ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΣΥΝΘΕΤΗ ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΑΝΤΩΝΗ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο συνθέτης Αντώνης Αδαμόπουλος, με Πατρινή καταγωγή (γιος του επίσης συνθέτη Λουκά Αδαμόπουλου), πραγματοποίησε μουσικές σπουδές στην Ελλάδα και εν συνεχεία έκανε το μεταπτυχιακό του στη σύνθεση στο Πανεπιστήμιο Μουσικής και Θεάτρου Αμβούργου (τάξη Fredrik Schwenk) ως υπότροφος του Ιδρύματος Λίλιαν Βουδούρη. Ακολούθως έγραψε στο ίδιο πανεπιστήμιο τη διδακτορική του διατριβή με θέμα τη μονοθεματικότητα στη λόγια ενόργανη μουσική του 20ού αιώνα καθώς και στο προσωπικό του συνθετικό έργο. Αρίστευσε σε κάθε επί μέρους κατεύθυνση σπουδών, απ’ το πρώτο ωδειακό πτυχίο μέχρι και το διδακτορικό. Έκτοτε ζει και εργάζεται στη Γερμανία. Διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Μουσικής και Θεάτρου Αμβούργου από το 2015 και στο Τμήμα Μουσικής του Πανεπιστημίου του Braunschweig από το 2018. 

Στην Ελλάδα είναι μάλλον άγνωστος, αλλά στη Γερμανία αναπτύσσει μια πολυσχιδή δραστηριότητα, που παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον από πολλές πλευρές. 

Για παράδειγμα εντοπίσαμε ένα «κλασικό» σεμινάριο του στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, με ξεχωριστές προεκτάσεις. Το σεμινάριο ξεκινούσε με τη Συμφωνία αρ. 39 του Μότσαρτ. Το έργο χρησιμοποιήθηκε ως παράδειγμα για την διερεύνηση ορισμένων αρμονικών φαινομένων που χαρακτηρίζουν την Κλασική και Ρομαντική περίοδο. Παρουσιάστηκε συστηματικά η ανάπτυξη αυτών των φαινομένων μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ άλλα έργα αναλύθηκαν με στόχο την αποκρυπτογράφηση της εγγενούς συνθετικής τους λογικής όσον αφορά τη μικρο- και μακροδομή.

Αναζητήσαμε, λοιπόν, τον ταλαντούχο συνθέτη και δάσκαλο Αντώνη Αδαμόπουλο και εκείνος ανταποκρίθηκε στην πρόσκλησή μας για μια συνέντευξη …γνωριμίας, με τον ίδιο και το έργο του.

Είναι πραγματικά εντυπωσιακή η συγκρότησή του και η ουσιαστική προσέγγιση των πραγμάτων χωρίς ψιμύθια και υπερβολές. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, την συνομιλία μας. 

Αγαπητέ κ. Αδαμόπουλε, επειδή είστε ένας νέος συνθέτης, με καταγεγραμμένο ήδη έργο, θα ήθελα να μας πείτε πώς εκλαμβάνετε τη συνθετική διαδικασία; Είναι καθαρά μουσική υπόθεση; 

- Η συνθετική διαδικασία και γενικά η καλλιτεχνική δημιουργία είναι, νομίζω, σε κάποιο βαθμό μυθοποιημένες έννοιες. Αρκετά συχνά σε συζητήσεις μου παρατηρώ να υπάρχει η αίσθηση ότι η σύνθεση είναι μια διαδικασία κατά την οποία ο δημιουργός ανοίγει το πνεύμα του για ν’ αναζητήσει την έμπνευσή του, για ν’ αφουγκραστεί τον προσωπικό του κόσμο – μουσικό και εξωμουσικό – και να τον αφήσει εν τέλει να δράσει καλλιτεχνικά. Προσωπικά πιστεύω ότι αυτό όλο είναι υπαρκτό μεν, αντιπροσωπεύει δε τη μία μόνο όψη του νομίσματος. Η άλλη όψη έχει να κάνει με όλα αυτά τα μικρά βήματα που χρειάζονται, ώστε το οικοδόμημα αυτό που λέγεται μουσικό έργο να ανεγερθεί και να μπορέσει να σταθεί τελικά στα πόδια του. Προσωπικά νοιώθω κατά τη συνθετική διαδικασία απ’ τη μία σαν το φιλόσοφο που προσπαθεί ν’ ανοίξει το πνεύμα του πέρα απ’ τα όριά του κι απ’ την άλλη σαν τον εργάτη που προσπαθεί να χτίσει βήμα βήμα, κάθε φορά χρησιμοποιώντας το κατάλληλο εργαλείο.

