Νίκου Παλουμπιώτη: Mate Bianco

Mate Bianco 

Νίκου Παλουμπιώτη 

Από τη μία άκρη του Λευκού 

Ως την άλλη άκρη του Άσπρου 

Το καταμεσήμερο τα πάντα αφανίζει 

Το άυλο του λευκού που κρύβει και αποκαλύπτει 

Μνήμες στο παρελθόν και εποχές χωρίς χρόνο 

Μάθαμε για την αγάπη και γράμματα 

Γόνατα ξεφλουδισμένα και καρδιές 

Κανένας δεν σταυρώνει το λευκό μαξιλάρι 

Με το άσπρο νυφικό της στον άνεμο ξεχύθηκε 

Παραμυθία Νεφέλη νοερή – η Αγαπητικιά 

Πετάει κατά τη θάλασσα θέρος ατελεύτητο 

Ένα σημάδι σου να δω, μόνο ένα σημάδι 

«Απλά δώσε μου το μέλλον σου» 

Το σχήμα του Λευκού το πιάνεις και σου γλιστράει 

Το ασπράδι του Ήλιου αντικαθιστά την απουσία 

Στον ασβέστη φιλιώνουν τα ανόμοια 

Κάτασπρα σπίτια καμωμένα από γαλήνη και αρμονία 

Κυλάει το καλοκαίρι με όποιους καιρούς 

Της ελιάς λευκή η ξερολιθιά και ο άνεμος ιεροψάλτης 

Τα άσπρα βότσαλα λαμποκοπούν μεσ’ την σεμνή σιωπή τους 

Η αγνότητα του παρελθόντος βανίλια υποβρύχιο 

Πεζούλια ασβεστωμένα στου γιασεμιού την άσπρη ευωδιά

Και στης γαρδένιας το θυμίαμα 

Μην με παραξηγείς αν διασπάστηκα 

Απλά περιπλανιέμαι στο άσπρο μετάξι της νύχτας 

Που οι φωτιές του κλήδονα βάφουν 

«Άσε το μέλλον σου στα χέρια μου πια» 

Στο καλοκαίρι του ανέφικτου του λευκό χρειάζεται το Άπειρο 

Φιλί αγγέλου κρασί λευκό καλοκαιρινό μου 

Παλιές λαβωματιές να γιάνει 

Βιγλατόρισσα της μνήμης η ψυχή φεγγοβολά καθάριο δάκρυ 

Αρμύρα σε καρνάγια ερημωμένα 

Στην κόψη του γαλάζιου κύματος το τελευταίο άσπρο του αφρού 

Στο μόχθο των προσδοκιών αιώνες περιμένει η ανθρωπότης 

Καθώς δωρεές Ερώτων στα αζήτητα 

Στου Ήλιου τα πέτρινα σκαλιά 

Στου ανελέητου φωτός τη διαφάνεια Άσπιλο, αναλλοίωτο, αδιατάραχτο, αγέννητο 

Κατάματα στο μεσοκαλόκαιρο ο άνθρωπος ευπάτωρ 

Με κύματα χορεύει επίμονα στο κέντρο της ζωής 

Καθησυχαστικά, συνέχεια αδιάσπαστη «δίχα στεναγμών και φόβου» 

Πόρτα ανοιχτή μια λευκή σελίδα που δεν είναι απουσία λέξεων 

Καρδιά ανοιχτή το λευκό στην απουσία χρωμάτων 

Ποτέ μια άδεια σελίδα δεν έχει γνώση της αποστολής της 

Το πιο παρθένο μέρος, σαν του κοριτσιού το κρυφό λεύκωμα 

Που ξέρει, που θυμάται, που λιώνει 

Στα χαλάσματα με της αράχνες το βεγγαλικό Αναστάσιμο 

Βαδίζει θαρρετά στις περιοχές του μαύρου 

«Εκεί αν ακούσεις φασαρία μην σκιαχτείς 

Συγύρισμα για την Άνοιξη είναι» 

Σου γράφω γράμματα άσπρες σελίδες, δεν σου στέλνω κανένα 

«Από τη μία άκρη του Λευκού ως την άλλη άκρη του Άσπρου» 

Η απάντηση στα γράμματα που δεν μου έστειλες. 

Η γλώσσα του αιωνίου μυστηρίου 

Αυτή που ενώνει τους ανθρώπους με το Άπιαστο 

Ποικιλόθρονον μεταμορφωτικών ωραιοτήτων 

Εκεί που δεν υπάρχεις και ύστερα υπάρχεις

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΚΟΥΡΕΝΤΖΗ "ΑΝΩΤΕΡΗ ΟΛΩΝ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Για να διαβάσει κάποιος την ποιητική συλλογή του διάσημου μαέστρου Θεόδωρου Κουρεντζή «Ανώτερη όλων το καλοκαίρι» (εκδόσεις Ίκαρος, 2025), πρέπει να έχει γερό και ασυνήθιστο οπλισμό.

Πέρα από την αδιαμφισβήτητη ποιητική νοημοσύνη, πρέπει να διαθέτει αρχαιογνωσία, να έχει ικανή πρόσβαση σε ευρωπαϊκή παιδεία, γλωσσολογία, εκκλησιαστική υμνογραφία, αγιολογία, βυζαντινή οκτωηχία, να είναι μυημένος στην μουσική ποιητική και να έχει, ταυτόχρονα, αίσθηση του ρυθμού, καθώς τα ποιήματα πρέπει να διαβάζονται και ως παρτιτούρα. 

Ο ίδιος ο Κουρεντζής, άλλωστε, μας δίνει μια ολότελα δική του μουσική εικαστική έκθεση των ποιημάτων του, για να μας εισαγάγει στο δικό του ποιητικό σύμπαν. 

Ως εκ τούτου η ποίηση του Κουρεντζή δεν είναι εύκολη – ευτυχώς!- και προϋποθέτει άσκηση και σχοινοβασία. Δεν είναι, φυσικά, ποίηση συνθηματική ούτε διδακτική. Είναι ποίηση της απελευθέρωσης από κάθε συμβατικότητα και άνοιγμα σε μια ποιητική εσχατολογία. 

Ο Κουρεντζής είναι ένας μύστης και είναι, βέβαια, αυτός που εμπνέει τους μουσικούς του με πολλούς τρόπους. Ίσως ο πιο σημαντικός είναι μελέτη της ελληνικής ποίησης! Οι διεθνείς μουσικοί του Κουρεντζή ξέρουν τον Καβάφη απέξω! Επίσης, ο τρόπος που ζει και εργάζεται με τα σύνολά του ο μαέστρος, απαιτεί αυταπάρνηση, παρόμοια με μοναστικό τάγμα. 

Σε μια συνέντευξή του είχε πει: «Φανταστείτε έναν κόσμο κατασκευασμένο από την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Οχι μέσα από τις εκρήξεις των λέξεών του, αλλά μέσα από την κατανόηση του αντικειμένου». 

Ο Κουρεντζής, αν και ζει στην Ρωσία και μεγαλουργεί στην οικουμένη, παραμένει βαθιά και γνήσιος έλληνας. Ίσως γι’ αυτό έγραψε τον στίχο: «Η Ιωνική μου φύση με υπόταξε… με κατεύνασε». 

Το 2018 ίδρυσε ένα ξεχωριστό βυζαντινό φωνητικό σύνολο, την musicAeterna byzantina, αναγνωρίζοντας έτσι την μοναδικότητα της βυζαντινής μουσικής και επιδιώκοντας την διεθνή προβολή της. 

Ο ίδιος έχει δηλώσει ότι «στον κόσμο υπάρχει μόνο μία αναρχική κολεκτίβα με απόλυτη σωστή λειτουργία. Το Άγιον Όρος» και πιστεύει ότι όλοι οι άγιοι της Αιγύπτου ήταν οι μεγαλύτεροι θεωρητικοί του αναρχισμού γιατί έκαναν την επανάσταση της συνείδησης. 

