Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2018

Τι γίνεται με τα Θρησκευτικά;


Χρήστος Γκουνέλας 
Θεολόγος
Πρόκειται για ένα διαχρονικό, πλέον, ερώτημα το οποίο δηλώνει, κατά τη γνώμη μου, τη σύγχυση που επικρατεί σχετικά με το μάθημα των Θρησκευτικών στη νεοελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα. Το μάθημα έχει διέλθει από πολλά κύματα έως τώρα, με βασικούς πρωταγωνιστές πάντα τους ίδιους: την Πολιτεία, τη διοικούσα Εκκλησία και τις θεολογικές Συλλογικότητες. Το δε κλίμα μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, δυστυχώς, σχεδόν πάντα πολωμένο. Ίσως μεταξύ άλλων να πρόκειται για μια ακόμη σύγκρουση μεταξύ «προόδου» και «συντήρησης» με σταθερούς, αλλά και εναλλασσόμενους ρόλους ανάμεσα στα δύο ρεύματα. Διότι «συντηρητικές» απόψεις και πράξεις συναντάς πολλές φορές και στον «προοδευτικό» χώρο και τανάπαλιν. 
Επιπλέον, θεωρώ πως το μάθημα των Θρησκευτικών λειτούργησε και χρησιμοποιήθηκε, εκατέρωθεν, στην ιστορική πράξη, ως ένα από τα βαρόμετρα της πολυκύμαντης, επίσης, σχέσης μεταξύ του Κράτους και της Εκκλησίας στην Ελλάδα. Μια μεγάλη κρίση είχε περάσει το μάθημα και τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του ΠΑ.ΣΟ.Κ., με την εισαγωγή τότε των νέων Προγραμμάτων Σπουδών, αλλά και ως απόρροια της γενικής κρίσης των σχέσεων των δύο θεσμών, με αιχμή του δόρατος, βεβαίως, εκείνη την εποχή, την εκκλησιαστική περιουσία. 
Τα τελευταία, όμως, χρόνια, είναι κοινή, πιστεύω, η διαπίστωση ότι ζούμε την πιο έντονη έως τώρα πόλωση, αν και, προσωπικά, αναγνωρίζω τη φιλότιμη προσπάθεια του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου για την άρση αυτής της πόλωσης. Μιας πόλωσης που αφήνει εν πολλοίς αδιάφορη τη συντριπτική πλειονότητα της κοινωνίας, ίσως διότι ο λαός διαθέτει αισθητήριο και γνωρίζει ότι, τελικά, κανείς από τους εμπλεκόμενους δεν μπορεί να του απαντήσει πειστικά για το τι γίνεται με τα Θρησκευτικά. Πάντως, το εκκρεμές μεταξύ της πόλωσης και της αδιαφορίας νομίζω ότι είναι ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά ειδικά της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας σε μια σειρά διαφόρων θεμάτων. 
Κι ενώ, λοιπόν, οι εμπλεκόμενοι στο ζήτημα των Θρησκευτικών είναι πολλοί και διαφορετικοί, γεγονός το οποίο αποτελεί πραγματική πρόκληση για να λειτουργήσει η δημοκρατική και εκκλησιαστική σύνθεση, ωστόσο αυτό που συμβαίνει, συνήθως, είναι η οξεία αντίθεση. Λίγο – πολύ, όλοι εναντίον όλων. Αντίθεση η οποία οδηγεί στην αποσύνθεση και χρήσιμων ιδεών ανάμεσά τους, και περισσότερο σχέσεων. 
Και είναι αλήθεια, πιστεύω, πως το μάθημα των Θρησκευτικών «προσφέρεται» ανέκαθεν για αντιπαράθεση, όταν οι διαλεγόμενοι είναι από πριν, ήδη, εγκλωβισμένοι εν πολλοίς σε ιδεολογικούς, μικροθρησκευτικούς ή μικροπολιτικούς μονισμούς. Αν, μάλιστα, σε αυτά προσθέσει κανείς και τα εκατέρωθεν επικοινωνιακά τεχνάσματα, τότε από αυτή τη δύσκολη και περίεργη εξίσωση θα βγει η κρίση και η εκ των πραγμάτων υποβάθμιση του μαθήματος. 
Δεν γνωρίζω αν ίσως σε αυτή την αντιπαράθεση οφείλεται, ιδιαίτερα φέτος, η έως τώρα υποστελέχωση πολλών σχολείων της νότιας ορεινής και νησιωτικής Ελλάδας με αναπληρωτές και ωρομισθίους θεολόγους, τη στιγμή που το ίδιο το Υπουργείο Παιδείας εισήγαγε τα νέα Προγράμματα Σπουδών με σκοπό, όπως δηλώθηκε, την αναβάθμιση του μαθήματος των Θρησκευτικών. Ελπίζω πως όχι. Αν συνεχίσει, πάντως, να συμβαίνει αυτό (η υποστελέχωση δηλαδή) θα είναι πραγματικά κρίμα να μείνουν δεκάδες σχολεία χωρίς συναδέλφους θεολόγους και οι μαθητές χωρίς θρησκευτική παιδεία, σε μια ιδιαίτερη εποχή που πραγματικά το μάθημα μπορεί να προσφέρει (και προσφέρει χάρη στους μάχιμους εκπαιδευτικούς) πολλά. 
Αναφορικά, λοιπόν, με τη δημόσια οξεία αντιπαράθεση για τα Θρησκευτικά, θέλω να πιστεύω πως όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς το κάνουν από αγάπη για το μάθημα. Παρ’ όλα αυτά, αυτό μου μοιάζει σαν πόλεμος με σκοπό την αγάπη. Διότι η αγάπη εκτός από κόπο θέλει, νομίζω, και τρόπο. 
Και σίγουρα, δεν μπορώ προσωπικά να δικαιολογήσω με κανέναν τρόπο τον εκφοβισμό που εκτοξεύεται προς τους δασκάλους/θεολόγους, από όπου κι αν αυτός προέρχεται, με σκοπό την απαρέγκλιτη τήρηση των νόμων και των διατάξεων για το περιεχόμενο του μαθήματος και τον τρόπο της διδασκαλίας του. Οι απειλές φανερώνουν ανθρώπους οι οποίοι δεν βλέπουν ούτε την ουσία του μαθήματος, ούτε τα πρόσωπα των δασκάλων/θεολόγων, ούτε, βεβαίως, και των μαθητών. Πρόκειται, μάλλον, για πλήρη αντικειμενοποίηση τους. Ο σχεδόν πάντα μοναχικός και ξεχασμένος δάσκαλος δεν (θα πρέπει να) εκφοβίζεται. Ο δάσκαλος/θεολόγος λειτουργώντας μεν στο πλαίσιο του νόμου είναι ανάγκη πρώτιστα να είναι ελεύθερος για να «πετάει» στη διδασκαλία και να ταξιδεύει τους μαθητές και τις μαθήτριες, μαζί του, μέσα στην ελευθερία του Χριστού, η οποία υπερβαίνει και καταργεί, τελικά, κάθε νόμο και περιορισμό. Είναι κρίμα να μένουμε στον τύπο του νόμου και να χάνουμε την ουσία και το πρόσωπο του ανθρώπου. 
Ευτυχώς που η διδασκαλία στηρίζεται διαχρονικά σε αυτή την ιερή σχέση δασκάλου και μαθητή, η οποία (πρέπει να) είναι ελεύθερη και δεν περιμένει τους κατά καιρούς νόμους και διατάγματα ή τις διάφορες δικαστικές αποφάσεις για να την απελευθερώσουν. Είναι, άλλωστε, γνωστό πως, οι ανθρώπινες σχέσεις δεν ρυθμίζονται από νόμους και διατάξεις. Η αληθινή σχέση συμπληρώνει και ακόμη περισσότερο υπερβαίνει τον νόμο. Αυτό δεν έκανε πράξη και υπερασπίστηκε και ο Χριστός, ο κατεξοχήν Διδάσκαλος; Όταν υπάρχει έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των ανθρώπων, έρχεται ο νόμος για να συμπληρώσει, να ρυθμίσει ή να επιβάλλει. Τότε όμως οι σχέσεις δεν βασίζονται εν πολλοίς στην αγάπη, αλλά στον νόμο. Και η διδασκαλία πάντα βασιζόταν στην αγάπη και στην εμπιστοσύνη, γιατί είναι σχέση, όπως είναι η μητρική ή η πατρική σχέση που δεν διέπεται από νόμους. Είναι αυτή που είναι. Ο νόμος και τα προγράμματα είναι δυνατόν, όταν κινούνται στη σωστή κατεύθυνση, να θωρακίζουν και να ενισχύουν ποικιλότροπα αυτή τη σχέση, αλλά δεν είναι η ίδια η σχέση. 
Δυστυχώς για κάποιους, στη διδασκαλική πράξη του μαθήματος των Θρησκευτικών, η Πολιτεία διαχρονικά φαίνεται να δείχνει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο δάσκαλο και στη σχέση του με το μαθητή. Αντίθετα, διάφορα άλλα πρόσωπα δεν φαίνεται συνήθως να δείχνουν την ίδια εμπιστοσύνη. Και, προσωπικά, αναγνωρίζω την μέχρι ενός σημείου επίκληση της επιβολής του νόμου, ως πλαίσιο, εκ μέρους του εκάστοτε «Καίσαρα», άλλωστε «Καίσαρας» είναι, και αυτός ήταν ανέκαθεν ο τρόπος του. Αυτή είναι λίγο – πολύ η ταυτότητά του. Αλλά αληθινά δεν μπορώ να κατανοήσω μια μερίδα της διοικούσας Εκκλησίας, η οποία πολλές φορές δείχνει να οχυρώνεται πίσω από το χαράκωμα των συνταγματικών διατάξεων και να είναι έτοιμη για μάχη. Ας μη λησμονούν ότι και ο Χριστός υπερέβη τον νόμο και γι’ αυτό τιμωρήθηκε από τον νόμο ως παράνομος – με βάση τη λογική του κόσμου - και μάλιστα με τη «νόμιμη», τότε, τιμωρία, το Σταυρό. Οι σταυρωτές Του τον νόμο επικαλούνταν. Γνωστά πράγματα. Εύκολα να τα διδάσκουμε πολλές φορές στους άλλους, ακατόρθωτα, όμως, να τα κάνουμε. 
Τελικά, αυτός ο τρόπος αντιμετώπισης του θέματος των Θρησκευτικών εκ μέρους μερίδας της Εκκλησίας, δυστυχώς, έχω την εντύπωση ότι δεν είναι ο εκκλησιαστικός τρόπος, αλλά ο τρόπος του εκάστοτε «Καίσαρα». Να, μια θαυμάσια ευκαιρία για να διακριθεί η διοίκηση της Εκκλησίας από το Κράτος: ως προς τον τρόπο. Η όξυνση του προβλήματος με το μάθημα των Θρησκευτικών είναι αποτέλεσμα ίσως και της κρίσης αυτοσυνειδησίας, τόσο της σύγχρονης Εκκλησίας, όσο και συνολικά της ελληνικής κοινωνίας. Μπορεί, όμως, αυτή η κρίση να λειτουργήσει ως αφορμή μιας έμπονης βαθιάς αναγέννησης για το μάθημα (και ακόμη παραπέρα), κι όχι ως τέλμα. 
Υπάρχει, λοιπόν, άμεση ανάγκη διαλόγου όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Ας διδάξουν στους μαθητές με την πράξη τους, κι όχι με την επιβολή του νόμου. Ας πράξουν, επιτέλους, το αυτονόητο, αλλά δυσεύρετο πολλές φορές στη νεοελληνική πραγματικότητα: να καθίσουν όλοι γύρω από ένα τραπέζι σε έναν διάλογο απροσχημάτιστο, για να συζητήσουν ώριμα για το παρόν και το μέλλον του μαθήματος. Και ασφαλώς σε αυτόν τον διάλογο καλό θα είναι με κάποιο τρόπο να ακουστούν και οι γνώμες των άμεσα ενδιαφερομένων: των δασκάλων και των μαθητών. Διαφορετικά ας αφήσουν όλοι, επιτέλους, τους δασκάλους/θεολόγους και τους μαθητές απερίσπαστους στον καθημερινό αγώνα για τη γνώση και περισσότερο για την αλήθεια. Να αφήσουν και να εμπιστευτούν, τελικά, το μάθημα σε αυτούς που γνωρίζουν καλύτερα από τον καθέναν τις ανάγκες των μαθητών και του μαθήματος πέρα από ιδεολογικές, θρησκευτικές ή οποιεσδήποτε άλλες αγκυλώσεις. 

