Ο ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΦΗΜΗΣ ΒΑΡΥΤΟΝΟΣ ΤΑΣΗΣ ΧΡΙΣΤΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΟ ΨΑΛΤΗΡΙ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο διεθνούς φήμης βαρύτονος Τάσης Χριστογιαννόπουλος είναι αναμφισβήτητα ένας πραγματικός σταρ του λυρικού τραγουδιού – και όχι μόνο. 

Από το 1989 πρωταγωνιστεί σε παραγωγές της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ενώ εμφανίζεται σε παραστάσεις και συναυλίες στις σημαντικότερες σκηνές στην Ελλάδα και στον κόσμο. Το ρεπερτόριό του περιλαμβάνει πρωταγωνιστικούς ρόλους στις πιο διάσημες όπερες. 

Εκτός από ηχογραφήσεις οπερατικών έργων και τραγούδια Γάλλων συνθετών, έχει ηχογραφήσει έργα Ελλήνων συνθετών. Παράλληλα συνθέτει μουσική. Έργα του έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τιμήθηκε από τη Γαλλική Ακαδημία Σαρλ Κρο ως «Καλύτερος ερμηνευτής γαλλικών τραγουδιών». Από τον Φεβρουάριο του 2024 είναι Καλλιτεχνικός Διευθυντής στο Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας». 

Ένας υπερδραστήριος καλλιτέχνης, ο οποίος θεραπεύει πολλά είδη μουσικής, μεταξύ των οποίων και την βυζαντινή. Ανακαλύπτοντας, προφανώς, την μοναδική αξία της, την σπουδάζει «μετ’ επιστήμης» και την εξασκεί στο αναλόγιο. 

Ο μητροπολίτης Νικαίας Αλέξιος τον χειροθέτησε Αναγνώστη, και ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος απαγγέλλει εμμελώς, κατά την λογαοιδική παράδοση, τα αναγνώσματα της Εκκλησίας κατά τις ιερές ακολουθίες. 

Παραθέτουμε εδώ το βίντεο της σημερινής (Τρίτη 17 Μαρτίου 2026) Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας στον Ιερό Ναό της Οσίας Ξένης Νικαίας, όπου προΐσταται ο μητροπολίτης Νικαίας Αλέξιος, καθώς άγει τα ονομαστήριά του επί τη μνήμη του Οσίου Αλεξίου του Ανθρώπου του Θεού. 

Ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος εκφωνεί υποδειγματικά το «Κέλευσον», ενώπιον του χοροστατούντος Αρχιερέως, διαβάζει θαυμάσια τα «Προς Κύριον» (ψαλμούς του Δαυίδ) της Προηγιασμένης και απαγγέλλει εμμελώς το Αποστολικό Ανάγνωσμα. 

Με την βυζαντινή του διάσταση ο σπουδαίος Τάσης Χριστογιαννόπουλος μας υποδεικνύει την βιωματική προσέγγιση της εκκλησιαστικής μουσικής, η οποία κατά τον κυρ Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη είναι «η μόνη γνησία και η μόνη υπάρχουσα… εάν δεν είναι η μουσική των Ελλήνων, είναι η μουσική των αγγέλων».

 

«Ο Μάνος Ελευθερίου του τόπου και της ουτοπίας» στον Ιανό της Αθήνας

Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το βιβλίο της Μαρίας Χατζηαποστόλου «Ο Μάνος Ελευθερίου του τόπου και της ουτοπίας» από τις εκδόσεις Μετρονόμος, στην εκδήλωση-αφιέρωμα στον Μάνο Ελευθερίου που διοργανώθηκε από την Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS, με αφορμή τα 88 χρόνια από τη γέννησή του και πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 12 Μαρτίου 2026. 

Την εκδήλωση διοργάνωσε σε συνεργασία με τον Ιανό η αδελφή του δημιουργού, Λιλή Ελευθερίου, η οποία εδώ και χρόνια με αφοσίωση και συνέπεια κρατά ζωντανή τη μνήμη και το έργο του. 

Πολλοί ήσαν οι καλλιτέχνες που προσήλθαν να τιμήσουν τη μνήμη του Μάνου Ελευθερίου, ενώ κορυφαία στιγμή της βραδιάς ήταν τα τραγούδια που ερμήνευσε ο Γιώργος Νταλάρας. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το βίντεο ολόκληρης της εκδήλωσης. 

Σκέψεις για ένα ξεχωριστό βιβλίο 

Του Σταύρου Γ. Καρτσωνάκη 

Και παίζανε στο τζόγο και του Θεού το λόγο… 

Μ. Ε. ‘Σόδομα’ 

Είμαι πολύ ευτυχής που γράφω δυο λόγια για ένα βιβλίο που σχετίζεται με τον Μάνο Ελευθερίου. Και μάλιστα το πρώτο του είδους. Τολμώ να πω, ότι πρόκειται για μια εξαιρετική εργασία, μια μελέτη για την ακρίβεια, ένα εκτενέστατο δοκίμιο πάνω στο έργο του. Και όταν λέμε έργο εννοούμε βέβαια όλα αυτά τα είδη Λόγου με τα οποία ασχολήθηκε ο Ελευθερίου. Ποιήματα, τραγούδια, διηγήματα, μυθιστορήματα, χρονικά, μελέτες. Αυτά και πολλά άλλα. Ετούτο αποτελεί για μένα κι ένα μεγάλο του πρώτο πλεονέκτημα. Το ότι δηλαδή η αγαπητή Μαρία Χατζηαποστόλου είχε να αναμετρηθεί με ένα σχετικά μεγάλο όγκο γραπτής ύλης, να τον τιθασεύει, να τον κατανοήσει, να τον κατηγοριοποιήσει, να επιλέξει, να τον μελετήσει προφανώς και να μας προσφέρει ένα πολύ ζουμερό βιβλίο 486 σελίδων, πυκνογραμμένο, το οποίο σίγουρα θα αποτελέσει στο μέλλον μια πρώτη βάση για μελλοντικές εργασίες και προσεγγίσεις πάνω στο έργο του αγαπημένου μας Μάνου. Ο τίτλος του μου θυμίζει μια ομοιοκαταληξία του Μάνου το τοπία-ουτοπία. Μπορώ να καταλάβω από τη διατύπωση, το πλούσιο λεξιλόγιο, τη σύνταξη και πολλές άλλες φιλολογικού τύπου λεπτομέρειες, ότι πρέπει να αναθεωρήθηκε η γραφή πολλές φορές και η συγγραφέας να το ‘παίδεψε’ που λένε το πράγμα. Αξίζει ένα δεύτερο εύγε για αυτό. Έτσι ήταν και ο Μάνος. Παλεύει με τις λέξεις –έγραψε κάποτε ως πρώτο ποίημα μιας συλλογής του– όπως οι άρρωστοι με τα σεντόνια τους. Και τις μαζεύει από τους δρόμους αποτσίγαρα…

Ένα δεύτερο στοιχείο που αξίζει να επισημάνω είναι η διάρθρωση αυτού του βιβλίου και το ύφος του. Η γραφή του θυμίζει έναν εσωτερικό μονόλογο σα να απευθύνεται συχνά στον ίδιο τον ποιητή. Σαν ένα διάλογο δηλαδή μαζί του, σαν τα λόγια που θα ήθελε η Μαρία να του πει και δεν πρόλαβε. Έχει δηλαδή ένα εξομολογητικό ύφος. Χωρίζεται σε 8 μέρη, σε ενότητες αρκετά μεγάλες και αναλυτικές, οι οποίες βέβαια περιέχουν και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις ενσωματωμένες. Στήνεται δε, ακόμα και λεκτικά, με έναν αντίστοιχο τρόπο που θυμίζει το πώς αξιοποιεί ο Ελύτης την εκκλησιαστική παράδοση. Διόλου τυχαίο βέβαια αν γνωρίζει κάποιος και μια από τις εξειδικευμένες σπουδές και ιδιότητες της Μαρίας. Θέλω να πω, πως αναδεικνύει μια πλευρά Θεολογικού τύπου, είτε σε λεκτικό, –όταν ονομάζει στην εισαγωγή της το κεφάλαιο Εισοδικόν– είτε στο ουσιαστικότερο για μένα, όταν στέκεται σε θέματα και μοτίβα του έργου του που σχετίζονται ποικιλότροπα με την εκκλησιαστική παράδοση. Αναφέρομαι π.χ. στα κεφάλαια με τους εύγλωττους τίτλους Η παντοδυναμία και ο κόσμος των αγγέλων, ή, το Η περί Χριστού σκέψη. Με άλλα λόγια, μελετά εμπεριστατωμένα τη στιχουργική του Ελευθερίου, αλλά και μια κοσμοθεωρία του ίδιου που αντλεί, εμπνέεται, αξιοποιεί όλον αυτόν τον κόσμο της εκκλησιαστικής Παράδοσης. Δεν είναι τόσο περιοριστικό όσο ακούγεται. 