Όλα τα παραπάνω – και πολλά ακόμα – αποτυπώνονται στις σελίδες της ποιητικής συλλογής του Κουρεντζή. 

Θα περίμενε κανείς να συναντά εκεί όρους και φράσεις της δυτικής μουσικής, αλλά …σκοντάφτει συνεχώς πάνω στην ορολογία της Ορθόδοξης εκκλησιαστικής υμνογραφίας και μουσικής. 

Για έναν αμύητο πρόκειται για ξένο κόσμο: Κοντάκιον, Οίκος, Ήχος β΄, Απολυτίκιον, ήχος γ΄, ακροστιχίδες (ΒΑΓΙΑ ΣΟΥ ΘΩΡΩ, σελ. 15, ΑΓΡΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣ, σ.65), κι ακόμα λέξεις ηχηρές όπως, Γερηφόρος και Πρήγιστος, Βοηδρομιώνος, Αστράνασσα, φωτολοίσθια, και βέβαια παντού εμφανίζονται άγιοι (αρχαίοι και νεώτεροι – από την Οσία Μελάνη στον Χρυσόστομο Σμύρνης), περιτρέχουν άγγελοι, ξεπροβάλλουν άνοιξες, περιφέρονται βαϊοφόροι και επιτάφιοι, μυρίζουν εαρινοί έρωτες και …αλλιώς ανέμελα καλοκαίρια. 

Στο Κοντάκιον 4 (σελ. 51) η βυζαντινή γλώσσα διαλέγεται με τη σύγχρονη, ο Υιός με την Μητέρα, η υμνογραφία με την ποίηση του Κουρεντζή. Τα δάνεια είναι απροκάλυπτα: «Φωτίζου, φωτίζου η νέα Ιερουσαλήμ», λέει η Μήτηρ του Κουρεντζή, ο οποίος τον δανείζεται από τον σπουδαίο υμνογράφο Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό (θ’ ωδή Κανόνος του Πάσχα), που, με τη σειρά του, τον δανείστηκε από τον προφήτη Ησαΐα. 

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι στίχοι που μιμούνται τον εκκλησιαστικό τρόπο γραφής, εν προκειμένω του Κοντακίου. Για παράδειγμα: 

Και έπιεν ύδωρ, εσκίρτησεν γαρ το βρέφος εν αναμνήσει εν τω σκότει της γαστρός του ευθύς ανεβόα 

… 

Ευθύς τε εσκίρτα τεταραγμένον 

εν τω σκότει της γαστρός 

το βρέφος ανεβόα αλαλάζον 

Προφανώς εδώ ο Κουρεντζής συγκινείται και αναπαράγει το βιβλικόν «εσκίρτησε το βρέφος εν τη κοιλία αυτής» (Λουκ. 1, 41), από την συνάντηση των δύο εγκύων, της Παναγίας και της Ελισάβετ, με το σκίρτημα να αφορά στο έμβρυο Πρόδρομο, που αναγνωρίζει τον Σωτήρα Χριστό. 

Αλλά και η στίξη του Κουρεντζή έχει πολλούς σταυρούς, (γ΄, σελ. 19), πολλά αποσιωπητικά (Κοντάκιον 2, σελ. 22), σταυρούς με παύλα στη βάση τους (ΙΙΙ, σελ. 47), τα μαθηματικά σύμβολα ανισότητας με μια γραμμή στη μέση να τα ενώνει (Ο Οίκος, σελ. 15 και 65), δηλαδή μια εντελώς προσωπική πρόταση εικαστικής στίξης στην ποίηση. Κι ακόμα ο Κουρεντζής διατηρεί, όπως στα Μηναία της Εκκλησίας, το κόκκινο χρώμα για τις σημαντικές ενδείξεις ή φράσεις του. Εννοείται πως επιλέγει το πολυτονικό, γιατί μάλλον το βλέπει σαν παρτιτούρα. 

Η σαλότητα και η απελπισία είναι διάχυτες, μα δεν οδηγούν σε απόγνωση, αφού υπάρχει η αγάπη (Ήχος β΄, σελ. 61). Εδώ το ποιητικό μοτίβο χτίζεται πάνω στην φράση «Αν είναι η αγάπη», σα να μας παραπέμπει διαρκώς στα λαϊκά άσματα «Αν είναι η αγάπη αμαρτία» και «Αν είναι η αγάπη έγκλημα».

Με δεδομένο το γεγονός της μελοποιημένης ποίησης, θα είχε τεράστιο ενδιαφέρον αν ο Κουρεντζής θα μελοποιούσε κάτι από την συλλογή του ή θα επέτρεπε σε κάποιον συνθέτη να το τολμήσει. Ή ποια μουσική, ποιους ήχους, θα επέλεγε για να συνοδεύσουν ή να διαλεχθούν αντιστικτικά με μια απαγγελία της ποίησής του. 

Πάντως, η «Ανώτερη όλων το καλοκαίρι» είναι μια πάμφωτη συλλογή, όπου το ζητούμενο είναι «Σαν ο έρωτας για ουρανό να ήταν το μοναδικό πράγμα που είχε σημασία σ’ αυτόν τον κόσμο και τίποτε άλλο» και "Μαζί για να πεθάνουμε αγκαλιά". 

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΑΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ (ΒΙΝΤΕΟ)

Ο ποιητής Γιώργος Κοζίας διαβάζει ποιήματά του από την ποιητική συλλογή του με τίτλο "Πολεμώντας υπό Σκιάν…" και υπότιτλο "Ελεγεία και Σάτιρες" (εκδόσεις "Περισπωμένη"). 

Ο Γιώργος Κοζίας διάβασε τα συγκεκριμένα ποιήματα στις 26 Νοεμβρίου 2016, στην πρώτη εκδήλωση του κύκλου "Πατρινοί συνθέτες - Πατρινοί Ποιητές", που διοργάνωσε το Καλλιτεχνικό Σύνολο "Πολύτροπον" (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), στο AN ART στην Αθήνα. 

Ήταν μία "προδημοσίευση" αφού η ποιητική συλλογή "Πολεμώντας υπό Σκιάν…" κυκλοφόρησε μέσα στο 2017.

   

Ο ποιητής διαβάζει ποιήματά του με τον δικό του, ξεχωριστό τρόπο, από τη συλλογή «ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ;» (Περισπωμένη, 2025), που παρουσιάστηκε στον χώρο των εκδόσεων «Περισπωμένη», στο κέντρο της Αθήνας, την Τετάρτη 13 Μαΐου 2026.

 

Νίκος Παλουμπιώτης: ΚΑΘ' ΟΔΟΝ...

Αικατερίνη Κεράτσα, Καθ' οδόν 

Νίκος Παλουμπιώτης: ΚΑΘ' ΟΔΟΝ...

Συναντηθήκαμε. Μιλήσαμε για το τότε και το κάποτε

Παρόλο που δεν ήμουν εκεί

Για ιστορίες τρομερές, για αγίους και για ήρωες

Μου είπε πως είναι φίλος μου

Το βλέμμα του ακηλίδωτο με το μαράζι του Έρωτα

Που σε πεινάει και σε διψάει για πάντα

Του λιογέρματος κόκκινα δόρατα, του βουητού της θάλασσας

Νόμιζα με είχες αφήσει πριν πολύ καιρό

Σε έναν κόσμο μόνο ανάμεσα σε όλους

Που καταγγέλλεται η μνήμη και ο Λόγος

Για απαντήσεις χωρίς ερωτήσεις

Για μια αυγή χωρίς ανατολή

Ένα βάθρο χωρίς άγαλμα

Μονομιάς, ξυστά του σύννεφου πάνω από στέγες

Πάνω από πρωτεύουσες και καταδικασμένες σκέψεις

Από παλιά ηφαίστεια, απ' τα αγιασμένα νερά των ποταμών

Πάνω από συρματοπλέγματα και καρδιές βομβαρδισμένες

Πέρα από τη νύχτα και τη μέρα

Στον υπέροχο εκείνο τόπο του έρωτα

Παράξενη αγάπη. Παράξενα ύψη και παράξενα βάθη.