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΣΟΜΠΑΝΙΔΗΣ - ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΕΞΟΔΟΥ


Στυλιανός Τσομπανίδης, Εκκλησία της Εξόδου. Οικουμένη, Κοινωνία, Άνθρωπος, εκδόσεις Ostracon, Θεσσαλονίκη 2018 
Στη μνήμη του καθηγητή Νίκου Ματσούκα 
«Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Εκκλησία της εξόδου. Με τη διδασκαλία, τη ζωή, τα παθήματα, την πίστη στην ανάσταση και τους καρτερικούς αγώνες δείχνει ότι η φύση της Εκκλησίας είναι να βρίσκεται διαρκώς σε μια έξοδο μέσα στο δραματικό γίγνεσθαι της ιστορίας». 
«Η οικουμενική κίνηση δεν είναι απλώς ένα σύγχρονο φαινόμενο στο χώρο της δυτικής Χριστιανοσύνης, αλλά η ίδια η πορεία της Εκκλησίας, η ίδια η έξοδός της προς τον κόσμο, στα όρια της ενότητάς της και στον αγώνα που κάνει εναντίον των δυνάμεων της διάσπασης». 
ΝΙΚΟΣ ΜΑΤΣΟΥΚΑΣ

Παραθέτουμε στη συνέχεια το οπισθόφυλλο και τα αναλυτικά περιεχόμενα του βιβλίου, καθώς και τον κατατοπιστικό πρόλογο του καθηγητού Στυλιανού Τσομπανίδη, ο οποίος εξελέγη προ ημερών τακτικός καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ.


Δευτέρα, 15 Οκτωβρίου 2018

"ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ" - ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ "ΣΥΝΑΞΗΣ"


Το Σάββατο 20-10-2018, συζήτηση της "Σύναξης" με θέμα "Τεχνολογία και Ανθρωπολογία: Μία κρίσιμη σχέση" (ώρα 11:30, στον "Αρμό" της Αθήνας). 
Συζητούν: 
- π. Βασίλειος Θερμός (ψυχίατρος παίδων και εφήβων, αν. καθηγητής της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθήνας). 
- Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης (επ. καθηγητής διδακτικής των Θρησκευτικών, Θεολογική Σχολή ΕΚΠΑ). 
- Θεοφάνης Τάσης (Λέκτορας στο τμήμα Φιλοσοφίας του Alpen-Adria Univerisität, Αυστρία). 