Ξέρω καλά –το βλέπεις άλλωστε αυτό ξεκάθαρα στο έργο του Ελευθερίου– πως η πλούσια παράδοσή μας βρίσκεται καλά χωνεμένη μέσα στο έργο του, σε κάθε στίχο και λέξη, σε κάθε ανάσα, εικόνα ή αφήγηση. Συμβαίνει αυτό συχνά στους δημιουργούς, και όσο γυρίζουμε πίσω στις δεκαετίες αυτό είναι πιο έντονο. Σήμερα πολύ εύκολα γράφει κάποιος, χωρίς να έχει ίσως καθόλου διαβάσματα, υπόβαθρο, ή μια σπουδή που λέμε σε ότι προηγήθηκε. Αυτό όμως είναι και απαραίτητο και αυτονόητο για ένα καλό αποτέλεσμα. Σκεφτείτε ότι ο Ελευθερίου άρχισε να δημοσιεύει τα διηγήματα και τα μυθιστορήματά του μετά τα 50 του! 

Ήδη είμαστε σε επικοινωνία από το 2001, με είχε γνωρίσει σ’ αυτόν η Λήδα η Παναγιωτοπούλου η οποία του είχε κάνει ένα αφιέρωμα στις σχολές Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου και μου είχε ζητήσει να μιλήσω γι’ αυτόν, θα της το ΧΡΩΣΤΩ πάντα. Τότε δεν είχε βγει βέβαια Ο καιρός των χρυσανθέμων και ήταν μια εποχή που ο ίδιος ήταν σα να μην υπήρχε πουθενά. Θυμάμαι ούτε φωτογραφίες του μπορούσαμε να βρούμε καλά καλά, ούτε συνεντεύξεις, σχεδόν τίποτα. Αυτό βέβαια άλλαξε μετά σταδιακά. 

Λέγαμε για την Παράδοση. Θυμάμαι στο διεθνές συνέδριο για τον Γκάτσο βρεθήκαμε δίπλα δίπλα στους ομιλητές. Είχε λοιπόν αναφέρει τότε έναν στίχο από δημοτικό τραγούδι τρομερής υπερρεαλιστικής τόλμης και υπέρβασης και μιλούσε για αυτόν δύο λεπτά στο κοινό εντυπωσιασμένος. Στο βιβλίο λοιπόν εδώ η Μαρία φωτίζει αυτή την πηγή ας πούμε έμπνευσης του Ελευθερίου, που τον γοητεύει. Οι άγγελοι που περιδιαβαίνουν στον κόσμο μας, ο Διάβολος που παίρνει τη μορφή του φονιά και του ληστή, του καταδότη ή του βασανιστή, τα Ιερά κείμενα και η Αποκάλυψη που ζούμε σήμερα μέσα από τους πολέμους και το αίμα που μας περικυκλώνει από παντού. Όλα είναι εκεί μέσα στο έργο του. Έναν ευαίσθητο άνθρωπο όλα ετούτα τον απασχολούν και τα αποτυπώνει όταν μπορεί ως Προφήτης, Σηματωρός και Κήρυκας. Πάντα με πόνο. Γιατί τα κείμενα του Μάνου έχουν αυτό το χαρακτηριστικό. Είναι σκληρά, διαπραγματεύονται το Άδικο και το Αίμα, όσο και να προσπαθούν να το εξωραΐσουν, να το καταλάβουν, ή να το αλαφρύνουν. To έγραψε εξάλλου κι ο ίδιος στο οριακό τα τραγούδια που έχουν αίμα και καρδιά, είν’ αρρώστια που δε γίνεται καλά. 

Το αρρώστια και γιατρειά εξάλλου αποτελεί ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο του βιβλίου. Το ζήτημα αυτό τον απασχόλησε πολύ και χαίρομαι που εδώ έχουμε μια σπουδαία εξερεύνηση του θέματος από τη Μαρία. Εξερεύνηση που όπως σας είπα παραπάνω προεκτείνεται σε όλο του το έργο, από κάτι που θα σταχυολογήσει μέσα από ένα παραμύθι του (άλλος τομέας αυτός μεγάλος η γραφή του για παιδιά τον οποίο ελπίζω κάποτε ένας ταλαντούχος διδάκτορας του Παιδαγωγικού τμήματος να ερευνήσει χωριστά) ή ακόμα και μέσα από μια μικρή του σημείωση, όταν ας πούμε η συγγραφέας στη σελίδα 260 ανασύρει από ένα απόσπασμα ημερολογίου του Ελευθερίου μια σκέψη του για τον αγαπημένο του Παλαμά. Ο Παλαμάς τις τελευταίες ώρες της ζωής του παραμιλούσε ζητώντας από τη μητέρα του τη σάκα του για να πάει σχολείο. Με σκοτώνει κάτι τέτοιο. Με σκοτώνει σημείωνε ο Μάνος. Το ίδιο ακριβώς θυμάμαι αντίστοιχα είχα διαβάσει να είχε γράψει για τον σπουδαίο Δημήτρη Λάγιο που έφυγε τόσο νωρίς. Κάτι σαν δε το θυμάμαι ακριβώς δεν άντεξα να πάω στο νοσοκομείο για να μην αντικρίσω το γκρέμισμα του σώματός του. Θυμάμαι τώρα ότι αυτή η λέξη που είχε χρησιμοποιήσει γκρέμισμα με είχε στοιχειώσει καιρό και τη σκεφτόμουνα και επιβεβαίωνα για άλλη μια φορά πόσο ένας σπουδαίος ποιητής, γιατί ένας αληθινός ποιητής ήταν στην ουσία ο Ελευθερίου, μπορεί με μία μόνο λέξη, την κατάλληλη να συμπυκνώσει πάρα πολλά. Η Μαρία λοιπόν σκιαγραφεί με κάποιον τρόπο, τον ιδανικό κι αγαπημένο του Καβάφη, τη μορφή αυτού του ανθρώπου για τους επόμενους. Πως θα τον περιέγραφε άραγε σε κάποιον που δεν έχει ακούσει τίποτα για αυτόν και με τι θα του πρότεινε να αρχίσει να τον γνωρίζει, με ένα τραγούδι ίσως, ένα διήγημα, ένα παραμύθι ή κάτι άλλο; 

Στο κεφάλαιο τώρα που επιγράφεται Η ανθρωπολογική διάσταση και ο αγιασμός των πραγμάτων όπως υποδηλώνεται στον τίτλο η Μαρία στέκεται –να το πω λίγο σχηματικά και απλουστευμένα– σε ένα άλλο χαρακτηριστικό της γραφής του Ελευθερίου, το πώς επικεντρώνεται ο δημιουργός στον Άνθρωπο με Α κεφαλαίο βέβαια, τα Πάθη και τις Δόξες του, όλα με κεφαλαίο. Και όταν ανέφερα παραπάνω για υποενότητες εγκιβωτισμένες μέσα στα κεφάλαια, εδώ ας πούμε μπορεί να δούμε σε πολλές σελίδες να αναλύεται η εμμονή του ποιητή για την τραγική μορφή του Άμλετ στην οποία επανέρχεται συνέχεια σε διαφορετικά κείμενά του, αφού όπως γνωρίζουμε το Θέατρο είναι ένας χώρος που τον γοητεύει και στον οποίο κινείται διαρκώς. Πέρα από τα αιώνιο ερώτημα που απασχολεί τον ήρωα του Σαίξπηρ ή τους αρχαίους τραγικούς –και τον Ελευθερίου κατά προέκταση– όταν μιλάμε δηλαδή για τις κορυφογραμμές, εξίσου, αν όχι πιο πολύ, αναγνωρίζουμε εδώ, μέσα από τις επισημάνσεις της Μαρίας, πόσο γέρνουν πιο πολύ στη ζυγαριά (αγαπημένη λέξη του αυτή) οι δραματικοί ανώνυμοι ή επώνυμοι ήρωες της μυθολογίας του που είναι εκατοντάδες αλλά συμπυκνώνονται σε πρόσωπα κλειδιά. Να, εδώ ας πούμε χρειάζεται πάντα για μένα σε βιβλία τόσο ενδιαφέροντα και αναλυτικά ένα ευρετήριο ονομάτων. 

Αναφέρθηκαν πριν οι μορφές μιας προσωπικής μυθολογίας, ο Άνθρωπος και πρόσωπα κλειδιά. Πολλά από αυτά τα πρόσωπα μέσα από τα κείμενα τους παρατίθενται στη φοβερή εισαγωγή του Νοητού Λύκου και δίπλα τους θα βάλουμε ξεπεσμένους ηθοποιούς από μπουλούκια, τον ανώνυμο θαμώνα ενός μπαρ ή καφενείου με την ερωτική του Ιστορία που θα μας την διηγηθεί όταν τυχαία καθίσουμε πλάι του, τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, τον Καρυωτάκη –που λάτρευε– πλάι σε μια ράφτρα στην Κοκκινιά ή τον Σταμάτη Κομνηνό, τον Κάφκα πλάι στον Βαγγέλη Γιακουμάκη. Η λίστα αυτή βέβαια είναι τεράστια. 