Επειδή συχνά και από μουσικούς και από το κοινό προβάλλεται ως κριτήριο το «γούστο», τι αρέσει και τι συγκινεί, ποια είναι η δική σας άποψη; Ποια είναι τα δικά σας συνθετικά κριτήρια; 

- Το προηγούμενο εξάμηνο οργανώσαμε στο Πανεπιστήμιο του Braunschweig μια σειρά ανοιχτών συζητήσεων, στις οποίες ενδιαφερόμενοι φοιτητές και καθηγητές έρχονταν σε διάλογο περί διαφόρων μουσικών θεμάτων. Μια φορά λοιπόν, συζητώντας περί μουσικού γούστου και περί του να μπορεί κανείς να επιχειρηματολογεί πάνω στις μουσικές του προτιμήσεις, προτάθηκε η εξής άσκηση: Κάθε ένας έπρεπε πρώτον να επιλέξει ένα μουσικό έργο το οποίο να του αρέσει ιδιαίτερα και δεύτερον να εξηγήσει με καθαρά μουσικά επιχειρήματα γιατί του αρέσει. Ψάχνοντας λοιπόν ανάμεσα στα αγαπημένα μου έργα, μου έγινε συνειδητό ότι υπάρχει κάτι που με συγκινεί βαθιά σε έργα εντελώς διαφορετικών εποχών και στυλιστικών κατευθύνσεων και ότι αυτό είναι κάτι που κι εγώ ο ίδιος επιδιώκω ενστικτωδώς όταν γράφω μουσική: την ισορροπία ανάμεσα σε εσωτερικότητα και εκφραστικότητα. Αυτή η ισορροπία μπορεί να επιτευχθεί με εντελώς διαφορετικά μέσα ανά μουσικό στυλ. Στη δική μου μουσική η εσωτερικότητα παρουσιάζεται συχνά με στοιχεία όπως η κάπως μηχανική επαναληπτικότητα, η στατικότητα, η ρυθμική απλότητα και η χαμηλή δυναμική, ενώ η εκφραστικότητα εκδηλώνεται συχνά με στοιχεία όπως η ρυθμομελωδική πύκνωση, οι πιο έντονες διαφοροποιήσεις στη δυναμική και η αύξηση αντιθέσεων (π.χ. όσον αφορά τις τονικές περιοχές που χρησιμοποιούνται). Ένα παράδειγμα, στο οποίο μπορεί κανείς να διακρίνει αυτά τα στοιχεία, είναι το κομμάτι μου Op. 12 για σόλο βιόλα (4ο κομμάτι στο βίντεο). Για την ιστορία: Το παράδειγμα απ’ τη μουσική φιλολογία, το οποίο επέλεξα εν τέλει να παρουσιάσω στο πανεπιστήμιο στο πλαίσιο της συζήτησής μας – και στο οποίο παρεμπιπτόντως μπορεί κανείς επίσης να διακρίνει τα προαναφερθέντα στοιχεία – είναι το δεύτερο μέρος απ’ το κοντσέρτο BWV 1052 του Bach.

   

Σήμερα σε πολλούς τομείς κυνηγάμε την καινοτομία. Στον 21ο αιώνα ποιο μπορεί να είναι το καινούριο στη μουσική; Μοιάζει σα να έχουν όλα ειπωθεί…

 - Κάθε μουσικό έργο είναι κάτι καινούργιο, ενώ ταυτόχρονα παρθενογένεση στην τέχνη δεν υπάρχει. Ανάμεσα σ’ αυτά τα άκρα του «ό,τι και να κάνω, θα δημιουργήσω κάτι καινούριο» και «ό,τι και να κάνω, θα δημιουργήσω κάτι που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο έχει ξαναγίνει», ανάμεσα σ’ αυτή την αντίφαση, πρέπει νομίζω ο κάθε δημιουργός να βρει τον προσωπικό του δρόμο και να συνειδητοποιήσει ποια είναι η σημασία της καινοτομίας για τον ίδιο. Παλιότερα ξεκινούσα κάποιες φορές τη συνθετική διαδικασία με ερωτήματα τύπου «τι είναι αυτό που δεν έχει ξαναγίνει και θα μπορούσα να κάνω εγώ στο επόμενο κομμάτι μου». Ναι μεν έχει και αυτή η στάση πράγματα να δώσει, κατά βάση όμως η σύνθεση δε λειτουργεί έτσι – τουλάχιστον όχι για μένα. Θεωρώ πλέον πολύ πιο ουσιαστικό και ειλικρινές ν’ αναζητώ όχι το τι δεν έχει ξαναγίνει, αλλά τι είναι αυτό που εγώ στο συγκεκριμένο κομμάτι θέλω συνθετικά να πω. Με μια τέτοια στάση της εκ των έσω αναζήτησης και χωρίς τον παροξυσμό της αναζήτησης του καινούριου, παρατηρώ ότι προκύπτουν και μάλιστα εντελώς αβίαστα κάποια στοιχεία μέσα στο έργο, που δεν ξέρω αν έχουν ή δεν έχουν ξαναγίνει, αλλά για μένα τουλάχιστον είναι εντελώς καινούρια. 