«Τεχνολογία και Ανθρωπολογία: Μια κρίσιμη σχέση»: το νέο τεύχος της «Σύναξης» (αρ. 147). Παραθέτω το Προλογικό και στη συνέχεια τα Περιεχόμενα (το εξώφυλλο το κοσμεί έργο του Γίγα).
Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο 
Λέγεται συχνά πως η τεχνολογία είναι κάτι ουδέτερο, και ότι το καλό ή το κακό εξαρτάται από τον τρόπο χειρισμού της. Πόσες φορές δεν ακούμε ότι «με το μαχαίρι που κόβεις ψωμί, μπορείς και να σκοτώσεις»! Και προδήλως υπάρχει δίκιο σ’ αυτή την πολυχρονεμένη εμπειρική διαπίστωση. Αλλά… 
… Αλλά τα πράγματα δεν έχουν μόνο έτσι. Συμβαίνουν πολλά στον σημερινό πολυσύνθετο και ιλιγγιωδώς μετασχηματιζόμενο κόσμο μας. Οι καταιγιστικές αλλαγές του δεν περιορίζονται στην τροποποίηση υφισταμένων πραγμάτων (όπως είναι η τροποποίηση του σχήματος ενός μαχαιριού), αλλά αφορούν και την εμφάνιση συνθηκών οι οποίες σχηματίζουν ένα νέο σύμπαν, με εν πολλοίς νέα καθημερινότητα. Χαρακτηριστική τέτοια περίπτωση είναι η πληροφορική και ο κυβερνοχώρος, το ίντερντετ και άπειρες εφαρμογές του. Βεβαίως καθαυτήν η τεχνολογία, ακόμη και στην πιο πρώιμη μορφή της, αποτελεί την παραγωγή από τον άνθρωπο μιας νέας πραγματικότητας, η οποία δεν πρόκειται να φυτρώσει από μόνη της. Και βεβαίως ανέκαθεν κάθε αλλαγή επιδρά στην ανθρώπινη ζωή. Αλλά στις μέρες μας συχνά οι νέες αλλαγές γίνονται πριν καν οι προηγούμενες εμπεδωθούν, κι έτσι οι αλλαγές φαίνεται σαν να μην είναι κεντίδια πάνω σ’ έναν λίγο ως πολύ σταθερό καμβά, αλλά σαν να είναι αντικατάσταση του καμβά! Το σταθερό φαίνεται να είναι η απουσία σταθερότητας. Αν είναι όντως έτσι, τότε αυτό μπορεί να συνεπάγεται τη ρευστοποίηση πολύ περισσότερων πραγμάτων απ’ ότι νομίζουμε! 
Μπορεί, άραγε, να συνεπάγεται και τη ρευστοποίηση του ανθρώπου; Άραγε το ανθρώπινο υποκείμενο παραμένει μια δεδομένη ύπαρξη, ή μήπως αυτού του είδους οι τεχνολογικές αλλαγές το αλλάζουν ριζικά; Όταν η πρωτοποριακή τεχνολογία μεταβάλλει την έννοια των αποστάσεων, του χρόνου, τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος προσλαμβάνει το περιβάλλον, ακόμη και το τι προσλαμβάνει ως περιβάλλον, τότε μέχρι πού φτάνουν οι ταλαντώσεις που υφίσταται ο ίδιος ο άνθρωπος; 
Μπορεί να δοθεί μια πρώτη απάντηση του τύπου, «πάντα υπήρχαν τρόποι επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων· παλιότερα με σήματα καπνού, τώρα με το facebook». Αλλά δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το γεγονός ότι τη στιγμή αυτή υπάρχουν τρόποι, με τους οποίους το υποκείμενο πράγματι επικοινωνεί ολοένα και ευρύτερα, αλλά υπάρχουν και τρόποι με τους οποίους νιώθει να αποκτά μια αυτάρκεια και ικανοποίηση δίχως την ανάγκη των άλλων. Χρειάζεται, λοιπόν, να εξετάσουμε τα ερωτήματα αυτά, πραγματικά απορητικά. Πράγμα που σημαίνει ότι προβληματιζόμαστε για το θυελλώδες των αλλαγών, αλλά δεν σπεύδουμε να τις δαιμονοποιήσουμε. Έχουμε χίλιους λόγους να ζούμε τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες ως ευλογία. Και ξέρουμε ότι πάντα το νέο ταράζει, πάντα το παλιό δείχνει ασφαλέστερο, και πάντα η συνωμοσιολογία είναι γοητευτικότερη από τη νηφάλια και κοπιαστική σκέψη. Αλλά επειδή έχουμε χρέος να κοπιάσουμε για ρεαλιστική διάγνωση, δεν δικαιούμαστε ούτε να προσαράξουμε σε έναν ρομαντικό εξωραϊσμό των πάντων, ούτε να αποσιωπήσουμε τυχόν απειλές, μα ούτε και να φαντασιωθούμε ότι θα δραπετεύσουμε από την εποχή μας. 
Για τον Χριστιανό ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος ως εικόνα του Χριστού. Αυτό παρέχει προνομιακή θέση στο ερώτημα της ελευθερίας του ανθρώπου, και της ευθύνης του απέναντι σε ό,τι φέρνει η ζωή και η ίδια του η δημιουργικότητά. Περιορισμένη κι όχι απόλυτη η ανθρώπινη ελευθερία, δύναται να διευρυνθεί πραγματικά και ποιοτικά, όχι μέσω διαφόρων τεχνικών αυτοβελτίωσης (οι οποίες άλλωστε δεν υπερβαίνουν τους περιορισμούς της κτιστότητας), αλλά μέσω όσων δωρίζει στον άνθρωπο το αρχέτυπό του, ο Θεός. Μ’ αυτό το αλφάδι, λοιπόν, της ελευθερίας και της ευθύνης, επιχειρούμε τη συνάρμοση αρκετών και διαφορετικών αξόνων σ’ αυτό το τεύχος: 
Στο πρώτο κείμενο ο Βασίλης Αργυριάδης χαρτογραφεί τη σημερινή πραγματικότητα. Κάνει χρήση πρόσφατων μετρήσεων και καινούργιων στοιχείων, από τα οποία συνήθως έχουμε υπόψη μας μόνο θραύσματα. Με τη σύνθεση όμως ενός κατά το δυνατόν ολοκληρωμένου πίνακα, τα ερωτήματα που συναντάμε προκαλούν έκπληξη, μπορεί και ταραχή, μακάρι και αφορμές για στοχασμό. 
Ο Αλέξης Τόρανς επιχειρεί να δώσει τις θεολογικές συντεταγμένες του ζητήματος. Δείχνει πόσο παλιά, μα και πόσο επίκαιρη είναι η διερώτηση περί ουδετερότητας της τεχνολογίας, και μιλά με αισιόδοξο τόνο για την επιμονή της χριστιανικής πίστης στις δυνατότητες της ανθρώπινης ελευθερίας. 
Ο Διονύσης Σκλήρης διαλέγεται με μια πολύ ενδιαφέρουσα παράμετρο, τη σχέση του ανθρώπου με το ζώο και τη μηχανή. Παρακολουθώντας τις τρέχουσες συζητήσεις, ψηλαφεί προβλήματα και ματαιώσεις, αλλά και νέες ευκαιρίες. 
Από τη σκοπιά της ψυχολογίας ο Δημήτρης Καραγιάννης εξετάζει κατά πόσο οι δυνατότητες παρεμβάσεων στον άνθρωπο (π.χ. στον εγκέφαλο) μπορεί να επιφέρουν αλλοίωση της προσωπικότητας, και πώς ο άνθρωπος θα αναπτύξει δεξιότητες που θα του επιτρέπουν να προκόβει και να μην καθηλώνεται σε ψευδαισθήσεις και σε ηδονική υπανάπτυξη. 
Ο Πολύκαρπος Καραμούζης προσεγγίζει νέες μορφές θρησκευτικότητας, στις οποίες συμβάλλουν τα ψηφιακά μέσα και μάλιστα ο ψηφιακός κόσμος, ο οποίος πλέον υπάρχει δίπλα και μέσα και σε αλληλοπεριχώρηση με τον κλασσικό τρισδιάστατο κόσμο μας. 
Ιδιαίτερη, και εξίσου ζωτικής σημασίας, είναι η πτυχή την οποία ανακρίνει ο Κωνσταντίνος Κορναράκης: η θρησκευτική εμπλοκή στην κρίση της εφηβείας, και ειδικά η εκτεταμένη ενασχόληση των νέων με ταινίες ιδιάζουσας μεταφυσικής – ταινίες με ιστορίες βαμπίρ. 
Ο Δημήτρης Ουλής, τέλος, κρίνει θέσεις της «Νέας Εποχής», οι οποίες διατυπώθηκαν με αφορμή την τρέχουσα κρίση. Προσέγγιση καίρια, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς ότι η εσωτεριστική πνευματικότητα τής «Νέας Εποχής» (ριζικά διάφορη του χριστιανικού προσανατολισμού προς τον Άλλον και προς την ιστορικότητα) στην πραγματικότητα απαντάται και σε διάφορους χριστιανικούς χώρους, όσο κι αν είναι αυτό αντιφατικό, όσο κι αν οι ίδιοι δηλώνουν εχθροί του New Age! 
Θ.Ν.Π. 
Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α 
- ΒΑΣΙΛΗΣ ΑΡΓΥΡΙΑΔΗΣ, «Τί τρέχει μὲ τὴν τεχνολογία;». 
- ΑΛΕΞΗΣ ΤΟΡΑΝΣ, «Οὐδὲν καινὸν ὑπὸ τὸν ἥλιον;». 
- ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΚΛΗΡΗΣ, «Ἄνθρωπος, ζῶο καὶ μηχανή». 
- ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ, «Ἡ ταυτότητα τῶν ψυχῶν σὲ ἕναν virtual reality κόσμο». 
- ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΚΑΡΑΜΟΥΖΗΣ, «Τὰ νέα μέσα κοινωνικῆς δικτύωσης καὶ οἱ μετασχηματισμοὶ τῆς θρησκευτικῆς ταυτότητας». 
- ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΙΤΣΗ, «Περὶ ἀργοπορίας (ποίημα)». 
- ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΟΡΝΑΡΑΚΗΣ, «Ἤμουν, ἁπλῶς, ἄνθρωπος». 
- ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΟΥΛΗΣ, «Τὸ New Age συναντᾶ τὴν Πολιτική». 
- ΠΑΝ. ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ, ΘΕΟΔ. ΚΟΝΤΙΔΗΣ, ΔΙΟΝ. ΣΚΛΗΡΗΣ, Αναγνώσεις του βιβλίου του π. Δημήτριου Μπαθρέλλου, "Ίδε ο άνθρωπος. Το δόγμα της αναμαρτησίας του Χριστού".

