Δημήτριος Βασιλάκης: Προς αναζήτηση ελληνικού μουσικού προσώπου - Με αφορμή μια συνέντευξη του Ξενάκη στον Θεοδωράκη

Το Εργαστήριο Ελληνικής Μουσικής και η Φιλαρμονική Εταιρεία Κερκύρας προγραμμάτισαν ένα επιστημονικό συνέδριο, με θέμα «Νεοελληνική Μουσική. Ζητήματα Ιστορίας και Ιστοριογραφίας», το οποίο θα γινόταν στην Κέρκυρα από 13 έως και 15 Μαρτίου 2020. Ένα συνέδριο στη μνήμη του εμβληματικού Κερκυραίου μουσικολόγου Σπύρου Μοτσενίγου (1911-1970), ο οποίος μας κληροδότησε ένα μοναδικό Αρχείο Νεοελληνικής Μουσικής, που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Ωστόσο, τα δεδομένα σε σχέση με την πανδημία Covid-19 στη χώρα μας οδήγησαν στη ματαίωση του συνεδρίου μόλις έξι ημέρες πριν την έναρξή του. Η εξέλιξη αυτή δεν πτόησε τους διοργανωτές και άμεσα αποφασίστηκε η έκδοση ενός συλλογικού τόμου, ο οποίος θα περιείχε τα πονήματα που είχαν ήδη ετοιμαστεί για να παρουσιαστούν στο συνέδριο. Αποτέλεσμα είναι ένας πολύτιμος τόμος, ο πέμπτος των εκδόσεων του Μουσείου Μουσικής της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κερκύρας. Στις 400 σελίδες του συγκεντρώνονται εικοσιτέσσερα πρωτότυπα μελετήματα νέων και παλαιότερων εκλεκτών ερευνητών με ποικιλία θεμάτων που χρονικά εκτείνονται από τον 16ο αιώνα έως τις παρυφές του 21ου. 

Ανάμεσα στα μελετήματα και ένα που παρουσιάζει για μας ξεχωριστό ενδιαφέρον:

Δημήτριος Βασιλάκης, Προς αναζήτηση ελληνικού μουσικού προσώπου: Με αφορμή μια συνέντευξη του Ξενάκη στον Θεοδωράκη. 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, ολόκληρο το σχετικό κείμενο.

   

D.A. Vasilakis, Xenakis interviewed by Theodorakis: In search for the quintessence of Hellenic music.

The problem of “Greekness” in the fields of literature, history, philosophy and art has been the subject of several English- and Greek-speaking publications recently. Thepresent paper aims at contributing on this ongoing discussion by drawing on a rarelymentioned interview of Iannis Xenakis, which appeared in the magazine Ταχυδρόμος [Courier] in 1963. Xenakis decided to respond to the questions by reproducing an in-terview that he gave to no less than Mikis Theodorakis short before the latter’s depar-ture from France. They were friends since 1954, when Theodorakis first came to Paris.The central theme of the interview is the problem of Greekness in Xenakis’ music andmore generally in 20th-cent. Greece. In this chapter, I exhibit the main motives of thediscussion, accompanied by a critical commentary. Xenakis’ answers form the basis,so that I discuss various aspects of what constitutes the “quintessence of Greekness”in music. I do this in a dialogical manner, as far as possible, bringing in the discussionthe views of Yannis Ioannidis (1930-) and M. Hadjidakis among others. I focus on five points: tradition as folklore, geometrical-mathematical structure, innovation, varietyand the protean dimension.

Δείτε και την ανάρτηση μας:

Dimitrios A. Vasilakis: Hellenism and Christianity: Petros Vrailas-Armenis on the Constituents of Modern Greek Identity

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΞΕΝΑΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΕΣΣΙΑΝ ΑΠΟ ΤΟ 6ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΧΙΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Το φετινό 6ο Φεστιβάλ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ που πραγματοποιήθηκε στη Χίο από 1-9 Ιουλίου 2022, περιλάμβανε και ένα σημαντικό αφιέρωμα στον οικουμενικό συνθέτη Ιάννη Ξενάκη (1922-2001), με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. 

Την Τετάρτη 6 Ιουλίου στο «Ομήρειο» Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Χίου, έλαβε χώρα ένα διπλό αφιέρωμα: στον Ιάννη Ξενάκη και τον Ολιβιέ Μεσσιάν (1908-1992), για τα 30 χρόνια από το θάνατό του. 

Ένα αφιέρωμα – διάλογος, μεταξύ δασκάλου και μαθητή. 

Μαθητής του Olivier Messiaen και συνεργάτης του Le Corbusier, ο Ξενάκης υπήρξε μία εξαιρετικά ιδιάζουσα προσωπικότητα του 20ού αιώνα, του οποίου το έργο γεφυρώνει τη μουσική με την αρχιτεκτονική και τα μαθηματικά. 

Στο «Ομήρειο» ο κατ’ εξοχήν ερμηνευτής του Ξενάκη στα έργα του για πιάνο, ο Ερμής Θεοδωράκης, παρουσίασε την Ευρυάλη για σόλο πιάνο (1973), που αφιερώθηκε από τον συνθέτη στην πιανίστα Marie-Françoise Bucquet. Το έργο βασίζεται σε μια τεχνική που επινόησε ο Ξενάκης στις αρχές της δεκαετίας του 1970, που ονομάζεται δενδροστοιχίες - πολλαπλασιασμοί μελωδικών γραμμών και δημιουργούνται από ένα "γενετικό" περίγραμμα. Ο Ε. Θεοδωράκης καθήλωσε με την ερμηνεία του σε ένα έργο άκρως απαιτητικό, το οποίο απέδωσε με πρωτοφανή φυσικότητα και το οποίο θεωρείται από τα πιο σημαντικά έργα του συνθέτη για σόλο πιάνο. 