Χώρα δίχως καιρούς και γλώσσες άμοιαστες που δεν ακούστηκαν ποτέ

Μαντεύτρα η πλάση γλυκιά μου Άνοιξη

Σταλαγματιά διάφανη στην πρωινή της δρόσο η αγνότητα

Σε ταπεινό βράχο ξωκλήσι Εκείνη

Νοικοκυρά των ουρανών η Λαμπρομάτα

Σκέπη αχειροποίητη φανερώνει παράδεισο το θάνατο

Καθώς το σπλάχνο Της κουρμπάνι

Όπως ο ήλιος στο κενό στερέωμα

Από την πηγή ενός άλλου Όντoς

Ωκεανός αγάπης και συ φοβάσαι το νερό

Τρανές και οι αχτίνες της καρδιάς

Ότι και η αγάπη ζωοδότρα που δεν έρχεται στην ώρα της

Η Κυριακή που πάντα αργεί, τα Σάββατα περιμένοντας

Τις Παρασκευές είμαι πάντα ερωτευμένος

Πάνω απ' το απέραντο λιβάδι ανύσταχτος

Επιγραφή σε γλώσσα ακατάληπτη, “Να φοράτε λευκά”

Σφιχτά χείλη, ακροδάχτυλα νεκρά, σάρκες θρυμματισμένες

Μάτια σφαλιστά ορθάνοιχτα με όλα τα μπλε του ουρανού μέσα τους

Τυφλοί και πολυόμματοι αντικριστά στην τρίτη Ανατολή

Λάρνακα χρυσή που ολοένα μετατοπίζεται

Τέμπλο αραχνοΰφαντο «αθάνατον και ανώλεθρον»

Το χώμα μετέωρο αφήνει τις μνήμες να μπαινοβγαίνουν

«Στάζει τη μέρα, στάζει τη νύχτα μνησιπήμων πόνος»

Στην ασημένια εσθήτα της νύχτας άγνωστοι τάφοι

Χωρίζουν φίλους συντρόφους εραστές

Φορτωμένοι παλιά όνειρα και κάτι ευτυχίες χάρτινες

Κοιμούνται χωρίς να λυπούνται

Ανύπαρκτοι επεκτείνονται στην ύπαρξη

Πετούν στη λήθη και αναδύονται ξανά

Στο κράτος των ομογενών «αι γλώσσαι παύσονται»

Τόπος κάλλους και δόξας καθώς αίματος και σκιών

Στη θερμότητα της νύχτας να μαντεύω το Ανέκφραστο

Νοσταλγίας στεναγμοί, η νεκρή σιωπή

Και υπάρχει και η άλλη σιωπή

Η ύψιστη μορφή επικοινωνίας που ερμηνεύει τα Άρρητα

Ανάμεσα στις δυο σιωπές γεννιούνται όλα τα ερωτήματα

Τόπος που βοά συνεχώς τον Άφθαστο

Ο Λόγος που κοινοποιείται  αφού γίνει άφαντος

Που ενώ είναι άδειος, υπάρχει το κενό

Το κενό ως δυνατότητα στο απρόβλεπτο

Αυτό που κάποιοι ονομάζουν τρελό

Σαν τη φωνή καλωσορίσματος στο διαλάλημα του αγγέλου

Σάμπως από έναν ύπνο «και τα οστά υμών ως βοτάνη ανατελεί»

«Εκτός τούτου συνίστασθαι» κι ο φόβος με έχει παίγνιο

Έσκυψε σα να θέλει κάτι να μου πει

Εντάξει. Τον θάνατό μας όλοι τον οφείλουμε

«Έσθ' όπου το δεινόν ευ»

Αν η ύπαρξη είναι ενοχή, οι τύψεις είναι η μόνη απόδειξή της

Οι τύψεις που δεν έχουν οι άνθρωποι ας γίνουν τύψεις του Ουρανού

Μια διαφάνεια η Αλήθεια των πραγμάτων

Καθώς της ίδιας υφής ο Λόγος

Γυρίζω κλαίγοντας μέσα μου αντίς με χαρά

Φαρμακωμένος ο αιώνας

Και οι ποιητές με αίμα και καρδιά λιγοστεύουν

Λίγη η ζωή, μεγάλη η ψυχή

Που όταν χάνεται βρίσκεται

Που γνωρίζεται όταν γίνει άφαντη

Και ο θάνατος λάμψη μυστική

Θα χωρίσουμε μόνο για μια στιγμή, μου είπε

Και εγώ παραπατάω.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΡΟΝΙ ΜΠΟΥ ΣΑΜΠΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο βιβλιογράφος, ποιητής, άοκνος μελετητής και κριτικός λογοτεχνίας Δημήτρης Δασκαλόπουλος, πέθανε σε ηλικία 87 ετών το μεσημέρι του Σαββάτου, 30 Μαΐου 2026. Υπήρξε, αναμφισβήτητα, μια σημαντική μορφή των ελληνικών γραμμάτων, με πολλές τιμητικές διακρίσεις. 

Γεννήθηκε στην Πάτρα το 1939 και σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας (ΕΚΠΑ). Εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα (1962-1996) και ήταν παντρεμένος με τη φιλόλογο και συγγραφέα Μαρία Στασινοπούλου. 

Οι ποιητικές του συλλογές είναι οι εξής: Απόπλους (ιδιωτική έκδοση, 1963), Επιστροφές (εκδ. Ίκαρος, 1973), Αλφαβητάρι, Εφτάστιχα γυμνάσματα (εκδ. Ολκός, 1976), Νέκυια (εκδ. ΕΛΙΑ, 1978), Γράμματα στον Ερμόλαο, (Δυσκολίες γραμματικού) (εκδ.ΕΛΙΑ, 1981), Φωνές της σιωπής, [Αλφαβητάρι-Νέκυια-Γράμματα στον Ερμόλαο], (εκδ. Γνώση, 1982), Κλειδούχος μοίρα (εκδ. Διάττων, 1993), Σκοτεινή πανσέληνος, Ποιήματα 1963-1993 (εκδ. Νεφέλη, 1999), Υπαινιγμοί (εκδ. Γαβριηλίδης, 2007), Με δίχτυ τον άνεμο (εκδ. Κίχλη, 2015), Τα χρόνια που θα’ ρθουν 1958-2018 (εκδ. Πατάκη, 2022). 

Με αφορμή την αναχώρηση του ποιητή, θυμόμαστε ότι στην μεγάλη αραβική εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed, δημοσιεύτηκαν στα αραβικά, ποιήματα του Δημήτρη Δασκαλόπουλου. 

Τα ποιήματα μετέφρασε από τα ελληνικά στα αραβικά ο Λιβανέζος Ρόνι Μπου Σάμπα, πτυχιούχος Αραβικής Φιλολογίας και Θεολογίας, μεταφραστής και δάσκαλος της Αραβικής Γλώσσας στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του Πανεπιστημίου Αθηνών, υποψήφιος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνεργάτης της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας και υπεύθυνος των εκδόσεων Μασάρ. 

Από την εποχή των σπουδών του στην Ελληνική Φιλολογία, στο Πανεπιστήμιο Πατρών, ο Ρόνι Μπου Σάμπα ασχολείται συστηματικά με τις μεταφράσεις ελλήνων ποιητών στα αραβικά και πολλές μεταφράσεις του δημοσιεύονται σε φιλολογικά περιοδικά και εφημερίδες. Συνεργάστηκε επί χρόνια με την ευρείας κυκλοφορίας στον αραβικό κόσμο εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed. 

Στο πλαίσιο αυτής της συνεργασίας δημοσιεύτηκαν και τα ποιήματα του Δημήτρη Δασκαλόπουλου τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική μορφή της αραβικής εφημερίδας, με φωτογραφία του ποιητή. 