Κυριακή, 14 Οκτωβρίου 2018

ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΟΥΣΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΩΜΑ ΤΑΜΒΑΚΟ


«Έλληνες μουσουργοί των Βαλκανίων. 17ος – 20ός αι.» 
Ομιλία – συναυλία Θωμάς Ταμβάκος (ομιλία) 
Αγγέλικα Παπανικολάου (πιάνο) 
Δευτέρα 29 Οκτωβρίου 2018, 19:00, Είσοδος Ελεύθερη 
Αίθουσα Πολυχώρος, Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» (στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) 
Η Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής φιλοξενεί στην Αίθουσα Πολυχώρος τη Δευτέρα 29 Οκτωβρίου 2018 στις 19:00, την ομιλία του Θωμά Ταμβάκου, μουσικογράφου-κριτικού-ερευνητή-συγγραφέα, με τίτλο «Έλληνες μουσουργοί των Βαλκανίων. 17ος – 20ός αι.» και τη συναυλία της Αγγέλικας Παπανικολάου με έργα για πιάνο. 
Στο «Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών Θωμά Ταμβάκου», που έχει ενοποιηθεί με το «Αρχείο Ελληνικής Μουσικής» του Γιώργου Κωνστάντζου, μουσικολόγου-ερευνητή, αποτυπώνεται η συνολική καταγραφή και τεκμηρίωση των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων των 180 Ελλήνων και ελληνικής καταγωγής μουσουργών έντεχνης (λόγιας) μουσικής, που έζησαν σε ολόκληρη την περιφέρεια της βαλκανικής χερσονήσου, από τις αρχές του 17ου, έως και τον 20ό αι. Είναι καρπός πολυετούς, ενδελεχούς και κοπιώδους έρευνας της ερευνητικής ομάδας Κωνστάντζου-Ταμβάκου-Τρικούπη που πραγματοποιήθηκε σε ολόκληρη τη βαλκανική χερσόνησο με τα σημερινές 10 κρατικές οντότητες. Ως γνωστόν το ελληνικό στοιχείο (ελληνόφωνο και βλαχόφωνο κυρίως) ήταν διάσπαρτο αλλά ισχυρό σε περισσότερες από 280 πόλεις και κοινότητες, από την Κροατία έως φυσικά τη δυτικά του Βοσπόρου Τουρκία με την Κωνσταντινούπολη. Η αξιοσύνη του ελληνικού πληθυσμού και η ποιοτική υπεροχή του επέφερε βαθμιαία τον κυρίαρχο ρόλο στην πολιτική, κοινωνική, εμπορική και βεβαίως την πολιτιστική (μουσική, λογοτεχνία, εικαστικές τέχνες) ζωή που διήρκεσε πολλούς αιώνες, παρά τον οθωμανικό ζυγό, τις διώξεις και καταστροφές από τους οπαδούς των εθνικιστικών κινημάτων των γειτονικών χωρών μας (με τα γνωστά γεγονότα των τελών του 19ου και των αρχών του 20ού που διαδραματίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Θράκης). 


Παραμένοντας στο θέμα της διάλεξης, η έρευνα εστιάστηκε σε ολόκληρο το φάσμα της λόγιας μουσικής δημιουργίας των ομογενών μουσουργών με κύριο σημείο αναφοράς την ελληνική καταγωγή και όχι την ελληνική μουσική μέσα στη δημιουργία τους (που σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει). Εντοπίστηκαν 180 μουσουργοί με τεκμηριωμένη ελληνική καταγωγή, ενώ η έρευνα συνεχίζεται για την τεκμηρίωση της ελληνικής καταγωγής και άλλων 45 μουσουργών. Οι πρώτοι, με χρονολογική σειρά μουσουργοί εντοπίζονται στην Κροατία (Κομνηνός, Γεωργικέου, Στρατίκος) αλλά η πλειονότητά τους έζησε στη Ρουμανία (με τη Βαλλαχία, τη νυν Μολδαβία και τη Βεσσαραβία) και την Ευρωπαϊκή Τουρκία. Με την εξαίρεση των 50 περίπου μουσουργών που ήλθαν στην Ελλάδα οι υπόλοιποι –έχοντας ήδη υψηλά αξιώματα και θέσεις στον κοινωνικό ιστό- παρέμειναν στις βαλκανικές χώρες που γεννήθηκαν και αναγκάστηκαν (σε μεγάλο βαθμό) να τροποποιήσουν τα αρχικά ελληνικά επώνυμα (όπως ο Σαγκουνίδης που έγινε Σαγκούνοβ στο σημερινό Μπουργκάς της Βουλγαρίας) προκειμένου να επιβιώσουν σε ένα έντονα ανθελληνικό περιβάλλον. 
Με τη διάλεξη έρχονται στο φως μέρος των ιδιαίτερα αποκαλυπτικών ευρημάτων με διάσημους μουσουργούς που είχαν ελληνική καταγωγή ή με παντελώς άγνωστους και ξεχασμένους σήμερα αλλά με ιδιαίτερης ποιότητας μουσική δημιουργία. 
Με τη χρήση πολλών διαφανειών και επιλεγμένων οπτικών και ηχητικών παραδειγμάτων αλλά και με την παράθεση πληροφοριών καταδεικνύεται αυτή η ισχυρή μουσική και καλλιτεχνική παρουσία, ποσοτικά και ποιοτικά, της ομογένειας στις βαλκανικές χώρες. 
Μετά την ομιλία θ’ ακολουθήσει συναυλία με την πιανίστα Αγγέλικα Παπανικολάου η οποία θα ερμηνεύσει –σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση- έξι έργα ισάριθμων ομογενών μουσουργών από τη Ρουμανία (Ντίνου Λιπάττι, Λουκρητία Μπουραντά και Κωνσταντίνος Νοτταράς), την Κροατία (Μπόρις Παπαντόπουλο), τη Σερβία (Αλεκσάνταρ Μορφίδης) και τη Βουλγαρία (Παναγιώτης Πίπκοβ). 
Στην είσοδο του Πολυχώρου θα εκτίθεται δειγματοληπτικό υλικό μουσικών δραστηριοτήτων των μουσουργών από τις βαλκανικές χώρες (παρτιτούρες, δισκογραφήματα, βιβλία, φωτογραφίες). 
Η ομιλία εντάσσεται στη σειρά διαλέξεων και άλλων εκδηλώσεων που η Βιβλιοθήκη φιλοξενεί για πρώτη φορά, ανεξάρτητες από τους καθιερωμένους ετήσιους κύκλους.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΖΑΠΟΡΟΖΙΕ ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΜΟΣΧΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ

Ο μητροπολίτης Ζαπορόζιε Λουκάς λειτουργών στον Ι. Ναό Αγίου Ανδρέου Πατρών (Νοέμβριος 2017)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο μητροπολίτης Ζαπορόζιε και Μελιτουπόλεως Λουκάς, της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, μας έχει συνηθίσει από το παρελθόν σε …βαριές κουβέντες, σε σχέση με το Ουκρανικό ζήτημα. 
Μεταξύ άλλων: «Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος θα προκαλέσει το νέο ''Μεγάλο Σχίσμα'' όπως το 1054'', «ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος προσπαθεί να γίνει ο Πάπας της Ανατολής», και εντελώς πρόσφατα, "η απόφαση της Κωνσταντινούπολης είναι παρόμοια με την έκδοση πιστοποιητικού ζωής σε ένα πτώμα" ή «οι σχισματικοί έλαβαν μια απόφαση από την πρωτεύουσα μιας ισλαμικής χώρας, όπου οι Ορθόδοξοι εκεί είναι λιγότεροι και από το μικρότερη περιφέρεια της Ουκρανίας» και πως «θα ξεκινήσουν διαμαρτυρίες πιστών σε κεντρικές πλατείες διαφόρων πόλεων, σχετικά με τις αποφάσεις που ελήφθησαν για την Ουκρανία σε έδαφος Τουρκικό». 
Εάν ο μητροπολίτης Λουκάς πιστεύει αυτά που λέει, ότι δηλ. η απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου πάρθηκε σε «ισλαμική χώρα» και σε «έδαφος Τουρκικό» και άρα είναι προβληματική, ίσως θα έπρεπε να καταδικάσει και την υποστήριξη προς την Εκκλησία της Ρωσίας του Πατριάρχου Αλεξανδρείας Θεοδώρου, ο οποίος επίσης βρίσκεται σε ισλαμική χώρα, και βέβαια του Πατριαρχείου Αντιοχείας που κι αυτό σε ισλαμική χώρα υφίσταται. 
Αλλά ας έρθουμε στα …βαρύτερα του νόμου. 
Ας μας επιτρέψει ο μητροπολίτης Λουκάς να υπενθυμίσουμε σ’ αυτόν και στην Εκκλησία του τα ακόλουθα. 
Η Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία, ο Θρόνος του Κωνσταντινουπόλεως, είναι εκείνος που σας έδωσε την Ορθόδοξη πίστη και σας γλίτωσε από την ειδωλολατρεία, που σας έδωσε φώτα και τώρα του επιστρέφετε σκοτάδι, που έκανε το γένος σας άγιο και του αντιδωρίζετε ό,τι άγριο, που σας έμαθε τη γραφή για να έρθετε μετά από τόσους αιώνες και να γράφετε μόνο εις βάρος Του. 
Ο Θρόνος του Κωνσταντινουπόλεως, πολιτευόμενος στην από 17 αιώνες καθέδρα Του σήμερα, είναι Εκείνος που σας έδωσε την αυτοκεφαλία. Και τότε οι πολιτικές αρχές στα εδάφη αυτά ήταν ισλαμικές. Ο Θρόνος του Κωνσταντινουπόλεως σας ανύψωσε σε Πατριαρχική αξία. Και τότε στα εδάφη η πολιτική διοίκηση ήταν ισλαμική. Εκείνον υποσχεθήκατε να μνημονεύετε στον Τόμο αυτόν, αλλά γίνατε παραβάτες τελικά. Ο Θρόνος του Κωνσταντινουπόλεως σας έκανε ό, τι είστε, ένα νεώτερο Πατριαρχείο, υπό την κρίση μιας μέλλουσας Οικουμενικής Συνόδου. 
Ήρθατε με ξύλινες σχεδίες να επιτεθείτε στην Πόλη της Θεοτόκου και ακόμη μετά από τόσους αιώνες δεν αντιληφθήκατε πως αυτός ο Θρόνος στηρίζεται σε υπογραφές Πατέρων τόσων Συνόδων. Θέλατε πάντα αυτόν τον Θρόνο όμως! Θέλετε να έχετε λόγο και στα Πανάγια προσκυνήματα των Ιεροσολύμων. Από όπου νομίζετε θα πάρετε αξία τρέχετε! Όμως, η αξία προηγείται του Θεσμού. Δόθηκε σε αυτόν από τις Συνόδους η μεγάλη τιμή της υπερόριας δικαιοδοσίας, διότι κάποιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήταν η τότε ελπίδα της εποχής! 
Μιλάτε για τον Θρόνο που σας γέννησε, σας έδωσε το πνευματικό γάλα, που σας έδωσε υπόσταση εκκλησιαστική, που σας έκανε εν Χριστώ ανθρώπους, λες και μιλάτε για τον χειρότερο εχθρό σας! Νομίζετε ότι θα διδάξετε αυτούς που σας δίδαξαν με κόπο, που δεν σας εξελλήνισαν, αλλά σεβάστηκαν την ιδιαιτερότητα του πολιτισμού του όποιου κι αν είχατε, και σεις τώρα έρχεστε να απαντήσετε με φαρμάκι! Αντί του ύδατος όξος. 
Πλανώνται πλάνην οικτράν όσοι σας πιστεύουν, όσοι σας νομίζουν ως σωτήρες της πίστης, όσοι προσβλέπουν στην τάχα συντηρητικότητα σας, θεωρώντας ότι είστε το μέλλον της Ορθόδοξης πίστης! 
Προσπαθείτε να διεισδύσετε στον ελλαδικό χώρο, γυρεύοντας να κατεβείτε στη Μεσόγειο! Αυτό θέλατε πάντα! Αυτό συνεχίζετε και τώρα. Χτίζετε ναούς ρωσικού ρυθμού σε μια Ελλάδα που είναι η γη του προ και μετά Χριστόν υψηλότατου πολιτισμού. 
Όμως περισσότερο από τις αντιλήψεις σας προβληματίζεται κανείς από τις μεθόδους σας! Παρακινούσατε τους αγώνες του 19ου αιώνος, με κίνητρο να βάλετε και σεις το πόδι σας στην Ελλάδα. Είναι θλιβεροί όσοι σας κοιτούν στα χέρια, διότι δεν έχουν ίχνος εσωτερικής αξιοπρέπειας! Μια ζωή προσπαθούσατε να εκμεταλλευτείτε με τέτοιους τρόπους τις δυσχέρειες της Ρωμηοσύνης. Δεν κάνατε τίποτε υπέρ αυτής. Μόνο μοιράζετε θαύματα, στάρετς και καμπάνες και έφτασαν, δυστυχώς, Έλληνες να σας θεωρούν και σωτήριο γένος εσάς που με εταιρείες και ιδρύματα «...ωφ» κοιτάτε να επεκτείνετε τον άκρατο ιμπεριαλισμό σας. 
Μετά την πτώση του Κομμουνισμού, η Εκκλησία σας απέκτησε μια ιδιαίτερη «αδυναμία» για τους αριθμούς προσδιορίζοντας το «ποιμαντικό» της έργο ανάλογα με τον όγκο των ναών, του πλήθους κλπ., μετατρέποντας ταυτόχρονα ακόμα και τη Θεία Λειτουργία σε πρόσφορο μέσο επιδείξεως δυνάμεως. Διότι πώς μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένη μια Θεία Λειτουργία σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση αν οι τηλεοπτικές κάμερες δεν έχουν να δείξουν ένα εκστασιασμένο πλήθος πολλών χιλιάδων, κάτι παρόμοιο με αυτό που βλέπουμε σε προεκλογικές εκδηλώσεις πολιτικών κομμάτων. Κι αυτή η αγάπη για τους αριθμούς, για το μεγάλο και το τεράστιο, δυστυχώς έχει «μολύνει» και τους πιστούς. 
Κάποιος από τους Ρώσους πιστούς, που είχαν την μοναδική ευκαιρία να παρακολουθήσουν την Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στο Φανάρι, κατά την ειρηνική επίσκεψη του Πατριάρχου Μόσχας Κυρίλλου στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, παρατήρησε με ειλικρινή απογοήτευση: «Ωραία Λειτουργία, αλλά είχε μόνο 200 άτομα (!)», και συμπλήρωσε με προφανή ικανοποίηση, «καμία σύγκριση με τις δικές μας Πατριαρχικές Λειτουργίες!». 
Όμως, σ’ αυτό το ταπεινό Φανάρι, όπου, όπως λέτε, «οι Ορθόδοξοι είναι λιγότεροι και από το μικρότερη περιφέρεια της Ουκρανίας», προσβλέπει η χώρα σας, σεβασμιώτατε Λουκά, και ένα πολύ μεγάλο μέρος του ορθοδόξου ποιμνίου, για την θεραπεία της εκκλησιαστικής κατάστασης. Σ’ αυτό κατέφυγε η χώρα σας, ζητώντας λύση, ασχέτως αν εσείς εθελοτυφλείτε. Και, πιστέψτε με, είναι κρίμα να μην προφέρετε σωστά την πραγματικότητα. 
Κλείνοντας ας σας πω και μια διήγηση από τον πολιτισμό της χώρας όπου εδρεύει το Οικουμενικό Πατριαρχείο. 
Πήγε κάποτε ο γιος μιας νοικοκυρεμένης οικογένειας να σπουδάσει την στρατιωτική τέχνη. Μετά από χρόνια γύρισε στρατηγός στο αξίωμα στο πατρικό του. Ο πατέρας ήταν στη δουλειά. Χαιρέτισε τη μητέρα του, κάθισε στο σαλόνι με τη στολή όπως ήρθε, έβαλε και τα πόδια στο τραπέζι επάνω και περίμενε. Κάποια στιγμή επιστρέφει κατάκοπος ο σεβάσμιος πατέρας του. Εκείνος τον χαιρετά χωρίς καν να σηκωθεί από τη θέση και με τα πόδια όπως ήταν ψηλά, λέγοντας του: Πατέρα κοίτα! Έγινα στρατηγός! Και εκείνος του απαντά: Αλίμονο μου, παιδί μου, στρατηγός έγινες, άνθρωπος δεν έγινες!
Αναδημοσιεύσεις του κειμένου από το ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ
νυχθημερόν