Ο διάλογος της μουσικής ή και της σύνθεσης ειδικότερα, με ένα εξωμουσικό θέμα πόσο σας γοητεύει; Δεν είναι μια διαχρονική πρόκληση για έναν συνθέτη πετύχει μια τέτοια σύνδεση; 

- Σε κάθε εποχή υπάρχουν μουσικά έργα τα οποία με τον έναν ή τον άλλο τρόπο άπτονται εξωμουσικών θεμάτων, ενώ το εύρος του τι μπορεί να αποτελεί ένα εξωμουσικό θέμα είναι πραγματικά τεράστιο (ένα θεατρικό έργο, ένας πίνακας ζωγραφικής, ένα ποίημα, μια πτυχή της προσωπικής ζωής του συνθέτη, ένα κοινωνικοπολιτικό γεγονός κτλ.). Προσωπικά, το βρίσκω μεν πολύ όμορφο, όταν η μουσική καταφέρνει να δημιουργήσει την εντύπωση αυτή που ταιριάζει και ανταποκρίνεται στο εξωμουσικό θέμα. Ταυτόχρονα θεωρώ όμως πολύ πιο ενδιαφέρον, όταν δεν είναι μόνο μια εντύπωση που συνδέει μουσικό και εξωμουσικό, αλλά όταν τα εγγενή χαρακτηριστικά του εξωμουσικού θέματος ενυπάρχουν στην ίδια τη μουσική, εκφρασμένα μες απ’ τα δικά της, τα καθαρά μουσικά μέσα. Μια τέτοια σύνδεση μπορούμε να συναντήσουμε για παράδειγμα στο συμφωνικό ποίημα Τάδε έφη Ζαρατούστρας του Strauss. Προσωπικά με γοητεύει αρκετά η ιδέα μιας τέτοιας βαθιάς σύνδεσης ανάμεσα στην ίδια τη μουσική και σ’ ένα εξωμουσικό θέμα και έχω προσπαθήσει να την επιτύχω για παράδειγμα στο κομμάτι μου Op. 14 – The Unexpected Response (2ο κομμάτι στο βίντεο), το οποίο, όπως καταδεικνύει και ο τίτλος, σχετίζεται με το έργο του Ives The Unanswered Question και το οποίο πραγματεύεται εξωμουσικά μια συγκεκριμένη πορεία εξέλιξης του ατόμου μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο. 

Η διδακτορική σας διατριβή με θέμα τη μονοθεματικότητα εστιάζει στη λόγια ενόργανη μουσική του 20ού αιώνα καθώς και σε δικές σας συνθέσεις. Τι αναζητήσατε και τι προτείνετε μέσω του διδακτορικού σας; 

- Το διδακτορικό μου πραγματεύεται τη μονοθεματικότητα τόσο στην ενόργανη λόγια μουσική του 20ού αιώνα όσο και στο προσωπικό μου έργο. Σ’ αυτή τη μελέτη αναζητώ εγγενή χαρακτηριστικά μονοθεματικών έργων και προτείνω πέντε βασικές μονοθεματικές κατηγορίες, τις οποίες παρουσιάζω συστηματικά χρησιμοποιώντας παραδειγματικά έργα από μια ευρεία γκάμα εποχών και μουσικών στυλ. Πέραν αυτών των έργων, αναλύω λεπτομερώς εφτά έργα απ’ τη μουσική φιλολογία του 20ού αιώνα και πέντε δικές μου συνθέσεις. Οι αναλύσεις αυτές καταδεικνύουν ότι όλα αυτά τα έργα είναι μονοθεματικά, τα ταξινομούν ως προς τις μονοθεματικές κατηγορίες και φέρνουν στο προσκήνιο τις συνθετικές και στυλιστικές τους ιδιαιτερότητες, καθώς και τις μονοθεματικές τους διαφορές και ομοιότητες. Τέλος, παρουσιάζω μια ερμηνευτική προσέγγιση σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ μουσικού και εξωμουσικού, η οποία προσπαθεί να χτίσει μια γέφυρα μεταξύ μονοθεματικών έργων και ανθρώπινης πράξης, ξεκινώντας όμως όχι απ’ την ανθρώπινη δραστηριότητα, αλλά από θεμελιώδη, καθαρά μουσικά χαρακτηριστικά μονοθεματικών έργων. 

Επειδή είστε καθηγητής, θα σας παρακαλούσα να μας πείτε τι θεωρείτε σημαντικό στη διδασκαλία σήμερα. 

- Φυσικά το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό ως στόχος της διδασκαλίας είναι το να καταφέρει ο καθηγητής, οι φοιτητές του να αφομοιώσουν την ύλη του μαθήματος και να την κάνουν κτήμα τους. Ωστόσο πέραν αυτού υπάρχουν μια σειρά άλλα στοιχεία, τα οποία θεωρώ τουλάχιστον εξίσου σημαντικά: Παραδείγματος χάρη – συγκεκριμένα στη μουσική διδασκαλία – το να μπορέσει ο καθηγητής να διευρύνει τους στυλιστικούς μουσικούς ορίζοντες των νέων ανθρώπων, να τους μεταδώσει την αγάπη και το πάθος για τη μουσική και να τους μεταλαμπαδεύσει μια ανοιχτή στάση απέναντί της ανεξαρτήτως γούστου. Πέραν όμως του περιεχομένου του μαθήματος είναι επίσης, θεωρώ, άκρως σημαντικό, ο καθηγητής σε κάθε πτυχή του πανεπιστημιακού βίου να δημιουργεί απέναντι στους φοιτητές μια στάση σεβασμού και δικαιοσύνης, την οποία – έχω την ελπίδα – οι φοιτητές θα αφομοιώσουν και θα αναπαράγουν με τη σειρά τους και οι ίδιοι (π.χ. αργότερα στο δικό τους επαγγελματικό βίο). 