Μέχρι τώρα ο Ρόνι Μπου Σάμπα έχει δημοσιεύσει μεταφράσεις του στα αραβικά πολλών ελλήνων ποιητών. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι έχει δημοσιεύσει ποιήματα των: Νίκου Γκάτσου, Γιάννη Ρίτσου, Κωνσταντίνου Καβάφη, Οδυσσέα Ελύτη, Γιώργου Σεφέρη, Κικής Δημουλά, Τάσου Λειβαδίτη, Μανώλη Αναγνωστάκη, Μιχάλη Γκανά, Ιουλίτας Ηλιοπούλου, Κωστή Μοσκώφ, Τίτου Πατρίκιου, Μενέλαου Λουντέμη, Αργύρη Χιόνη, Σ.Σ. Χαρκιανάκη, π. Παναγιώτη Καποδίστρια, Άθω Δημουλά, Ματθαίου Μουντέ, Ολυμπίας Καράγιωργα, ένα άρθρο μελέτη για τον Λίβανο στο ημερολόγιο του Σεφέρη, το διήγημα του Αντώνη Σαμαράκη «Ζητείται ελπίς», κ.α. Επίσης, έχει δημοσιεύσει στα αραβικά ποιήματα των Πατρινών ποιητών: Μαρίας Λαϊνά, Έρσης Σωτηροπούλου, Διονύση Καρατζά, Βασίλη Λαδά, Αντώνη Σκιαθά, Γιώργου Κοζία, Κώστα Λογαρά και έπεται συνέχεια.

Το μεταφραστικό έργο του Ρόνι Μπου Σάμπα κορυφώνεται με την έκδοση Ποιητικής Ανθολογίας Ελλήνων Ποιητών στα αραβικά, από το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδος, που έχει παρουσιαστεί σε διεθνείς εκθέσεις βιβλίου στον αραβικό κόσμο. 

Ο Ρόνι Μπου Σάμπα μετέφρασε και δημοσίευσε τα παρακάτω ποιήματα του Δημήτρη Δασκαλόπουλου. Εφήμερη αιωνιότητα, Προσωπογραφία, Τα χρόνια που θά 'ρθουν και Fragmenta 3 από τις συλλογές: Με δίχτυ τον άνεμο (2015), Επιστροφές (1973), Κλειδούχος μοίρα (1993), Απόπλους (1963) αντίστοιχα.

Σημειώνουμε ότι η μετάφραση ποιημάτων του Δ. Δασκαλόπουλου στα Αραβικά μας παραπέμπει στον Κ.Π. Καβάφη, που είναι αγαπημένος ποιητής του αραβικού κόσμου, και στον οποίο ο Δασκαλόπουλος είχε αφιερώσει πολλές μελέτες του. 

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΖΙΑ «ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ;» ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Φωτογραφίες - βίντεο: Ιδιωτική Οδός

Στον χώρο των εκδόσεων «Περισπωμένη», στο κέντρο της Αθήνας, πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 13 Μαΐου 2026, η παρουσίαση της ποιητικής συλλογής του ποιητή Γιώργου Κοζία «ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ;» 

Για την ποιητική αυτή συλλογή μίλησαν η Άννα Αφεντουλίδου, κριτικός λογοτεχνίας, Γεν. Γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων και η Βαρβάρα Ρούσσου, κριτικός ποίησης. 

Ο ποιητής διάβασε ποιήματά του με τον δικό του, ξεχωριστό τρόπο.

   

Η νέα αυτή ποιητική συλλογή του Γιώργου Κοζία (Περισπωμένη, 2025), που έχει πάρει πολλές καλές κριτικές, είναι υποψήφια για το Βραβείο Ποίησης 2026 του περιοδικού «Ο αναγνώστης». 

- Από το 2017 και σταθερά ανά τετραετία μια ποιητική συλλογή αποτελεί την επιμονή του ποιητή στο ήδη κατακτημένο υψηλό και συχνά προφητικό ύφος. Βασικότερο γνώρισμα το ισχυρότατο διακείμενο από το φάσμα της παγκόσμιας γραμματείας και την Ιστορία. 

ΒΑΡΒΑΡΑ ΡΟΥΣΣΟΥ 

- Ο ποιητής αντί να ανατρέξει, να αναλογιστεί και να μνημονεύσει, αντί να χύσει για άλλη μία φορά δάκρυα για το σβησμένο επαναστατικό ήθος, προτιμά να φωνάξει και να εκραγεί, εγκαταλείποντας τα πάντα και λατρεύοντας μόνο αποκαΐδια. 

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ 

- Για τον ποιητή, ο άνθρωπος είναι «ανίατα περαστικός», ένα σώμα που αδυνατεί να ριζώσει στο σήμερα, παγιδευμένο σε έναν αιώνα κενό νοήματος. Το θεμελιώδες ερώτημα μετατοπίζεται: δεν είναι πλέον το «ποιος είμαι;», αλλά το «σε ποιον αιώνα υπάρχω;». 

ΑΓΑΘΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

"ΤΩΝ ΘΥΡΩΝ ΚΕΚΛΕΙΣΜΕΝΩΝ" ΤΟΥ ΤΑΚΗ ΠΑΠΑΤΣΩΝΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΒΡΕΤΤΑΚΟΥ

Ο ποιητής Τάκης Παπατσώνης

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

O ποιητής από νωρίς έχει συλλάβει την σημασία του "των θυρών κεκλεισμένων"...

Άλλωστε ο Ιησούς "των θυρών κεκλεισμένων" εισήλθε προς τους μαθητές του μετά την Ανάσταση.

Για να δηλώσει και την μυστική λατρεία, την "εσωτερική πια λατρεία" που λέει ο Τάκης Παπατσώνης. 

Η λατρεία στην Ορθόδοξη Εκκλησία γίνεται - δυστυχώς συχνά - υπόθεση αυτοπροβολής, εξουσίας, εξωστρέφειας άνευ προηγουμένου και επομένου. 

"Ο κρυπτός της καρδίας άνθρωπος" μοιάζει να μη χωράει σ' αυτή την πρακτική, που πολλές φορές είναι και αντιαισθητική. Επικρατεί ο θόρυβος αντί της σιωπής, τα κενά λόγια αντί της καινής διαθήκης, ο βερμπαλισμός αντί της λιτότητος. 

Αλλά πάντοτε ...τρυπώνει, ακόμα και "των θυρών κεκλεισμένων" ο "κρύφιος εορταστής" που λέει ο Παπατσώνης. Αυτός που γιορτάζει "εν αγνοία των άλλων χριστιανών"¨...

Ο Μάνος Τασάκος σημειώνει για το ποίημα αυτό: 

