Κυριακή, 9 Μαΐου 2021

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΘΩΣ ΔΗΜΟΥΛΑΣ ΣΤΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΚΑΙ "Ο ΗΝΙΟΧΟΣ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ" ΣΤΟ ΚΑΤΑΡ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή Άθω Δημουλά και 70 χρόνια από την δημοσίευση της πρώτης ποιητικής του συλλογής, το 1951. 
Ο Άθως Δημουλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1921. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο Πολιτικός Μηχανικός και συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφίες στο εξωτερικό (Βέλγιο, Αγγλία, Γαλλία), ειδικευόμενος στις Στατικές Κατασκευές και τη Σιδηροδρομική. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα εργάστηκε ως Πολιτικός Μηχανικός και Διευθυντής στους Σιδηροδρόμους. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1951 με την έκδοση της πρώτης του ποιητικής συλλογής που είχε τίτλο Ποιήματα. Τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό βραβείο Ποίησης (1966 για τη συλλογή Άλλοτε και Αλλού). Έργα του μεταφράστηκαν στα αγγλικά και τα πολωνικά. Πέθανε το 1985. 
Ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά των ποιητών και θεωρείται «ελάσσων ποιητής», αλλά για μένα είναι πραγματικά ξεχωριστός. Κι αν θέλετε, ο Ελύτης, με αφορμή τον Κριναγόρα, μας έδωσε το κλειδί: «Πείσθηκα ότι κι ένας ελάσσων ποιητής, ένας γραμματικός, ένας κομψοτέχνης του στίχου, μπορεί από κάποια πλευρά να σ’ αγγίξει». 
Και ο Άθως Δημουλάς μας αγγίζει και μας συνέχει. Διαβάζουμε την επιλογή των ποιημάτων του που είχε κάνει ο ίδιος με αυστηρά κριτήρια από το 1981 και εκδόθηκαν μετά το θάνατό του, τον Μάιο του 1999 από τις εκδόσεις «Ίκαρος», με τον τίτλο «Τα Ποιήματα» και με την επιμέλεια της συζύγου του ποιητή, της ποιήτριας Κικής Δημουλά. 
Πρόκειται για πολύτιμους λίθους! Ποιήματα στιβαρά, κραταιά, ή «μια πρόθεση στο χάος», όπως θα ‘λεγε κι ο ίδιος. 
Στο πλαίσιο των εκπομπών «Προς Εκκλησιασμόν», που είναι μια παραγωγή της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, πραγματοποιήσαμε μια συνέντευξη με την κόρη των δύο ποιητών, του Άθω και της Κικής, την κυρία Έλση Δημουλά και αναφερθήκαμε και στους δύο. Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο.  

 

Βλέποντας την συνέντευξη ο άξιος φίλος Roni Bou Saba, φιλόλογος, θεολόγος, μεταφραστής κράτιστος, εμπνεύστηκε και μετέφρασε στα αραβικά έξι ποιήματα του Άθω Δημουλά. 
Σήμερα, Κυριακή του Θωμά, 9 Μαΐου 2021, τα ποιήματα αυτά δημοσιεύτηκαν στην μεγάλης κυκλοφορίας αραβική εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed, τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική μορφή της. 
Ο Roni Bou Saba μετέφρασε έξι ποιήματα του Άθω Δημουλά, τα εξής: Βίοι, Συλλογισμός, Μυκήναι, Επίδαυρος, Ζευς, Ο Ηνίοχος των Δελφών. 
Η εφημερίδα συνοδεύει τα ποιήματα του Δημουλά με την φωτογραφία του αγάλματος του Ηνίοχου, με αφορμή, προφανώς, το ομώνυμο ποίημα. Να σημειώσουμε ότι το συγκεκριμένο άγαλμα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών και αποτελεί ίσως το γνωστότερο έκθεμά του και ένα από τα σημαντικότερα γλυπτά της αρχαίας ελληνικής τέχνης της πρώιμης κλασικής εποχής. 
Στην ηλεκτρονική μορφή της εφημερίδας παρατίθεται και μία σπάνια φωτογραφία του ποιητικού ζεύγους Δημουλά. 
Πάντως η συγκυρία με τον Ηνίοχο του ποιητή, είναι ευτυχής, καθώς ακριβές αντίγραφο του Ηνιόχου των Δελφών, ενός από τα γνωστότερα αγάλματα της κλασικής γλυπτικής τέχνης, κοσμεί πλέον τον κεντρικό σταθμό του Μετρό στο διεθνές αεροδρόμιο της Ντόχα, στο Κατάρ. Το αντίγραφο του Ηνιόχου αποτελεί δώρο της ελληνικής κυβέρνησης στο Κατάρ και τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος έγιναν από την υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, στο πλαίσιο της επίσημης επίσκεψής της στο Κατάρ, και από τον γενικό διευθυντή της Αρχής των Μουσείων του Κατάρ, Ahmad Al-Namla. Και όλα αυτά μόλις πριν ένα μήνα (6 Απριλίου 2021). 


Λίαν επίκαιρος, λοιπόν, ο Άθως Δημουλάς και …άγρυπνος ο μεταφραστής Roni Bou Saba, ο οποίος ανέδειξε το ποίημα στα αραβικά. 
Σημειώνουμε, ακόμα, ότι ο Roni Bou Saba έχει μεταφράσει στα αραβικά δύο ποιήματα της Κικής Δημουλά: «Έκλειψις» και «Εκφραστική πέτρα». Το ποίημα «Έκλειψις» μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε μετά το θάνατο της ποιήτριας και το παρουσιάσαμε εδώ
Νομίζω πως το ποιητικό ζεύγος Δημουλά ανθεί και φέρει κι άλλο. 
Ο Ηνίοχος των Δελφών του Δημουλά τα λέει όλα: 
Όταν σε είδα δεν ερώτησα 
τί ακριβώς στα χέρια σου κρατούσες. 
Αμέσως ένιωσα πως οδηγείς 
κάτι πολύ σημαντικό. Της περιωπής 
του άρματος του ήλιου. 
Η προσοχή σου δεν μπορούσε 
έτσι να δίνονταν σε τίποτε 
φθαρτό και γήινο. Κατ’ υψηλό, 
κάτι μοναδικό έδειχνες πως ελέγχεις. 

Και η γαλήνη σου έδειχνε 
πως ήσουν γεννημένος 
για τη μοναδικότητα αυτή.


 Άθως και Κική Δημουλά - Αρχείο Έλσης Δημουλά. 

