Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Άξια και δίκαιη κριτική στον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο άσκησε ο Αρχιεπίσκοπος Φινλανδίας κ. Ηλίας, με αφορμή το πρόσφατο κήρυγμά του για τον Άγιο Σεραφείμ του Σαρώφ, την 1η Αυγούστου στη Μονή Αγίας Τριάδος – Αγίου Σεραφείμ στο Ντιβέγεβο.
Ο Πατριάρχης, αναπτύσσοντας την περί «ιερού πολέμου» θεολογία του – είναι, άλλωστε, η μόνη «θεολογία» που γνωρίζει - υποστήριξε πως δεν ήταν τυχαίο ότι η σοβιετική ατομική βόμβα αναπτύχθηκε στον τόπο όπου προσευχόταν ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ, αφήνοντας να εννοηθεί σαφώς ότι ο Άγιος «ευλόγησε» τη δημιουργία του ρωσικού πυρηνικού προγράμματος.
Πολύ σωστά ο Αρχιεπίσκοπος Φινλανδίας κ. Ηλίας απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την ερμηνεία, λέγοντας ότι «αυτό που εξέφρασε ο Πατριάρχης δεν είναι θεολογία, αλλά πολιτική ατζέντα» και τόνισε ότι «είναι βαθιά ανησυχητικό να συνδέει το όνομα του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ, ενός Αγίου της προσευχής, με την ευλογία ενός όπλου μαζικής καταστροφής».
Ο Αρχιεπίσκοπος Ηλίας επισημαίνει ακόμη ότι, «όταν ο Πατριάρχης Κύριλλος μιλά για τον Θεό με τη γλώσσα της πολιτικής, δεν κηρύττει πλέον το μήνυμα του Ευαγγελίου. Διακηρύσσει μια κρατική ιδεολογία». Υπενθυμίζει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία προσεύχεται σε κάθε Θεία Λειτουργία «υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου» και όχι για τη νίκη οποιουδήποτε στρατού.
«Δεν υπάρχει ορθόδοξο πυρηνικό όπλο», τονίζει χαρακτηριστικά, και προσθέτει ότι, ενώ τα κράτη μπορούν να συζητούν ζητήματα στρατιωτικής πολιτικής, αποστολή της Εκκλησίας δεν είναι να ευλογεί όπλα που μπορούν να προκαλέσουν μαζική καταστροφή.
Αναλυτικά η τοποθέτηση του Αρχιεπισκόπου Ελσιγκίου και πάσης Φινλανδίας κ. Ηλία έχει ως εξής:
Στα δάση του Σαρώφ γράφτηκαν δύο εντελώς διαφορετικές ιστορίες.
Στις αρχές του 19ου αιώνα εκεί ασκήτεψε ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ, ένας ασκητής που ζούσε μόνος του σε ένα μικρό κελί πίσω από τη μονή, τάιζε μια αρκούδα από το χέρι του και δεχόταν κάθε άνθρωπο που έφθανε στην πόρτα του. Έγινε ένας από τους πλέον αγαπητούς αγίους της Ρωσίας.
Έναν αιώνα αργότερα, στο ίδιο αυτό δάσος και, εν μέρει, μέσα στα ίδια κτήρια, κατασκευάστηκε το πρώτο πυρηνικό όπλο της Σοβιετικής Ένωσης.
Την 1η Αυγούστου 2026 οι δύο αυτές πραγματικότητες συνδέθηκαν μεταξύ τους.
Η ομιλία του Πατριάρχη Μόσχας Κυρίλλου, κατά την εορτή της μνήμης του Αγίου Σεραφείμ στη Μονή Ντιβέγιεβο, προκαλεί σοβαρά ερωτήματα. Ο Πατριάρχης υποστήριξε ότι δεν ήταν τυχαίο το γεγονός πως το σοβιετικό πυρηνικό όπλο αναπτύχθηκε ακριβώς στον τόπο όπου είχε προσευχηθεί ο άγιος. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, η δημιουργία του όπλου υπήρξε, κατά κάποιον τρόπο, καρπός των προσευχών του Αγίου Σεραφείμ.
