάκι – παραπέμπουν στο Απολυτίκιο της εορτής των Χριστουγέννων: «Η Γέννησίς σου Χριστέ ο Θεός ημών, ανέτειλε τω κόσμω το φως το της γνώσεως…».


Το Χριστουγεννιάτικο Ορατόριο του Χατζιδάκι το τραγουδούσαν οι ΕΠΟΝίτες, με τη συνοδεία του ίδιου στο πιάνο και την συναυλία πλαισίωναν σταθερά οι ήχοι από τα Βρετανικά όπλα και αεροπλάνα που και εκείνο το απόγευμα είχαν ως στόχο τις ανατολικές συνοικίες. Λίγες μέρες μετά τη συναυλία του ΠΑΛΑΣ, ο Χατζιδάκις ακολούθησε, μαζί με τους συναγωνιστές του της ΕΠΟΝ αλλά και χιλιάδες πολίτες, την οπισθοχώρηση του ΕΛΑΣ έξω από την πολιορκημένη πόλη. Η τότε ΕΠΟΝίτισσα και κατοπινή Πρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόννης Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ θυμάται εκείνες τις μέρες: «Φθάνουν πια τα Χριστούγεννα. Ο Βύρωνας «πέφτει». Θα πρέπει να ήταν 26 ή 27 Δεκεμβρίου όταν μας λένε ότι πρέπει να φύγουμε από τον Βύρωνα, από το Παγκράτι, από την Καισαριανή. Περνάμε τον Υμηττό μέσα στην παγωνιά. Με κρατούσε από το χέρι ο Μάνος Χατζιδάκις. Στις αρχές Ιανουαρίου φθάνουν οι Εγγλέζοι στην Κυψέλη. Φεύγουμε ένα βράδυ κι από εκεί. Εγώ με κάτι μποτάκια στο χέρι, τα κρατούσα για το δρόμο. Κι ο Μάνος τυλιγμένος με μια κουβέρτα. Εκείνος σταμάτησε στο Σχηματάρι» (Μαρτυρία της Ελένης Γλύκατζη- Αρβελέρ. Το Βήμα, 5 Δεκεμβρίου 2004).
Σε πρόσφατη συνέντευξή της (27-10-2020), η Αρβελέρ μας είπε, επίσης: "Ο Μάνος ήταν γείτονας. Είχε γράψει ένα ορατόριο, "δεν είμαστε σκλάβοι, δεν είμαστε δούλοι, η καρδιά μας στα στήθη ελεύθερη κτυπά". Αυτό το ορατόριο έκανε τον Μάνο να είναι φίλος με την Άννα Συνοδινού και με τον Νίκο Συνοδινό, τον αδελφό της Άννας". 
Αίφνης θυμόμαστε το κείμενο του Χατζιδάκι «Η σιωπηλή γιορτή του Ιησού και η λιτανεία των δακρυσμένων και των απερχομένων». Ο Χατζιδάκις μιλώντας για τα Χριστούγεννα (σε ένα από τα περίφημα Σχόλια του Τρίτου, Κυριακή 23/12/1979) και χαρακτηρίζοντάς τα «σιωπηλή γιορτή» (!), καταλήγει στον Εσταυρωμένο και τη μοναξιά του! 
Ο Χατζιδάκις δεν θέλησε να μιμηθεί τον Μπαχ. Το δικό του Χριστουγεννιάτικο Ορατόριο ήταν …σταυρικό! Η εμπειρία αυτή των Δεκεμβριανών, τον σημάδεψε βαθειά. Την καταγράφει ο ίδιος στα κείμενά του, την αποτυπώνει στις μουσικές του, με κορυφαία την «Εποχή της Μελισσάνθης». 
«Έχω δει τον Χατζιδάκι, τον πιο μοναχικό άνθρωπο του κόσμου, παραμονή Χριστουγέννων. Μοναξιά αγίου. Ήταν μόνος και καιγόταν ολόκληρος.», μας λέει ο Γιώργος Χρονάς. 
Και σκέφτομαι πως ίσως ο καιόμενος, μόνος Χατζιδάκις θα ήταν πίσω στα Χριστούγεννα του ’44, στο Παγκράτι και θα διηύθυνε το ανολοκλήρωτο και χαμένο – μάλλον – ορατόριό του…