Σάββατο, 8 Μαΐου 2021

ΝΕΑ ΕΛΥΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΙΤΑΛΙΚΑ


Μία νέα επιλογή ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτη κυκλοφόρησε μόλις στην Ιταλία. 
Πρόκειται για την Ανθολογία «Odisseas Elitis, Poesie, Crocetti Editore» στην σειρά Kylix, με την συνεργασία των εκδόσεων Feltrinelli. 
Οι περισσότερες μεταφράσεις και η εισαγωγή είναι του Filippomaria Pontani, αλλά και του Nicola Crocetti. 
΄Eνα μικρό απόσπασμα από την εισαγωγή: 
«Η ποίηση ως αίσθηση, τόσο διαφανής όσο το φως, τόσο φωτεινή όσο ο ήλιος, τόσο μαγική όσο η θάλασσα, τόσο συγκεκριμένη και δυνατή όσο η Ελλάδα. Η ποίηση ως ο καρπός μιας γλώσσας που δεν γνωρίζει το chiaroscuro, μιας πολυαιώνιας γλώσσας που καθοδηγεί τη λέξη στο κύμα της ηθικής της δύναμης, η ποίηση ως «πηγή αθωότητας γεμάτης επαναστατικές δυνάμεις», ως μύθος που δεν είναι πλέον ένα μνημείο αρχαίας ιστορίας, αλλά εξελίσσεται ως αποτέλεσμα μιας αυτόνομης και ιδιοσυγκρασιακής διαδικασίας «μυθικοποίησης» της πραγματικότητας, σύμφωνα με τα δικά της κανάλια. Αυτή είναι η ποίηση ενός Έλληνα, ενός ελεύθερου άνδρα, ενός αφοσιωμένου οπαδού του Éluard (ιδίως του L'amour la poésie), έτοιμου από νεαρή ηλικία παίρνοντας το ψευδώνυμο Ελύτης να επισπεύσει γράφοντας μια πρώιμη διαθήκη ιδεών.»
Poesie 
di Odisseas Elitis 
Poesia come sensazione, trasparente come la luce, luminosa come il sole, magica come il mare, concreta e forte come la Grecia; poesia come frutto di una lingua che non conosce il chiaroscuro, lingua perenne che guida la parola sull’onda della sua forza morale prima ancora che estetica o espressiva; poesia come “fonte di innocenza colma di forze rivoluzionarie”, come mito che non è più quello marmoreo e atteso delle storie antiche ma cresce come frutto di un processo autonomo e idiosincratico di “mitizzazione” del reale secondo canali tutti propri. Questa è la poesia di un Greco (Ellinas), di un vagabondo (alitis), di un uomo libero (elèftheros), di un devoto seguace di Éluard […], pronto ad assumere sin da giovane uno pseudonimo […] per precipitarvi un precocissimo testamento di ideali. (F. P.) 
Questo libro riunisce poesie tratte da tutte le raccolte pubblicate di Elitis, da Orientamenti (1940) alla postuma Da vicino (1999). Come cangiante è lo stile del poeta, così plurale è la voce italiana che assume: un paio di testi sono tradotti da Nicola Crocetti, ma la maggior parte deriva dall’inedita antologia allestita molti anni fa dal grecista Filippo Maria Pontani, rivista, aggiornata e ampiamente integrata da suo figlio Filippomaria.

Παρασκευή, 7 Μαΐου 2021

Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΑΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΠΗΓΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗ


Ο Άγγελος του έαρος, του κενού μνημείου, της Ανάστασης, του Μαγιού, δια χειρός της σήμερον εορταζούσης Πηγής Ζερβουδάκη, η οποία με τον αδάπανο χρωστήρα της "καταρτίζει τα Μηναία των κήπων", κατά τον ποιητή. 

ΤΟ ΑΥΘΑΙΡΕΤΟ ΕΠΙΜΕΝΕΙ – ΕΛΥΤΗΣ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΕΛΥΤΗΣ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Στα social media και γενικότερα στο διαδίκτυο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες του Πάσχα το ακόλουθο τσιτάτο που αποδίδεται στον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη: 
«.. σ’ όλες τις γλώσσες, είτε των λαών, είτε των συναισθημάτων, είτε του φωτός, το αδύνατον διαρκεί. Ως ελπίδα. Ως πίστη. Ως άνοιγμα αγάπης. Στη δική μας το αδύνατον ονομάζεται Ανάσταση!..»
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ (από το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου»). 
Φυσικά το παραπάνω κείμενο ΔΕΝ είναι του Ελύτη και ΔΕΝ είναι από το “Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου”. 
Μόνο η φράση «σ᾿ ὅλες τὶς γλῶσσες τὸ ἀδύνατον διαρκεῖ» είναι του Ελύτη («Το μαρμάρινο τραπέζι», Δυτικά της Λύπης). 
Τα υπόλοιπα είναι του π. Θεμιστοκλή Μουρτζανού, ο οποίος στο προσωπικό του ιστολόγιο, το Μεγάλο Σάββατο, 4 Μαΐου 2013, κάνει μία ανάρτηση με τίτλο: «Μ. Σάββατο: Ένας διάλογος με την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη (6)» και εκεί βάζει ως motto την φράση του ποιητή «σ᾿ ὅλες τὶς γλῶσσες τὸ ἀδύνατον διαρκεῖ». 
Τα όσα αποδίδονται στον Ελύτη είναι ο σχολιασμός του π. Θεμιστοκλή Μουρτζανού. Το περίεργο είναι ότι αυτός που αναπαρήγαγε ως Ελυτικόν τον σχολιασμό του ιερέως, έβαλε από κάτω ως «πηγή» το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου», προφανώς διότι του …άρεσε. Η αυθαιρεσία σε όλο της το μεγαλείο! 
Με την ευκαιρία ας θυμηθούμε ότι η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου στο περιοδικό χάρτης (Φεβρουάριος 2019) είχε αναφερθεί στο φαινόμενο του πλαστού Ελύτη στο διαδίκτυο. 
Όσοι επιθυμούν να παραθέσουν Ελύτη ας κάνουν τον κόπο να ανατρέχουν στα Άπαντα του ποιητή ώστε να τον αναπαράγουν σωστά. Κι ακόμη, ας μην υιοθετούν αβασάνιστα τα περιφερόμενα στο διαδίκτυο αποφθέγματα, που συχνά δεν είναι του ποιητή, όπως έχει διαπιστωθεί. 
Πάντως έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο ποιητής αποτελεί οιονεί «στόχο» όσων τον διαδίδουν ψευδεπιγράφως. Δεν συμβαίνει τόσο συχνά με άλλους ποιητές.

Πέμπτη, 6 Μαΐου 2021

"ΑΡΑΤΕ ΠΥΛΑΣ" ...ΦΟΒΙΣΤΙΚΟΝ Ή Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΘΕΙΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Στο διήγημα του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη (ο λογοτέχνης εξάδελφος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη) με τίτλο «Άρατε Πύλας», διαβάζουμε την περιγραφή: 
"Τότε ὁ πρῶτος τῶν ἐφημερίων, προσεγγίζων εἰς τὰς πύλας κελεύει ἐπιτακτικῶς κρούων αὐτὰς καὶ κράζων: «– Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης!». Ὁ δὲ ἔσωθεν τῶν κεκλεισμένων πυλῶν παρὰ τὰ κλεῖθρα ὑποκρινόμενος τὸν Ἅδην ἐρωτᾶ αὐθαδῶς: «-Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης;» Ἡ ἐπιτακτικὴ κέλευσις ὡς καὶ ἡ αὐθάδης ἐρώτησις ἐπαναλαμβάνονται ἐκ τρίτου. Καὶ τότε τὴν τρίτην φορὰν ὁ ἱερεὺς ὠθῶν ἰσχυρῶς διὰ τοῦ ποδὸς καὶ τῶν χειρῶν τὰς πύλας, ἀναφωνεῖ ἐν κυριαρχικῇ δυνάμει: «– Κύριος τῶν Δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς Δόξης!» Καὶ ἀνοίγει βασιλικῶς καὶ αὐταρχικῶς τὰς πύλας, καὶ οὕτως εἰσέρχεται εἰς τὸν ναὸν ὁ Ἐπιτάφιος". 
Αυτή η παράδοση, ακριβώς με την ίδια στιχομυθία, γινόταν σε κάποια μέρη (π.χ. Κύπρος) μετά το Χριστός Ανέστη, και πριν την είσοδο στο ναό με τον Αναστάσιμο Κανόνα, δηλ. το βράδυ της Αναστάσεως. Στις μέρες μας γίνεται μετά την περιφορά του Επιταφίου, το βράδυ της Μ. Παρασκευής.
Πρόκειται σαφώς για τοπική παράδοση που διαδόθηκε σιγά σιγά και πήρε και την διάσταση του …show – δυστυχώς! -, όπως βλέπουμε στο βίντεο που παραθέτουμε εδώ. 
Σκέτη ...εκκλησιοφρένεια!