Θαρρῶ ὅτι στό ποίημα αὐτό ἔχουμε δηλωμένη, (μέ σαφῆ τρόπο), τήν ἀδιαφορία τοῦ Παπατζώνη γιά τά μεγαλόσχημα καί τά ἠχηρά της ἐκκλησίας. Καί ὄχι μόνο. Προσέξτε τόν στίχο «ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἄλλων χριστιανῶν» καί «ἔξω ταγμένου χρόνου» – ἡ ἀντίθεση μέ τόν διπλανό δέν εἶναι ἐδῶ ἀντίθεση ἀνάμεσά σε ἕναν πιστό καί σέ ἕναν ἄπιστο, ὅπως θά περίμενε κανείς, ἀλλά ἀνάμεσα σέ ἐκείνους πού ἐνστερνίζονται τήν ἀπέριττη πνευματικότητα τῆς πίστης καί σέ ἐκείνους πού ἁπλῶς ἀκολουθοῦν τό τυπικό λειτουργικό της, μόνο κατ’ ὄνομα χριστιανοί καί ἐντελῶς ἀνυποψίαστοι γιά τά βαθύτερα τῆς συνείδησης. Οἱ ἀποχρώσεις εἶναι ἴσως μέ δυσκολία ὁρατές, ἀλλά ὑπάρχουν καί ἔστω καί ἀσύγγνωστα, καταδεικνύουν τήν ἄποψη τοῦ Παπατζώνη γιά τά ἀσήμαντα καί τά παρεκκλίνοντα μέ τά ὁποῖα ἀσχολεῖται ἡ ἐπίσημη ἐκκλησία.
Ὅμως ἐτοῦτα δέν εἶναι τά μόνα, (καί μᾶλλον δέν εἶναι τά κύρια), πού ἀπορρέουν ἀπό τό ποίημα. Σέ μία ἑρμηνεία ἐξωθρησκευτική, τό νόημα εἶναι ἐπίσης σαφές καί καθολικό – ἡ δημιουργία εἶναι πάντοτε μία ὑπόθεση ἐσωστρεφής, ἡ προσπάθεια μοναχική, τό βίωμα μοναδικό καί αὐστηρά προσωποποιημένο. Οἱ ἀλλαγές στήν συνείδηση δέν μποροῦν νά εἶναι ἀποτέλεσμα μαζικῶν συμμετοχῶν καί συνομιλιῶν, οἱ μεταβολές καί τό ἀποτέλεσμα τῆς δημιουργίας δέν προκύπτουν ποτέ ἀπό συναθροίσεις ὅπου οἱ συγκλίσεις τείνουν πάντοτε στόν μέσο ὄρο, στήν ἁπλοϊκότητα, στήν ἐπιφάνεια. Τῶν θυρῶν κεκλεισμένων εἶναι ἡ μετάφραση τῆς ἀπόσυρσης τοῦ Ἰησοῦ στήν ἔρημο, ἡ ἀπόλυτη ἀπομόνωση, ἕως ὅτου ἐπιστρέψει τελείως μεταρσιωμένος. Εἶναι ὅμως καί κάτι ἀκόμη, ἡ ἀντίθεση στήν ἔννοια τοῦ ποιμνίου, τῆς ὁμαδικῆς πίστης. Ὁ καθείς μοναχός θά εὕρει τόν δρόμο γιά τήν Ἀνάσταση, (γιά νά μιλήσουμε μέ ὅρους θεολογικούς) καί οὐδείς ξένος δέν ἠμπορεῖ νά βοηθήσει τήν ἀνάβαση στόν Γολγοθά. Δέν εἶναι τυχαῖος ἄλλωστε καί ὁ στίχος Paratum est cor ejus γιά τή σπουδαία Θυσία, γιά τόν Παπατζώνη ἡ ἐνασχόληση μέ τό πνεῦμα, μέ τήν λογοτεχνία, μέ τήν ποίηση, ἔχει πάντοτε ἕνα τεράστιο κόστος, εἶναι μιά ἄποψη πού διατρέχει τό σύνολο σχεδόν τῆς ποίησής του. Παρόλο πού τό ποίημα «Τῶν θυρῶν κεκλεισμένων» ἡ (ἐλάχιστη) κριτική δέν τό πιστεύει ἀπό τά καλύτερα τοῦ Παπατζώνη, ἡ γνώμη μου εἶναι ἀρκετά διαφορετική. Ἐκτός ἀπό ὅλα τα προρρηθέντα, νομίζω ὅτι εἶναι καί ἀπό τά ἐλάχιστα ὅπου ὑποβόσκει ἀδιόρατη εἰρωνεία γιά τούς κάτ΄ ὄνομα πιστούς καί τούς μεγαλόσταυρους τῆς ἐκκλησίας. Κι αὐτό ἀπό μόνο του προσδίδει στούς στίχους μία ἀξία.

ΤΑΚΗΣ ΠΑΠΑΤΣΩΝΗΣ (1895-1976)
Των θυρών κεκλεισμένων

Συμβαίνει να σωπαίνει κάποτε η Εκκλησία,
παρ’ όλο που τελείται γιορτή επιβλητική.
Μην έχοντας καμπάνες, άμφια και λιτανεία,
ξεχύνεται η διάθεση όλη η εορταστική
στην εσωτερική πια λατρεία, καθιερωμένη
σε τέτοιες περιστάσεις. Καθώς ο διπλανός σου
αγνοεί τι πανηγύρι μέσα σου έχει στηθεί,
μια και δεν συμμετέχει σε τίποτα γνωστό του,
ξυπνάει και σ΄ αντικρύζει κι' ευθύς αναρωτάται:
πώς έτσι ο γείτονάς μου ξανάνθισε αδοκήτως;
ποιο Πάσχα του Κυρίου, έξω ταγμένου χρόνου,
γιορτάζει εν αγνοία των άλλων χριστιανών;
Αδιάφορος προς όλα, ο κρύφιος εορταστής.
Paratum est cor ejus για τη σπουδαία θυσία.
Στολίζει τους βωμούς του, υψώνει τη Χαρά
και τη μετουσιώνει σε σκεύη αχτιδωτά.
Μ΄ ευλάβεια αναλίσκει το περιεχόμενό τους
κι ύστερα κάμνει απόλυση, τελείως μεταρσιωμένος.
Σημαίνουν τότε εντός του μυριάδες οι καμπάνες,
με τέτοιο αλαλαγμό τους, που ουδέποτε χαλκός
τραγούδησε στη γη μας με τόσην ευφροσύνη,
με τόση φωτεινότητα και τόσο διαυγώς.

Στο "Κεκλεισμένων των θυρών" ο Νικηφόρος Βρεττάκος μας προτρέπει:

Κλείσου τώρα και γνέσε,
μαλλί του ήλιου, το αίμα σου,
ζώσε τον κόσμο. Γίνου κλωστές,
ώρα να υφάνουμε.
...Γύρω από την
ερημιά της ελπίδας, χρειάζεται ο κόσμος
έναν ορίζοντα

Κεκλεισμένων των θυρών, λοιπόν, μαζί με τους ποιητές του κόσμου για "Παρηγορία και φως, στους ώμους του κόσμου."

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ (1912-1991)
Κεκλεισμένων των θυρών 

Αυτή την τραχύτητα
των λέξεων, ψυχή μου, πως τη μπορείς;
Χαμήλωσε τώρα, ή σώπασε,
όπως οι πέτρες, ή όπως
ο άλαλος πόνος, ή άλλαξε.
Γίνου κάτι άλλο. Κάτι σαν την αφή
του ήλιου στα δάχτυλα
του τυφλού.
Κλείσου τώρα και γνέσε,
μαλλί του ήλιου, το αίμα σου,
ζώσε τον κόσμο. Γίνου κλωστές,
ώρα να υφάνουμε.
Χρειάζεται ο κόσμος ρούχα ψυχή μου,
για ώρες βροχής, για ώρες ανέμου,
για ώρες αφέγγαρης λύπης
και νύχτας. Γύρω από την
ερημιά της ελπίδας, χρειάζεται ο κόσμος
έναν ορίζοντα. Γίνου καθώς
απάνω απ’ τους λόφους κάποτε ο Μάης
βροχούλα μετάξινη:
Παρηγορία και φως, στους ώμους του κόσμου.

[Από την ενότητα «Η Λιτανεία των Σκεπασμένων Προσώπων», 1961]

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ: Ελύτης ο "εν ετέρα μορφή" ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τον θάνατο τού μεγάλου ποιητή Οδυσσέα Ελύτη και σήμερα Κυριακή 22 Μαρτίου 2026, μαζί με την εφημερίδα Η Καθημερινή κυκλοφόρησε προς τιμήν του ένας συλλεκτικός τόμος 240 σελίδων, που εξετάζει τις σημαντικότερες στιγμές της ζωής και του έργου του. 