Κι αν σας ρωτούσα τι σας αρέσει ιδιαίτερα στη διδασκαλία; 

- Κάτι το οποίο απολαμβάνω ιδιαίτερα στο μάθημα, είναι όταν βγαίνω εκτός θέματος. Ξέρω ότι φαντάζει ως κάτι που υποτίθεται πως πρέπει κανείς να αποφεύγει – και πράγματι, δεν πρέπει να συμβαίνει σε υπερβολικό βαθμό. Ωστόσο για να συμβεί αυτό, για να βγω εκτός θέματος, σημαίνει στις πλείστες περιπτώσεις ότι κάποιος φοιτητής έχει κάνει μια ενδιαφέρουσα ερώτηση σχετική μεν με το περιεχόμενο του μαθήματος, η οποία όμως οδηγεί σε μουσικά μονοπάτια πέραν αυτού, που μου επιτρέπουν να ανοίξω το μουσικό πλαίσιο. Έτσι, θεωρώ σημαντικό να πάρω το χρόνο μου για να απαντήσω το ερώτημα ουσιαστικά, μιλώντας για πράγματα που δεν είχα σχεδιάσει και δείχνοντας μουσικά έργα που δεν είχα προετοιμάσει. Πολλές φορές μάλιστα η μία ερώτηση φέρνει την άλλη, έτσι ώστε μέσα σε λίγα λεπτά να ακούσουμε και να συζητήσουμε μικρά αποσπάσματα από μια σειρά μουσικών έργων προερχόμενα μάλιστα από μια σειρά διαφορετικών εποχών. Ας το θέσω ως εξής: Όταν κατά τη σύνθεση νοιώθω να ζητάει η μουσική μου μια πορεία που δεν είχα προβλέψει, τη λαμβάνω υπόψιν και την ακολουθώ στο βαθμό που θεωρώ σωστό. Δε βλέπω λοιπόν το λόγο να μην κάνω το ίδιο και στη διδασκαλία. 

Σας ευχαριστώ πολύ και σας εύχομαι να συνεχίσετε με το ίδιο πάθος σύνθεση και διδασκαλία, προσφέροντας μας κι άλλα, ιδιαίτερα μοναθεματικά, έργα.

Δείτε και την ανάρτησή μας

ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ: ΕΝΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΣΥΝΘΕΤΗΣ ΣΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Athens: The “Polytropon” Event for Dionysios Solomos

VEMA

The Artistic Ensemble “Polytropon” (director: Panagiotis Ant. Andriopoulos) presented the event entitled: “A Passion Hymn for Dionysios Solomos” on Monday, 9 February, in the packed Teaching Hall of the Music Library of the Association “The Friends of Music,” at the Athens Concert Hall (Megaron Mousikis Athinon). 

The event took place on World Greek Language Day, observed on 9 February, the memorial day of the great poet Dionysios Solomos. World Greek Language Day was established in 2017 by the Greek Ministry of Foreign Affairs and was ratified by UNESCO in 2025, with the aim of highlighting the timeless contribution of the Greek language to world civilisation. 

The first part of the event included the following lectures: 

Stella Naki, PhD in Philology, on the topic: “Dionysios Solomos and the Greek Language.” 

Maria Bacha, visual artist, on the topic: “Small Electric Leaps – Solomos, Twombly, Sikelianos.” 

Ioannis–Porfyrios Kapodistrias, MSc in Museology – Conservator of Antiquities and Works of Art, on the topic: “WHY SOLOMOS? The Figure of the National Poet as a Timeless Artistic Motif.” 

Panagiotis Ant. Andriopoulos, theologian and musician, on the topic: “The Dionysios Solomos of Manolis K. Chatzigiakoumis.” 

In the second part, settings of Dionysios Solomos’ poetry were presented by the Greek composers Theodoros Spathis, Georgios Kazasoglou, Dimitris Minakakis, Giorgos Kouroupos, Giannis Stavrakakis, and Elena Pavlea. 

At the event, the work OR CHE RIDE LA TERRA E IL MARE E IL CIELO by the composer Dimitris Minakakis, based on one of the five Italian sonnets of Dionysios Solomos for voice and piano, received its world premiere. The piece was written specifically for this occasion. 