Την δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων, στις 26 Δεκεμβρίου, γιόρταζε ο Μάνος!
Ας θυμηθούμε την "θεολογία" του για τα Χριστούγεννα, διατυπωμένη 42 χρόνια πριν στα "Σχόλια του Τρίτου" και όμως τόσο σημερινή!
Η σιωπηλή γιορτή του Ιησού και η λιτανεία των δακρυσμένων και των απερχομένων 
Ο κόσμος πια δεν είναι μαγικός. Και τα Χριστούγεννα, μια οργανωμένη μηχανή. Μάταια οι παπάδες προσπαθούν να δώσουν περιεχόμενο στις μέρες, με φραστικούς ξεπερασμένους τύπους της Αγίας Γραφής και άλλων ιερών βιβλίων. Η εκκλησία έγινε τμήμα - σκηνικό μιας τηλεοπτικής σειράς που επιμελώς σκηνοθετείται, πολυτελώς προετοιμάζεται από παραγωγούς ασήμαντους της εθνικής τηλεοράσεως. 
Το Άγιον Όρος καιροφυλακτεί να σχηματίσει μια κυβέρνηση. Δεν πείθουνε κανέναν τα διαγγέλματα. Τα φονικά γίναν μια καθημερινή απασχόληση, έτσι για να προσφέρουν ευκαιρίες γι' αποκάλυψη. Τα πτώματα οδηγούνται στο νεκροτομείο γιορταστικά, με άγγελους χρωματιστούς κι αστέρια χρυσαφιά καρφιτσωμένα στο φορείο ή στο ακίνητον στήθος του δολοφονημένου ανδρός. Μασάνε τσίχλα οι δολοφόνοι και με προσήλωση χορεύουνε θρησκευτικούς ρυθμούς στις ντισκοτέκ. Ο κόσμος πληγωμένος πηγαινοέρχεται κάνοντας ύστατη προσπάθεια να ξεφύγει, να χωθεί. Μα όλα τα σπίτια έχουν επιταχθεί και τα κλειδιά παρέλαβαν χιλιάδες μετανάστες εκ του εσωτερικού, που παθιασμένα επιθυμούν δύναμη, χρήμα και μια σημαντική παράσταση στη δημόσια ζωή. Σκορπίστε πόνον, φωνάζουν οι αστοί. Εις τους αιώνες των αιώνων, ψάλλουν οι πιστοί. Χωρίς αμφιβολία ζούμε την εποχή των δολοφόνων. Ποιος θα τ' ομολογήσει, και ποιος θα το πει; 
Έτσι ο Χριστός γεννιέται σιωπηρώς. Κανείς δεν τον αναζητά, κανείς δεν τόνε εσκέφτεται, κι έρχεται μόνος σιωπηλός για να πεθάνει μόνος. Κι αυτό τ’ αστέρι της Βηθλεέμ, τι θέλει πάλι κι ήρθε ετούτη τη χρονιά… Α! τα Χριστούγεννα, δεν είναι φέτος ούτε και για τα παιδιά. Άλλωστε απέκτησαν, και αυτά χάρις στην βιομηχανικήν ανάπτυξη, μιαν εντελώς προσωπική μυθολογία που απέχει χιλιάδες μέτρα από τη μυθολογία της γέννησης και του Χριστού. Τι να τον κάνουν τον Χριστό, το Θείο Βρέφος, όταν το βράδυ ονειρεύονται τον Σούπερμαν, τον Ντόναλντ και την Πίγκυ; 
Ο Παζολίνι ας είν' καλά. Τα είπε αυτά προφητικά πριν δέκα χρόνια στο "Θεώρημα". Γι' αυτό και τον εφόνευσαν. Επλήρωσε κι αυτός το χρέος του κι απήλθεν. Έτσι πληθαίνουν οι σταυροί και η λιτανεία των απερχομένων. 
Η σιωπηλή αυτή γέννηση, μέσα στον άσχετο και θορυβούντα κόσμο μας, φαντάζει ακόμα πιο ιερή και πιο σημαδιακή, από την γραφική των τυπικών χριστιανών, που εννοούν να βλέπουν τον Χριστό, Θεό απ’ τη γέννησή του, εξ αρχής, κι όχι μετά, στον θάνατο, στο τέλος, στην κατάληξή του». 
Μάνος Χατζιδάκις 
Κυριακή 23 Δεκεμβρίου 1979
Από Τα σχόλια του Τρίτου, εκδόσεις Εξάντας