 

Πάντως υπάρχει και η άποψη ότι το να θεωρούμε το εσωτερικό του Ναού ως τον Άδη είναι βλάσφημο και ότι αυτός ο διάλογος μόνον ως μεταξύ των αγγέλων γενόμενος μπορεί να δικαιολογηθεί. 
Όπως και να ‘χει η λατρεία της Εκκλησίας θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια που είναι: Λογική λατρεία. Και να υπάρχει η στοιχειώδης σοβαρότητα. 
Βέβαια στις μέρες μας αυτά είναι …ψιλά γράμματα, διότι ο καθένας κάνει ό,τι θέλει, ανεξέλεγκτος! Το επ’ εμοί θα είχα συστήσει «αστυνομία θείας λατρείας»! Ακούγεται υπερβολικό, αλλά όταν κυρίως οι κληρικοί συστηματικά δεν πειθαρχούν στο Τυπικό και αυθαιρετούν κατά τρόπο βάναυσο, θα έπρεπε να υπάρχουν κάποιου είδους επιπτώσεις. 
Τώρα, ειδικά με το διαδίκτυο, η κατάσταση είναι χαοτική!

Τετάρτη, 5 Μαΐου 2021

Ο ΟΝΟΥΦΡΙΟΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΠΕΤΩΝΤΑΣ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΑΥΓΑ ΣΤΟΥΣ ΠΙΣΤΟΥΣ (ΒΙΝΤΕΟ)


Το βράδυ της Ανάστασης ο μητροπολίτης της εν Ουκρανία Ρωσικής παρουσίας, Ονούφριος, πέταξε για ...ευλογία αυγά στους πιστούς που πήγαν στη Λαύρα του Κιέβου για την Ανάσταση. 
Εισηγείται, τοιουτοτρόπως, ο Ονούφριος μια νέα ...προσέγγιση των πασχαλινών αυγών στους ναούς. Πιό αερωθούμενη...


Όμως ο Ονούφριος, της εν Ουκρανία Ρωσικής παρουσίας, φαίνεται πως συνηθίζει τις ...τσαχπινιές στις μεγάλες γιορτές. 
Μετά τον καθαγιασμό των υδάτων στον ποταμό Δνείπερο, τα Φώτα, γέμισε ένα δοχείο με αγιασμένο νερό και το έριξε μέσα από τα άμφια στο σώμα του. Προς τέρψιν και των συνεπισκόπων του...

Τρίτη, 4 Μαΐου 2021

Ένας πραγματικός θησαυρός: Οι εικόνες της Συλλογής Βελιμέζη


Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη παρουσιάζει μια νέα ιστοσελίδα, αφιερωμένη στις εικόνες της περίφημης Συλλογής Αιμιλίου Βελιμέζη. 
Η Συλλογή Βελιμέζη αποτελεί τη μοναδική δημοσιοποιημένη ιδιωτική συλλογή εικόνων, της οποίας τα έργα καλύπτουν έξι αιώνες καλλιτεχνικής παραγωγής, από τον 15ο έως και τον 20ό αιώνα. Στη σπουδαία αυτή συλλογή μεταβυζαντινής θρησκευτικής τέχνης περιλαμβάνονται έργα, τα οποία από πλευράς τεχνοτροπίας ανήκουν στην Κρητική σχολή, όπως το «Πάθος του Χριστού», έργο που έχει αποδοθεί στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλo, καθώς και έργα εξαιρετικών καλλιτεχνών, όπως του Άγγελου Πιτζαμάνου και του Εμμανουήλ Τζάνε. Η Επτανησιακή σχολή εκπροσωπείται με έργα του Κωνσταντίνου Κονταρίνη, του Νικόλαου Καλλέργη και του Νικόλαου Κουτούζη. Ωστόσο, ο πλούτος της συλλογής δεν διαφαίνεται μόνο στα ενυπόγραφα έργα της, αλλά και στο πλήθος των εικόνων που θεματικά και από πλευράς τεχνοτροπίας αποδίδουν παραστατικά την εξέλιξη της μεταβυζαντινής ζωγραφικής από τον 15ο αιώνα και έπειτα στον ελλαδικό χώρο. Η συλλογή επίσης περιλαμβάνει έργα ξυλογλυπτικής προερχόμενα από εργαστήρια της Βόρειας Ελλάδας, όπως επιστύλια τέμπλου και βημόθυρα, αλλά και μοναδικά ανθίβολα από τους Χιονάδες της Βορειοδυτικής Ηπείρου. Τέλος, στη συλλογή περιλαμβάνονται και περίτεχνα λειτουργικά αντικείμενα. 

Η Παναγία Οδηγήτρια. Αυγοτέμπερα σε ξύλο.
Μέσα 15ου αι. 45,5 x 35,4 x 2,1εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη

Στη νέα ιστοσελίδα γίνεται για πρώτη φορά ολοκληρωμένα η ψηφιακή παρουσίαση τής Συλλογής Βελιμέζη, με φωτογραφίες, ανάλυση των έργων, βιβλιογραφία και δημοσιεύσεις, ενώ συγκεντρώνονται όλες οι πληροφορίες που αφορούν την ιστορία της συλλογής, από τη συγκρότησή της από τον Αιμίλιο Βελιμέζη (1901-1946), μέχρι σήμερα και τη δωρεά σημαντικού μέρους της από τις οικογένειες Χρήστου και Αιμίλιου Φ. Μαργαρίτη και Αλέξανδρου Γ. Μακρή στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη. Σημαντικό μέρος αφιερώνεται στα ταξίδια της Συλλογής σε δεκάδες μουσεία σε όλο τον κόσμο. 
Η μόνιμη έκθεση της συλλογής Αιμιλίου Βελιμέζη στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη εγκαινιάστηκε το 2019 από τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας κύριο Προκόπιο Παυλόπουλο και αποτελείται από 68 εικόνες από τη Συλλογή του ιδίου και των διαδόχων του. Μέσα από ένα βίντεο, οι επισκέπτες της ιστοσελίδας έχουν τη δυνατότητα να ξεναγηθούν ψηφιακά στην έκθεση από τον κ. Χρήστο Μαργαρίτη, έναν από τους δωρητές και επιμελητή της έκθεσης. 