 

Αναμφισβήτητα ο Ερμής Θεοδωράκης έχει κατακτήσει τον Ξενάκη, τον έχει κάνει κυριολεκτικά κτήμα του και μεταδίδει στο κοινό αυτή την ξεχωριστή σχέση του με το έργο του μεγάλου συνθέτη. Δεν πρόκειται απλώς για μια δεξιοτεχνική απόδοση, αλλά για μια «σωματική» και πνευματική σχέση με τον συνθέτη και το έργο του. 

Στο «Ομήρειο», επίσης, προβλήθηκε ένα σπουδαίο βίντεο με τον Ανδρέα - Ρολάνδο Θεοδώρου να ερμηνεύει μοναδικά το περίφημο «Κέρεν» του Ξενάκη για σόλο τρομπόνι. Ένα εντυπωσιακό βίντεο - παραγωγή της ALLEA III που εδρεύει στη Βοστώνη και ιδρύθηκε από τον Θόδωρο Αντωνίου. 

Το έργο Keren του Ιάννη Ξενάκη για σόλο τρομπόνι είναι το μοναδικό που συνέθεσε ο σπουδαίος Έλληνας συνθέτης για σόλο πνευστό όργανο. Γράφτηκε το 1986 για έναν θρύλο του οργάνου αυτού, τον Μπένι Σλούχιν, ο οποίος το πρωτοπαρουσίασε στις 19 Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου στο Στρασβούργο. Η ονομασία του έργου Keren σημαίνει «κέρας» στα εβραϊκά και παραπέμπει στις εβραϊκές ρίζες του σολίστα. Το Keren απαιτεί από τον ερμηνευτή του δεξιοτεχνία και αντοχή. Παρ’ όλες τις δυσκολίες του, αποτελεί έργο ανθολογίας στο σύγχρονο ρεπερτόριο για σόλο τρομπόνι.

 

Στην ίδια εκδήλωση, ο νεαρός και ταλαντούχος Χρυσόστομος Σακελλαρόπουλος, απέδωσε με δυναμισμό το έργο Rebonds B του Ξενάκη, γραμμένο για ένα εκτελεστή κρουστών. 

Ακολούθησε το περίφημο Κουαρτέτο για το τέλος του χρόνου, για βιολί, κλαρινέτο, βιολοντσέλο και πιάνο του Μεσσιάν, που απέδωσαν με ευαισθησία οι μουσικοί: 

Πέτρος Χρηστίδης, βιολί 

Παναγιώτης Γιαννάκας κλαρινέτο 

Κωστής Θέος, βιολοντσέλο 

Θάλεια Παπαδοπούλου, πιάνο. 

Ο Γάλλος συνθέτης Olivier Messiaen, ένας μαίτρ του 20ού αιώνα, έγραψε το κουαρτέτο το 1940 όσο ήταν κρατούμενος σε γερμανικό στρατόπεδο αιχμαλωσίας. Η πρεμιέρα έγινε στις 15 Ιανουαρίου του 1941 στο στρατόπεδο με εκτελεστές τον ίδιο το Messiaen, τρεις συγκρατούμενούς του και με ακροατήριο τους αιχμαλώτους του στρατοπέδου και τους Γερμανούς φύλακες. Το έργο, διάρκειας 50 λεπτών, με αναφορές στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, είναι το εμβληματικότερο της εποχής του και ανήκει πλέον στο διεθνές ρεπερτόριο μουσικής δωματίου. Ένα έργο που είχε την σπάνια ευκαιρία στο «Ομήρειο» να ακούσει ζωντανά το κοινό. 

Ο Ερμής Θεοδωράκης στο Μουσικό Σχολείο Χίου, ενώπιον όλων όσοι συμμετείχαν στο Φεστιβάλ, ερμήνευσε το έργο Mists του Ξενάκη, και αυτήν την ερμηνεία παραθέτουμε στο βίντεο που ακολουθεί. Το έργο Mists (1981, γραμμένο για τον Αυστραλό Ρότζερ Γούντγουωρντ), είναι διάσημο για τις σημειογραφικές του καινοτομίες, όπου η γραμμικότητα διαλέγεται εκρηκτικά με τα ηχητικά νέφη και τις σιωπές. 

Ο Ερμής Θεοδωράκης μίλησε, επίσης, διεξοδικά στους μουσικούς του Φεστιβάλ και για άλλα πιανιστικά έργα του Ξενάκη, ενώ απάντησε και σε σχετικές απορίες.

 

Ήταν μια σπουδή στο έργο του Ξενάκη, που προσέφερε το 6ο Φεστιβάλ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ, το οποίο χάρη στην καλλιτεχνική διευθύντρια Ελευθερία Λυκοπάντη και τον καλλιτεχνικό σύμβουλο, συνθέτη Αλέξανδρο Καλογερά, επιμένει ελληνικά και ποιοτικά, δίνοντας μοναδικές ευκαιρίες προσέγγισης της σύγχρονης μουσικής του 20ού αιώνα.

Keren του Ιάννη Ξενάκη για σόλο τρομπόνι (Βίντεο)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Εκατό χρόνια συμπληρώθηκαν σήμερα από την γέννηση του μεγάλου Ιάννη Ξενάκη (29 Μαΐου 1922–4 Φεβρουαρίου 2001) που ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες και αρχιτέκτονες του 20ού αιώνα, διεθνώς γνωστός ως Iannis Xenakis. 

Ως γνωστόν, οι πρωτοποριακές συνθετικές μέθοδοι, που ανέπτυξε συσχέτιζαν τη μουσική και την αρχιτεκτονική με τα μαθηματικά και τη φυσική, μέσω της χρήσης μοντέλων από τη θεωρία των συνόλων, τη θεωρία των πιθανοτήτων, τη θερμοδυναμική, τη Χρυσή Τομή, την ακολουθία Φιμπονάτσι κ.ά. Παράλληλα, οι φιλοσοφικές του ιδέες για τη μουσική έθεσαν καίρια το αίτημα για ενότητα φιλοσοφίας, επιστήμης και τέχνης, συμβάλλοντας στο γενικότερο προβληματισμό για την κρίση της σύγχρονης ευρωπαϊκής μουσικής των δεκαετιών του 1950 και 1960. 