Ο μύθος των Χριστουγέννων κρατιέται με τη βία απ' τα παράθυρα και από τις πόρτες, κρεμασμένος σε πανύψηλα κι αφιλόξενα σύγχρονα σκυθρωπά κτίρια. Τον συντηρούν οι δραστηριότητες της αγοράς, τα συμφέροντα των εμπόρων, οι ανελεύθερες κυβερνήσεις- πλην ανατολικών- και οι ακόμη πιο ανελεύθερες θρησκευτικές οργανώσεις, τέλος, οι αστοί και οι εργατικοί, πρόσφατοι μετανάστες στην αστική τάξη, που κατ' ουσίαν κυβερνάν τον κόσμο μας, και που επιθυμούν θρησκευτικές αιτιολογίες και παραδόσεις για διασκέδαση, απόλαυση κι' αμεριμνησία. 
Ούτε για τα παιδιά, δεν έμειναν τα σύμβολα ανέγγιχτα. Κι αυτά ακόμη προσπαθούν να ονειρεύονται μέσα από τις εφιαλτικές ειδικές εκπομπές της τηλεόρασης, κι απόνα σπίτι που τις μέρες αυτές, δεν έχει να προσθέσει κανένα αληθινό αγαθό, ούτε υποδομή για μια γενναία ονειροπόληση- ονειροπόληση ενός κόσμου ιδανικού, που να τον κυβερνάει ο Χριστός και οι Άγιοι του, με αρχηγό τον Αη Βασίλη. Ιδιαίτερα στον τόπο μας, τα Χριστούγεννα γίνανε μέρες συναλλαγής και αυτοϊκανοποίησης. Ευκαιρία για μια ευρωπαϊκή παράσταση. Αν είχαμε και λίγο περισσότερο χιόνι, ώ τότες τα πράγματα θάσαν καλλίτερα.   
Η γέννηση του Χριστού παραμένει πια μια επέτειος άγονη και χωρίς αίσθημα. Έχει για πάντα ξεχαστεί το αποτέλεσμα αυτής της μοναδικής γέννησης, που φώτισε και θεμελίωσε τον κόσμο μας μοναδικά, με αίσθημα κι αγάπη.


Και η Αθήνα μας, σαν καπνιστό τσουκάλι οινομαγειρείου χωρίς φωτιά και θέρμανση, ζει την αγιότητα των ημερών, σκυθρωπά, άχαρα και κουρασμένα. 
Οι δρόμοι σκοτεινοί, για οικονομία βέβαια ηλεκτρισμού, αλλά φαντάζουν απείρως σκοτεινότεροι έτσι καθώς περιέχουν ολοένα και περισσότερο, αναίδεια, αναπηρία και ανανδρία.   
Η δυστυχία ολοφάνερη στα μάτια των γερόντων, που φεύγουν κάθε μέρα από κοντά μας θλιμμένοι κι απροστάτευτοι, γνωρίζοντας καλά πια πως γεννήσανε, λειψούς ανθρώπους και πολύ χιόνι, που ατέλειωτα θα τους σκεπάζει στους αιώνες. 
Τα κάλαντα, τα δώρα και οι αγιασμοί, δεν πείθουνε κανένα ότι προσφέρουνε αγάπη και παράδοση. Μόνο τα πρόσωπα μερικών παιδιών και μερικών γριών που περιφέρονται θλιμμένες, είναι ό,τι διαθέτει ο κόσμος μας, για ν' αγαπάς τις μέρες τούτες.   
Κι έτσι που ο μύθος των Χριστουγέννων έγινε δίσκος τουρισμού, ζωγραφική σε λαϊκή αγορά, σύνθημα αυτοκόλλητο σε πρακτορείο Προ-Πό, βγήκανε για σεργιάνι χιλιάδες αυτοκίνητα, να πουν τα κάλαντα τα εθνικά, τα θρησκευτικά και τα καταναλωτικά. Πόσο μας ξεκουράζει αυτό το ράντισμα πετρελαίου εις τας οδούς, για να στολίσουμε το σπίτι, για να φωτογραφίσουμε το στολισμένο κέντρο της πόλης, ν' αφήσουμε τα δώρα μας στους τροχονόμους αστυνομικούς και τέλος να επιστρέψουμε κατάκοποι την μεσημβρία σπίτι μας, για το απαραίτητο και παραδοσιακό γεύμα παραμονής.   
Μάνος Χατζιδάκις 
Κυριακή, 24 Δεκέμβρη 1978 
Η γέννηση του Χριστού και οι αμαρτίες των νεαρών μαθητών όταν παραβιάζουν τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας (απόσπασμα) 
Τα σχόλια του Τρίτου
Ας ξανακούσουμε το υπέροχο τραγούδι του "Ήσουν παιδί σαν τον Χριστό" από την υπέροχη "Μυθολογία" του, εδώ με την Αρλέτα. 