Η συμβολή του στην εξέλιξη της ελληνικής ποίησης, η ανάδειξη της ελληνικότητας, το Άξιον Εστί, το βραβείο Νόμπελ, η σχέση του με τη ζωγραφική, η αναγνώριση στο εξωτερικό. Επίσης, μια ξενάγηση στο Μουσείο «Σπίτι του Ελύτη» από την Ιουλίτα Ηλιοπούλου.

Για την έμπνευση του Ελύτη από την Εκκλησιαστική υμνογραφία, την αγιογραφία και την αγιολογία έγραψε ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, με τίτλο: Ελύτης ο "εν ετέρα μορφή". 

ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΣΤΟΝ ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΤΟΜΟ - ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ'

Την Κυριακή 22 Μαρτίου 2026, μαζί με την «Καθημερινή» κυκλοφορεί ένας συλλεκτικός τόμος αφιερωμένος στον Οδυσσέα Ελύτη, τον νομπελίστα ποιητή που ενώνει όλους τους Έλληνες 30 χρόνια μετά τον θάνατό του. 

Πρόκειται για μια έκδοση 240 σελίδων, με 16 σημαντικές υπογραφές, σπάνιες συνεντεύξεις και φωτογραφίες, η οποία καλύπτει διάφορες πλευρές του βίου και του έργου του Οδυσσέα Ελύτη. 

Οι συνεντεύξεις που περιλαμβάνονται στην έκδοση δίνουν μια εικόνα των απόψεων του Ελύτη για την ποίηση και την τέχνη, καθώς και για τη ζωή γενικότερα. 

Η παρουσία και η συμβολή του στην ελληνική ποίηση παρουσιάζεται μέσα από κείμενα των Ευριπίδη Γαραντούδη, Διονύση Καψάλη, Δώρας Μέντη, Paola Minucci και Παντελή Μπουκάλα. 

Η Κίρκη Κεφαλέα σχολιάζει το πώς η Ελλάδα απεικονίζεται στην ποίηση του Ελύτη και η Νάντια Στυλιανού τη σχέση του με τον γαλλικό υπερρεαλισμό. 

Για το Άξιον Εστί και τη μελοποίησή του - αλλά και γενικά για τις μελοποιήσεις του έργου του - γράφουν ο Χρήστος Νίκου, ο Γιώργος Κουρουπός και ο ίδιος ο ποιητής. 

Η σχέση του Ελύτη με τη ζωγραφική -και ειδικά με τον Θεόφιλο- είναι το θέμα που πραγματεύονται οι Αντώνης Κωτίδης, Τάκης Μαυρωτάς και Όλγα Μεντζαφού. 

Για τις μεταφράσεις των έργων του γράφει ο Γιώργης Φωτόπουλος, ενώ ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος ασχολείται με το εκκλησιαστικό στοιχείο στο έργο του και η Τζίνα Καλογήρου με τον Ελύτη στην εκπαίδευση. 

Τέλος, η Ιουλίτα Ηλιοπούλου παρουσιάζει το Μουσείο «Σπίτι του Ελύτη» και τις δραστηριότητές του. «Οδυσσέας Ελύτης, 

Η άφθαρτη ποίηση» κυκλοφορεί την Κυριακή 22 Μαρτίου με την «Καθημερινή». 

Όραμα και πράξη στην ποίηση του Γιώργου Κοζία

 

«Πολεμώντας υπό σκιάν», «Εξάγγελος», «Τι αιώνα κάνει έξω;

Εκδόσεις Περισπωμένη

                                                                               εξόριστε Ποιητή,

                                                                             στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;

                                                                             Οδυσσέας Ελύτης.

 

του Δημήτρη Παπανικολάου*

Αν η Ποίηση αντανακλά από τους ουρανούς, τη μαγική εικόνα των αρχετύπων και της αιώνιας ομορφιάς, οι ποιητές ως δέκτες αποκρυπτογραφούν ό,τι εφανερώθη μυστικά από τη σιωπή των άστρων, εκφράζοντας με πυρετική γραφή το αισθητικό αποτύπωμα της ενατένισης και της αποκάλυψης των κρυμμένων αληθειών.

Ο Γιώργος Κοζίας, πιστός της Ποίησης, εμβαπτίζεται στα νάματά της, αναπαριστώντας με λέξεις ακριβών νοημάτων τις εκπορευόμενες έννοιες από «τα αχανή ανάκτορα της μνήμης»¹ και την αχρονική ουσία της ψυχής. Στην αρμονική αυτή σύζευξη, όπου ενοραματικά και διαισθητικά γίνονται αισθητά τα ηχητικά κύματα του σύμπαντος, ο ποιητής διαμεσολαβεί και εμπνευόμενος διαλογικά αντιφωνεί και τα μεταλαμπαδεύει σε ύλη ονειρική. Τα δώρα της ποίησης που μας προσφέρει, είναι μια συνηγορία στην εκλέπτυνση του βίου, με την ακαταμάχητη έλξη του Έρωτος, που πάντα επενεργεί και θάλλει στου σώματος τη μνήμη, καθώς εναντιώνεται στη λήθη. Γι’ αυτό κανοναρχεί επαναληπτικά λόγια και εικόνες, απαντώντας με υπαρξιακή αγωνία και στοχασμό, στο αίνιγμα του κόσμου. Με τη συσσωρευμένη ποιητική ενέργεια, εξακτινώνει τις κυοφορούμενες ιδέες και επιδρά στην γλωσσική εκφορά των νοουμένων, εκφράζοντας με ρυθμολογία και μετρική αναλογία, «ήχους από την πρώτη ποίηση της ζωής μας».² Έτσι, από τα μονοπάτια του νου και τα άδυτα της ψυχής, αντλεί αναμνήσεις και συναισθήματα και τα μετουσιώνει με σκέψη και φαντασία σε αρχιτεκτονικά άρτιες ποιητικές συνθέσεις.

Στην τελευταία του συλλογή με τίτλο «Τι αιώνα κάνει έξω;», διερευνά και απαντά με τη γραφή του, για ό,τι τεκταίνεται εξακολουθητικά, διερωτώμενος τι μένει στου χρόνου το πέρασμα. Με γρηγορούσα συνείδηση και με ψυχικά αποθέματα εκ της βιωμένης εμπειρίας κοπιάζει νυχθημερόν για να προλάβει τον καιρό. Αντιμάχεται με τη βίαια μεταβαλλόμενη συνθήκη, ορίζοντας ως αντίβαρο τις συντεταγμένες τής ευαισθησίας του και επιζητεί διακαώς την επικοινωνία με το έτερον.

«...Οι μέρες μας περνούν γεμάτες πάτρωνες και ανία

Σε ποια πατρίδα, σε ποιο χώμα, σε ποιο χρόνο

σε ποια μνήμη, φωνή θα βγάλεις;

Γυμνός και μόνος στο βασίλειο της Ανάγκης

Δούλος στρατώνος       

Μοίρα σου η Δημοκρατία της πλάνης και του Μαμωνά

 

Άχ Φραγκοράφτη, άχ, Χνούδι μου

μας έφαγε ο ερημόκαμπος!»

 

Καταθέτει το απόσταγμα των μελετημένων θέσεών του, με τη μνήμη σταθερή αξία των προσανατολισμών του, αναζητώντας διέξοδο από τους εγκλεισμούς και τους επαπειλούμενους αποκλεισμούς των ορθοφωνούντων, ένεκα των καταδυναστευτικών επιρροών του «αρνητικού πνεύματος»³ που διαχέεται απειλητικά στο κοινωνικό σώμα.

«Ο ποιητής θα απαρνηθεί το άσμα του

ο στρατηγός θα τρέμει τις διαταγές του

ο ιερέας θα φοβάται τον άμβωνά του

 

Δεν είναι η Λειψία, δεν είναι το Ντεπώ

Ο Μαύρος Ήλιος του Αούστερλιτς

Της Αιγύπτου η πανούκλα

Δεν είναι η μάχη των Εθνών

Κι ο τάφος που ισιώνει τον καμπούρη

 

Καλογιάννο, Καλογιάννο

σπλαχνίσου τον άνθρωπο που τραυλίζει στον αιώνα του!»