Το Πάθος του Χριστού – Πιετά με Αγγέλους.
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco) Aυγοτέμπερα σε ξύλο.
Κρήτη, 1566, Πλαίσιο: 68,7 x 45, Εικόνα: 33,5 x 26,5 x 2,5 εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη 

Η ιστοσελίδα δεν θα ήταν πλήρης χωρίς τη συμβολή της κ. Νανώς Χατζηδάκη, Ομότιμης Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, της αρχαιολόγου κ. Ανδρομάχης Κατσελάκη και της ιστορικού τέχνης κ. Μαρίας Νάνου, οι οποίες συναίνεσαν στη δημοσίευση σημαντικών στοιχείων από τις μελέτες τους. Ευχαριστίες οφείλονται στο Μουσείο Μπενάκη, το οποίο έχει στην κατοχή του μέρος της συλλογής, ενώ συνέβαλε κατά τα προηγούμενα χρόνια καθοριστικά στη διατήρηση και την προβολή της, καθώς και στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού. 
Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα Εικόνες της Συλλογής Βελιμέζη στο velimezisicons.gr. 

Η Πιετά. Εμμανουήλ Τζάνες. Αυγοτέμπερα σε ξύλο. 1657. 53,7 x 46,7 x 2,3 εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη 


Η Αποκαθήλωση. Αυγοτέμπερα σε ξύλο. Μέσα 18ου αι. 48,8 x 34 x 2 εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη

Δευτέρα, 3 Μαΐου 2021

Ο ...ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΟΡΦΟΥ ΝΕΟΦΥΤΟΣ (ΒΙΝΤΕΟ)


Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Γεωργίου Ευρύχου Μητροπόλεως Μόρφου. 
Μ. Σάββατο, 1-5-2021

Κυριακή, 2 Μαΐου 2021

Οδοιπορικό στα Ιεροσόλυμα με τον Αρχιμ. Βασίλειο Κολοκυθά (ΒΙΝΤΕΟ)


Ένα οδοιπορικό του Θείου Πάθους από τον Αρχιμανδρίτη π. Βασίλειο Κολοκυθά. 
Παραγωγή: Πολιτισμός & Αθλητισμός Δήμου Κηφισιάς. 

 

Το «Χριστός Ανέστη» από τους μαθητές του Μουσικού Σχολείου Αργολίδας


Στο παρακάτω video, οι μαθητές του βυζαντινού χορού του Μουσικού Σχολείου Αργολίδας, ψάλλουν το «Χριστὸς ἀνέστη» υπό την διεύθυνση του μουσικολόγου και καθηγητή βυζαντινής μουσικής στο μουσικό σχολείο Αργολίδας, κ. Άγγελου Μπέντη. 
Ἦχος πλ. α΄. 
«Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι, ζωὴν χαρισάμενος».
Επεξεργασία video: 
Κωνσταντίνος Μπάτας 
Επεξεργασία ήχου: Αλέξανδρος Ψωμόπουλος 
Υπεύθυνος καθηγητής: Άγγελος Μπέντης

Σάββατο, 1 Μαΐου 2021

ΤΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΕΥΛΟΓΗΤΑΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ


Τα Αναστάσιμα Ευλογητάρια (ήχος πλ. α' Κε) του Πέτρου Πελοποννησίου όπως τα έψαλε ο αείμνηστος Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος στο πρόγραμμα ηχογραφήσεων του Μανόλη Χατζηγιακουμή. 
Περιλαμβάνονται στην 2η Ανθολογία της εκδοτικής σειράς Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής (Κέντρο Ερευνών και Εκδόσεων, Αθήνα 2000). 
Το 2012 κυκλοφορήθηκε από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων το Ειρμολόγιο των Καταβασιών του Πέτρου Πελοποννησίου, το οποίο έχει εκτελεσθεί ολόκληρο (1990-1991) κατά την α΄ έντυπη εκδοχή του (Κων/πολη 1825) από τον μακαριστό Μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο Βαλληνδρά (†2008). Αποτελείται από εννέα (9) ψηφιακούς δίσκους (CD) και έχει ταξινομηθεί ως Σώμα Τέταρτο στη Σειρά «Μνημεία Εκκλησιαστικής Μου­σικής».
Στον ψηφιακό δίσκο αρ. 6 περιλαμβάνονται και τα Ευλογητάρια αυτά, τα οποία ψάλλονται (όπως και η πρώτη σειρά των Ευλογηταρίων του Πέτρου) κατά την Ακολουθία του Επιταφίου (Όρθρος Μ. Σαββάτου), αλλά και στον Όρθρο των Κυριακών του ενιαυτού. Τα Ευλογητάρια αυτά ψάλλονται (όπως και η πρώτη σειρά των Ευλογηταρίων του Πέτρου) κατά την Ακολουθία του Επιταφίου (Όρθρος Μ. Σαββάτου), αλλά και στον Όρθρο των Κυριακών του ενιαυτού.


Ο Μ. Χατζηγιακουμής θεωρεί το μέλος "αριστουργηματικό" και σημειώνει τα χαρακτηριστικά του: "Αργό ειρμολογικό, εύρυθμο και ηδύ, στο εξαγγελτικό ήθος του αρχαίου πλαγίου πρώτου τετραφώνου ήχου, αποτελεί λαμπρή μελική επένδυση σε κείμενα, στα οποία κυριαρχούν ρεαλιστικοί ποιητικοί τόνοι και το μεγάλο μήνυμα της Αναστάσεως". 
Η ερμηνεία του Πατρών Νικοδήμου είναι εδώ ανάλογη του Αναστασίμου μηνύματος. Πανηγυρική, μεγαλοπρεπής, στιβαρή. Μια ερμηνεία που δίνει τα κλειδιά για την κατά το δυνατόν εξήγηση του παραδόξου: πώς ο θάνατος πατείται θανάτω! 
Όσοι λευκοφόροι εννοήτωσαν!


Παρασκευή, 30 Απριλίου 2021

Τα Εγκώμια της Μ. Παρασκευής από τους μαθητές του Μουσικού Σχολείου Αργολίδας


Η Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα αποτελεί - σε συνδυασμό με τη μεγάλη εορτή του Πάσχα - τη σημαντικότερη περίοδο της ορθόδοξης λατρείας, κατά την οποία η Εκκλησία μας, γιορτάζει την πλήρωση της θείας περί τον άνθρωπο οικονομίας και συμμετέχει μυστικά στο σωτήριο πάθος του Χριστού, που κατήργησε το θάνατο και άνοιξε το δρόμο προς την ουράνια Θεία Βασιλεία. 
Το εσπέρας της Μεγάλης Παρασκευής, ψάλλεται ο Όρθρος της επόμενης ημέρας, δηλαδή ο Όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου. Εκεί, λίγο πριν την περιφορά του Επιταφίου, ψάλλονται τα Εγκώμια του Επιταφίου Θρήνου, όπου υμνείται Αυτός, που νεκρώθηκε κι ενταφιάστηκε, για να ζήσουμε όλοι εμείς ελεύθεροι τη ζωή του Θεού, που πήγασε από την ένδοξη Ανάστασή Του. 
Στο παρακάτω video, οι μαθητές του βυζαντινού χορού του μουσικού σχολείου Αργολίδας, μας παρουσιάζουν τις τρεις στάσεις των Εγκωμίων του Επιταφίου Θρήνου, υπό την διεύθυνση του μουσικολόγου και καθηγητή βυζαντινής μουσικής στο μουσικό σχολείο Αργολίδας, κ. Άγγελου Μπέντη. 
ΣΤΑΣΙΣ ΠΡΩΤΗ. Ἦχος πλ. α´. 
«Ἡ ζωὴ ἐν τάφῳ, κατετέθης Χριστέ, καὶ Ἀγγέλων στρατιαὶ ἐξεπλήττοντο, συγκατάβασιν δοξάζουσαι τὴν σήν». 
ΣΤΑΣΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ. Ἦχος πλ. α´. 
«Ἄξιόν ἐστι, μεγαλύνειν σε τὸν Ζωοδότην, τὸν ἐν τῷ Σταυρῷ τὰς χεῖρας ἐκτείναντα, καὶ συντρίψαντα τὸ κράτος τοῦ ἐχθροῦ». 
ΣΤΑΣΙΣ ΤΡΙΤΗ. Ἦχος γ´. 
«Αἱ γενεαί πᾶσαι, ὕμνον τῇ Ταφῇ σου, προσφέρουσι Χριστέ μου». 
Επεξεργασία video: Κωνσταντίνος Μπάτας 
Επεξεργασία ήχου: Αλέξανδρος Ψωμόπουλος 
Υπεύθυνος καθηγητής: Άγγελος Μπέντης. 