Ήδη από το 1938, όταν πέρασε στην Αρχιτεκτονική στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ο Ξενάκης έδωσε μεγάλη προσοχή στα μαθηματικά και τη φυσική και άρχισε να μελετά τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, και να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη σχέση των μαθηματικών και της μουσικής. Η επίδραση του έργου του είναι μέχρι σήμερα εμφανής στο μουσικό στερέωμα. 

Με αφορμή, λοιπόν, την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννησή του, το δημιούργημα του άλλου σπουδαίου έλληνα συνθέτη Θόδωρου Αντωνίου, η ALEA III, με έδρα τη Βοστώνη, ανέβασε στο youtube ένα εκπληκτικό βίντεο με το έργο Keren του Ιάννη Ξενάκη για σόλο τρομπόνι, το οποίο ερμηνεύει ο σολίστ Ανδρέας Ρολάνδος – Θεοδώρου, κορυφαίος μουσικός της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών. 

Το έργο Keren του Ιάννη Ξενάκη για σόλο τρομπόνι είναι το μοναδικό που συνέθεσε ο σπουδαίος Έλληνας συνθέτης για σόλο πνευστό όργανο. Γράφτηκε το 1986 για έναν θρύλο του οργάνου αυτού, τον Μπένι Σλούχιν, ο οποίος το πρωτοπαρουσίασε στις 19 Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου στο Στρασβούργο. Η ονομασία του έργου Keren σημαίνει «κέρας» στα εβραϊκά και παραπέμπει στις εβραϊκές ρίζες του σολίστα. Το Keren απαιτεί από τον ερμηνευτή του δεξιοτεχνία και αντοχή. Παρ’ όλες τις δυσκολίες του, αποτελεί έργο ανθολογίας στο σύγχρονο ρεπερτόριο για σόλο τρομπόνι. 

Ο ερμηνευτής του έργου Ανδρέας Ρολάνδος – Θεοδώρου ήταν υπότροφος της International Ensemble Modern Academy τις χρονιές 2010-2011 όπου δίπλα στους Uwe Dierksen, Sava Stoianov και Saar Berger ανέλυσε τίς σύγχρονες σημειογραφίες έργων όπως: Ιάννης Ξενάκης(Keren), Luciano Berio (Sequenza V), Mauricio Kagel (Atem), John Cage (solo for sliding trombone, Ryoanji), έργα τα οποία παρουσιάστηκαν σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση από τον ίδιο. Ως εκ τούτου, ο Ανδρέας Ρολάνδος – Θεοδώρου έχει θητεία στη σύγχρονη μουσική, την οποία ευαγγελίζεται με γνώση και δυναμισμό στο ευρύτερο κοινό. 

Η ερμηνεία του στο Keren αποτελεί σπουδή και είναι απολύτως φυσική, καθώς έχει κατακτήσει τα ερμηνευτικά κλειδιά, τα οποία συνεχώς του αποκαλύπτουν και του επιτρέπουν νέες προσεγγίσεις. Επιτυγχάνει ακριβώς αυτό που έλεγε ο Ξενάκης: «Δημιουργία σημαίνει βασικά νέο-κοίταγμα. Και από το νέο-κοίταγμα προκύπτουν νέες μορφές και νέες ιδέες». 

Έχει παρουσιάσει επανειλημμένως το έργο, σε διάφορους χώρους και με διαφορετικές συνθήκες. Όμως, στο βίντεο που επιμελήθηκε η ALEA III και ο συνθέτης Αλέξανδρος Καλογεράς, το Keren του Ξενάκη από τον Ανδρέα Ρολάνδο – Θεοδώρου, μπαίνει σε έναν χώρο Ξενάκειο. Σε χώρο φυσικό, αρχαιολογικό, φωτεινό. Σα να ακούμε τον ίδιο τον συνθέτη: «Είμαι Κλασσικός Έλληνας που ζει στον εικοστό αιώνα».

ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΑΝΝΗ ΞΕΝΑΚΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 4 Φεβρουαρίου 2021, από τον θάνατο του οικουμενικού συνθέτη Ιάννη Ξενάκη (Βράιλα 1922- Παρίσι 2001).

Του χρόνου (2022) θα έχουμε μια ακόμα σημαντική επέτειο για τον μεγάλο συνθέτη. Συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννησή του. 

Οι πρωτοποριακές συνθετικές μέθοδοι που ανέπτυξε συσχέτιζαν τη μουσική και την αρχιτεκτονική με τα μαθηματικά και τη φυσική, μέσω της χρήσης μοντέλων από τη θεωρία των συνόλων, τη θεωρία των πιθανοτήτων, τη θερμοδυναμική, τη Χρυσή Τομή, την ακολουθία Φιμπονάτσι κ.ά. Παράλληλα, οι φιλοσοφικές του ιδέες για τη μουσική έθεσαν καίρια το αίτημα για ενότητα φιλοσοφίας, επιστήμης και τέχνης, συμβάλλοντας στο γενικότερο προβληματισμό για την κρίση και τον επαναπροσδιορισμό της σύγχρονης ευρωπαϊκής μουσικής των δεκαετιών του 1950 και 1960. 

Ο ίδιος ο Ξενάκης σε συνέντευξή του είχε πει: «Η μουσική είναι και αυτή μια έκφραση, δεν μπορεί παρά να απαρτίζεται από αυτά τα άλλα, τις άλλες εκφράσεις. Επομένως, χωρίς φιλοσοφία, χωρίς μαθηματικά, χωρίς την ιστορία, η μουσική δεν μπορεί να υπάρξει, δεν έχει νόημα. Τα μαθηματικά, άλλωστε, χωρίς μουσική, χωρίς φιλοσοφία, δεν μπορούν να υπάρξουν. Δεν μπορούν να υπάρχουν χωρίς τις εικαστικές τέχνες, χωρίς την τέχνη γενικά. Ίσως αυτή είναι η σπουδαιότερη συνεισφορά μου ή τουλάχιστον ο χώρος στον οποίο δούλεψα τόσα χρόνια». Μας είπε επίσης το μεγαλειώδες για μένα: "Γράφω μουσική. Δεν μ' ενδιαφέρει τι και πότε θα γίνει αποδεκτό από το κοινό". 