Δε θυμάμαι πολλούς τα τελευταία χρόνια να τόλμησαν τόσο ξεκάθαρα, αλλά και τόσο ποιητικά να αποτυπώσουν σε στίχους ένα τόσο τραγικό γεγονός όπως τον άδικο χαμό αυτού του αγοριού στο κελί μιας φυλακής. Ο Ελευθερίου, πέρα από μια μεγάλη ενσυναίσθηση, που τη φέρνει στο φως αυτό το βιβλίο, παρέμεινε πάντα, ως το τέλος ένας δημιουργός με πολιτική θέαση των πραγμάτων, σε καιρούς απολιτικούς συχνά, αδιάφορους, γεμάτους μίσος και κραυγές. Νομίζω σήμερα, αν ήταν εδώ, θα ήταν ακόμα πιο πικραμένος. Τα κατέγραψε λοιπόν όλα αυτά, με φόντο πάντα τον ανώνυμο ήρωα που θα θυσιαστεί, ταπεινό και καταφρονεμένο και βασανισμένο όπως ο Ιησούς, μεγαλειώδη όμως μέσα στη μοναξιά του στα μάτια μας. Χαίρομαι που η Μαρία πολύ αποτελεσματικά αναδεικνύει και αναψηλαφεί αυτό το μοτίβο μέσα στη γραφή του Μάνου. Και το κάνει πολύ καλά. Και δω αναρωτιέμαι πάλι κάτι. Όλη αυτή η χρόνια ενασχόληση με τα κείμενα του Μάνου αν της προσέδωσε κάποια μικρή μελαγχολία ή απογοήτευση. Και το γράφω αυτό γιατί τα θέματα που αγγίζει ο Ελευθερίου πονάνε, στεναχωρούν, εξοργίζουν ίσως. Πώς αντιμετώπισε κάτι τέτοιο μέσα της; Υπήρξε; 

Δε θέλω να σας κουράσω με περαιτέρω αναλύσεις, το βιβλίο αυτό είναι ό,τι πρέπει για μια εισαγωγή ας πούμε στον πλούσιο κόσμο του Μάνου Ελευθερίου. Χαίρομαι πολύ που υπάρχει. Χάρηκα ακόμα πιο πολύ όταν μου το πρωτοείπε ο Θανάσης Συλιβός του Μετρονόμου ότι θα το βγάλει. Χάρηκα διπλά όταν το είδα στη βιτρίνα του βιβλιοπωλείου πλάι στο δικό μου για τον αγαπημένο του Γκάτσο. Όταν έγραφα το βιβλίο μου για τον Γκάτσο και του το είχα πάει, κάποια στιγμή –σε ανύποπτο χρόνο– με το γνωστό του περιπαικτικό ύφος μου είχε πετάξει κάτι σαν άντε τελείωνε με τον Γκάτσο να ασχοληθείς και με κανέναν άλλο. Του είχα πει βέβαια ότι ήθελα να κάνω κάτι για τον ίδιο και το εννοούσα, και δεν αποκλείεται στο μέλλον κάτι να γραφτεί από εμένα επικεντρωμένο σε έναν άλλο τομέα. 

Όμως με κάποιο μεταφυσικό τρόπο θεωρώ ότι είναι και δικό μου αυτό το βιβλίο, αφού βέβαια η Μαρία γράφει και αναλύει με ένα τρόπο που μου είναι πολύ οικείος και γνώριμος, ενώ συμφωνώ απόλυτα επίσης με τα συμπεράσματά της. Και τίποτα άλλο να μη γραφτεί για τον αγαπημένο μας Μάνο αυτό το βιβλίο είναι αρκετό. Θα γραφτεί όμως πιστεύω στο μέλλον και η βιβλιογραφία του θα εμπλουτίζεται ολοένα. Το έργο του είναι εκεί ‘προς ανακάλυψιν’. Είμαι δε, σίγουρος, ότι αν παρακολουθούσε ο Μάνος ή διάβαζε το τελικό κείμενο με τη γνωστή του ταπεινότητα θα της έλεγε συνέχεια (για να βρεθούμε λίγο και στο κλίμα του βιβλίου): Αχ, Μαρία μου σταμάτα πια να με αγιοποιείς, αυτό είναι ελάττωμα, δεν είμαι αυτό που παρουσιάζεις, δεν είμαι πια και τόσο σπουδαίος όσο γράφεις, ούτε έγραψα πια και τίποτα τόσο φοβερό. Άλλοι το έκαναν αυτό. Γι’ αυτούς να γράψεις! 

Τέλος, δε μπορώ να μην πω κι ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ στην αγαπητή αδερφή του. Για τον διακριτικό και ευγενή τρόπο που διαχειρίζεται το έργο του, για τη βοήθεια που ξέρω πρόσφερε ποικιλότροπα ώστε να βγει αυτό το βιβλίο, για τα υπέροχα κείμενα εκτός εμπορίου που μας εφοδιάζει και που κάποτε ελπίζω να συγκεντρωθούν κάπου. Και για κάτι άλλο που μου χάρισε. 

Y. Γ. Ο Ελευθερίου κάποτε με πήρε μετά από ένα χρόνο αργά το βράδυ (του είχα αφήσει το χειρόγραφό μου να το διαβάσει και να μου κάνει επισημάνσεις –τον ενδιέφερε πολύ–) και αναφώνησε μια φράση: Το διάβασα ΟΛΟ! Λίγες μέρες μετά στο σπίτι του μού έδειχνε κάποιες σημειώσεις που είχε κάνει σε ορισμένα σημεία και μου έδωσε άλλο ένα μάθημα χωρίς να το θέλει. Εδώ προσπαθείς να κάνεις αγιογραφία, δεν ήταν έτσι, πρέπει να στέκεσαι και στις αδύναμες στιγμές, δεν ήταν όλα τόσο ιδανικά. Υπήρξαν πολλές αδυναμίες όπως σε όλους μας. Δεν κατάφερα, ομολογώ, να εφαρμόσω απόλυτα ΑΥΤΗ την επισήμανσή του. Αλλά την έλαβα υπόψη. Γιατί τα γράφω αυτά; Γιατί ΑΝ έχει μια μικρή αχίλλειο πτέρνα το βιβλίο της αγαπητής Μαρίας είναι το ότι η μεγάλη της αγάπη για τον Ελευθερίου ‘σκιάζει’ κάποτε τις αδυναμίες. Αλλά την καταλαβαίνω απόλυτα. Και δε θα ήθελα να άλλαζε λέξη.

Δρ Μαρία Χατζηαποστόλου 

Αθήνα, Ιανός, 12 Μαρτίου 2026.

Ανοιχτή Επιστολή στον Μάνο Ελευθερίου 

Κι όλο θαρρώ πως έρχονται τ’ αηδόνια… Θεοφάνους Ομολογητού, Γρηγορίου Διαλόγου, Συμεών του Νέου Θεολόγου και Συμεών του Ευλαβούς η μνήμη σήμερον. Εσύ τους γνώριζες καλύτερα από εμένα. Κι ας είμαι θεολόγος. Εσύ Μάνο πηγαινοερχόσουν στων αγγέλων τα τάγματα, γιατί πιο γήινος από σένα δεν υπήρξε κανείς. Στην Άβυσσο κατέβαινες, να συναντάς στον Άδη τις αλύτρωτες ψυχές. Γιατί πιο ουράνιος από σένα δεν υπήρξε κανείς. Βλέπεις, οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν πως για ν’ αγγίξεις τον ουρανό, οφείλεις πρώτα να γευτείς τη γη. 

Γεννήθηκες στις 12 του Μάρτη για να μην πεθάνεις ποτέ. Ογδόντα οχτώ χρόνια πριν, στην αγαπημένη τη Σύρο των ανέμων και των νεοκλασικών, του θεάτρου και των προσφύγων της Ανατολής, των αρχοντικών και των καπηλειών. Είδες τις γειτονιές ν’ ανάβουν τις φωτιές, τα πρόσωπα να πορφυρίζουν απ’ της γιορτής την έκσταση, έζησες της στέρησης την αδικία, τη βία της φτώχιας, μα και την ευλογία, χτύπησες πόρτες σφαλιστές κι άλλες τις άνοιξες διάπλατα, μπήκες ενήλικος με δέος σε σπίτια μυθικά, για να θυμηθείς την ηλικία την παιδική της ανάμνησης που μύριζε ανθισμένες λεμονιές και χρυσάνθεμα. 

Όταν έγραφα το βιβλίο μου για σένα δεν ήμουν μόνη. Η αύρα σου μύρωνε τον αέρα. Εκείνες τις ατελείωτες νύχτες της αγρύπνιας σαν να σε άκουγα: «Βρε κορίτσι, μην ασχολείσαι μαζί μου. Πήγαινε να πιεις κάνα ποτό με την παρέα σου. Οι φίλοι μας είναι η αληθινή περιουσία μας». Ήξερες καλά από φίλους. Χάρηκες την κοινωνία των προσώπων τους. Μοιράστηκες μαζί τους την αγωνία σου. Απόψε, Μάνο, ήλθαν οι φίλοι σου. Δεν με γνωρίζουν. Γνωρίζουν, όμως, εσένα. Κι αυτό αρκεί. Τώρα πια είναι και δικοί μου φίλοι. 