 

Με την εν λόγω συλλογή, κλείνει τον κύκλο μιας επίπονης δημιουργικής πορείας και με συνειδητή απεύθυνση προς τον καθένα, αποστέλλει ό,τι πολύτιμο είχε εξορύσσει από την διακεκαυμένη ζώνη του νου, -εκεί όπου «η Ομορφιά, δεν είναι παρά η αρχή του Τρομερού»,-⁴ ως μηνύματα-σήματα ενός ελλοχεύοντος κινδύνου. Η συλλογή αποτελεί το απαύγασμα της τεχνικής ενός κατακτημένου ύφους γραφής, εμβαθύνοντας παράλληλα το περιεχόμενο, με τις έννοιες να ορίζουν την ποιητική και τη φιλοσοφία του, εκφράζοντας εν είδει προφητείας τη συλλογική μοίρα της ύπαρξης.

«Είδα χλωμή την πόλη των Φοινικόδεντρων

Σιωπηλό τον χρυσό κορυδαλλό

Τότε ακούστηκε η σφυρίχτρα του προφήτη

Που πας, Αμνέ του Θεού;

 

Λαοί φεύγουν, μετάνθρωποι έρχονται

στέκονται ανάποδα στην άβυσσό τους

σε αρχαίους τάφους, σε στέρνες

σε πηγάδια, μάσκες νεκρικές

κούφια κορμιά

ψυχές σκεβρωμένες στο Εγώ τους

 

Κάτω από το άστρο του Σκορπιού

Που πας, Αμνέ του Θεού;

 

Δούλε της Amazon, εργάτη του Ντιτρόιτ

Σκλάβε της Μαύρης Θάλασσας

Άνεργε του Πάτερσον

Νέοι Ιησού του Ναυή μας οδηγούν

 

Ξυπνάει ο χαλκός

Κι ο θάνατος βογκά, Πόλη διαλεχτή!

Οι κραυγές στην καρδιά της σάλπιγγας ηχούν

 

Γκρεμίζοντας

                     γκρεμίζοντας

                                         γκρεμίζοντας

στα χαρακώματα, στους πύργους

στις επάλξεις, στο Υπερπέραν

 

Δούλε, εξέσπασάς με

Δούλε, εξέσπασας ως πάνθηρ στην Νέα Ιεριχώ

 

Και με τα νύχια γράψε

στο χώμα επάνω το σωτήριον

 

ΣΑΛΠΙΣΤΕ, ΣΑΛΠΙΣΤΕ, ΙΣΩΣ ΓΙΝΕΙ ΚΑΠΟΙΟ ΘΑΥΜΑ!»

Διερωτάται επί των θεμελιωδών ζητημάτων για το μηδέν, το άπειρον, το Είναι και μη Είναι, την αρχή και το τέλος των πραγμάτων, προτείνοντας την αισθητική θεώρηση του κόσμου έναντι της δυσαρμονίας και του χάους. Εμφορούμενος από τα ιδεώδη των νοητών ανταποκρίσεων και αντανακλάσεων, προεκτείνει την τέχνη του έως τα απώτατα εκφραστικά σημεία ενός ιδιότυπου εξπρεσιονισμού. Μεταγράφει τα συλλογικά πάθη και τη δική του αγωνία σε στοχευμένη διαμαρτυρία, καθώς οι μηχανισμοί των εξουσιών διαμορφώνουν ανεπαισθήτως μια απανθρωποποιημένη πραγματικότητα που τείνει να καταστεί συνήθεια.

Μετέχει στο γίγνεσθαι, θέτοντας εαυτόν σε κάθε κοινωνική ενέργεια και διερωτώμενος για τη βία, αποφαίνεται «με λογισμό και μ’ όνειρο»5 για ό,τι αποσιωπάται και αποκρύπτεται, εγκλωβίζοντας τα δρώντα υποκείμενα. Προτάσσει λόγο και πράξη, δίνοντας σώμα και ψυχή, ως αποδεικτικά στοιχεία μετοχής. Προσδίδει, έτσι, στη φωνή του αναγνωρίσιμο τόνο, ταυτότητα και ιδιοπροσωπία. Δεν υποστέλλει τις σημαίες της αισθητικής, που ύψωσε εν μέσω καταιγίδας και, παρά τους ενάντιους ανέμους, αποτολμά τον πλου «πρόσω ηρέμα».⁶

«Θύελλες, θύελλες μας παρασέρνουν

Κι άλλοι νεκροί περνούν

δίπλα στους κέδρους

κάτω από τον Πολικό Αστέρα

 

Κι εμείς τι μνημονεύουμε;

Τριήμερα με λίγο στάρι

Εννιάμερα, όσα τα τάγματα των Αγγέλων

Τεσσαρακοστά, Ετήσια

Λαζάρου και Θωμά

και καθημερινής σε ξένο χώμα

 

να ρίχνεις τα δίχτυα στον μέγα Γενισέι

και ψυχούλα να μη βρίσκεις!

 

Ώ! Ποτάμι της απέραντης Ενότητας

Περνούν οι απόντες σαν τους γερανούς

Κι εμείς τι μνημονεύουμε;

Γυρνώντας και ξαναγυρνώντας μες στη δίνη

κοιτάμε τους θλιμμένους ουρανούς

Μάρτυρας ας είναι τούτος ο αγέρας – το ανώνυμο

κερί, ο τάφος Ουσάκοφ, το λιβάνι

 

Κι αυτός που μαχόταν και δεν μάχεται πια

Ώ! ποτάμι της απέραντης Ενότητας

Από άλλη όχθη σε αποχαιρετά

 

Ματιόρα, σε αγαπώ!

 

Έρχεται το τέλος, έρχεται πεινασμένο για λάφυρα

Σαν παγοθραυστικό και μας τσακίζει

Υψώνοντας λευκά οστά

Τρώγοντας και πίνοντας τρέλα και λησμονιά».

Δεν διστάζει να αναμετρηθεί με τους Δασκάλους, συνομιλώντας με τα μεγάλα πνεύματα της Ποίησης. Εμφανείς οι επιρροές από τους ποιητές Διονύσιο Σολωμό, Μίλτο Σαχτούρη, Μανόλη Αναγνωστάκη, Κώστα Καρυωτάκη, Πάουλ Τσέλαν, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Μπόρις Πάστερνακ και Μπέρτολ Μπρέχτ. Οι εκλεκτικές συγγένειες και η δημιουργική αφομοίωση των έργων τους αντιφεγγίζει και φανερώνει μια νέα εκφραστική δυναμική στη γραφή του.

«...Όταν προβάλει η αυγή κροκάτη

κι οι παλιοί Κορδελιέροι ξαναμοιράσουν τα χαρτιά

Ελευθερία – Ισότητα – Άδελφοσύνη

 

...βαθιά να μπαίνει το μαχαίρι και να δείχνει

ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΑ!»

Στον «Εξάγγελο», σε άνιση πάλη και αγώνα, γράφει στον χρόνο των συντελεσθέντων πραγμάτων, θίγει με αιχμηρό τρόπο την ασχήμια της εποχής και δείχνει την ευθύνη ενός εκάστου.

«...Κάθε ομορφιά θα μαραθεί και θα σβήσει

όπου βασιλεύει σκουλήκι

και μούχλα και σήψη

Το σάβανό σου υφαίνουμε Γη

κι υφαίνουμε μέσα κατάρα διπλή

Υφαίνουμε το ανύφαντο

που μας καταδιώκει

υφαίνουμε καβάλα σ’ έναν τάφο

ακαταπαύστως...»

Λογίζει ως καθήκον του την υπέρβαση των καθημερινών πραγμάτων, αφού εξαντλήσει τη μετοχή του σε αυτά, προτάσσοντας πνευματική ετοιμότητα για να αντιμετωπιστεί κάθε αδικία. Υπερβαίνει τη διά του πόνου μονοδιάστατη έκφραση, επαληθεύοντας το παράλογο και την παλιά κατάρα, με αναφορά στα τραγικά πρόσωπα του αρχαίου μύθου.