Κι ακόμα μας άφησε μια πολύτιμη υποθήκη: «Οι Έλληνες καλλιτέχνες πρέπει να δουλέψουν πρωτοποριακά. Να δημιουργήσουν έργα παγκόσμιας σημασίας. Μονάχα έτσι μπορούν να σταθούν. Χρειάζονται κότσια και δύναμη.» 

Με αφορμή τη σημερινή επέτειο θυμόμαστε ένα πραγματικά μοναδικό αφιέρωμα στον Ιάννη Ξενάκη, που πραγματοποιήθηκε στο 3ο Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής Χίου, την Πέμπτη 4 Ιουλίου 2019. Το εν λόγω Φεστιβάλ διοργανώνει η "Μούσα Ελληνική" που ίδρυσε η Ελευθερία Λυκοπάντη, ενώ καλλιτεχνικός σύμβουλος είναι ο συνθέτης Αλέξανδρος Καλογεράς. 

Το αφιέρωμα περιλάμβανε μια εξαιρετική διάλεξη του μουσικολόγου, συνθέτη και ειδικού παιδαγωγού Αντώνιου Αντωνόπουλου, ο οποίος μίλησε γενικά για τον Ξενάκη και επικεντρώθηκε στο θέμα: «Η Ελληνική Αρχαιότητα στο έργο του Ιάννη Ξενάκη», αφού το Φεστιβάλ ασχολήθηκε με την Αρχαία Ελλάδα ως πηγή έμπνευσης.
Νομίζω ότι τέτοιο αφιέρωμα στη νησιωτική Ελλάδα δεν έχει ξαναγίνει.
Ο Αντώνιος Αντωνόπουλος είναι μύστης του έργου του Ξενάκη και πραγματοποιεί διαλέξεις και αφιερώματα σε διάφορες πόλεις ανά την Ελλάδα. Ενδεικτικά σημειώνουμε ότι: ως επιστημονικός συνεργάτης, έχει συντελέσει στην παραγωγή της μουσικής παράστασης Iοannis Xenakis in First Person (Boston University – Alea III, 2012), στο αφιέρωμα Ιάννης Ξενάκης: Το έργο για σόλο πιάνο (Goethe Institut Athen – Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, 2012), στην παραγωγή της επετειακής μουσικής παράστασης Ιάννης Ξενάκης σε Α΄ πρόσωπο (Φεστιβάλ Αθηνών 2011 – Ergon Ensemble), στο 2ο Αφιέρωμα στον Ιάννη Ξενάκη (Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και Κέντρο Μουσικής Σύνθεσης και Εκτέλεσης, 2009) κ.α.

Μετά την διάλεξη στο Ομήρειο της Χίου, ακολούθησαν αντιπροσωπευτικά έργα του Ιάννη Ξενάκη, που ερμήνευσαν διακεκριμένοι μουσικοί. 

Κέρεν 

Ανδρέας Θεοδώρου, τρομπόνι 

Χάρισμα 

Γιάννης Σαμπροβαλάκης, κλαρινέτο 

Κωστής Θέος, βιολοντσέλο

Ψάπφα

Thomas Schmidt, κρουστά

Παραθέτουμε στη συνέχεια ολόκληρη την διάλεξη του Αντώνιου Αντωνόπουλου, μαζί με τα έργα που ερμηνεύθηκαν, αλλά και αυτόνομα βιντεάκια με τα έργα του αφιερώματος.

 

Στη συνέχεια, από το πολύτιμο Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών του Θωμά Ταμβάκου, παραθέτουμε τις πρώτες σελίδες μερικών από τα έργα του Ξενάκη, με τίτλους από την αρχαιοελληνική γραμματεία (Εκδόσεις SALABERT).

Η "ΟΡΕΣΤΕΙΑ" ΤΟΥ ΙΑΝΝΗ ΞΕΝΑΚΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΠΡΙΝ ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

«Ύμνος στη Δημοκρατία» χαρακτηρίστηκε η παρουσίαση της Ορέστειας στην Κωνσταντινούπολη από τα ΜΜΕ της Τουρκίας.
Η εμβληματική Ορέστεια του Αισχύλου κατά Ιάννη Ξενάκη θυμόμαστε πως παρουσιάστηκε πριν 10 χρόνια (21-6-2010) στην Αγία Ειρήνη της Κωνσταντινουπόλεως, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Μουσικής της Πόλης και του θεσμού Πόλη - Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2010. 
Η συναυλία πραγματοποιήθηκε παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και πλήθους κόσμου που κατέκλυσε τον ιστορικό χώρο.
Το απαιτητικό έργο του Ξενάκη που ερμήνευσαν ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, χορωδίες και ορχηστρικό σύνολο υπό τον μαέστρο Γκιουρέρ Αϊκάλ, κατέκτησε το κοινό και απέδειξε, θα λέγαμε, την διαχρονικότητά του.
Η Παγκόσμια Ημέρα της Μουσικής γιορτάστηκε τότε στην Πόλη μ' ένα έργο ελληνικό, αλλά και οικουμενικό ταυτόχρονα, καθώς η Ορέστεια του έλληνα µουσικού, αρχιτέκτονα, µαθηµατικού, διανοητή και φιλοσόφου είναι ένα έργο που θεωρείται από τα σηµαντικότερα για τη µουσική του 20ού αιώνα και για την πρωτοπορία όσον αφορά τη µουσική αλλά και την εν γένει αντίληψη για το αρχαίο δράµα. 