Και συναντήθηκα και πάλι με τα τραγούδια σου που είναι ανάσες του Θεού στον λυγμό του ανθρώπου. Οξυγόνο μέσα στην ασφυξία του. Αντίσταση του έρωτα σε ό,τι ανέραστο. Μάχη της μνήμης με τη λήθη. Φως εκ Φωτός. Γέννησες και μας χάρισες ένα σύμπαν. Κι ας εύρισκαν τα λόγια σου πολλές φορές «ώτα μη ακουόντων». Έκανες τον τόπο, ουτοπία. Γιατί στο σύμπαν το δικό σου κανείς δεν μένει ασκεπής. Οι ανέστιοι αποκτούν εστία, οι απόκληροι βρίσκουν μια μεγάλη αγκαλιά και όσοι δεν αγαπήθηκαν, βιώνουν την αγάπη που ποτέ δεν έζησαν. Κάθε κακό παύει, κάθε αδικία αποκαθίσταται. Οι ηττημένοι νικούν. Όλοι και όλα καθαγιάζονται. Μάνο χρονοποιέ, της μνήμης τρυγητή και των ψυχών μας υπερασπιστή, της συνείδησής μας φωνή και των στιγμών μας μεθυστή. 

Μάνο θαυματοποιέ, τώρα σ’ έχουμε ανάγκη περισσότερο από ποτέ. Όσο η βαρβαρότητα θα παρελαύνει με θρασύτητα στις λεωφόρους του κόσμου, τα μαλαματένια σου λόγια θα γίνονται ξόρκι στο κακό και φως ανέσπερο που θα διαλύει κάθε σκοτάδι που απειλεί να μας πνίξει από παντού. Είτε ως Άμλετ της Σελήνης, είτε Ντυμένος Άμλετ στη βροχή, είτε ως πατέρας του Άμλετ, θ’ αποκαλύπτεις τα προσωπεία μας, θα κουβαλάς το βάρος όλου του κόσμου και θα υπερασπίζεσαι το αίμα των αθώων που λέρωσε τον ουρανό. Αλλά το αύριο πώς θα ’ρθει ποιητή μέσα στο αίμα; 

Κοίτα Μάνο, η Άνοιξη είναι παρούσα. Η Ανάσταση ήλθε στη σταυρωμένη Καισαριανή. Είδαμε τα πρόσωπά τους. Εκείνα που εσύ έκανες αθάνατα. Γίναμε μάρτυρες της ένδοξης τραγωδίας. Πόσο ανυπότακτοι πορεύονται προς τον θάνατο, σαν σε γιορτή. Θα έγραφες και πάλι για εκείνους. Θα έγραφες και για τους άλλους που βρισκόταν πέρα από τον φράχτη και ύψωναν το δάχτυλο δίχως πρόσωπο. Θα έγραφες για όλους εκείνους που προσκυνούν τα ιερά και τα όσια της ζωής. Στο δικό σου αγιολόγιο όλοι αναπνέουν και οι πόρτες του Παραδείσου ορθάνοιχτες. Όλα τα χωρά η Ποίησή σου.

Μυροφόρα απόψε η νυχτιά. Το έαρ το γλυκύτατο κυρίαρχο παντού. Σαν τελετάρχης θα φορέσεις αργά τα ρούχα σου και θα τοποθετήσεις το δικό σου λιθαράκι σε ό,τι γκρεμίζουν οι βομβαρδισμοί και η αθλιότητα, θ’ ανάψεις ένα κεράκι να φωτίσεις την άβυσσο και να συντροφεύσεις κάθε άνθρωπο που διψά για λίγο ουρανό. Με την Ποίηση σου να κυοφορεί για πάντα την ομορφιά που θα σώσει τον κόσμο, την άνοιξη της ύπαρξης που θριαμβεύει ως νικηφόρα αγάπη που όλα τα μπορεί. Ένας κόσμος που δεν πεθαίνει ποτέ, γιατί η ομορφιά νικά πάντοτε. 

Μάνο δεν σε συνάντησα ποτέ από κοντά. Δεν ήπιαμε μαζί έναν καφέ. Δεν ακούμπησε το πρόσωπό μου το διαπεραστικό σου βλέμμα, ούτε το αινιγματικό σου μειδίαμα γέννησε μέσα μου την αμφιβολία: άραγε τώρα αστειεύεται ή μιλά σοβαρά; Τι σημασία έχει στ’ αλήθεια; Κάθε μέρα, κάθε στιγμή σ’ αισθάνομαι, σε νιώθω κοντά μου. Ακούω τα τραγούδια σου. Διαβάζω τον λόγο της αλήθειας σου. Μιλώ για σένα στους μαθητές μου. Το ξέρω. Εμπόδιο κανένα δεν υπάρχει μπροστά στη θέληση του ανθρώπου. Χώρος δεν υπάρχει στη Χώρα του Αχωρήτου. Χρόνος δεν υπάρχει μπροστά στην αιωνιότητα. Θάνατος δεν υπάρχει μπροστά στην αγάπη. Υπάρχεις εσύ. Το ξέρω πως μ’ ακούς. 

Στον Άδη τώρα σεργιανώντας, προσδοκάς Ανάσταση νεκρών. Τα χέρια σου μυρίζουν μοσκοκάρφι. Σκέπασε τους άστεγους και της πολιτείας τα αδέσποτα, με τα χερουβικά φτερά σου. Αρχάγγελε εσύ, απόστησον, φυγάδευσον του Άδου την ισχύ. Στέκεις τώρα νέος, ακέραιος και όμορφος στην άκρη του χρόνου. Στην άπειρη την αγκαλιά του σύμπαντος αναπνέεις. Θα σε ξανάβρω στους μαλαματένιους μπαξέδες του Παραδείσου Μάνο. Και θα ’ναι μια μέρα λουσμένη στο φως. Και δεν θα υπάρχει ούτε λύπη, ούτε πόνος, ούτε στεναγμός, αλλά χαρά ατελεύτητος. 

ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΑΝΑΛΟΓΙΟ Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΑΛΕΚΟΥ ΛΙΔΩΡΙΚΗ ΜΕ ΤΗ ΖΩΖΩ ΝΤΑΛΜΑΣ

Στο πλαίσιο της έκθεσης «Ποιος θυμάται τη Ζωζώ Νταλμάς» σε συνεργασία με τις Διεθνείς Σχέσεις Πολιτισμού (International Relations For Culture) και τη Ζωζώ Λιδωρίκη, στις 11 Μαρτίου 2026 προβλήθηκε η συνέντευξη του Αλέκου Λιδωρίκη με τη Ζωζώ Νταλμάς το 1962, ένα δραματοποιημένο θεατρικό αναλόγιο με τη Ζωζώ Σαπουντζάκη στον Πολυχώρο Πολιτισμού Ισλαχανέ, στην Θεσσαλονίκη. 

Πρόκειται για το οπτικοακουστικό αρχείο, από τη δραματοποιημένη μεταφορά της συνέντευξης του Αλέκου Λιδωρίκη με τη Ζωζώ Νταλμάς, όπως ερμηνεύτηκε από τη Ζωζώ Σαπουντζάκη σε ρόλο Ζωζώς Νταλμά και τον Μάνο Καρατζογιάννη σε ρόλο Αλέκου Λιδωρίκη, τον Μάρτιο του 2019, στο Θέατρο Faust, στην Αθήνα. Ένα τεκμήριο αρχειακό, μια μεταφορά σε ζωντανή παράσταση και η προβολή της, τεκμήριο διπλό, μετέφεραν το κοινό τόσο στον κόσμο της Νταλμάς όσο και στην προσωπική σχέση της με την Σαπουντζάκη. 

Προλόγισε η Ζωζώ Λιδωρίκη 

Συντελεστές βίντεο θεατρικού αναλογίου: 

Ζωζώ Νταλμάς: Ζωζώ Σαπουντζάκη 

Αλέκος Λιδωρίκης: Μάνος Καρατζογιάννης 

Επιμέλεια Κειμένων: Ζωζώ Λιδωρίκη 

Σκηνοθετική επιμέλεια: Κίρκη Καραλή 

Πρωτότυπη Μουσική: Πλάτων Ανδριτσάκης 

Τραγούδι: Δάφνη Πανουργιά 

Πιάνο: Γιώργος Καλκάνης 

Παραγωγή: Θέατρο FAUST 

Επιμέλεια βίντεο: Νικόλας Μακρής 

Γενική επιμέλεια «Διεθνείς Σχέσεις Πολιτισμού»: Ήλια Βασιλοπούλου. 

   

Στο βίντεο που ακολουθεί, η Ζωζώ Σαπουντζάκη μιλάει από καρδιάς για τη μεγάλη αρτίστα Ζωζώ Νταλμάς, την οποία γνώρισε από κοντά και έχει πολλά κοινά στοιχεία (18 Μαρτίου 2019).

 

"ΠΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΝ" ΜΕ ΤΗ ΣΥΝΘΕΤΡΙΑ ΕΛΕΝΑ ΠΑΥΛΕΑ (ΒΙΝΤΕΟ)

Η ενορία του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού παρουσιάζει την διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», όπου φιλοξενούνται εργάτες του πνεύματος και της τέχνης. 

Στην 84η εκπομπή προσκεκλημένη η συνθέτρια Έλενα Παυλέα. 

Επιμελείται και παρουσιάζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

Βίντεο - επεξεργασία: Κατερίνα Λεονάρδου. 

Η Έλενα Παυλέα είναι Ελληνίδα συνθέτρια, πιανίστρια και μουσική παιδαγωγός της νέας γενιάς. Συνθέτει και μελοποιεί με εμπνευσμένο τρόπο έργα μεγάλων ποιητών, ενώ ξεχωριστή είναι η παρουσία της και στο εξωτερικό με σημαντικές κριτικές για το έργο της. Η μουσική της Έλενας Παυλέα έχει χαρακτηριστεί από τους μουσικοκριτικούς ότι ανήκει στα νεορομαντικά και μινιμαλιστικά στυλ των μουσικών ειδών του 21ου αιώνα. 