Μεταξύ των ακροατών βρίσκονταν υψηλόβαθμα στελέχη του ρωσικού κρατικού μηχανισμού, υπεύθυνα για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας και πυρηνικών όπλων. Κλείνοντας το κήρυγμά του, ο Πατριάρχης προσευχήθηκε υπέρ της προστασίας της Ρωσίας, του Ορθόδοξου Προέδρου της και των ενόπλων δυνάμεών της.
Tο κήρυγμα αυτό δεν αφορά θεολογία. Πρόκειται για πολιτική ατζέντα.
Είναι σοκαριστικό ότι ο Πατριάρχης συνδέει την ευλογία ενός όπλου μαζικής καταστροφής με το όνομα του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ.
Η γνωστότερη ρήση του Αγίου είναι: «Απόκτησε την εσωτερική ειρήνη και χιλιάδες ψυχές θα βρουν κοντά σου την ηρεμία».
Το πυρηνικό όπλο αποτελεί το ακριβώς αντίθετο αυτής της φράσης.
Μία μόνο πυρηνική κεφαλή αρκεί ώστε χιλιάδες γύρω σου να αφανιστούν. Ανάμεσα στα δύο δεν υπάρχει περιθώριο διαφορετικής ερμηνείας.
Η Μονή του Σαρώφ φέρει μια αιματοβαμμένη ιστορία από την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης. Έκλεισε το 1927. Οι μοναχοί υπέστησαν τους διωγμούς των μπολσεβίκων και πολλοί εκτελέστηκαν. Τα ιερά λείψανα του Αγίου Σεραφείμ βεβηλώθηκαν και αφαιρέθηκαν.
Στα άδεια κελιά εγκαταστάθηκαν αρχικά άστεγα παιδιά που είχαν συγκεντρωθεί από διάφορες περιοχές της χώρας. Στη συνέχεια, η μονή μετατράπηκε σε στρατόπεδο κράτησης. Τελικά, το 1946, στην περιοχή ιδρύθηκε το ερευνητικό κέντρο σχεδιασμού πυρηνικών όπλων, καθώς το απομονωμένο δάσος προσφερόταν για δοκιμές χωρίς να γίνονται αντιληπτές και τα κτήρια υπήρχαν ήδη.
Η ίδια η πόλη του Σαρώφ εξαφανίστηκε από τους χάρτες. Αντικαταστάθηκε από την ονομασία Αρζαμάς-16, μια περιφραγμένη πόλη που επισήμως δεν υπήρχε και στην οποία κανείς δεν μπορούσε να εισέλθει χωρίς ειδική άδεια.
Εκεί κατασκευάστηκε η πρώτη σοβιετική ατομική βόμβα και εκεί συνεχίζεται μέχρι σήμερα η ανάπτυξη των ρωσικών πυρηνικών όπλων.
Το πυρηνικό όπλο δεν εγκαταστάθηκε στο Σαρώφ εξαιτίας της αγιότητας του τόπου. Εγκαταστάθηκε εκεί επειδή προηγουμένως η αγιότητα είχε εκδιωχθεί.
Σήμερα ο Πατριάρχης Κύριλλος αφήνει να εννοηθεί ότι το ερευνητικό κέντρο που ανεγέρθηκε πάνω στους τάφους των ίδιων των μοναχών της Εκκλησίας αποτελεί καρπό των προσευχών τους.
Οι νεομάρτυρες παρουσιάζονται έτσι ως εγγυητές του έργου εκείνων που τους καταδίωξαν.
Όταν ο Πατριάρχης Κύριλλος μιλά για τον Θεό με τη γλώσσα της πολιτικής, δεν κηρύττει πλέον το μήνυμα του Ευαγγελίου.
Κηρύττει μια κρατική ιδεολογία.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία προσεύχεται πάντοτε στη Θεία Λειτουργία «υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου» και όχι υπέρ της νίκης των όπλων μιας συγκεκριμένης χώρας.
Ορθόδοξο πυρηνικό όπλο δεν υπάρχει. Το κράτος ας σταθμίσει την ύπαρξη και τη χρήση των όπλων του. Αποστολή της Εκκλησίας δεν είναι να ευλογεί όπλα μαζικής καταστροφής
Ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ δεν είναι άγιος μόνο της Ρωσίας.
Είναι άγιος ολόκληρης της Εκκλησίας.