Το μουσικό έργο με υπότιτλο «Σουίτα Ιάννη Ξενάκη» γράφτηκε από τον συνθέτη το 1965-67, έπειτα από πρόσκληση του Αλέξη Σολωμού για την παράστασή του στην πόλη Υψηλάντη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Στη σημερινή του μορφή το έργο ακολουθεί μία ιδιαίτερη προσέγγιση, με το λιμπρέτο να αποτελείται από επιλογές του συνθέτη συγκεκριμένων στίχων από το αρχαίο κείμενο του Αισχύλου, ενώ από το 1987 και έπειτα προστέθηκαν οι σολιστικοί ρόλοι της Κασσάνδρας και της Θεάς Αθηνάς γραμμένοι ειδικά για τον βαρύτονο Σπύρο Σακκά, ο οποίος τους ερμηνεύει μέχρι σήμερα.
Η Ορέστεια του Ξενάκη ένωσε στην Πόλη έλληνες και τούρκους µουσικούς, σε µια σύµπραξη της µεικτής (τουρκικής) πανεπιστηµιακής χορωδίας Μimar µε την 25µελή του Δήµου Αθηναίων, υπό τον Σταμάτη Μπερή, µιας χορωδίας µε παιδιά από το Ζωγράφειο της Πόλης αλλά και τούρκους µαθητές δηµοτικού και γυµνασίου, της Φιλαρµονικής Ορχήστρας Βorusan της Κωνσταντινούπολης, υπό τον σπουδαίο μαέστρο και δραστήριο στην Αµερική Γκιουρέρ Αϊκάλ και µε σολίστ στα κρουστά τον Ισπανό Μιγκέλ Μπερνάτ και φυσικά τον Σπύρο Σακκά. 
Ήταν µια παραγωγή του Κέντρου Φωνητικών Τεχνών, του οποίου Καλλιτεχνικός διευθυντής είναι ο Σπύρος Σακκάς, σε συµπαραγωγή µε το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (ΙΚSV), υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισµού και Τουρισµού.

«Τέτοια έργα οφείλουν να γίνονται πάλι και πάλι όσο οφείλει και η ζωή να ξαναγεννιέται διαρκώς! Ο Ξενάκης δεν δέχεται τον άνθρωπο βουτηγμένο μέσα στη σύγχρονη ανοησία…» έχει πει ο Σπύρος Σακκάς, 35 χρόνια συνεργάτης του Ιάννη Ξενάκη,  φίλος και πρώτος ερµηνευτής πολλών σολιστικών έργων του. 

φωτό: Νικόλαος Μαγγίνας και Ιδιωτική Οδός

ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΙΑΝΝΗ ΞΕΝΑΚΗ ΣΤΗΝ ΧΙΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Το 3ο Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής στη Χίο, μας χάρισε, την Πέμπτη 4 Ιουλίου 2019, και ένα πραγματικό μοναδικό αφιέρωμα στον μεγάλο έλληνα συνθέτη Ιάννη Ξενάκη (1922-2001). 

Το αφιέρωμα περιλάμβανε μια εξαιρετική διάλεξη του μουσικολόγου, συνθέτη και ειδικού παιδαγωγού Αντώνιου Αντωνόπουλου, ο οποίος μας μίλησε γενικά για τον Ξενάκη και επικεντρώθηκε στο θέμα: «Η Ελληνική Αρχαιότητα στο έργο του Ιάννη Ξενάκη», αφού το Φεστιβάλ ασχολήθηκε με την Αρχαία Ελλάδα ως πηγή έμπνευσης.
Νομίζω ότι τέτοιο αφιέρωμα στην περιφέρεια, και δη την νησιωτική, δεν έχει ξαναγίνει.
Έχω υπ' όψιν αυτό του 2011 που έγινε, σε επιμέλεια Αντώνιου Αντωνόπουλου, στην Αθήνα, για τα δεκάχρονα από τον θάνατο του συνθέτη. 

Μετά την διάλεξη στο Ομήρειο της Χίου, ακολούθησαν αντιπροσωπευτικά έργα του Ιάννη Ξενάκη, που ερμήνευσαν διακεκριμένοι μουσικοί. 

Κέρεν 

Ανδρέας Θεοδώρου, τρομπόνι 

Χάρισμα 

Γιάννης Σαμπροβαλάκης, κλαρινέτο 

Κωστής Θέος, βιολοντσέλο

Ψάπφα

Thomas Schmidt, κρουστά

Παραθέτουμε στη συνέχεια το Κέρεν, το οποίο ερμήνευσε θαυμάσια ο Ανδρέας Θεοδώρου (τρομπόνι), αλλά και ένα βίντεο με όλα τα έργα της συναυλίας.

Ο ΙΑΝΝΗΣ ΞΕΝΑΚΗΣ ΤΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΕΛ ΜΑΚΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΤΣΙΠΡΑ

Του Π.Α. Ανδριόπουλου 

Ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν στην ομιλία του κατά το επίσημο δείπνο που παρέθεσε προς τιμήν του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, τόνισε ότι η Ευρώπη είναι κοινή Λογοτεχνία, κοινή Μουσική και επικαλέστηκε χαρακτηριστικά τα βιβλία του Καστοριάδη, την Μουσική του Ξενάκη και τα έργα του Γαβρά. 

Σκέφτηκα πως ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ξέρει τον Κώστα Γαβρά από την ταινία Ζ. Ξέρει, μάλλον, και τον Καστοριάδη – τουλάχιστον ως όνομα – λόγω …αριστερών καταβολών του μεγάλου φιλοσόφου. Σίγουρα, όμως, πρώτη φορά θα άκουγε ότι υπάρχει κάποιος Ξενάκης στη μουσική!

Βέβαια αν δεν γνωρίζει τον Ιάννη Ξενάκη ο πρωθυπουργός, δεν είναι αμάρτημα δικό του. Η κοινωνία που τον γέννησε δεν ασχολήθηκε ποτέ με τον συνθέτη που λατρεύεται στη Γαλλία! Από την Ελλάδα έφυγε το 1947 ως πολιτικός εξόριστος και εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Παρίσι (πήρε τη γαλλική υπηκοότητα το 1965). Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται συχνά ως Γάλλος συνθέτης με ελληνική καταγωγή. Όπως και η Μαρία Κάλλας, ως ιταλίδα ντίβα ή ο Δημήτρης Μητρόπουλος ως Αμερικανός μαέστρος! 