 

Η ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΧΑΤΖΗΓΙΑΚΟΥΜΗ ΣΤΗ ΓΕΝΝΑΔΕΙΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Δύο χρόνια μετά τον θάνατο του μεγάλου δασκάλου Μανόλη Κ. Χατζηγιακουμή, μαθητές και συνεργάτες του οργάνωσαν τιμητική εκδήλωση στη μνήμη του, η οποία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2026, στο Αμφιθέατρο Cotsen Hall της Γενναδείου Βιβλιοθήκης.  

Ο Μανόλης Κ. Xατζηγιακουμής (1940-2024), κλασικός φιλόλογος, ρηξικέλευθος νεοελληνιστής, πρωτοπόρος μελετητής του Σολωμού, αφοσιωμένος ερευνητής της ελληνικής εκκλησιαστικής μουσικής, λάτρης της παράδοσης του τόπου του, της Κω, και εμπνευσμένος δάσκαλος σφράγισε με την ποιότητα του πολύμορφου έργου του κάθε έναν από τους επιστημονικούς χώρους που υπηρέτησε. Τολμηρός οραματιστής, παρέδωσε μια μνημειώδη και χυμώδη μετάφραση της Οδύσσειας που δημοσιεύτηκε σε απόλυτη αντιστοιχία με το αρχαίο κείμενο. Παράλληλα επιτέλεσε έναν ερευνητικό και εκδοτικό άθλο: την τεκμηρίωση της εκκλησιαστικής μουσικής τεσσάρων αιώνων με την έκδοση επιστημονικά σχολιασμένων ηχογραφήσεων που αριθμούν πάνω από εκατό cd με συνοδευτικά τεύχη. Το πάθος του, η αναλυτική μεθοδολογία, το αδιάκοπο κυνήγι της τελειότητας και η βαθιά ανθρωπιά που τον χαρακτήριζε μεταλαμπαδεύτηκαν πάνω από όλα στους μαθητές του, τους οποίους προετοίμαζε για να εισαχθούν στο Πανεπιστήμιο. Με τη χαρισματική του διδασκαλία ο Χατζηγιακουμής δεν οδήγησε απλώς τους μαθητές του στην ακαδημαϊκή μόρφωση· δημιούργησε μια κοινότητα από διαδοχικές γενιές που εμπνεύστηκαν και πορεύτηκαν με το παράδειγμά του. 

Για την προσωπικότητα, το επιστημονικό και διδακτικό έργο του Μανόλη Κ. Χατζηγιακουμή μίλησαν οι ομότεχνοι, συνεργάτες και μαθητές του: Πολύμνια Αθανασιάδη (ΕΚΠΑ), Ιωάννης Κωνσταντάκος (ΕΚΠΑ), Στέφανος Κακλαμάνης (ΕΚΠΑ), Νίκος Ανδρίκος (Παν/μιο Ιωαννίνων), Τάσης Παπαϊωάννου (ΕΜΠ), Όλγα Γκράτζιου (Παν/μιο Κρήτης), Αναστασία Δρανδάκη (ΕΚΠΑ), Μαρία Θεοδωροπούλου (ΑΠΘ). 

Συντόνισαν οι: Ανδρέας Χέλμης (ΕΚΠΑ), Κωνσταντίνος Φαρμακίδης-Μάρκου (Δικηγόρος-Δρ Νομ.). 

Παραθέτουμε το βίντεο της εκδήλωσης.

 

Τα συγχαρητήρια του Μόσχας Κυρίλλου στο νέο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Μόσχας Κύριλλος μετά τα συλλυπητήρια για τον θάνατο του θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Χαμενεϊ, έσπευσε να εκφράσει τα συγχαρητήρια στον γιό του, για την εκλογή του ως Ανώτατου Ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Ας δούμε το σχετικό κείμενο. 

Προς τον Ανώτατο Πνευματικό Ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, Αγιατολάχ Σεγέντ Μοτζταμπά Χοσεΐνι Χαμενεΐ 

Αγαπητέ αδερφέ! 

Σας συγχαίρω ειλικρινά για την εκλογή σας από το Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων του Ιράν στη θέση του Ανώτατου Ηγέτη της χώρας! 

Αυτή η ιστορική στιγμή σημαδεύτηκε από μια δύσκολη προσωπική δοκιμασία σε σχέση με τον θάνατο του αξιοσέβαστου πατέρα σας και των αγαπημένων σας προσώπων. 

Αναλαμβάνετε την ευθύνη για το κράτος και τους πολίτες του σε μια δραματική στιγμή που το Ιράν αντιμετωπίζει πολυάριθμες υπαρξιακές προκλήσεις.

Οι λαοί των χωρών μας απολαμβάνουν σχέσεις καλής γειτονίας. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία διατηρεί έναν γόνιμο διάλογο με την ιρανική ισλαμική κοινότητα, βασισμένο στον αμοιβαίο σεβασμό και την κοινή δέσμευση για τη διατήρηση των παραδοσιακών ηθικών αξιών. Προσβλέπω στη συνεχή ανάπτυξή του. 

Εύχομαι σε εσάς και σε όλο τον ιρανικό λαό ταχεία επιστροφή ειρήνης στην αρχαία περσική γη. 

Ειλικρινά, 

+ΚΥΡΙΛΛΟΣ, ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΜΟΣΧΑΣ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΡΩΣΙΑΣ 

Όντως, η επιστολή του Μόσχας Κυρίλλου προς το νέο θρησκευτικό ηγέτη του Ιράν – που παραμένει …άφαντος μέχρι τώρα – είναι «αδελφική» (sic). 

Προφανώς ο Μόσχας Κύριλλος αγωνιά για την 13η συνεδρίαση της Κοινής Ρωσο-Ιρανικής Επιτροπής Διαλόγου «Ορθόδοξος Χριστιανισμός – Ισλάμ» η οποία είχε προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στο Ιράν, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση που έγινε τον Μάιο του 2025, κατά τη διάρκεια συνάντησης στο Καζάν της Ρωσίας, μεταξύ του επικεφαλής του Ιρανικού Οργανισμού Ισλαμικού Πολιτισμού και Επικοινωνιών (ICRO), Mohammad-Mahdi Imanipour, και του Μητροπολίτη Καζάν και Ταταρστάν, Κυρίλλου. 

Θυμίζουμε, ενδεικτικά, τις τελευταίες συναντήσεις διαλόγου. 

12η Συνεδρίαση (Φεβρουάριος 2023): Πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα με θέμα «Η δημόσια διακονία των θρησκευτικών κοινοτήτων στον μετα-πανδημικό κόσμο». 

11η Συνεδρίαση (Μάιος 2018): Διεξήχθη στην Τεχεράνη και ασχολήθηκε με περιβαλλοντικά ζητήματα και τη διδασκαλία των θρησκειών για τη φύση. 

10η Συνεδρίαση (Σεπτέμβριος 2016): Έλαβε χώρα στη Μόσχα με κεντρικό θέμα τον διαθρησκειακό διάλογο ως εργαλείο για μια δίκαιη ειρήνη. 

Παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον ότι το τριήμερο 11-13 Ιανουαρίου 2024 πραγματοποιήθηκε επίσκεψη εργασίας του γραμματέα της Συνοδικής Επιτροπής Βιοηθικής, της Ρωσικής Εκκλησίας, πρωθιερέα Αλεξάνδρου Αμπράμοφ στο Ιράν. 

Ο γραμματέας της Συνοδικής Επιτροπής είχε συνάντηση με τον πρόεδρο της Οργανώσεως Πολιτισμού και Ισλαμικών Σχέσεων του Ιράν χοντζά-ουλ-ισλάμ Μοχαμέντ Μαχντί Ιμανιπούρ. Εθίγησαν θέματα της εν δυνάμει συνεργασίας Ρώσων ειδικών στην ορθόδοξη βιοηθική με Ιρανούς θεολόγους, οι οποίοι ασχολούνται με θέματα του απαραβίαστου της ζωής, βιοϊατρικής, μεταμοσχεύσεων, καθώς και άλλα επίκαιρα βιοηθικά προβλήματα. Ιδιαίτερη προσοχή οι συνομιλητές έδωσαν στις έρευνες στον τομέα των υψηλών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης. Οι μετέχοντες στη συνάντηση συμφώνησαν για την ανάπτυξη συστηματικής συνεργασίας στους τομείς αυτούς. Μάλιστα, σχεδιάστηκε ένα προκαταρκτικό σχέδιο συνεργασίας, που περιλαμβάνει επισκέψεις στα κέντρα βιοηθικών ερευνών στη Ρωσία και το Ιράν, και διεξαγωγή σεμιναρίων και συνεδρίων για τη βαθύτερη μελέτη των θεολογικών πτυχών της σύγχρονης βιοηθικής, με έμφαση στη νευροηθική και την τεχνητή νοημοσύνη. 

Πραγματικά πολύ …πρωτοποριακός ο διάλογος Ρωσικής Εκκλησίας και Ιράν σε θέματα Βιοηθικής.