tribune

trikalavoice


Σάββατο, 13 Οκτωβρίου 2018

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΤΗΣΙΑΣ ΕΚΔΟΣΗΣ "ΑΝΘΙΒΟΛΑ" ΜΕ ΘΕΜΑ "ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ"


Οι εκδόσεις Εν Πλω μας προσκαλούν στην παρουσίαση του της Ετήσιας Έκδοσης Χριστιανικού Διαλόγου και Πολιτισμού Ανθίβολα τεύχος 2, «Εκκλησία και Τέχνη», τη Δευτέρα 22 Οκτωβρίου και ώρα 7:00 το απόγευμα στο Bιβλιοπωλείο Εν Πλω
Τη νέα έκδοση θα παρουσιάσουν οι: 
- π. Ευάγγελος Γκανάς, πτυχ. Ηλεκτρολόγος Μηχανικός του ΕΜΠ, πτυχ. Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και Εφημέριος στην Ενορία του Οσίου Μελετίου Σεπολίων. 
- Χρήστος Κεχαγιόγλου, Ζωγράφος, ArtDirector, Σκηνοθέτης. 
- Εύη Βουλγαράκη, Δρ. Θεολογίας, Διδάσκουσα (ΕΔΙΠ) στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας ΕΚΠΑ. 
- Διονύσιος Σκλήρης, Δρ. Ελληνικών Σπουδών, πτυχ. Θεολογίας και Κλασικής Φιλολογίας, διδάσκων στο Τμήμα Θεολογίας ΕΚΠΑ. 
Θα ακολουθήσει μουσικό αφιέρωμα στο νέο δίσκο του συγκροτήματος Encardia με τίτλο Emigranti καθώς και η παρουσίαση του νέου επιτοίχιου ημερολογίου του 2019 του Χρήστου Κεχαγιόγλου. 
Είσοδος ελεύθερη. 


Λίγα λόγια για την Έκδοση 
Η Ορθόδοξη Παράδοση διαλέγεται με την τέχνη και με τον πολιτισμό; Η ερωτηματοθεσία και η ερμηνευτική ματιά του δεύτερου αυτού τεύχους των Ανθιβόλων είναι διπλή και κινείται στην ανίχνευση των πολύπτυχων σχέσεων μεταξύ Ορθοδοξίας και Πολιτισμού, άλλοτε και σήμερα. Στην προοπτική αυτή δεν τίθεται απλώς το ζήτημα της σχέσης της Ορθοδοξίας με τις τέχνες που ανέπτυξε στο παρελθόν και το συναφές αίτημα της σύγχρονης ανανέωσής τους, αλλά κυρίως ο γόνιμος διάλογος και το άνοιγμα της Ορθοδοξίας προς τις σύγχρονες εκφράσεις της τέχνης και του πολιτισμού. 
Στον δεύτερο τόμο των Ανθιβόλων συνεργάζονται οι: Σταύρος Γιαγκάζογλου, Θανάσης Παπαθανασίου, Σωτήρης Γουνελάς, π. Αντώνιος Πινακούλας, Γιώργος Κόρδης, Βάσω Γώγου, Αχιλλέας Ντελλής, Σπυριδούλα Αθανασοπούλου - Κυπρίου, Μάρκος Καμπάνης, Σταύρος Τερζής, Χρήστος Κεχαγιόγλου, Αλέκος Κυραρίνης, Άγγελος Καλογερόπουλος, Ιωσήφ Ροηλίδης, Δημήτρης Αγγελής, Ιωσήφ Βιβιλάκης, Περικλής Μουστάκης, Νίκος Χαλδαιάκης, Κατερίνα Ευαγγελάτου, Στεφανία Γουλιώτη, Ηλίας Κουνέλας, Μάριος Μπέγζος, π. Λάμπρος Καμπερίδης, Δημήτρης Κόκορης, Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, Θανάσης Νευροκοπλής, Πέτρος Κεφαλιακός, Νατζουάν Νταρουίς, Διονύσιος Σκλήρης, Χρυσόστομος Σταμούλης. 
Την έκδοση διευθύνουν και επιμελούνται οι: Σταύρος Γιαγκάζογλου και Δημήτρης Αγγελής.