ΓΙΑΝΝΗ ΤΣΑΡΟΥΧΗ: "ΕΡΩΣ ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΣΤΕΛΛΑ ΒΙΟΛΑΝΤΗ"


To έργο του Γιάννη Τσαρούχη «Έρως εσταυρωμένος και Στέλλα Βιολάντη», που εναπόκειται στο Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη, ολοκληρώθηκε λίγους μήνες πριν πεθάνει ο μεγάλος ζωγράφος, στις 20 Ιουλίου 1989. Είναι φιλοτεχνημένο με μολύβι, παστέλ και κιμωλία σε χαρτί kraft. Μέχρι το τέλος της ζωής του ο Τσαρούχης πειραματιζόταν με διαφορετικές τεχνικές. «Ίσως η εναλλαγή τεχνοτροπιών να είναι ένα μεγάλο ελάττωμα στη δουλειά μου» έλεγε. «Συχνά ζηλεύω τους ζωγράφους που, αφού βρουν μια τεχνοτροπία προσωπική ή δανεική, επιμένουν σ’ αυτήν και τους ξεχωρίζει ο άλλος από μακριά».
Η Στέλλα Βιολάντη, θυμίζουμε, είναι είναι τρίπρακτο θεατρικό δράμα του Γρηγόρη Ξενόπουλου. Γράφτηκε το 1901 ως διήγημα με τίτλο Έρως Εσταυρωμένος. Το 1909 ο ίδιος ο συγγραφέας διασκεύασε το διήγημα σε θεατρικό έργο. Το έργο, μέσα από τον έρωτα της Στέλλας Βιολάντη με έναν νέο, διαπραγματεύεται τη σύγκρουση μεταξύ πατέρα που θέλει να επιβάλλει τον δικό του τρόπο σκέψης και κόρης που θέλει να αποφασίζει η ίδια για τη ζωή της. 
Στο έργο στιγματίζεται η αυταρχικότητα του πάτερ φαμίλια, που τότε είχε δικαίωμα ζωής και θανάτου προς τα υπόλοιπα εξαρτώμενα από αυτόν μέλη της οικογένειάς του. Πρωτοπαρουσιάστηκε στην αθηναϊκή σκηνή το καλοκαίρι του 1909 με πρωταγωνίστρια τη Μαρίκα Κοτοπούλη και έγινε μεγάλη επιτυχία. Με το πέρασμα του χρόνου έγινε από τα κλασσικά του ελληνικού θεατρικού ρεπερτορίου. Το θεατρικό έγινε το 1931 και κινηματογραφική ταινία, σε σενάριο του ίδιου του Ξενόπουλου, σε σκηνοθεσία Ιωάννη Λούμου και με πρωταγωνίστρια την Ελένη Παπαδάκη. 
Το διήγημα με τίτλο «Έρως εσταυρωμένος» πρωτοτυπώθηκε στο περιοδικό Παναθήναια το 1901. Η ανάμνηση ενός περιστατικού που συνέβη στην Αθήνα της εποχής του - δυο αδέρφια που σκότωσαν την αδερφή τους στο ξύλο γιατί είχε ερωτευθεί κάποιον που η οικογένεια δεν ήθελε - συμπαρέσυρε στη μνήμη του συγγραφέα και άλλα παρόμοια περιστατικά που είχε ακούσει και στη Ζάκυνθο όταν ήταν μικρός και στη Πάτρα και αλλού, και του έδωσαν το υλικό για να γράψει το διήγημα "Ο εσταυρωμένος έρωτας της Στέλλας Βιολάντη". 
Όταν ο ποιητής Κωστής Παλαμάς διαβάζει το διήγημα στο περιοδικό, εμπνέεται και γράφει το ποίημα Ψυχή του θρήνου, του μαρτυρίου και της θυσίας.
Επομένως, ο Τσαρούχης εμπνεύστηκε κι αυτός από το συγκεκριμένο έργο του Ξενόπουλου. Σίγουρα θα ήξερε και το "ο εμός έρως εσταύρωται" της Εκκλησίας, ως εραστής της που ήταν. 
Ο Χριστός του Τσαρούχη στον Σταυρό είναι φτερωτός ως ο έρως. Και άνθη εαρινά εκπηγάζουν από τον Σταυρό, ενώ κάτω από τον Σταυρό υπνοί η κόρη. Τις εγερεί αυτήν; Μάλλον ο εσταυρωμένος έρως...
Π.Α.Α.

"Ο ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΣ" ΤΟΥ ΛΑΪΚΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ

Θεόφιλος, "Εσταυρωμένος", συλλογή Ιδρύματος Α. & Λ. Κατακουζηνού 

Εκτίθεται στην Πινακοθήκη Ν. Χ. -Γκίκα, Μουσείο Μπενάκη 


Πέμπτη, 29 Απριλίου 2021

ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ: Οι χρυσαυγίτικες περιπέτειες της Εκκλησίας (Ηχητικό ντοκιμαντέρ)


Ένα ηχητικό ντοκιμαντέρ του Άρη Δημοκίδη, για να μην περάσει στη λήθη η υπόγεια συνεργασία κομματιού της Εκκλησίας με την εγκληματική οργάνωση. 
 

ΠΟΙΗΤΙΚΟΙ ΑΝΑΒΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΤΟΥ 2003 (ΒΙΝΤΕΟ)


Μια εκδήλωση στον πολυχώρο Millenium της Πάτρας, την Μ. Τετάρτη 23 Απριλίου 2003. 
Σύγχρονοι έλληνες ποιητές ιστορούν τα Πάθη Θεού και ανθρώπων. 
Από το Σάββατο του Λαζάρου ως το Μ. Σάββατο. 
Γενική επιμέλεια: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.
Με τη συμμετοχή του αείμνηστου φιλολόγου Παναγιώτη Φωτίου
Απαγγέλλει ο ηθοποιός Δημήτρης Γεωργαλάς. 
Ύμνοι, θρήνοι και θρησκευτική μουσική της Δύσης. 
Ερμηνευτές: 
Τάσος Σπηλιωτόπουλος, πιάνο 
Αθηνά Αδαμοπούλου, Εύη Μίχα και Έφη Φωτίου, τραγούδι 
Αθηνά Μπούντη, ψαλμωδία