Αναρωτιέται, βέβαια, ο καθείς σε ποιο πλαίσιο συμβαίνουν αυτά τα …θαυμαστά. 

Την απάντηση μας τη δίνει ο μακαρίτης μητροπολίτης Καζάν και Ταταρστάν Θεοφάνης (πέθανε από κόβιντ το 2020), ο οποίος όταν διορίσθηκε επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ρωσίας στην 11η συνεδρίαση της Επιτροπής, είπε μεταξύ άλλων γι’ αυτή την προοπτική: «Ευελπιστώ ότι ο προγραμματισμένος στα πλαίσια της επικείμενης επισκέψεως στην Τεχεράνη διάλογος θα συνεισφέρει στην εμβάθυνση των διαθρησκειακών και πολιτιστικών σχέσεων μεταξύ των χωρών μας. Με τη σημερινή γεωπολιτική κατάσταση, με τη Δύση να επιδιώκει ανοικτά να εξοστρακίσει τη θρησκεία από το δημόσιο τομέα, είναι σημαντικό να κρατήσουμε τις παραδοσιακές θρησκευτικές, πολιτιστικές και ιστορικές αξίες μας». 

Ο Διευθυντής του Ιρανικού Πολιτιστικού Κέντρου στη Μόσχα Ακμπάρι Τζέντι δήλωσε σύμφωνος με όσα ανέφερε ο μητροπολίτης Θεοφάνης, τονίζοντας ότι αυτά ανταποκρίνονται στην Ισλαμική διδασκαλία. «Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι θρησκείες μας έχουν πράγματι πολλά κοινά στοιχεία. Αυτό είναι θεμέλιο, στο οποίο πρέπει να οικοδομούνται οι πολιτιστικές μας σχέσεις, οι οποίες καλούνται να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στις πολιτικές των δυτικών χωρών, οι οποίες σημειώνουν μια ραγδαία συρρίκωνση θρήσκων και μια αύξηση περιστατικών σχετικά με τη βεβήλωση των παραδοσιακών θρησκευτικών αξιών». 

Αντιλαμβάνεται ο καθένας ότι αυτά που ενώνουν Ρωσική Εκκλησία και μουλάδες του Ιράν είναι ο αντιδυτικισμός, η διατήρηση των «παραδοσιακών αξιών» – που δεν ξέρουμε ποιες είναι – και γενικώς ένα πνεύμα φονταμενταλιστικής «συνεργασίας»! 

Κάποιοι κατηγορούν τον Οικουμενικό Πατριάρχη ότι έχει επαφές και συνεννοείται καλύτερα με τον Πάπα της Ρώμης, απ’ ό,τι με τον …ορθόδοξο Μόσχας Κύριλλο. 

Μα εδώ είναι το θέμα: Ο Μόσχας Κύριλλος αισθάνεται ανετότερα με τους μουλάδες του Ιράν, παρά με τους χριστιανούς γενικώς. Οι χριστιανοί γι’ αυτόν εκπροσωπούν την «επάρατη και διεφθαρμένη Δύση», ενώ οι ακραίοι ισλαμιστές του Ιράν την «κεκαθαρμένη» Ανατολή. 

Στην πραγματικότητα αυτό που τους ενώνει είναι η λογική και πρακτική της εκκαθάρισης!

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΣΤΑΡ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΠΕΔΡΑΣΕ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Γιώργο; Μαρίνος, ο αληθινός σταρ, απέδρασε σήμερα στο επέκεινα. 

Ο Γιώργος Μαρίνος στην θρυλική "Μέδουσα" σφράγισε τα φοιτητικά μας χρόνια.

Περιμέναμε πώς και πώς την χειμερινή παραγωγή του κάθε χρόνο.

Μοναδικός και ανεπανάληπτος. Όσοι κι αν έρθουν μετά απ' αυτόν δεν μπορούν να έχουν την τραγικότητά του, την γνησιότητά του, την τρέλα του!

Ο Γιώργος Μαρίνος είναι για μένα η Αθήνα, η Οδός Ονείρων, που εκείνος πρωτοτραγούδησε, η Πανεπιστημίου, που κάθε φορά σαν την κατεβαίνω θυμάμαι το συγκλονιστικό νούμερό του.

 

Ο Άρης Δημοκίδης μας έδωσε ένα εξαιρετικό ηχητικό ντοκιμαντέρ για τον μοναδικό Γιώργο Μαρίνο, το οποίο θυμόμαστε πάλι, λόγω της αναχώρησής του... 

Θυμάμαι πως σε μια συνέντευξή του στο ΦΑΝΤΑΖΙΟ (16/3/1976) και στην Όλγα Μπακομάρου, ο Γιώργος Μαρίνος τοποθετείται σε σχέση με το κλίμα της Μεταπολίτευσης και λέει ενδιαφέροντα και ...προφητικά πράγματα: 

«Είναι φυσικό να μην απευθύνομαι σ’ ένα κοινό νέων 18 ετών. Πιο παληά ίσως να απευθυνόμουν στους νέους της γενιάς μου, να τους αφορούσαν αυτά που τραγουδούσα. Αλλά μεγαλώνω μαζί με τη γενιά μου. Όσο για τους φοιτητές, τους σημερινούς φοιτητές, άρχισαν να καταλαβαίνουν την εις βάρος τους κοροϊδία. Το ότι ωρισμένοι τραγουδάνε τάχα από… ιδανικό τα ιδανικά τους, ενώ στην πραγματικότητα εκμεταλλεύονται τη δίψα τους για ελευθερία, δικαιοσύνη, δημοκρατία. Αλλά είναι παρήγορο που άρχισαν να τους καταλαβαίνουν οι νέοι. Κι αυτό το αποδεικνύει η αποχή τους από πολλά απ’ αυτά τα δήθεν μαγαζιά. Φυσικά, μερικά πράγματα είναι και θέμα μόδας. Τρέχουν τώρα λόγου χάρη στα “αντάρτικα”, γιατί είναι κάτι καινούργιο. Δεν είναι σίγουρο ότι θα πηγαίνουν εκεί με ενθουσιασμό σε δύο ή σε πέντε χρόνια. Όλα αυτά είναι φαινόμενα παροδικά. Οι νέοι έχουν αυτούς τους ενθουσιασμούς, όσο δεν είναι εξαρτημένοι από το αστικό περιβάλλον. Όταν μπουν μέσα σ’ αυτό, εγκλωβίζονται στο σύστημα και απορροφώνται. Εκτός, βέβαια, από ορισμένους ρομαντικούς, ωραίους και αξιοζήλευτους, που διατηρούνται πάντα αγνοί και ενθουσιώδεις». 

Τότε που έλεγε αυτά ο Γ. Μαρίνος στην Όλγα Μπακομάρου, τον Μάρτιο του 1976 (πριν μισό αιώνα!), ήταν που ο Γιώργος Παπαστεφάνου του αφιέρωσε μια "Μουσική βραδιά" στην Ελληνική Τηλεόραση. 

Το παραθέτουμε στη συνέχεια, σε ανάμνηση αλλοτινών καιρών, απέραντα ευγενικών.

Στον - μάλλον ξεχασμένο πια - δίσκο βινυλίου με τον τίτλο «Ο Παίκτης»,  ο Γιώργος Μαρίνος ερμηνεύει δέκα τραγούδια του συνθέτη Στάμου Σέμση σε στίχους του Γιώργου Θεοφανόπουλου – Χατζιδάκι. Πρόκειται, ουσιαστικά, για τον τελευταίο μεγάλο δίσκο του Γιώργου Μαρίνου. 

Tο αξιομνημόνευτο εδώ, είναι η συμμετοχή του Δημήτρη Χορν στο θεατρικών καταβολών τραγούδι «Μια νύχτα στο Βοτανικό». Τι λέει ο Χορν; Με την χαρακτηριστική φωνή του μόνο ένα στίχο: «Έγινε ο κόσμος σκηνικό μια νύχτα στο Βοτανικό». Κι εδώ πρόκειται για την τελευταία δισκογραφική εμφάνιση του Δ. Χορν - εντελώς απρόσμενη, είναι αλήθεια. 
Το τραγούδι αυτό αποδίδει μοναδικά και σπαρακτικά, σε κάποια σημεία, ο Γιώργος Μαρίνος, όπως τον στίχο «Είσαι μεγάλος σταρ, αγάπη μου», που ταιριάζει γάντι στον Χορν!

Ταιριάζει όμως απόλυτα και στον Γιώργο Μαρίνο. 

Και βέβαια "Ανατολικά της Εδέμ"! Ένα τραγούδι για εκείνον!

 

ΜΙΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΕ ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΕΝΑ ΠΑΥΛΕΑ

«Έσκυψα προς την ψυχή μου» είναι ο τίτλος της συναυλίας αφιερωμένης στον ποιητικό λόγο του Κωστή Παλαμά που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 22 Μαρτίου, ώρα 12:00 στην Εστία Νέας Σμύρνης.

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία του Δήμου Νέας Σμύρνης, που διοργανώνεται από κοινού με την Εστία Νέας Σμύρνης, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Παλαμά, με ελεύθερη είσοδο. 