Η μνήμη του τιμάται και στις ακολουθίες της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Φινλανδίας, ενώ οι εικόνες του κοσμούν και τους δικούς μας ναούς. Είναι ιδιαίτερα αγαπητός στους πιστούς της Εκκλησίας μας.
Ο Άγιος Σεραφείμ υποδεχόταν κάθε άνθρωπο με τα λόγια: «Χριστός Ανέστη, χαρά μου!»
Τον καθένα.
Ακόμη και τους ληστές που τον χτύπησαν με τσεκούρι, αφήνοντάς τον ισόβια σκυμμένο. Και όμως, ο ίδιος παρακάλεσε τον δικαστή να μην τιμωρηθούν.
Η ταπείνωση του Αγίου Σεραφείμ και η λυγισμένη από τα τραύματα πλάτη του αποτελούν την αληθινή κληρονομιά της Ρωσικής Εκκλησίας.
Όχι το Αρζαμάς-16.
Έναν άγιο δεν μπορείς να τον στρατολογήσεις. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις το όνομά του ή την εικόνα του, όμως είμαι βέβαιος ότι ο ίδιος δεν θα το αποδεχόταν.
† Ηλίας
Αρχιεπίσκοπος Ελσιγκίου και πάσης Φινλανδίας
Το συγκεκριμένο θέμα είχαμε θίξει ήδη από το 2015, όταν δημοσιεύσαμε μια φωτογραφία με Ρώσο επίσκοπο να ευλογεί πανηγυρικώς τους ρωσικούς πυραύλους που θα επιχειρούσαν τότε στην Συρία, και εκφράσαμε τον προβληματισμό κατά πόσον η Ορθόδοξη Εκκλησία μπορεί να ευλογεί φονικά όπλα, χωρίς την παραμικρή αναστολή ή έστω δεύτερη σκέψη.
Τότε είχαμε αναφερθεί και στην παρέμβαση του θεολόγου Γεωργίου Βλαντή (Άρχοντος Ιερομνήμονος της Μ.τ.Χ.Ε.) σε μια συζήτηση, στο πλαίσιο συνεδρίου της Ευαγγελικής Ακαδημίας του Βερολίνου, η οποία δημοσιεύθηκε στον τόμο Ines-Jacqueline Werkner/Dirk Rademacker, Menschen geschützt - gerechten Frieden verloren? Kontroversen um die internationale Schutzverantwortung in der christlichen Friedensethik, Berlin 2013.
Ο Γεώργιος Βλαντής συνοψίζει με δυο λόγια τη θέση του: «Ας παίξουν όλοι σε άλλο εκκλησιαστικό ή πολιτικό πεδίο τα παιχνίδια τους. Θεολογικά δεν νομιμοποιούνται να μιλούν για ιερούς πολέμους. Κακά παραδείγματα από την ιστορία της Εκκλησίας δεν συγκροτούν μέρος της Παράδοσής της• αντιθέτως, συνιστούν υπενθυμίσεις σε επαγρύπνηση ενάντια στην παράχρηση του μηνύματός της».
Η «ευλογία» πυραύλων ξένισε ακόμα και τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία που ανέδειξαν το θέμα. Ενδεικτικά παραθέτω:
«Δεδομένου ότι η Ρωσία συνεχίζει να εμβαθύνει την στρατιωτική εμπλοκή της στη Συρία, η σύγκρουση λαμβάνει ολοένα και περισσότερο θρησκευτικές διαστάσεις. Στην φωτογραφία, επίσκοπος της ρωσικής ορθόδοξης εκκλησίας ευλογεί ρωσικούς πυραύλους που προορίζονται για αεροπορικές επιδρομές εναντίον Σύρων ανταρτών. Σύμφωνα με το Reuters, ο επίσκοπος ευλογεί τον πύραυλο πριν τοποθετηθεί στο ρωσικό αεροσκάφος.
Η ευλογία των πυραύλων πραγματοποιείται μετά την δήλωση του Πατριάρχη της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Κυρίλλου ότι η επέμβαση της Ρωσίας στη Συρία, η οποία γίνεται εναντίον των ανταρτών που είναι κατά του προέδρου της Συρίας Μπασάρ αλ- Άσαντ, είναι “ιερός πόλεμος”. “Η Ρωσία έλαβε μια υπεύθυνη απόφαση να χρησιμοποιήσει τις ένοπλες δυνάμεις της για την προστασία του συριακού λαού από την τυραννία των τρομοκρατών", δήλωσε τότε ο Μόσχας Κύριλλος».