Τετάρτη, 28 Απριλίου 2021

Η ΑΚΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΛΗΡΙΚΟ ΤΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟ ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Είναι γνωστό εδώ και αρκετά χρόνια ότι ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος παρεμβαίνει δημόσια με κείμενα και πράξεις του, αμφισβητώντας, κρίνοντας και κατακρίνοντας διάφορες αποφάσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος, στην οποία ανήκει, στο όνομα της «καθαρότητας της πίστης». 
Ο μητροπολίτης του, Πατρών Χρυσόστομος, ίσταται παθητικός θεατής αυτής της κατάστασης, αδυνατώντας να παρέμβει και να κατευνάσει τον …οργίλο κληρικό του, ο οποίος πολλές φορές γράφει και ομιλεί πολύ αυστηρά για την Διοικούσα Εκκλησία, αλλά και για την Ελληνική Κυβέρνηση, με αφορμή τα μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορωνοϊού. 
Τώρα, με νέα πανταχούσα του, μέμφεται την Κυβέρνηση αλλά και την Ιερά Σύνοδο για την απόφαση να τελεστεί φέτος η Ανάσταση στις 9 το βράδυ του Μ. Σαββάτου, θεωρώντας «αντικανονική» την απόφαση αυτή και άλλα παρόμοια. 
Ο ίδιος εκφράζει ευθέως την αμφισβήτησή του σε μια σειρά αποφάσεων της Ι. Συνόδου: 
«Ἡ Συνοδικὴ Ἀπόφαση τῆς 20.4.21 ἔρχεται ὡς ἐπιστέγασμα (εἴθε νὰ εἶναι τὸ τελευταῖο!) μιᾶς σειρᾶς σοβαρῶν -ἀτυχῶν κατ’ ἐμὲ- Συνοδικῶν ἐπιλογῶν (Σύνοδος Κρήτης-2016, ἀναγνώριση ἀχειροτονήτων καὶ σχισματικῶν Οὐκρανῶν-2019, διαχείριση τῆς πανδημίας-2020, Σαββατιάτικη Ἀνάσταση-2021) ποὺ σκανδαλίζουν ἕνα μεγάλο μέρος τοῦ πιστοῦ λαοῦ, ἀπομειώνουν τὴν ἐμπιστοσύνη στοὺς ποιμένες τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὑποβιβάζουν στὴ συνείδηση τῶν πιστῶν τὸ Συνοδικὸ θεσμὸ μὲ ἀπρόβλεπτες καὶ καταστροφικὲς συνέπειες γιὰ τὴν ἐν ἀληθείᾳ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας». 
Και μετά προβαίνει σε μια υποκριτική παράκληση προς την Ι. Σύνοδο. Υποδεικνύει πως πρέπει να αναθεωρήσει την σχετική απόφασή της: 
«Παρακαλοῦμε υἱικῶς τὴν Σεπτὴ Ἱ. Σύνοδο νὰ μὴν ἐπιμείνει στὴν ὑλοποίηση τῆς ἀποφάσεώς Της ἀλλὰ νὰ ἐπιμείνει στόν ἑορτασμό τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου σύμφωνα μέ τά καθιερωμένα. Εἶναι ντροπὴ καὶ εὐτελισμὸς ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νὰ κακοποιήσει τὴν Κυριακὴ τοῦ Πάσχα καὶ τὴν ἑπομένη, Δευτέρα τοῦ Πάσχα, νὰ ἀπελευθερώσει τὴν ἑστίαση! Δὲν πρέπει μὲ κανένα τρόπο νά τό ἀνεχθεῖ αὐτὸ ἡ ἐκκλησιαστική μας συνείδηση… Στὴν ἐσχάτη τῶν περιπτώσεων ἂν ἡ παραδεδομένη τάξη δὲν ἐπιτευχθεῖ, παρακαλεῖται ἡ Ἱ. Σύνοδος νὰ ἀναθεωρήσει τὴν ἀπόφασή Της…». 
Ο μητροπολίτης Πατρών που είναι εδώ; Μα απών, διότι δεν δύναται να ψελλίσει τι. 
Όμως, δεν έχει ίσως υποπτευθεί ότι η Έφεση του κληρικού του Αναστάσιου Γκοτσόπουλου (ας τον ρωτήσει μήπως και του πει), μπορεί να κρύβει εκπλήξεις για τον ίδιο…

"ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΚΑΘΙΣΤΟ ΥΜΝΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ" ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ


Ακούστε εδώ την ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου να διαβάζει αποσπάσματα από τον Ακάθιστο Ύμνο και τις Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας, στην εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΚΑΘΙΣΤΟ ΥΜΝΟ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ. 
Παραγωγή - Παρουσίαση: Άννα Σακαλή. 
Από το «Ύμνος άπας ηττάται» του Ακαθίστου ‘Ύμνου, στο τροπάριο της Κασσιανής της Μεγάλης Τρίτης, στα Εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής αλλά και στους ύμνους της Κυριακής του Πάσχα, όπως και στην Α΄ Επιστολή προς Κορινθίους του Αποστόλου Παύλου, την επιστολή που υμνεί την Αγάπη. 
Μέσω της ποίησης των Ιερών κειμένων και της πνευματικότητας της μουσικής του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπάχ, παρακολουθούμε το Θείο Πάθος και την δύναμη του συμβολισμού της Ανάστασης. 

ΤΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ…


Του Αρχιμ. Μιχαήλ Σταθάκη
Κάθε φορά που έρχεται η νύχτα παραμονής μεγάλης εορτής, όπως, για παράδειγμα, η Δεσποτική εορτή, κατά την οποία ο Κύριός μας ανέστησε τον Λάζαρο, που ήταν ήδη νεκρός τέσσερις ημέρες και μύριζε, ένα περίεργο συναίσθημα μυστηρίου και διεργασίας ιονίζεται στην ατμόσφαιρα, λες και επαναλαμβάνονται με αιωνίζουσα ιεροπρέπεια τα γεγονότα. 
Ο Χριστός, προ ολίγων ημερών από τα θαυμαστά τεκταινόμενα στην Βηθανία, μεταμορφώνεται ενώπιον των μαθητών του στο όρος Θαβώρ και το άκτιστο φως της δόξας του, σημαδεύει βαθιά την ψυχή των αποστόλων και δεν αφήνει πια περιθώρια, ώστε να μην καταλάβουν το ποιος πραγματικά είναι! 
Όποιος όμως πραγματικά είναι κάτι, αποδεικνύεται αβίαστα από τη ζωή και το έργο του. Έτσι λοιπόν έρχεται ο Χριστός να μας δείξει τι είναι! Όπως κάποτε είπε «εγώ είμαι ο άρτος» και σε λίγο έρχεται να πολλαπλασιάσει τους άρτους, έτσι και τώρα που είπε ότι «εγώ είμαι η ζωή» έρχεται να αναστήσει τον τυμπανιαίο και στάζοντα υγρά νεκρό Λάζαρο και να δώσει ζωή! 
Τελικά αδελφοί μου η ζωή δεν είναι τίποτ’ άλλο, παρά τρία γράμματα. To λέει και ένα γνωστό τραγούδι… Επιτρέψατέ μου να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις μου όταν ακούω τους παρακάτω στίχους από το πολύ γνωστό τραγούδι «Αναστασία» σε στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου: 
Ακούω την Μάρθα, την αδελφή του Λαζάρου, να του απευθύνει τους πρώτους στίχους, πριν τελικά αυτός ραγίσει, αρρωστήσει και βυθιστεί, σαν ναυάγιο στην χώρα του Άδη. 
«Το φιλί γυαλί που ράγισε, 
τ’ ακριβά σου μάτια καθρεφτίζοντας 
και μετά η χαρά ναυάγησε, 
σα βυθός μαζί κι ορίζοντας». 
Στους επόμενους στίχους ίσως μιλάει η Μαρία, η άλλη αδελφή του Λαζάρου και παρατηρεί το μυστήριο της ορμής του κορμιού να οδηγήσει την ύπαρξή του στον θάνατο. Δαχτυλίδι μαύρο για τον κοινό εραστή των ανθρώπων! Αλλά και η ηλικία του Λαζάρου, περίπου όσο ο Χριστός, προκαλεί καημό αβάσταχτο! Ποιος να αντέξει;;;; 
«Το κορμί κι η ορμή μυστήριο, 
δαχτυλίδι μαύρο με την πέτρα του. 
Ποιος καημός χωράει στα μέτρα του 
και μετά το γεια μαρτύριο». 
Ε! τώρα μπορείς να μην δεις τις δύο αδελφές να αναμένουν τον Κύριο γεμάτες ελπίδα, διότι ξέρουν, πως ο Θεός όρκο πήρε να συντρίψει τον υπαίτιο του θανάτου. Ε! αυτό δεν είναι ανάσταση; Πως να μην δουν το φως του Θαβώρ στο πρόσωπο του Χριστού, σαν το γνώριμο πανάρχαιο φως του παραδείσου, το οποίο η ανθρωπότητα πρόδωσε για να ζει μέσα στα σκοτάδια. Η ΖΩΗ είναι τρία γράμματα. Αλλά ποιά γράμματα;;; 
«Στο όνομά σου Αναστασία, 
κρεμασμένα λες χίλια τάματα, 
σαν πανάρχαιο φως 
μες τη νύχτα με τα κλάματα... 
Τελικά η ζωή τρία γράμματα». 
Στους επόμενους στίχους βλέπω μόνο τον Λάζαρο να εξέρχεται από τον σκοτεινό Άδη και να τον θαμπώνει το φως! Φιλιά μεταξύ τους τα αδέλφια!!! Και λόγια; Άλατι ηρτυμένα… νόστιμα! Κι από φωνή ο άπνους και άφωνος Λάζαρος; Μας βεβαιώνει πως δυνάμωσε. Τώρα που ο Λάζαρος ξαναζεί, θα ζει αληθινά και θα δίνει αξία στο μαζί, στο ναι, στα βήματα! Είναι σπουδαίο να προχωράς… 
«Το φιλί γυαλί που θάμπωσε, 
στα αλμυρά μας λόγια 
και τα κύματα και μετά η φωνή δυνάμωσε, 
το μαζί, το ναι, τα βήματα». 
Στην προτελευταία στροφή νομίζω ότι είμαστε εμείς σήμερα. Αναρωτιόμαστε γιατί τόση χαρά ο Λάζαρος και οι αδελφές του και εμείς όχι; Γιατί πασχίζαμε τόσα χρόνια να έχουμε μια καθώς πρέπει σε τάξη ζωή; Την κόψαμε σε τετράγωνα, περιοριστήκαμε σε αυτά, αφήσαμε και περιθώρια για επιπλέον όρια και καταλήξαμε μόνοι, φυλακισμένοι και άκαρποι. 
«Το γιατί χαρτί τετράγωνο, 
με σβησμένα χρόνια περιθώρια, 
μου ζητά η ψυχή σου όρια, 
μα το χώμα υγρό και άγονο». 
Και επαναλαμβάνεται το ρεφρέν, όπως επαναλαμβάνονται, με την ίδια αιωνίζουσα ιεροπρέπεια τα Πάθη και η Ανάσταση του Ζωοδότου Χριστού… Γιατί τελικά η ζωή είναι τρία γράμματα. Όχι όμως το ζήτα, το ωμέγα και το ήτα, αλλά το όμικρον, το ωμέγα και το νι, ο Ων! Εκείνος δηλαδή που έχει ως ιδιότητα της φύσεώς του, το να μπορεί να υπάρχει! 
«Στο όνομά σου Αναστασία, 
κρεμασμένα λες χίλια τάματα, 
σαν πανάρχαιο φως 
μες τη νύχτα με τα κλάματα... 
Τελικά η ζωή τρία γράμματα». 
Καλή Ανάσταση!

Τρίτη, 27 Απριλίου 2021

Η ΟΠΕΡΑ "ΚΑΣΣΙΑΝΗ" ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΚΛΑΒΟΥ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Ο Γεώργιος Σκλάβος είναι ο έλληνας συνθέτης που έγραψε την μοναδική, μέχρι στιγμής, όπερα με θέμα την ζωή της υμνογράφου Κασσιανής, δηλαδή της γυναίκας που συνέθεσε και ταυτίστηκε με το περιώνυμο τροπάριο «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίας περιπεσούσα γυνή…», που ψάλλεται ως Δοξαστικό των Αποστίχων στον Όρθρο της Μ. Τετάρτης. 
Την ημέρα αυτή η Εκκλησία θυμάται το γεγονός της πόρνης γυναίκας που άλειψε με μύρο και με τα δάκρυά της τα πόδια του Χριστού, δείχνοντας με αυτό τον τρόπο την μετάνοιά της και ζητώντας την συγχώρεση από τον Ιησού. Ένα επεισόδιο που συνέβη πριν το Πάθος. 
Ο Γεώργιος Σκλάβος, Σιφνιακής καταγωγής, γεννήθηκε στη Βραΐλα της Ρουμανίας, από Έλληνες γονείς, το 1886 ή 1888. Σπούδασε σε ελληνικά σχολεία της ομογένειας και συμμετείχε σε χορωδίες εκκλησιαστικής μουσικής. Στο Ωδείο Αθηνών γράφτηκε το 1907, σπούδασε ανώτερα θεωρητικά με τον Αρμάνδο Μαρσίκ και αποφοίτησε το 1913. Στη συνέχεια δίδαξε και ο ίδιος στο Ωδείο Αθηνών, όπως και στο Ωδείο Πειραιώς. Μαθητές του υπήρξαν πολλοί σημαντικοί Έλληνες συνθέτες, όπως οι Γιώργος Σισιλιάνος, Μιχάλης Αδάμης, Γιάννης Ιωαννίδης, Αντώνης Κόκκινος κ.ά. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών και, κατά καιρούς, διετέλεσε μέλος του ΔΣ της. Ήταν πολύ ενεργός στα μουσικά πράγματα του τόπου. Συνέθεσε έξι όπερες, ένα χορόδραμα, αρκετά έργα συμφωνικής μουσικής, διασκευές και εναρμονίσεις δημοτικών τραγουδιών και εναρμονίσεις βυζαντινών μελών. Μετέφρασε στα ελληνικά το λιμπρέτο μελοδραμάτων και ορατορίων. Μετέφρασε, συμπλήρωσε και εξέδωσε την Επίτομο Ιστορία της Μουσικής του Ούγκο Ρήμαν (Αθήνα, 1933). Επίσης, συνεργάστηκε με τον Διονύσιο Λαυράγκα στην σύνταξη των μουσικών λημμάτων της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας του «Πυρσού» και έγραψε άρθρα και μουσικές κριτικές σε εφημερίδες και περιοδικά, καθώς επίσης, λήμματα σε Εγκυκλοπαίδειες και Λεξικά κ.α. Διετέλεσε Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (1946/49). Η ΕΛΣ παρουσίασε τα έργα του: Αετός, Λεστενίτσα, Κασσιανή, Το κρίνο στο ακρογιάλι. Απεβίωσε στην Αθήνα, στις 19/3/1976. 
Η Κασσιανή έχει ανέβει σε τρεις καλλιτεχνικές περιόδους: 1959-1960, 1972-1973 και 1975-1976. 