Παρασκευή, 12 Οκτωβρίου 2018

"ΘΗΛΕΙΣ ΑΓΓΕΛΟΙ" ΠΡΟΣΕΧΩΣ ΑΠΟ ΤΟ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ"


ΕΜΦΥΛΕΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ - ΘΗΛΕΙΣ ΑΓΓΕΛΟΙ 
Από τα Συναξάρια Αγίων γυναικών που μόνασαν σε αντρικά μοναστήρια 
Μουσικές του 20ού και 21ου αιώνα 
- Αγγελίνα Τκάτσεβα, τσίμπελ 
- Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, τραγούδι – αφήγηση 
- Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι 
ΤΕΤΑΡΤΗ 28 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2018, 8μ.μ. 
AN ART ARTISTRY - Μονής Αστερίου 4, Πλάκα 
Παραγωγή: Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ
Artwork: Ιωάννης Πορφύριος Καποδίστριας

Πέμπτη, 11 Οκτωβρίου 2018

ΒΥΘΙΣΜΕΝΟΙ "ΣΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΩΝ ΚΑΜΠΩΝ ΜΕ ΒΑΜΒΑΚΙ"...


Π.Α. Ανδριόπουλος


Παρακολουθώντας την παράσταση "Στη Μοναξιά των Κάμπων με Βαμβάκι" του Bernard - Marie Koltes, σε σκηνοθεσία Κώστα Ζάπα και μετάφραση Δημήτρη Δημητριάδη, με τον Δημήτρη Γεωργαλά και τον Θάνο Κώτση, σκεφτόμουν τι είδους διάλογος είναι αυτός. 
Ένας διάλογος μεταξύ δύο αντρών γραμμένος στο ύφος ενός φιλοσοφικού διαλόγου, που μέσα από ένα εκλεπτυσμένο θεατρικό λόγο κρύβονται πολύ απλά ανθρώπινα συναισθήματα. Ταυτόχρονα μιλάμε για ένα άκρως ποιητικό έργο του Koltés, ηλικίας μόλις 31 ετών (γραμμένο στα 1987), που σίγουρα είναι μια λεκτική μονομαχία ανάμεσα σ’ έναν άντρα αποφασισμένο να πουλήσει και σ’ έναν άλλο άντρα αποφασισμένο να μην αγοράσει. 
Ο ίδιος ο συγγραφέας έχει πει γι’ αυτό το έργο του σε μία συνέντευξή του: «Στην αρχή είχα σκεφτεί να φέρω αντιμέτωπους έναν τραγουδιστή των μπλουζ κι έναν πανκ. Δύο απόψεις για τη ζωή εντελώς αντίθετες, κι αυτό είναι που έχει σημασία. Όταν η απόσταση ανάμεσα σε δυο πρόσωπα είναι τόσο μεγάλη, τι μένει; Η διπλωματία, δηλαδή η γλώσσα. Συνομιλούν ή αλληλοσκοτώνονται. Άρα λοιπόν συνομιλούν. Όμως το ότι αλληλοπροσεγγίζονται δεν οφείλεται στο ότι εγκιβωτίζονται ο ένας μέσα στον άλλον». 
Οι ήρωες, εξ ίσου ισχυροί, ανταλλάσσουν αντί για μπουνιές, δικανικούς, χρησιμοποιώντας λογικά και παράλογα επιχειρήματα, τραβώντας στα άκρα τις αντοχές τους και επιχειρώντας πέρα από τις λέξεις να εναποθέσουν την μοναξιά τους ο ένας στην επιθυμία του άλλου, υπονομεύοντας έτσι με την άρνηση την κατάφαση αλλά και με την αλληλεπίδραση, την ετερότητα. 
Η παράσταση στον τεχνοχώρο Cartel αναδεικνύει την ουσία του έργου, που είναι τα άκρα! 
Ο Κολτές δεν γράφει απλώς ένα θεατρικό έργο, γράφει ένα έργο με λέξεις – σφαίρες, καθώς η γλώσσα είναι το όπλο. Και ο πόθος το αντικείμενο του …πόθου. Αλίμονο, δηλ., στον θεατή που είναι, ενδεχομένως, είναι φτωχός από πόθους. 
Η παράσταση του Κ. Ζάππα είναι «χωρίον ο πόθος», με τη μοναξιά να πλέκει το ιδανικό εγκώμιο στον πόθο. Ταυτόχρονα είναι και μία πάλη λέξεων και σωμάτων, την οποία βλέπουμε ανάγλυφα επί σκηνής. Η σκηνοθετική άποψη είναι η σωματική καταπόνηση των δύο ηθοποιών, για να δηλωθούν και μ’ αυτό τον τρόπο τα άκρα του Κολτές. 


Με την ποιητικότητα να συνυπάρχει αρμονικά με την ακρότητα. Τα ποικίλα σκηνοθετικά ευρήματα υπηρετούν την μάχη μεταξύ των δύο ηθοποιών και μας θυμίζουν εμφαντικά ότι το έργο επιδέχεται ένα πλήθος ερμηνειών και προεκτάσεων, καθώς διαθέτει ταυτόχρονα την στιβαρή απλότητα ενός Μπεκετικού δραματουργήματος και την εκλεπτυσμένη ανατρεπτικότητα των δικανικών της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Οι δύο ηθοποιοί, ο Δ. Γεωργαλάς και ο Θ. Κώτσης, δοκιμάζουν τις αντοχές τους… Τις υποκριτικές και τις σωματικές. Είναι οι πρωτ-αθλητές του πόθου και του πυρετού της μοναξιάς. 
Θα έλεγα ότι το έργο συνοψίζεται σ’ αυτό που λέει ο Ντήλερ: «Λοιπόν μη μου αρνείσθε να μου πείτε το αντικείμενο, παρακαλώ, του πυρετού σας, του βλέμματός σας πάνω μου, τον λόγο, να μου τον πείτε• και αν το ζήτημα είναι να μην πληγώσετε καθόλου την αξιοπρέπειά σας, ε λοιπόν, πείτε τον όπως τον λέμε σ' ένα δέντρο, ή μπροστά στον τοίχο μιας φυλακής, ή μέσα στη μοναξιά ενός κάμπου με βαμβάκι όπου κάνουμε τον περίπατό μας, γυμνοί, τη νύχτα• να μου τον πείτε χωρίς καν να με κοιτάξετε. Διότι η μόνη αληθινή ωμότητα αυτής της ώρας του λυκόφωτος όπου στεκόμαστε και οι δύο δεν είναι ότι ένας άνθρωπος πληγώνει τον άλλον, ή τον ακρωτηριάζει ή τον βασανίζει, ή του ξεριζώνει τα μέλη και το κεφάλι, ή έστω τον κάνει να κλάψει• η αληθινή και τρομερή ωμότητα είναι εκείνη του ανθρώπου ή του ζώου που καθιστά ημιτελείς τον άνθρωπο ή το ζώο, που τους διακόπτει σαν αποσιωπητικά στη μέση μιας φράσης, που τους αποστρέφεται αφού προηγουμένως τους έχει κοιτάξει, που κάνει, το ζώο ή τον άνθρωπο, μία πλάνη του βλέμματος, μία πλάνη της κρίσεως, μία πλάνη, σαν ένα γράμμα που το έχουμε αρχίσει και βάναυσα το τσαλακώνουμε αμέσως μόλις γράψαμε την ημερομηνία.» 