«Ο Πελίας θρηνεί για τον τυφλό Θάμυρι

με τη λύρα του σπασμένη στα πόδια

Ο Μαρσύας διδάσκει αυλό τον εραστή του

Ακατάπαυστα ο Όκνος γνέθει ένα σχοινί κορδόνι...»

Στη συλλογή «Πολεμώντας υπό σκιάν», διακρίνεται ποιητική αδεία, εν είδει αποφθεγμάτων, υποδόρια ειρωνεία, με μια αυστηρή κριτική ματιά πάνω στα πράγματα και τους ανθρώπους.

Ως αγωνιστής της ζωής αποστρέφεται τις αλλοζονικές και εγωιστικές συμπεριφορές. Σάτιρες που δεν χαρίζονται σε κανέναν, ελεγείες για ό,τι μας συνέχει και μας θλίβει για τον φόβο, την ερημία, την αδυναμία να ζήσουμε.

«Οι προσπάθειές μας υπήρξαν ατελέσφορες

εκπλιπαρώντας μισό γραμμάριο ελευθερίας,

στα ωραία πάρτι γενεθλίων να κλαίμε,

τα γαλήνια μνημόσυνα να γελάμε…

Ποιοί λεηλάτησαν τα σπίτια

των επιθυμιών και των πόνων,

τα εφηβικά κορμιά, τα ερωτικά ενδύματα;

Τι χάσαμε, τι μας πήραν οι ύπατοι

οι ντελικάτοι θάνατοι, οι τελετάρχες φίλοι;

 

Οξυγόνο με δόσεις πάλι μας τάζουν

και με θλιμμένο ύφος

σε αμήχανες κηδείες με άνθη μας χλευάζουν»

Με συνείδηση και αυτογνωσία αναφέρεται στην προσδοκία για ό,τι παραμένει δυνάμει να φανεί. Αναστοχάζεται της ζωής του το ταξίδι και με αναγωγική αναφορά των βιωθέντων σε μαρτυρία, προβαίνει στον απολογισμό όλων των απονενοημένων διαβημάτων, πριν την πτώση των γενναίων στα ματωμένα πεδία. Αναγιγνώσκοντας τα αγγελτήρια, για ό,τι χάθηκε στη σκόνη του χρόνου, αποχαιρετά με νοσταλγία τους απογοητευμένους εραστές.

Ποιος ποιεί την νήσσαν;

Ποιος τα όνειρα θάπτει και θρηνεί απαρηγόρητος;

Πότε η ψυχή και το πνεύμα του ουρανού θα λάμψει στο σκοτάδι;

Ποια μουσική δονεί το Είναι με τον άμετρο ρυθμό του επέκεινα;

Ο Γιώργος Κοζίας απαντά με πύρινους στίχους και δραματικούς τόνους, αρνούμενος αφηγήματα, παραινέσεις και συναλλαγές στα εμπορεία και τα χρηματιστήρια του ψεύδους.

«...Η τοκογλυφία στέγνωσε τις καρδιές,

μάρανε τα νυφικά κρεβάτια,

τ’ αηδόνι έπαψε να κελαηδεί «Δικαιοσύνη»,

κι ο Ερμής, πάτρωνας των κλεφτών,

στην πολιτεία διαλαλεί:

 

«Κανάγιες, το ψωμί της Goldman Sachs σας τρέφει!»

 Εξαργυρώνει την αλήθεια του με αίμα, παρηγορώντας τους «πεινώντες και διψώντες»⁷ για αθανασία και γράφει τα νικητήρια των απανταχού πολιορκημένων, με της τέχνης τη μεθυστική παρηγορία.

«...Τι μένει εδώ, τι πάει σε άλλον ουρανό

δρέποντας, δρέποντας άνθη;

Βέβηλα τα ιδανικά

Συντροφιά με το εφ’ ώ ετάχθη.

 

Κάθε μέρα μια έκτακτη πολιορκία...

 

ενός λεπτού «ανακωχή» λέξις τετριμμένη.

Η ύλη ολολύζει ή καγχάζει;

 

Ορμάει το Αδιέξοδο κι υπέροχα μας σφάζει».

Η «μελοποίηση έργων του»⁸ από τον συνθέτη Θάνο Μικρούτσικο, αποτελεί την αισθητική κορύφωση μιας πρωτόφαντης σύζευξης λόγου και ήχου, έμπνευσης και επινοητικότητας, όπου η μελωδία, σαν άλλη ψαλμωδία, υμνεί την ομορφιά, κομίζοντας της μουσικής ποιητικής τα δώρα.

«...Οι ώρες θα περνούν, θα γυρίζουν τ’ άστρα,

οι ουρανοί θα παίζουν μπλουζ στην ερημιά μου...»

Ο Γιώργος Κοζίας πασχίζει για το ποιητικά δέον και, αν χρειαστεί σχίζει τα χαρτιά του, καίγοντας τις όποιες βεβαιότητες, για να μας προσφέρει στο τέλος την πεμπτουσία της τέχνης του ως «αγγελικό και μαύρο, φως».⁹

Σημειώσεις: 

1.Ιερός Αυγουστίνος. «Εξομολογήσεις». Χ 8,13. Μετάφραση: Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου. Εκδόσεις Πατάκη. Αθήνα 1997 και στο έργο του Paul Ricoeur, «Η μνήμη, η ιστορία, η λήθη». σ.163. Μετάφραση: Ξενοφών Κομνηνός,. Εκδόσεις Ίνδικτος. Αθήνα 2013 

2. Κ.Π.Καβάφη. «Φωνές». Ποιήματα (1896-1918). σ.95. Ίκαρος Εκδοτική Εταιρεία. Αθήνα 1982 

3. Gilles Deleuze. «Ο Νίτσε και η Φιλοσοφία». σ. 86. Μετάφραση: Γιώργος Σπανός,. Εκδόσεις Πλέθρον. Αθήνα 2002 και στο έργο, Friedrich Nietzsche. «Η γενεαλογία της ηθικής». II.11. σ.80-83. Μετάφραση-επιμέλεια: Ζήσης Σαρίκας. Εκδόσεις Νησίδες. Θεσσαλονίκη 2001 

4. Rainer Maria Rilke. «Ελεγείες του Ντουΐνο». σ.359. Μετάφραση: Άρης Δικταίος. Εκδόσεις Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος. Αθήνα 1983 

5. Διονύσιος Σολωμός. «Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι»-«Σχεδίασμα Γ΄». σ.208. Ποιήματα και πεζά. Εκδόσεις Εξάντας. Αθήνα 1990. 

6. Οδυσσέας Ελύτης. «Ιδιωτική οδός». σ.79. Εκδόσεις Ύψιλον/βιβλία. Αθήνα 1990 

7. Καινή Διαθήκη. «Τέταρτος Μακαρισμός, του κατά Ματθαίον». (Μτθ, 5:6). Αποστολική Διακονία Εκκλησίας της Ελλάδος. Αθήνα 1981. 

8. Θάνος Μικρούτσικος. «Πέντε κείμενα. σ.9-28. Μετά μουσικής». σ. 31-41. «Η γη τσακισμένο καράβι». Ποίηση Γιώργος Κοζίας, William Blake, σ.42-49. «Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες». σ.51-53. Ποίηση Γιώργος Κοζίας. Απαγγελία από τον ηθοποιό Δημήτρη Παπανικολάου. Βιβλίο-CD. Εκδόσεις Γαβριηλίδης. Αθήνα 2013. 

9. Γιώργος Σεφέρης. «Το φως». σ.228. «Ποιήματα». Ίκαρος Εκδοτική. Αθήνα 1982 

*Ο Δημήτρης Παπανικολάου είναι συγγραφέας.