Ο ίδιος ο συνθέτης ομολογεί στο κείμενό του στο έντυπο πρόγραμμα της παράστασης, ότι η ιστορία της Κασσιανής τον είχε συγκινήσει βαθιά και ότι μετά από προτροπή του Διονυσίου Λαυράγκα απευθύνθηκε στον ποιητή Στέλιο Σπεράντζα, ο οποίος έγραψε το λιμπρέττο της όπερας. 
Ο συνθέτης άρχισε το έργο του το καλοκαίρι το 1929 και τελείωσε την 1η Σεπτεμβρίου 1933. Χρειάστηκαν τρία χρόνια ακόμα για την ενορχήστρωση που ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 1936.
Αξίζει να θυμηθούμε πως το 1919 ο Δημήτρης Μητρόπουλος είχε παρουσιάσει την δική του «Κασσιανή», δηλαδή την μελοποίηση του ποιήματος του Κωστή Παλαμά (απόδοση του ύμνου στα νέα ελληνικά), για φωνή και πιάνο. Δέκα χρόνια αργότερα ο Γ. Σκλάβος καταπιάνεται με τη σύνθεση μιας όπερας για την Κασσιανή. 
Ως προς τη σύνθεση του έργου ο Σκλάβος λέει ότι ακολούθησε ένα μικτό σύστημα. Χρησιμοποίησε παλαιές κλίμακες που ταιριάζουν στους αρχαίους τρόπους και άρα μιλάμε για γρηγοριανό και βυζαντινό μέλος, αλλά και αρμονία που είναι "πιο σύμφωνη με τας απαιτήσεις της νεωτέρας διεθνούς μουσικής γλώσσης". 
Παραθέτουμε, στη συνέχεια, ένα απόσπασμα από ενδιαφέρον μουσικοκριτικό σημείωμα του μουσικολόγου Μίνου Δούνια για την όπερα «Κασσιανή», γραμμένο στις 5 Νοεμβρίου 1959, δηλ. τη χρονιά που πρωτοανέβηκε η όπερα: 
«Στο έργον τού Γεωργίου Σκλάβου προβάλλει ως δεσπόζουσα αρετή μία συγκινητική αγνότης προθέσεων. Πράγματι, η όπερά του «Κασσιανή» αντιπροσωπεύει παράλληλα με τον μόχθο μιάς δεκαετίας μία δημιουργία όπου ο συνθέτης έχει σταλάξει τον καλύτερο εαυτό του. Σε κάθε σκηνή, σε κάθε σελίδα τής επιβλητικής παρτιτούρας παρακολουθούμε την διάπυρη αφοσίωσί του σ’ ένα θέμα που, όπως μάς εξομολογείται, έχει απασχολήσει την φαντασίαν του από τα παιδικά του χρόνια. Η διάχυτη αυτή ειλικρίνεια δεν αντισταθμίζει εν τούτοις βασικές τεχνικές ελλείψεις που αποβαίνουν τελικά μοιραίες ως προς την ουσιαστική αξία τού έργου. Το κακό αρχίζει από το λιμπρέττο, (τού Στέλιου Σπεράντσα). Είναι το μεγαλεπήβολο κείμενο, περίπλοκο κα σκοτεινό […]. Ο Γεώργιος Σκλάβος συνθέτει την «Κασσιανή» του από το 1929-36, σε μια εποχή που η τελευταία μεταρρομαντική μεγαλοφυΐα, ο Ριχάρδος Στράους, είχε σχεδόν συμπληρώσει το μεγαλειώδες δραματικό έργο του, και ενώ ο ΄Αλμπαν Μπέργκ συνεκλόνιζε τούς μουσικούς κύκλους με τον πρωτοποριακό του «Βότσεκ» (1926). Εμπρός στις επιβλητικές επιτεύξεις εκείνης τής εποχής ο Έλλην συνθέτης αντιμετωπίζει ευλόγως σοβαρά προβλήματα ως προς το ιδίωμα που έπρεπε να χρησιμοποιήση. Η προσφυγή στην εφαρμογή μιάς εθνικής τεχνοτροπίας, σύμφωνης άλλωστε με τον βυζαντινό χαρακτήρα τού θέματος, προσέφερε μια θεωρητικώς, τουλάχιστον, ευπρόσδεκτη λύσι. Πρακτικώς όμως οδήγησε τον συνθέτη στο μοιραίο αδιέξοδο ενός μικτού ύφους: Ενώ θέλει να εκφρασθή εθνικώς, αναγκάζεται να χρησιμοποιήση μια «ξενόγλωσση» τεχνική με βάσι το δυτικοευρωπαϊκό αρμονικό ιδίωμα και γενικώτερα διεθνείς εκφραστικές μορφές. Το μικτό αυτό σύστημα παρά τις αντινομίες του είναι εν τούτοις μία θεμιτή και βολική λύσις στις εθνικές λεγόμενες σχολές. Και στην προκείμενη περίπτωσι, εκεί που ο Έλλην συνθέτης αφήνει την πλούσια λυρική ιδιοσυγκρασία του να μιλήση αυθόρμητα, όπως κυρίως σ’ ολόκληρη την τελευταία πράξι, κυριαρχεί η φυσική μελωδική έκφρασις και δημιουργείται ατμόσφαιρα. Συχνά, όμως, επικρατεί η διάθεσις πειραματικών εξερευνήσεων, η επιθυμία διανοίξεως νέας ατραπού, που φέρνει τον συνθέτη σε αμηχανία προ τού αχανούς ηχητικού χώρου». 
Ο Μ. Δούνιας εκφράζει ευθέως τις επιφυλάξεις του για το όλο εγχείρημα, αλλά σημειώνει ότι «η Διεύθυνσις της Λυρικής Σκηνής ανέβασε το έργον του Γεωργίου Σκλάβου, με εξαιρετική στοργή και μεγαλοπρέπεια». Ο Δούνιας αποδίδει τα εύσημα στον μαέστρο Ανδρέα Παρίδη, ο οποίος «κράτησε ηρωικότατα στους ώμους του την βαρύτερη ευθύνη». 

Σχέδια και σημειώσεις του Βασίλη Φωτόπουλου
για τα κοστούμια της "Κασσιανής" 

Στην παράσταση του 1959 τα σκηνικά και τα κοστούμια έκανε ο σπουδαίος Βασίλης Φωτόπουλος, ενώ στην παράσταση του 1972-73, την χορογραφία επιμελήθηκε η μεγάλη Μαρία Χορς. 
Νομίζω πως η «Κασσιανή» του Γιώργου Σκλάβου θα έπρεπε να ανέβει και πάλι από την Λυρική Σκηνή. Το έργο είναι απαιτητικό και ιδιαίτερο από πολλές απόψεις (έχει και μπαλέτο) και γι’ αυτό έχει σημασία μια σύγχρονη ματιά.
Related Posts with Thumbnails