Επειδή, τότε, η ανακοίνωση του Γραφείου Τύπου του Πατριαρχείου Αντιοχείας έκανε λόγο για παρερμηνεία των δηλώσεων του εκπροσώπου του Πατριαρχείου της Μόσχας π. Vsevolod Chaplin, απευθυνθήκαμε σε ρωσομαθή φίλο, ο οποίος γνωμάτευσε με υπευθυνότητα:
Tο ρωσικό κείμενο έχει ως εξής:
''борьба с террором в Сирии для России является священной"
Σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει: ''Η καταπολέμηση της τρομοκρατίας είναι για την Ρωσία ιερή''.
Σε κατά λέξη μετάφραση: ''Η πάλη με την τρομοκρατία στην Συρία είναι για την Ρωσία ιερή''.
Όπως βλέπουμε, η πρώτη λέξη σημαίνει την ''πάλη'', ή τον ''αγώνα'', έστω και την ''καταπολέμηση'', αλλά όχι ακριβώς τον πόλεμο με την έννοια του war, όπως την μετέφρασαν τα αγγλόφωνα sites. Βεβαίως η τελευταία λέξη σημαίνει ''ιερή'' σε κάθε περίπτωση.
Θεωρούμε, λοιπόν, με βεβαιότητα ότι ο π. Vsevolod Chaplin εννοούσε «ιερό πόλεμο», αφού – δυστυχώς – αυτό είναι που εκφράζει εν τοις πράγμασι η Ρωσική Εκκλησία. Έχει ενδιαφέρον ότι ο π. Vsevolod Chaplin απεπέμφη από την θέση του την παραμονή των Χριστουγέννων του 2015! Ήταν, από το 2009, επικεφαλής του Συνοδικού Τμήματος επί των Σχέσεων Εκκλησίας και Κοινωνίας.
Αυτά γράφαμε το 2015.
Το 2019 μια ομάδα κληρικών στο εσωτερικό της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αμφισβήτησε την πρακτική του αγιασμού του πυρηνικού οπλοστασίου της χώρας.
Οι Ρώσοι ιερείς ακολουθούν την παλιά παράδοση που επιβάλει τον αγιασμό των όπλων, ακόμη και όταν πρόκειται για πελώριους διηπειρωτικούς πυραύλους. Όμως ορισμένοι ιερείς πίστευαν τότε ότι οι διηπειρωτικοί βαλλιστικοί πύραυλοι ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία απ’ ότι ο ατομικός οπλισμός του στρατιώτη, που παραδοσιακά αποτελεί το συνηθέστερο αντικείμενο αγιασμού.
Το πυρηνικό οπλοστάσιο, όμως, είναι στην …πρώτη γραμμή του αγιασμού, αφού έχει και τον δικό του προστάτη άγιο, τον Άγιο Σεραφείμ του Σαρώφ (1754-1833), και ο λόγος είναι (sic) επειδή τα λείψανά του είχαν βρεθεί σε ρωσική πόλη που στεγάζει αρκετές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ας θυμηθούμε εδώ ότι στις 4 Σεπτεμβρίου 2007 συγκεντρώθηκαν στον καθεδρικό ναό του Σωτήρος Χριστού στην Μόσχα, διοικητές, βετεράνοι και υπάλληλοι της 12ης Κεντρικής Διεύθυνσης του Υπουργείου Άμυνας της Ρωσικής Ομοσπονδίας για μια εορταστικού χαρακτήρα "προσευχή", με αφορμή την 60ή επέτειο από την ίδρυση του συγκροτήματος πυρηνικών όπλων της Ρωσίας.
Σήμερα, ο Μόσχας Κύριλλος, με αφορμή την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τον συνεχιζόμενο για Πέμπτη χρονιά πόλεμο, είναι ο διαπρύσιος κήρυξ και ο ένθερμος προστάτης των ρωσικών φονικών πυραύλων.
Το θέμα θα πρέπει επειγόντως να απασχολήσει σοβαρά την σύγχρονη θεολογία, καθώς διαστρέφει και ανατρέπει την ουσία της διδασκαλίας του Χριστιανισμού.