Among those present were the composers Dimitris Minakakis and Elena Pavlea, whose works were performed, the well-known author Athina Kakouri, the musicologist and critic Thomas Tambakos, a group of high school students from the “Apostolos Pavlos” Educational Institutions of Corinth, and a large audience.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΘΩΜΑ ΤΑΜΒΑΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Την Τρίτη, 10 Φεβρουαρίου 2026, κατά την επέτειο των γενεθλίων του συνθέτη, μαέστρου, δασκάλου Θόδωρου Αντωνίου (1935-2018) στην Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας και στο πλαίσιο τφν εκδηλώσεων Celebration, πραγματοποιήθηκε η πρώτη παρουσίαση του βιβλίου του Θωμά Ταμβάκου «Επίσημη Δισκογραφία - Συμβολή στα 90 χρόνια από τη γέννηση του Θ. Αντωνίου» από τη Μουσική Εταιρεία Αλεξανδρούπολης. 

Η εκδήλωση ήταν η τελευταία της τριλογίας – αφιερώματος στον Θόδωρο Αντωνίου για τα 90 χρόνια από τη γέννησή του, μια σύμπραξη τριών σημαντικών φορέων της ελληνικής μουσικής ζωής, του Ωδείου Αθηνών, του Ωδείου Φίλιππος Νάκας και της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ.

Στην Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας, το εκτόπισμα του μεγάλου Θόδωρου Αντωνίου σκιαγραφήθηκε με συγκινητική ευκρίνεια μέσα από τις ομιλίες των Διονύση Μαλλούχου, Βύρωνα Φιδετζή, Σάββα Τσιλιγκιρίδη, Αθανασίου Τρικούπη και Θωμά Ταμβάκου. 

Οι ομιλητές τόνισαν τη σπουδαιότητα της έρευνας και της εκδοτικής προσφοράς του Θωμά Ταμβάκου και την επιβλητική παρουσία του Θόδωρου Αντωνίου ως συνθέτη και μαέστρου (που εν μέρει μόνον έχει δισκογραφηθεί), ενώ τα έργα που παρουσιάστηκαν είναι χαρακτηριστικά της ευρύτητας του μουσικού του πνεύματος και της χαρισματικής του σχέσης με την έμπνευση, την έκφραση και την τέχνη της μουσικής στην υψηλή της εκδοχή.  

Ακολούθησαν οι σπουδαίες ερμηνείες έργων του Θόδωρου Αντωνίου από τους: Κωνσταντίνο Δεστούνη (πιάνο), Απόστολο Ντάρλα (πιάνο), Νίκο Νικόπουλο (φλάουτο) και Γωγώ Ξαγαρά (άρπα), Duo Vocialo (Ιωάννα Βρακατσέλη, φωνή και Χρήστος Μαρίνος, πιάνο) & το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής υπό τη διεύθυνση του Ιάκωβου Κονιτόπουλου (Γιώργος Σκριβάνος, φλάουτο - Γιάννης Σαμπροβαλάκης, κλαρινέτο - Στέλλα Τσάνη, βιολί - Κωστής Θέος, βιολοντσέλο - Ανδρέας Ζαφειρόπουλος, πιάνο) με σολίστ τη μεσόφωνο Ιωάννα Βρακατσέλη.

Παρουσιάστηκαν τα έργα του Θ. Αντωνίου: 

“Syllabes” για πιάνο (1965)

Μοιρολόι, σε μεταγραφή Απ. Ντάρλα για πιάνο

“Η Νεροσταγόνα” σε ποίηση Οδ. Ελύτη (1990) “Φωνές” (αρ. 4) και “Μια νύχτα” (αρ. 9) από τις 11 Αφηγήσεις σε ποίηση Κ. Καβάφη (1983)  

“Διάλογοι” για φλάουτο και άρπα (2004) 

“Ψαλμός Η’” για μεσόφωνο, φλάουτο, κλαρινέτο, βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο (2003). 

Παρά την παρουσία μαθητών και συνεργατών του Θόδωρου Αντωνίου, στην αφιερωματική εκδήλωση, δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε την ηχηρή απουσία πολλών μαθητών του (συνθετών σήμερα), μουσικολόγων, καθηγητών μουσικής, μουσικοπαιδαγωγών και μουσικοκριτικών, αρκετοί από τους οποίους ευεργετήθηκαν πολλαπλώς από τον συνθέτη και δάσκαλο. Ως εκ τούτου αξιέπαινη πρέπει να θεωρηθεί η παρουσία της συνθέτριας και Καλλιτεχνικής Διευθύντριας της Φιλαρμονικής Εταιρείας - Ωδείο Πατρών, Βασιλικής Φιλιππαίου, η οποία υπήρξε μαθήτρια του Θ. Αντωνίου στη σύνθεση και ταξίδεψε από την Πάτρα για να παραστεί στην εκδήλωση. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, την ομιλία του Θωμά Ταμβάκου στην εκδήλωση. 

ΟΜΙΛΙΑ ΘΩΜΑ ΤΑΜΒΑΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ 

Καλησπέρα σε όλες και όλους σας. 