Πέμπτη, 24 Δεκεμβρίου 2020

ΜΑΥΡΟΣ, ΚΙΤΡΙΝΟΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΟΣ ΧΡΙΣΤΟΣ

Αυστραλία (Aboriginal) - Greg Weatherby, Dreamtime Birth, 1990s, 51 x 64 cm.

Εικόνες της Γέννησης από έναν άλλο κόσμο...
Ανθολόγηση: Π.Α. Ανδριόπουλος

Αἰθίοπες καὶ Θαρσεῖς, καὶ Ἀράβων νῆσοί τε, Σαβᾶ Μήδων, πάσης γῆς κρατοῦντες, προσέπεσόν σοι Σωτήρ (Κανών Χριστουγέννων). 
Γυρεύω έναν ντόπιο ζωγράφο,
για να μου φτιάσει ένα μαύρο Χριστό.
Να μου ζωγραφίσει τον Κύριό μου και Πατέρα μου
μ’ έναν όμορφο χιτώνα
σαν κι αυτόν που φοράει ο δικός μου γονιός.
Άκουσέ με, Χριστέ μου και Πατέρα μου:
οι λευκοί σε παράστησαν
σαν έναν ωραίο άντρα από τη δική τους φυλή, οι κόκκινοι
Ινδιάνοι σε ζωγράφισαν ίδιο μαζί τους,
οι κίτρινοι σου δάνεισαν το χρώμα τους.
Θα αρνηθείς τώρα να πάρεις και το δικό μου χρώμα,
το μαύρο;
(Aφρικανική ποίηση από το περιοδικό «Πάντα τα Έθνη», τεύχος 3, 1982)

"Ο Χριστός στην φάτνη", του Francis Musango, από την Ουγκάντα

"Η Γέννηση του Χριστού" (2001), του Joseph Mulamba-Mandangi, από την Δημοκρατία του Κονγκό

Η "Γέννηση" στο Ναό Κεουρ Μούσα από τον George Saget to 1963
Σενεγάλη, Δυτική Αφρική

Κινεζική απεικόνιση της "Γέννησης του Χριστού" (1948),
του John Lü Shih-yun

"Η Γέννηση του Χριστού", αρχές 19ου αι., απεικόνιση φιλοτεχνημένη στην Ιαπωνία

John Giuliani, Guatemalan Nativity, 1990s

Malaysia - Hanna Varghese, God is with us, 2006

Κορέα, Woonbo Kim Ki - chang, The birth of Jesus Christ, 1952-53

Θιβέτ - A thangka (sacred wall hanging) given by H.H.
the Dalai Lama to Fr. Laurence Freeman and
the World Community
for Christian Meditation in 1998.

Ταϋλάνδη, Sawai Chinnawong, Nativity, 2004. Acrylic on canvas, 32 x 37 in.

Ινδία, P. Solomon Raj, Nativity, 1980s. Batik. 

Φιλιππίνες - Kristoffer Ardena, The Meaning of Christmas, 1995.
Oil on canvas, 62 x 46 cm.

Αιθιοπική τέχνη

Related Posts with Thumbnails