Το έργο που θα παρουσιαστεί είναι μια μουσική σύνθεση της Έλενας Παυλέα που υπογράφει και την ενορχήστρωση, προσεγγίζοντας τα ποιήματα με σεβασμό στο ύφος και το πνεύμα του ποιητή, μέσα από ορχηστρική και χορωδιακή γραφή. 

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει νέες μελοποιήσεις ποιημάτων, ενώ παράλληλα θα παρουσιαστούν παλαιότερα ορχηστρικά έργα της συνθέτριας, έργα για σόλο πιάνο, καθώς και έργα μουσικής δωματίου, προσφέροντας μια συνολική εικόνα της συνθετικής της πορείας. 

Ερμηνεύουν οι καλλιτέχνες: Αγγελική Τουμπανάκη, Σπύρος Κλείσσας και Ιωάννα Βρακατσέλη.

Συμμετέχουν η Sinfonietta Ορχήστρα Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του Μαέστρου Γιώργου Αραβίδη και η Νεανική Χορωδία και η Χορωδία "Ambitus" Λεοντείου Σχολής Νέας Σμύρνης υπό τη διεύθυνση της Μαέστρου Κατερίνας Βασιλικού. 

Το μουσικό έργο αποδίδουν οι Μάριος Καζάς και Christine Tokatlian στο πιάνο, η Στέλλα Τσάνη στο βιολί και ο Γιώργος Γουμενάκης στο μαντολίνο. 

Ομιλητές της εκδήλωσης θα είναι ο Γιάννης Παππουτσάκης, ποιητής, συγγραφέας, παραγωγός της ΕΡΤ - Δεύτερο Πρόγραμμα "Η Φωνή της Ελλάδος" και ο Ευριπίδης Γαραντούδης, Καθηγητής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ιδρύματος Παλαμά. 

Συντονίζει και προλογίζει ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος, θεολόγος - μουσικός και υπεύθυνος του καλλιτεχνικού συνόλου "Πολύτροπον". 

Σκηνοθετική επιμέλεια και video art: Alessandro Spiliotopulos. 

Η Έλενα Παυλέα είναι σημαντική Ελληνίδα συνθέτρια, πιανίστρια και μουσική παιδαγωγός της νέας γενιάς. Συνθέτει και μελοποιεί, εμπνευσμένα έργα μεγάλων ποιητών και έχει ανοίξει τα φτερά της και στο εξωτερικό με σημαντικές κριτικές για το έργο της. Η μουσική της Έλενας Παυλέα έχει χαρακτηριστεί από τους μουσικοκριτικούς ότι ανήκει στα νεορομαντικά και μινιμαλιστικά στυλ των μουσικών ειδών του 21ου αιώνα.

Γιάννης Ιωαννίδης (1930-2026): Μαέστρος, διανοούμενος, παιδαγωγός, με το πάθος της ελληνικότητας

Δημήτρης Α. Βασιλάκης* 

Στις 2 Ιανουαρίου έφυγε από τη ζωή μια σημαίνουσα μορφή της μουσικής και των ελληνικών γραμμάτων, ο Γιάννης Ιωαννίδης. Μία ημέρα πριν από την επέτειο 115 ετών από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, η πνευματική ατμόσφαιρα των έργων τους μπορεί να ήταν εντελώς διαφορετική, ωστόσο αμφότεροι αποτελούν κορυφώσεις του νεοελληνικού πολιτισμού. Ο Γιάννης Ιωαννίδης (1930-2026), ο οποίος ουδεμία σχέση είχε με τον συνώνυμο «Ξανθό» του ελληνικού μπάσκετ (ο οποίος πέθανε το 2023), αποτελούσε ένα mutatis mutandis συνδυασμό μεταφερμένο στα ελληνικά δεδομένα δύο κολοφώνων της μουσικής του 20ού αιώνα: με τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν τον συνέδεαν η αυστηρότητα, η αναζήτηση της τελειότητας, καθώς και το απόλυτο δόσιμο στη (λεγόμενη) σοβαρή μουσική, μαζί με τις φιλοσοφικές ενατενίσεις και τον λιτό τρόπο βίου. 

Με τον Λέοναρντ Μπερνστάιν (διάδοχο του Δημήτρη Μητρόπουλου στη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης) μοιραζόταν τον κοσμοπολιτισμό και την πολύπλευρη προσωπικότητα (συνθέτης, πιανίστας, μαέστρος, ερευνητής, χαρισματικός ομιλητής, παιδαγωγός και συγγραφέας). O Γιάννης Ιωαννίδης γεννήθηκε και πέθανε στην Αθήνα, σπούδασε μουσική μεταξύ άλλων στο Ωδείο Αθηνών και στη Μουσική Ακαδημία της Βιέννης. Εργάσθηκε ως μαέστρος και καθηγητής Θεωρητικών και Σύνθεσης τόσο στην πατρίδα της πιανίστριας συζύγου του (Νίλιαν Πέρεζ-Ιωαννίδου), Βενεζουέλα, η οποία σήμερα βιώνει πολιτικές αναταράξεις, ενώ ο μουσικός θεσμός της, El Sistema αριθμεί αισίως 50 χρόνια ζωής, όσο και στην Ελλάδα. 

Μεταξύ άλλων, χρημάτισε διευθυντής της ΚΟΑ (Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών) από το 1983 έως το 1989, έχοντας προηγουμένως θητεύσει ως διευθυντής του Μουσικού Τμήματος (της Πανεπιστημιακής Λέσχης) του ΕΚΠΑ (Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών). Υπήρξε διευθυντής και δίδαξε σε πολλά αθηναϊκά ωδεία, όπως και στο τότε νεότευκτο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, καταλήγοντας να ιδρύσει το 1993 το δικό του Ωδείο και Πολιτιστικό Οργανισμό με την επωνυμία «Μουσική Εταιρία (sic) Αθηνών». 

Ο Γιάννης Ιωαννίδης υπήρξε μια ιδιαίτερη και προικισμένη προσωπικότητα με έντονη αίσθηση της ιστορικής και παιδαγωγικής ευθύνης που χαρακτηρίζει έναν καλλιτέχνη και διανοούμενο. Σχεδόν το σύνολο του συγγραφικού έργου του, και τμήμα των ηχογραφήσεων έργων τόσο δικών του όσο και άλλων κλασικών ή σύγχρονων συνθετών με ερμηνευτή τον ίδιο ή συνεργάτες του, θησαυρίζονται στον ιστότοπο της Μουσικής Εταιρίας του (https://athensmusicsociety.com). 

Ηταν επίσης δάσκαλος αναρίθμητων μουσικών εκτελεστών, μαέστρων, συνθετών, και συνεργάσθηκε συναυλιακά με πλειάδα μουσικών. Παρ’ όλα αυτά, το έργο του, τόσο το συνθετικό όσο και το θεωρητικό-αισθητικό, δεν έχει λάβει την αναγνώριση που του αξίζει. Πρόσφατα ολοκληρώθηκε το έτος 2025, το οποίο ήταν αφιερωμένο στα 100 χρόνια από τη γέννηση του διδύμου Θεοδωράκη – Χατζιδάκι. 

Με τις προσωπικότητες αυτές ο Ιωαννίδης μοιραζόταν το πάθος για την καλλιτεχνική-μουσική καλλιέργεια του λαού και την έκφραση της ελληνικότητας. Ωστόσο, η αισθητική οδός του ήταν αντιδιαμετρική, γι’ αυτό και ο Ιωαννίδης τούς άσκησε δριμεία κριτική, κυρίως στην αισθητική του Θεοδωράκη, τον οποίο ο Ιωαννίδης γνώριζε από τα μαθητικά του χρόνια στο Ωδείο Αθηνών. 

Στα τέλη του 2025 έφυγε από τη ζωή και ο Διονύσης Σαββόπουλος, με την πολιτεία και τον λαό επάξια να αποτίουν φόρο τιμής στον μεγάλο καλλιτέχνη. Και με αυτόν τον καλλιτέχνη ο Ιωαννίδης ένιωθε δυστυχώς πως δεν υπήρχαν γέφυρες, αν και ο προβληματισμός του Σαββόπουλου για τη γλώσσα (βλ. https://antifono.gr/τὰ-ἑλληνικὰ-ὡς-τραγούδι/) έρχεται αναπάντεχα κοντά στις αναλύσεις του Ιωαννίδη για τη γλώσσα. 

Τέλος, το παρόν έτος συμπληρώνεται η επέτειος 50 ετών από τον τραγικό θάνατο του Γιάννη Χρήστου (8 Ιανουαρίου 1926-1970), φίλου του Γ. Ιωαννίδη, (όπως ήταν άλλωστε και ο πάλαι ποτέ συμμαθητής του, ακαδημαϊκός και φιλόσοφος Ευάγγελος Μουτσόπουλος, 1930-2021), αν και ο σύγχρονος μουσουργός τον οποίο ο Ιωαννίδης θαύμαζε όσο κανέναν άλλον ήταν ο Ιάννης Ξενάκης (1922-2001). Ο Ερμής Θεοδωράκης, διακεκριμένος πιανίστας και ερμηνευτής των πιανιστικών έργων του Ξενάκη, υπήρξε μαθητής του Ιωαννίδη. 