Σας ευχαριστώ μέσα από την καρδιά μου για την παρουσία σας απόψε εδώ σε αυτόν, τον πάντα φιλόξενο χώρο τού Ωδείου ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΝΑΚΑΣ. Ευχαριστώ τη διεύθυνση τού Ωδείου, τον αγαπητό καλλιτεχνικό διευθυντή Διονύση Μαλλούχο, τον υπεύθυνο της αίθουσας Θανάση Δέδε και τον βοηθό του Τίμο Ανδρώνη για την αμέριστη βοήθεια και άψογη συνεργασία μας. Επίσης, την Ελίνα Τσαγκαράκη για την υπέροχη αφίσα της εκδήλωσης. 

Η εκδήλωση είναι η τρίτη η οποία ενταγμένη στον κύκλο εκδηλώσεων με τίτλο “Celebration” του Ωδείου Αθηνών και του Ωδείου Φ. ΝΑΚΑΣ. Ευχαριστώ πολύ γι’ αυτό τον καλλιτεχνική διευθυντή του Ωδείου Αθηνών Νίκο Τσούχλο ο οποίος μας τιμά με την παρουσία του. 

Σε αυτόν τον χώρο, ο κορυφαίος μουσικός δημιουργός, μουσικοπαιδαγωγός, αρχιμουσικός, ακαδημαϊκός και πάνω από όλα Άνθρωπος, Θόδωρος Αντωνίου, πέρασε αρκετές στιγμές της βιωτής του διευθύνοντας μουσικά σύνολα με έργα δικά του και άλλων Ελλήνων συνθετών ή παρακολουθώντας συναυλίες λόγιας μουσικής. 

Η 10η Φεβρουαρίου, είναι μία ξεχωριστή μέρα. Συμπληρώνονται ενενήντα ένα έτη από τη γέννησή του. Και αυτή τη μέρα γίνεται η παρουσίαση τού βιβλίου με την επίσημη δισκογραφία του. 

Ο ομιλών περάτωσε το πόνημα αυτό τον περυσινό Οκτώβριο. Τήρησα την υπόσχεση που είχα δώσει στον εκλιπόντα, αλλά ωσεί παρόντα, Θόδωρο Αντωνίου. Ήταν την άνοιξη τού 2016. Τότε νοσηλευόταν στο νοσοκομείο εξαιτίας τού γνωστού ατυχήματος που είχε κοντά στην οικία του. Σε μία από τις επισκέψεις μου τού είχα δηλώσει ότι προτίθεμαι να ξεκινήσω τη βιβλιογραφική σειρά με τις επίσημες δισκογραφίες των μεγάλων Ελλήνων συνθετών. Όντως αυτό ξεκίνησε το 2017 με τη δισκογραφία τού Σπυρίδωνος Σαμάρα. Συνεχίστηκε τα επόμενη έτη με τα αντίστοιχα πονήματα για τον Σκαλκώτα, τον Δραγατάκη και τον Καλομοίρη. Τού είχα επίσης πει επίσης, ότι προτίθεμαι να εντάξω σε αυτή τη σειρά και το βιβλίο με τη δική του δισκογραφία. Το θυμάμαι πολύ ζωηρά, όταν με κοίταξε στα μάτια λέγοντάς μου ότι αυτό θα γίνει, γνωρίζοντας την επιμονή και την αποφασιστικότητά μου, αλλά με τον ίδιο «απόντα». Δεν περίμενα ότι μετά από ενάμιση έτος, στις 26 Δεκεμβρίου τού 2018, ο αγαπημένος Θόδωρος Αντωνίου θα «αναχωρούσε». Η εκδημία του άφησε τεράστιο, δυσαναπλήρωτο κενό στον παγκόσμιο μουσικό πολιτισμό. 

Με τη σύμφωνη γνώμη της Μουσικής Εταιρείας Αλεξανδρούπολης και τού αγαπητού φίλου και συνεργάτη μου Θανάση Τρικούπη ως εκδότη, τηρώντας το χρονοδιάγραμμα της ανά δύο έτη έκδοσης και με γνώμονα μία σημαντική επέτειο, είτε γέννησης, είτε εκδημίας, για έκαστο συνθέτη, τον Οκτώβριο τού 2025, όπως προείπα, περατώθηκε το βιβλίο που παρουσιάζουμε απόψε. Ο γνώμονας για τη συγγραφή του, πέρα από την υπόσχεση προς τον συνθέτη που σας προανέφερα, ήταν τα 90 έτη από τη γέννησή του. 

Δεν ξέρω αν πέτυχα αυτό που ίσως είχε στο μυαλό του και επιθυμούσε όταν το πρωτοσυζητήσαμε στο νοσοκομείο. Κατέβαλα όμως κάθε δυνατή ανθρώπινη προσπάθεια να φανώ αντάξιος των όποιων προσδοκιών του. Εξάλλου τού είμαι απέραντα ευγνώμων γιατί περιέβαλε με απόλυτη εμπιστοσύνη το ερευνητικό μου έργο και συνέδραμε σε αυτό με την τεράστια γνώση και εμπειρία του. 