Παρ’ ότι αριστερός, ο Iannis Xenakis δεν υπήρξε ποτέ συνθέτης της Αριστεράς, αφού η μουσική του δεν μπορούσε να κατακτήσει τις λαϊκές μάζες. Ευτυχώς!... 

Οι πρωτοποριακές συνθετικές μέθοδοι που ανέπτυξε συσχέτιζαν τη μουσική και την αρχιτεκτονική με τα μαθηματικά και τη φυσική, μέσω της χρήσης μοντέλων από τη θεωρία των συνόλων, τη θεωρία των πιθανοτήτων, τη θερμοδυναμική, τη Χρυσή Τομή, την ακολουθία Φιμπονάτσι κ.ά. Παράλληλα, οι φιλοσοφικές του ιδέες για τη μουσική έθεσαν καίρια το αίτημα για ενότητα φιλοσοφίας, επιστήμης και τέχνης, συμβάλλοντας στο γενικότερο προβληματισμό για την κρίση και τον επαναπροσδιορισμό της σύγχρονης ευρωπαϊκής μουσικής των δεκαετιών του 1950 και 1960. 

Ο ίδιος ο Ξενάκης σε συνέντευξή του είχε πει: «Η μουσική είναι και αυτή μια έκφραση, δεν μπορεί παρά να απαρτίζεται από αυτά τα άλλα, τις άλλες εκφράσεις. Επομένως, χωρίς φιλοσοφία, χωρίς μαθηματικά, χωρίς την ιστορία, η μουσική δεν μπορεί να υπάρξει, δεν έχει νόημα. Τα μαθηματικά, άλλωστε, χωρίς μουσική, χωρίς φιλοσοφία, δεν μπορούν να υπάρξουν. Δεν μπορούν να υπάρχουν χωρίς τις εικαστικές τέχνες, χωρίς την τέχνη γενικά. Ίσως αυτή είναι η σπουδαιότερη συνεισφορά μου ή τουλάχιστον ο χώρος στον οποίο δούλεψα τόσα χρόνια.» 

Κι ακόμα μας άφησε μια πολύτιμη υποθήκη: «Οι Έλληνες καλλιτέχνες πρέπει να δουλέψουν πρωτοποριακά. Να δημιουργήσουν έργα παγκόσμιας σημασίας. Μονάχα έτσι μπορούν να σταθούν. Χρειάζονται κότσια και δύναμη.» 

Ας ακούσουμε την περίφημη PSAPPHA του Ξενάκη, από μία ερμηνεία ενός νέου κρουστού. Η συγκεκριμένη εκτέλεση δημοσιεύθηκε μόλις σήμερα (8-9-2017) στο youtube.

 

ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΟΥ ΣΥΝΟΔΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ 2011

Καλή χρονιά αγαπητοί συνοδίτες!

Το 2011 είναι η χρονιά πολλών αγαπημένων προσώπων που ανήκουν στην προσωπική μου μυθολογία απ' τα νεανικά μου χρόνια.
Και πρώτα - πρώτα ο μποέμ κοσμοκαλόγερος, ο κυρ Αλέξανδρος της Σκιάθου, ο μέγας Παπαδιαμάντης.
Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τον θάνατο και 160 από τη γέννησή του.

Ο ποιητής της Ιδιωτικής Οδού, ο ποιητής του φωτός! Ο νομπελίστας Οδυσσέας Ελύτης, ο οποίος ζούσε σε ένα διαμέρισμα 50 τετραγωνικών αλλά δεν τον ένοιαζε· απολάμβανε τη μέγιστη χαρά να κατέχει και να γράφει στο γραφείο του Διονυσίου Σολωμού.
Ένας αιώνας από τη γέννησή του.

Νίκος Γκάτσος, ο συναίμων, ποιητικά, του Μάνου Χατζιδάκι. Ο ποιητής της Αμοργού. Ο μέγιστος στιχουργός. Ο δημιουργός που δεν έδωσε ποτέ καμία συνέντευξη.
Εκατό χρόνια από τη γέννησή του.

Gustav Mahler, ο αρχιμουσικός και συνθέτης. Ο μαέστρος με τα πάθη και τα "λάθη".
Ο συνθέτης των συμφωνιών - τραγουδιών, της συμφωνίας των Χιλίων, του Τραγουδιού της Γης...
Εκατό χρόνια από το θάνατό του.

Ο αρχιτέκτονας της «στοχαστικής μουσικής»

10 χρόνια από το θάνατο του Ιάννη Ξενάκη, του μεγάλου Έλληνα που ένωσε μαθηματικά, μουσική και φιλοσοφία στον 20ο αιώνα. Αυτού που είπε: Γράφω μουσική. Δεν μ' ενδιαφέρει τι και πότε θα γίνει αποδεκτό από το κοινό.

Ο Γυάλινος Κόσμος του συγγραφέα

100 χρόνια από τη γέννηση του Αμερικανού συγγραφέα Τένεσι Ουίλιαμς, και 60 χρόνια από την ταινία "Λεωφορείον ο Πόθος", την κινηματογραφική μεταφορά του διασημότερου θεατρικού έργου του, που ανέβασε στην Ελλάδα το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν το 1949, με την Μελίνα Μερκούρη στο ρόλο της Μπλανς Ντιμπουά.

Όλα τα παραπάνω πρόσωπα της χρονιάς θα τα παρακολουθεί η Ιδιωτική Οδός εξαιρέτως το 2011 και θα βαδίζει στα ίχνη τους...