Είναι κρίμα το γεγονός ότι ενώ οι προαναφερόμενοι αποβιώσαντες καλλιτέχνες τυγχάνουν επάξιας αναγνώρισης (αν και όχι ισόποσης – αυτό είναι ένα άλλο θέμα), ο Ιωαννίδης παραμένει κάπως παραγκωνισμένος και λησμονημένος, τόσο από την πλευρά της ερμηνείας έργων του όσο και από τη θεωρητική ενασχόληση με το έργο του. 

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ο Ιωαννίδης δεν είχε τις μονομέρειες, τις ελλείψεις και τα ελαττώματά του. Προσωπικά είχα την καλή τύχη να υπάρξω μαθητής του (στο πιάνο και στη σύνθεση) για αρκετά χρόνια. Οταν επρόκειτο σε σχετικά νεαρή ηλικία να δώσω ένα ρεσιτάλ πιάνου (ο Ιωαννίδης με το χαρακτηριστικό χιούμορ του αποκαλούσε αυτού του είδους τις συναυλίες ως «ρεζιλιτάλ»), προκειμένου να μου απαλύνει το άγχος μου, είπε (σε παράφραση) το εξής: «Δημήτρη, δεν θα κριθείς για τα λάθη που θα κάνεις στη συναυλία σου, αλλά για τα όσα θετικά στοιχεία θα αναδείξει η ερμηνεία σου». Δάσκαλε, θα σε θυμόμαστε πάντοτε για τις πολυάριθμες αρετές σου. Ας ευχηθούμε οι επόμενες γενιές να έχουν την ευκαιρία να τις γνωρίσουν. 

* Ο κ. Δημήτρης Α. Βασιλάκης είναι επίκουρος καθηγητής Φιλοσοφίας της Υστερης Αρχαιότητας και των Μέσων Χρόνων στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

Η Καθημερινή

Το «Αληθώς» του Βανάτου Ζακύνθου τίμησε την Ημέρα της Γυναίκας [video-photos]

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, το Μορφωτικό Κέντρο Λόγου και Τέχνης «Αληθώς» της Ενορίας Βανάτου Ζακύνθου πραγματοποίησε, το βράδυ της Κυριακής 8 Μαρτίου 2026, στον Ναό της Παναγούλας Βανάτου, μια ξεχωριστή πολιτιστική εκδήλωση αφιερωμένη στη γυναικεία παρουσία, όπως αυτή αναδεικνύεται τόσο στη λογοτεχνία όσο και στην εκκλησιαστική παράδοση.

    

Κεντρικός άξονας της βραδιάς υπήρξε το θέμα «Η γυναίκα στη ζωή και το έργο του Γρηγορίου Ξενοπούλου – Βιωματική σχέση και συγγραφική έμπνευση», το οποίο ανέπτυξε με επιστημονική τεκμηρίωση και γλαφυρότητα η αρχαιολόγος και διευθύντρια του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων κ. Κατερίνα Δεμέτη. Μέσα από την εισήγησή της φωτίστηκαν ουσιώδεις πτυχές της προσωπικότητας και της δημιουργικής πορείας του μεγάλου Ζακυνθινού λογοτέχνη, ιδίως ως προς τη βιωματική του σχέση με τη γυναικεία παρουσία, η οποία συχνά μεταπλάστηκε σε δημιουργική έμπνευση και λογοτεχνική αποτύπωση στο έργο του. 

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης το βλέμμα μεταφέρθηκε από τη λογοτεχνική πρόσληψη της γυναίκας στην κορυφαία μορφή της χριστιανικής πίστης, την Υπεραγία Θεοτόκο. Η εκκλησιαστική χορωδία «Θ. Κουρκουμέλης – Κοθρής», υπό την διεύθυνση του μαέστρου κ. Παναγιώτη Π. Μαρίνου, απέδωσε εκλεκτούς ύμνους προς την Παναγία κατά το ζακύνθιο ύφος της ψαλτικής, δημιουργώντας ατμόσφαιρα κατανύξεως και υψηλής αισθητικής, η οποία συνέδεσε οργανικά την εκκλησιαστική μουσική παράδοση του τόπου με το θεματικό περιεχόμενο της βραδιάς. 

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε το καταληκτικό μέρος της εκδήλωσης, κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε η απονομή των Βραβείων «Αληθώς». Στην εκδήλωση παρέστη ο Σεβ. Μητροπολίτης Ζακύνθου κ. Διονύσιος Δ΄, ο οποίος προέβη προσωπικά στις απονομές, τιμώντας πρόσωπα που με συνέπεια και διάρκεια υπηρετούν τον πολιτισμό της Ζακύνθου και έχουν συνδέσει την παρουσία τους με τις δράσεις του «Αληθώς». 

Το σκεπτικό των βραβεύσεων παρουσίασε ο υπεύθυνος του «Αληθώς», Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου π. Παναγιώτης Καποδίστριας, ο οποίος αναφέρθηκε διεξοδικά στη διαχρονική προσφορά των τιμωμένων. Όπως υπογραμμίστηκε, η τιμητική διάκριση προς την κ. Κατερίνα Δεμέτη αποτελεί αναγνώριση της επιστημονικής της πορείας και της πολύτιμης συμβολής της στην ανάδειξη της πνευματικής και ιστορικής κληρονομιάς της Ζακύνθου, ιδίως μέσα από το έργο της στο Μουσείο Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων, αλλά και για τη συνεπή συμμετοχή της επί σειρά ετών στις εκδηλώσεις του «Αληθώς», τις οποίες έχει πλουτίσει με λόγο επιστημονικά τεκμηριωμένο και πολιτισμικά ουσιαστικό. 

Αντίστοιχα, η βράβευση του μαέστρου κ. Παναγιώτη Π. Μαρίνου και της εκκλησιαστικής χορωδίας «Θ. Κουρκουμέλης – Κοθρής» πραγματοποιήθηκε ως ελάχιστη ένδειξη ευγνωμοσύνης για την πολυετή και ουσιαστική παρουσία τους στα πολιτιστικά και εκκλησιαστικά δρώμενα της Ζακύνθου. Η χορωδία, με τη συστηματική καλλιέργεια του ζακυνθίου ύφους της ψαλτικής και με τη σταθερή συμμετοχή της επί δεκαέξι συναπτά έτη στις εκδηλώσεις του «Αληθώς», έχει συμβάλει ουσιαστικά στη διατήρηση και ανάδειξη μιας πολύτιμης πτυχής της τοπικής εκκλησιαστικής μουσικής παράδοσης. 

Μετά τις απονομές, ο Μητροπολίτης Ζακύνθου κ. Διονύσιος Δ΄ συνεχάρη θερμά τόσο τους τιμωμένους όσο και τον π. Παναγιώτη Καποδίστρια για την διαρκή και δημιουργική συμβολή του στο πολιτισμικό γίγνεσθαι της Ζακύνθου και της Ιεράς Μητροπόλεως, υπογραμμίζοντας τη σημασία πρωτοβουλιών που καλλιεργούν τη σύνδεση της εκκλησιαστικής ζωής με την πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία.

Την εκδήλωση τίμησε πλήθος ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών της Ζακύνθου, οι οποίοι παρακολούθησαν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το πρόγραμμα της βραδιάς και εξέφραζαν τον ενθουσιασμό τους τόσο για το περιεχόμενο της εκδήλωσης όσο και για την επιλογή των βραβευθέντων, επειδή διακρίθηκαν πρόσωπα με αποδεδειγμένη προσφορά στον πολιτισμό και την πνευματική ζωή του τόπου.

Στο πλαίσιο της ίδιας εκδήλωσης ανακοινώθηκε και μια ακόμη σημαντική πρωτοβουλία του «Αληθώς». Ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας γνωστοποίησε ότι την παραμονή της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στις 14 Αυγούστου 2026, θα πραγματοποιηθεί νέα τελετή απονομής Βραβείων «Αληθώς», κατά την οποία θα τιμηθούν τρεις προσωπικότητες της σύγχρονης Ζακύνθου που έχουν αναλωθεί στην ιστορική έρευνα, στη λογοτεχνία, στην πνευματική δημιουργία και στην καλλιτεχνική έκφραση, ενώ παράλληλα έχουν σταθερά στηρίξει τις πολιτισμικές πρωτοβουλίες του Μορφωτικού Κέντρου. 

Όπως ανακοινώθηκε, τα βραβεία εκείνης της βραδιάς θα απονεμηθούν στους κ.κ. Ιωάννη Δεμέτη, Διονύση Σέρρα και Νίκο Μπιάζη-Σεντή, ως ένδειξη αναγνώρισης της μακρόχρονης προσφοράς τους στο πνευματικό και πολιτισμικό γίγνεσθαι της Ζακύνθου. Η ανακοίνωση έγινε δεκτή με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και θερμά σχόλια από το κοινό, το οποίο υποδέχθηκε με ικανοποίηση την προοπτική τιμητικής διάκρισης προσωπικοτήτων που έχουν συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης πολιτιστικής φυσιογνωμίας του νησιού. 

Η βραδιά ολοκληρώθηκε μέσα σε κλίμα συγκίνησης και πνευματικής ευφροσύνης, επιβεβαιώνοντας για μία ακόμη φορά τον σταθερό ρόλο του «Αληθώς» ως ενεργού πυρήνα πολιτισμού, λόγου και εκκλησιαστικής ευαισθησίας στη Ζάκυνθο.