Με δεδομένο ότι στο «Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου» υπήρχε ήδη το 99% των δισκογραφικών εκδόσεων, όλων των φυσικών μορφών, με δίσκους επαφής, ακτίνας και κασέτες εμπορίου, με τον Αντωνίου ως συνθέτη και ως αρχιμουσικό και επίσης, με τις απαραίτητες συμπληρώσεις από τις ψηφιακές, δηλαδή τις άυλες, εκδόσεις που διατίθενται στο διαδίκτυο, ξεκίνησα τις αρχές του 2025 τη συγγραφή τού βιβλίου. 

Το βιβλίο, όπως και τα τέσσερα προηγηθέντα με τις δισκογραφίες, είναι καθ’ ολοκληρίαν «χειροποίητο». Τι εννοώ; Ο σχεδιασμός του, η διάταξη, η απαραίτητη προσθήκη ασπρόμαυρων φωτογραφιών, το κείμενο με την ίδια γραμματοσειρά παντού -την Cambria- και η ποιότητα του χαρτιού εκτύπωσης με το χρώμα της ώχρας είναι αποκλειστικά επιλογή τού ομιλούντα. Δεν υπάρχει η παραμικρή παρέμβαση κάποιου γραφίστα ή ειδικού στον σχεδιασμό βιβλιογραφικών εκδόσεων. Ίσως αυτό να υποκρύπτει στοιχεία ερασιτεχνισμού. Προτίμησα όμως αυτή την κάπως πρωτόγονη εκδοτική μορφή, σε απόλυτη συνεργασία και συμφωνία με τον εκδότη μου, θέλοντας να επισημάνω την ερασιτεχνική σχέση μου με το μουσικό γίγνεσθαι. 

Είναι μεγάλη τιμή για μένα η γραφή των τεσσάρων προλογικών σημειωμάτων στο βιβλίο αγαπημένων φίλων, τού αρχιμουσικού και ερευνητή Βύρωνα Φιδετζή, τού συνθέτη και αρχιμουσικού Ιάκωβου Κονιτόπουλου, τού συνθέτη Σάββα Τσιλιγκιρίδη -βασικών συνεργατών τού Αντωνίου (ο Ιάκωβος και ο Σάββας) και τέλος, τού Θανάση Τρικούπη ως εκδότη. Τους ευχαριστώ και επίσης, για την τιμή να μιλήσουν στην παρουσίαση της έκδοσης, όπως και τον Διονύση Μαλλούχο, καλλιτεχνικό διευθυντή του Ωδείου Φ. ΝΑΚΑΣ. 

Ως αφετηρία για την παράθεση των φωνογραφημάτων λαμβάνεται το 1970 με τη φωνογραφική αποτύπωση των έργων Κάθαρση και Κλίμα απουσίας σε δισκογραφήματα επαφής. Το τέλος των φωνογραφικών αναγραφών καταγράφεται τον Σεπτέμβριο τού 2025, με την τελευταία δισκογραφική έκδοση «Αενάως ποιείν» η οποία περιέχει τη φωνογράφηση τού έργου Ύμνος εις τον έρωτα για φωνητικό κουαρτέτο, αφιερωμένου από τον συνθέτη στον ομιλούντα. Όπως αναγράφεται και στο πρόγραμμα της εκδήλωσης, σε αυτό το χρονικό πλαίσιο των πενήντα πέντε ετών, έχουν καταχωρισθεί εκατόν εννέα (109) φωνογραφικές εκδόσεις και επανεκδόσεις. Περιέχουν ογδόντα οκτώ (88) έργα του, από το σύνολο των τετρακοσίων εξήντα επτά (467) έργων της εργογραφίας του. Δηλαδή κάτι λιγότερο από το 19% τού συνολικού δημιουργικού οίστρου τού συνθέτη. Δυστυχώς, από τη δισκογραφία απουσιάζουν κορυφαία έργα του όπως η καντάτα Νενικήκαμεν από την οποία ακούσαμε ένα απόσπασμα πριν την ομιλία μου, η όπερα Περίανδρος και η Τρίτη Συμφωνία του. 

Θεώρησα σκόπιμο να εντάξω στο πόνημα τις φωνογραφικές εκδόσεις με τον Αντωνίου ως αρχιμουσικό. Γνωρίζουμε εξάλλου την προσφορά του και σε αυτόν τον τομέα. 

Δεν ενέταξα τις πάμπολλες ηχογραφήσεις του ως συνθέτη με περισσότερα από διακόσια έργα του που δεν έχουν φωνογραφηθεί. Επίσης και με τα ήδη φωνογραφημένα έργα του. Ο γνωστός και τεκμηριωμένος συνολικός αριθμός των ηχογραφήσεων υπερβαίνει τις επτακόσιες. Είναι όλες καταχωρισμένες στο Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου. Ίσως θα έπρεπε να τις εντάξω στο βιβλίο. Τότε όμως ο αριθμός των σελίδων θα υπερέβαινε τις πεντακόσιες, από τις διακόσιες σελίδες στην τελική μορφή τού βιβλίου. Φυσικά το κόστος της έκδοσης θα ήταν πολύ υψηλό, με περίπου 30 ευρώ ανά αντίτυπο.