ΤΟΥΡΚΑΚΙΑ ΤΡΑΓΟΥΔΗΣΑΝ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤ' ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Eλευθεροτυπία
Της Έλενας Γαλανοπούλου

Μια ολοζώντανη μεγαλούπολη γεμάτη χρώματα, μυρωδιές, γεύσεις και ήχους είναι η Κωνσταντινούπολη, που συνδυάζει τη μαγεία της Ανατολής και την αξιοζήλευτη οργάνωση μιας ευρωπαϊκής πρωτεύουσας. Στην πλατεία της ιστορικής γειτονιάς Σουλταναχμέτ οι χιλιάδες τουρίστες, ανακατεμένοι με τους ντόπιους, διασκεδάζουν με παραδοσιακά λαϊκά θεάματα με τύμπανα και φορεσιές.

Ενώ, λίγα μέτρα πιο κάτω, το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (IKSV) βρίσκει κι αυτό το κοινό του. Σε μια πόλη δώδεκα εκατομμυρίων κατοίκων ακόμα και το πιο «δύσκολο» είδος, της κλασικής μουσικής μπορεί να είναι δημοφιλές.

Δεν είναι, βέβαια, ο μοναδικός λόγος που η «Ορέστεια» του Ιάννη Ξενάκη έκανε sold out το βράδυ της περασμένης Δευτέρας -όσοι επιχείρησαν να βρουν εισιτήριο την τελευταία στιγμή, έφυγαν δυσαρεστημένοι. Ο τουρκικός Τύπος είχε σπεύσει να αγκαλιάσει τις προηγούμενες μέρες τη συνεργασία Ελλήνων και Τούρκων σε αυτό το ιδιαίτερο έργο σύγχρονης μουσικής.

Φτάνοντας στον κατάφυτο αύλειο χώρο του πομπώδους υπερπολυτελούς παλατιού Τοπ Καπί, αντικρίζεις μια διακριτική και αθόρυβη παρουσία αιώνων, τον Ιερό Ναό της Αγίας Ειρήνης, που στους τοίχους του φέρει την ολοδική του μοναδική ιστορία. Ανάμεσα στους χίλιους θεατές, που έχουν συγκεντρωθεί από νωρίς για να παρακολουθήσουν τη συναυλία, εντοπίζουμε ορισμένους Ελληνες από την ολοένα και συρρικνούμενη ρωμαίικη κοινότητα, αλλά κυρίως Τούρκους πολίτες -οι περισσότεροι ήταν οι γονείς των 180(!) παιδιών που συμμετείχαν στη συναυλία.

Το βαρύ γλυκό φως της μέρας που σβήνει μάς συνοδεύει από τους μεγάλους φεγγίτες, ενισχύοντας το αίσθημα μελαγχολίας και την αναπόφευκτη συγκίνηση που νιώθει κανείς εισερχόμενος στον Ναό. Από το πίσω μέρος του εισέρχεται η Φιλαρμονική Ορχήστρα Μπορουσάν μαζί με τον κορυφαίο αρχιμουσικό της Γκουρέρ Αϊκάλ -πριν ανεβεί στο πόντιουμ ασπάστηκε το χέρι του Οικουμενικού μας Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Ακολούθησαν οι χορωδίες από το Mimar Sinan University (60 άτομα), του TRT (της αντίστοιχης ΕΡΤ, με 80 άτομα), αλλά και των μουσικών συνόλων του Δήμου Αθήναιων (25 άτομα). Η δεκαεξαμελής Ορχήστρα Μπορουσάν της Κωνσταντινούπολης μέσα στην επόμενη μιάμιση ώρα απέδωσε πολύ καλά το τόσο ιδιαίτερο έργο του πρωτοπόρου Ελληνα μουσικού. Η τελετουργία δεν έλειψε στην απόδοση και των τριών μερών τής -κατά Ξενάκη- αισχύλειας τραγωδίας: Αγαμέμνων, Χοηφόροι, Ευμενίδες.

Πρωτοβουλία του Σπύρου Σακκά

Τη σκηνοθεσία διέκρινε ιδιαίτερη φαντασία: δεκαέξι αναλόγια είχαν στηθεί περιμετρικά του ναού. Ενώ στο τέλος τα παιδιά, που από Ερινύες μετατρέπονται σε Ευμενίδες, έτρεχαν ανάμεσα στους θεατές, σκορπίζοντας το αισιόδοξο τελικά μήνυμα του έργου σε όλο τον χώρο.

Τον διάλογο της Κασσάνδρας με τον χορό των γερόντων αλλά και τον μονόλογο της θεάς Αθηνάς ερμήνευσε με χαρακτηριστική άνεση ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, στον οποίο ανήκε η πρωτοβουλία της συναυλίας (υπό την αιγίδα του ΥΠΠΟΤ). Ετσι κι αλλιώς το έργο αυτό κατέχει μία από τις πρώτες θέσεις στο ρεπερτόριό του, αφού το έχει ερμηνεύσει περισσότερες από εκατόν πενήντα φορές μέχρι σήμερα. Τη μεγάλη δική του άνεση δεν είχε, πάντως, η πολυπληθής χορωδία. Μικρή σημασία είχε όμως η αδυναμία των χορωδών να αρθρώσουν καθαρά τον αρχαίο ελληνικό λόγο -πράγμα έτσι κι αλλώς δύσκολο. Σημαντικότερη ήταν η συνεργασία των δύο λαών σε ένα τόσο σπουδαίο έργο της σύγχρονης μουσικής και μάλιστα αρχαιόθεμο, που έβαλε στα χείλη αυτών των μικρών παιδιών για πρώτη -ίσως- φορά την αρχαία ελληνική γλώσσα και τους έδωσε μυρωδιά από τον πλούτο της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας.