Η έκδοση είναι αφιερωμένη στους αείμνηστους και αγαπημένους μέντορες και φίλους μου: τον Δημήτρη Δραγατάκη, τον Ντίνο Κωνσταντινίδη, τον Τάκη Καλογερόπουλο, τον Δημήτρη Νικολάου, τον Νίκο Φυλακτό, τον Γιώργο Κωνστάντζο και τον Κώστα Μπραβάκη. Μαζί με τον Θόδωρο Αντωνίου, με γαλούχησαν και με οδήγησαν, ο καθένας με τον μοναδικό τρόπο και το ύφος του, σε πρωτόγνωρα για μένα πεδία σκέψης και γνώσης. 

Η έκδοση παρήχθη σε περίπου τετρακόσια αριθμημένα αντίτυπα, με σκοπό να διατεθεί σε αρμόδιους μουσικούς φορείς, συλλόγους, βιβλιοθήκες, ωδεία, μουσικά σχολεία, πανεπιστημιακά ιδρύματα. Λίγα αντίτυπα διατίθενται προς πώληση από τον εκδοτικό οίκο ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΝΑΚΑΣ που είναι εξάλλου ο εκδότης έργων του Αντωνίου και από τον μουσικό οίκο ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΟΥ-ΝΑΚΑΣ. 

Ο σχεδιασμός για την έκδοση, πάλι ανά δύο έτη, ακόμη επτά πονημάτων, όπως τού Μάριου Βάρβογλη (το 2027), τού Γιάννη Ανδρέου Παπαϊωάννου (το 2029), του Γιάννη Κωνσταντινίδη (το 1931) κ.ο.κ. μοιάζει μεγαπήβολος και είναι ίσως ανέφικτος. Ελπίζω η σωματική και ψυχική υγεία μου να μου το επιτρέψει, με την ουσιαστική συνδρομή και πάλι της Μουσικής Εταιρείας Αλεξανδρούπολης και του Θανάση Τρικούπη, να υλοποιήσω τα περισσότερα από τα εκδοτικά σχέδια που προανέφερα. 

Τέλος, ευχαριστώ όλους τους αγαπητούς και εκλεκτούς μουσικούς που ανταποκρίθηκαν ανιδιοτελώς στο κάλεσμά μου να παρουσιάσουν δείγματα της υπέροχης μουσικής δημιουργίας τού Θόδωρου Αντωνίου, ήδη φωνογραφημένα αλλά και μη φωνογραφημένα, όπως ο Ψαλμός Η’ έργο με το οποίο θα κλείσει η αποψινή εκδήλωση. Όλοι οι μουσικοί είχαν συνεργαστεί μαζί του και ο καθένας θα πει λίγα λόγια για αυτή τη συνεργασία. 

Ας κρατήσουμε πάντα ζωντανή τη μνήμη τού αγαπημένου μας κορυφαίου δημιουργού και δασκάλου και ας προωθήσουμε -όπως ο καθένας μπορεί- το μοναδικό μουσικό Έργο του. Σας ευχαριστώ πολύ.

ΜΝΗΜΟΝΕΥΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΥΜΝΟΛΟΓΩΝΤΑΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΟΛΩΜΟ ΜΕ ΤΟ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ" (ΦΩΤΟ)

Φωτογραφίες: Βάϊος Χασιαλής

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), παρουσίασε την εκδήλωση με τίτλο: «Ύμνος Παθητικός για τον Διονύσιο Σολωμό», την Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου 2026, στην κατάμεστη Αίθουσα Διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, που είναι η 9η Φεβρουαρίου, ημέρα μνήμης του μεγάλου ποιητή Διονυσίου Σολωμού. Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας καθιερώθηκε το 2017 από το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών και επικυρώθηκε από την UNESCO το 2025, με σκοπό την ανάδειξη της διαχρονικής συμβολής της ελληνικής γλώσσας στον παγκόσμιο πολιτισμό. 

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε σε πρώτη εκτέλεση το έργο του συνθέτη Δημήτρη Μηνακάκη OR CHE RIDE LA TERRA E IL MARE E IL CIELO, από τα πέντε ιταλικά σονέτα του Διονυσίου Σολωμού, για φωνή και πιάνο. Ένα έργο που γράφτηκε ειδικά για την εκδήλωση αυτή. 

Παρέστησαν οι συνθέτες Δημήτρης Μηνακάκης και Έλενα Παυλέα, των οποίων έργα παρουσιάστηκαν, η γνωστή συγγραφέας κα Αθηνά Κακούρη, ο μουσικογράφος και κριτικός Θωμάς Ταμβάκος, ομάδα μαθητών Λυκείου από τα Εκπαιδευτήρια "Απόστολος Παύλος" Κορίνθου και πολύς κόσμος. 

Την εκδήλωση στήριξε και κάλυψε το @blod.gr, η ηλεκτρονική βιβλιοθήκη διαλέξεων του Ιδρύματος Μποδοσάκη.  

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το αναλυτικό πρόγραμμα της εκδήλωσης και φωτογραφικό υλικό.