Η ιδέα της μετατροπής του ναού σε χώρο συναυλιών, ιδαίτερα λόγω της εξαιρετικής ακουστικής του, είναι καλή, σκέφτομαι αποχωρώντας. Μέχρι που πέφτει το μάτι μου στις τουαλέτες που έχουν δημιουργηθεί μέσα στον ναό. Σίγουρα, θα μπορούσε να υπάρξει ένας διαφορετικός σχεδιασμός προκειμένου και οι ανάγκες των εκατοντάδων θεατών να καλυφθούν και η ιερότητά του να διαφυλαχθεί ώς ένα βαθμό. Απογοητεύομαι. Λίγο αργότερα περπατώντας στην πολύβουη Ιστικλάλ ακούω Μαργαρίτη και Σωτηρία Μπέλλου. Χαμογελώ.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ Η ΟΡΕΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΞΕΝΑΚΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

φωτό: Νικόλαος Μαγγίνας

Η Ορέστεια του Αισχύλου κατά Ιάννη Ξενάκη παρουσιάστηκε χθες στην Αγία Ειρήνη της Κωνσταντινουπόλεως, στο πλαίσιο του 38ου Φεστιβάλ Μουσικής της Πόλης.
Παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, του Γενικού Προξένου της Ελλάδος στην Πόλη Βασιλείου Μπορνόβα και πλήθους κόσμου που κατέκλυσε τον ιστορικό χώρο.
Το δύσκολο έργο του Ξενάκη που ερμήνευσαν ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, χορωδίες και ορχηστρικό σύνολο υπό τον μαέστρο Γκιουρέρ Αϊκάλ, κατέκτησε το κοινό και απέδειξε, θα λέγαμε, την διαχρονικότητά του.

Το έργο απαιτεί και παιδική χορωδία, η οποία συγκροτήθηκε από Τούρκους μαθητές, αλλά και από δεκαπέντε Ρωμιόπουλα, μαθητές των ομογενειακών σχολείων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η μουσική ενώνει!

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΤΙΜΟΥΝ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΕΡΓΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ!

Aπόψε στην Αγία Ειρήνη της Πόλης, αγαπητοί συνοδίτες, η περιώνυμη Ορέστεια του παγκόσμιου έλληνα συνθέτη Ιάννη Ξενάκη.
Η Πόλη - Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2010 και το Διεθνές Φεστιβάλ Κων/πολης επέλεξαν να γιορτάσουν την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα της Μουσικής μ' ένα έργο ελληνικό, στο οποίο πρωταγωνιστεί ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, που έχει παρουσιάσει επανειλλημένως το έργο ανά τον κόσμο, και συμμετέχει η Μικτή Χορωδία του Δήμου Αθηναίων υπό τον Σταμάτη Μπερή.

Μαζί με τους Έλληνες συμπράττουν δεκάδες Τούρκοι μουσικοί, παιδική χορωδία από μαθητές Τούρκους και Ρωμιούς, όλοι υπό την μπαγκέτα του διάσημου μαέστρου και εξαιρετικού ανθρώπου Γκιουρέρ Αϊκάλ.
Τούρκοι και Έλληνες τραγουδούν την Ορέστεια του Ξενάκη απόψε!

Περισσότερα σε επόμενη ανάρτηση.

Η ΟΡΕΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΞΕΝΑΚΗ ΑΠΟΨΕ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Ενα έργο σταθµός για τη µουσική πρωτοπορία του 20ού αιώνα παρουσιάζεται απόψε το βράδυ στον ναό της Αγίας Ειρήνης, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης από Ελληνες και Τούρκους.

Δεν είναι τυχαίο που το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (η Πόλη, ως γνωστόν, είναι και Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης) επέλεξε την Παγκόσµια Ηµέρα Μουσικής, την σημερινή 21η Ιουνίου, για να παρουσιάσει - και µάλιστα στον περίφηµο ναό της Αγίας Ειρήνης, µια ανάσα από την Αγία Σοφία - ένα έργο που θεωρείται από τα σηµαντικότερα για τη µουσική του 20ού αιώνα και για την πρωτοπορία όσον αφορά τη µουσική αλλά και την εν γένει αντίληψη για το αρχαίο δράµα: τη θρυλική «Ορέστεια» του Ιάννη Ξενάκη, του έλληνα µουσικού, αρχιτέκτονα, µαθηµατικού, διανοητή και φιλοσόφου.

Το έργο συνεχίζει να παρουσιάζεται σε ολόκληρο τον κόσµο µετά τον θάνατο του δηµιουργού του, ο οποίος το συµπλήρωσε µε τον µονόλογο της «Κασσάνδρας» (για βαρύτονο και κρουστά) ύστερα από χρόνια, και επανήλθε ξανά αργότερα για να προσθέσει και την «Αθηνά» (µε τη συµµετοχή παιδικής χορωδίας), ως απόηχο της γέννησης της Δηµοκρατίας.

Η Ορέστεια του Ξενάκη θα ενώσει απόψε στην Πόλη έλληνες και τούρκους µουσικούς, σε µια σύµπραξη της µεικτής (τουρκικής) πανεπιστηµιακής χορωδίας Μimar µε την 25µελή του Δήµου Αθηναίων, υπό τον Σταµάτη Μπερή, µιας παιδικής χορωδίας µε παιδιά από το Ζωγράφειο της Πόλης αλλά και τούρκους µαθητές δηµοτικού και γυµνασίου, της Φιλαρµονικής Ορχήστρας Βorusan της Κωνσταντινούπολης, υπό τον σπουδαίο μαέστρο και δραστήριο στην Αµερική Γκιουρέρ Αϊκάλ (φωτό) και µε σολίστ στα κρουστά τον Ισπανό Μιγκέλ Μπερνάτ και τον φίλο και πρώτο ερµηνευτή πολλών σολιστικών έργων του Ιάννη Ξενάκη, τον βαρύτονο Σπύρο Σακκά. Πρόκειται για µια παραγωγή του Κέντρου Φωνητικών Τεχνών, του οποίου Καλλιτεχνικός διευθυντής είναι ο Σπύρος Σακκάς, σε συµπαραγωγή µε το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (ΙΚSV), υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισµού και Τουρισµού.Τις δύο φωτό από τις πρόβες στην Αγία Ειρήνη οφείλω στην φίλη μουσικό Δέσποινα Ρεβίθη, της χορωδίας του Δήμου Αθηναίων, την οποία και ευχαριστώ θερμά.