Και για να θυμηθούμε τον Patrice Chereau: «Ο Κολτές (1948-1989) ήταν ένας μετεωρίτης που διέσχισε βίαια τον ουρανό μας, μέσα σε μεγάλη εσωτερική μοναξιά και με απίστευτη δύναμη, την οποία ήταν μερικές φορές δύσκολο να προσπελάσει κανείς. Μπροστά του αισθανόμουν κάποιο δέος, και σήμερα περισσότερο από ποτέ. […] Εκείνο που μπορεί να φέρει σε αμηχανία τον ηθοποιό είναι ότι το θέατρό του είναι πολύ σκληρό, πολύ βάναυσο, ότι έχει μια βία που σπάνια φανταζόμαστε. Δεν είναι όμως καθόλου απελπισμένο.» 
Η παράσταση στο Cartel ανεβαίνει 70 χρόνια από τη γέννηση του Κολτές. 
Σκέπτομαι ότι μόνο έτσι έχει νόημα το θέατρο: σκληρό, αδυσώπητο, βαθειά εσωτερικό, ποιητικό, φιλοσοφικό, δύσκολο. 
Η παράσταση στο Cartel μας συγκινεί γιατί επέλεξε την τραχειά μαθητεία στο έργο του Κολτές. Με εσωτερική ένταση και αλήθεια κοφτερή.


Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2018

ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΩΝ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΘΡΕΑ ΤΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΗΣ ΚΥΠΡΟΥ


ΣΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΩΝ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΘΡΕΑ 
Στίχοι του Κούρδου Αχ. Καγιά και τσιτάτα του Τσε 
Του Α. Βικέτου 
ΦΩΤΟ: Α. ΒΙΚΕΤΟΣ 
Στίχοι από τραγούδια του Κούρδου τραγουδιστή, Αχμέτ Καγιά, και αποφθέγματα του Τσε Γκεβάρα γράφτηκαν πρόσφατα εξωτερικά και εσωτερικά στον ερειπωμένο και συλημένο ναό της Κυθρέας επ’ονόματι των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας, των οποίων η Εκκλησία τιμά την μνήμη στις 9 Οκτωβρίου. Επίσης, σημειώνεται και το όνομα του Τούρκου αγωνιστή, Ντενίζ Γκιεζμίς. 
Η στέγη του ναού δεν υπάρχει, ενώ μέσα είναι σορός τα χώματα. Μέχρι το 1974 ο ναός ήταν περικαλλής και γι’ αυτό το 2016 η Τεχνική Δικοινοτική Επιτροπή για την Διάσωση για την Πολιτιστική Κληρονομιά αποφάσισε ότι θα τον αναστηλώσει. Ωστόσο, μέχρι σήμερα οι εργασίες δεν έχουν αρχίσει. 
Ανάμεσα σε άλλα στους τοίχους του ναού έχουν γραφεί , με μαύρη και κόκκινη μπογιά που φαίνεται ότι είναι πρόσφατη, τα εξής: 
• «Ο χαρταετός μου κόλλησε στα σύρματα, που βρίσκονται μάνα τα νιάτα μου» (Αχμέτ Καγιά). 
• «Επαναστάτης δεν γίνεσαι. Γεννιέσαι». 
• «Ο μεγαλύτερος εχθρός της Ελευθερίας είναι δούλοι που είναι ευχαριστημένοι με την κατάστασή τους» (Τσε Γκεβάρα). 
• «Άσε να φύγει το φεγγάρι. Μείνε εσύ τούτο το βράδυ» (Αχμέτ Καγιά). 
Υπάρχει όμως και ένα προβοκατόρικο σύνθημα, αφού δεν έχει σχέση με όσα πρέσβευαν οι προαναφερθέντες. Αυτό αναφέρει: «Θάνατος στον Ρωμιό». Πιο δίπλα η λέξη Ευαγγέλιο είναι διαγραμμένη με Χ και από κάτω γράφει: Κοράνι. 


Ο Ντενίζ Γκεζμίς, αγωνιστής κατά της χούντας του 1971, εκτελέστηκε, ενώ ήταν φοιτητής, με απαγχονισμό, μαζί με άλλους δύο συναγωνιστές του, στις 6 Μαΐου 1972. 
Ο Αχμέτ Καγιά, τραγουδιστής και συνθέτης, υπέκυψε το 2000 από καρδιακή προσβολή στο Παρίσι, σε ηλικία 43 ετών, όπου ζούσε εξόριστος. Το έργο και ο λόγος του είχαν "την ενοποιητική επίδραση" στις σχέσεις μεταξύ των κοινοτήτων των Τούρκων και των Κούρδων της Τουρκίας. Ο Αχμέτ Καγιά γνώρισε την επιτυχία στα μέσα της δεκαετίας του 1980 στην Τουρκία. Τέσσερα χρόνια, μετά τον θάνατο του, ο τότε πρόεδρος της Τουρκίας, Αμπτουλάχ Γκιούλ, παρέδωσε, το προεδρικό Μεγάλο Βραβείο Τέχνης και Πολιτισμού στην Γκιουλτέν Καγιά, τη χήρα του καλλιτέχνη, ο οποίος είχε δεχθεί επιθέσεις από τους εθνικιστικούς κύκλους, επειδή ήθελε να τραγουδάει στη μητρική του γλώσσα. 


Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ 
Ο ναός των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας βρίσκεται στο μέσον περίπου της Κυθρέας. Σύμφωνα με τον πρώην διευθυντή του Τμήματος Αρχαιοτήτων, Αθανάσιο Παπαγεωργίου, δεν είναι γνωστό πότε χτίστηκε. Πιθανότατα αυτό να έγινε τον 17ο αιώνα ή στις αρχές του 18ου αιώνα. Αρχικά ήταν μονόκλιτος ναός, αλλά αργότερα προστέθηκε ακόμη ένα κλίτος βόρεια. Τότε κατεδαφίστηκε ο βόρειος τοίχος και αντικαταστάθηκε με χτιστούς κίονες, που στήριζαν μαζί με τους τοίχους τα σταυροθόλια που κάλυψαν το ναό. 
Στο νότιο τοίχο του ναού σώζονται σε όχι καλή κατάσταση τοιχογραφίες των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας ανατολικά της νότιας εισόδου του ναού και τοιχογραφίες του Αγίου Μηνά εφίππου και των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στα δυτικά της νότιας εισόδου. 
Στην τοιχογραφία των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας γράφει: «Φόβος για το τομάρι σου. Κόλαση». 
Ο βυζαντινολόγος, δρ. Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου, τοποθετεί τις τοιχογραφίες στις αρχές του 18ου αιώνα και τις αποδίδει στον ζωγράφο Ιωαννίκιο, μοναχό της Μονής Αγίου Ηρακλειδίου. 
Ο Α. Παπαγεωργίου έχει γράψει ότι το εικονοστάσιο ήταν ξυλόγλυπτο του 19ου αιώνα με εικόνες του Χριστού, της Παναγίας, του Αγίου Γεωργίου, των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας και του Αγίου Δημητριανού, του Αγίου Προκοπίου, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, του Αγίου Νικολάου και Μεγάλη Δέηση με 11 Αποστόλους. Οι εικόνες αυτές χρονολογούνταν στον 18ο αιώνα. Δύο άλλες εικόνες, του Ευαγγελιστή Μάρκου και του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου βρέθηκαν από την Βαυαρική αστυνομία στα υποστατικά του τούρκου αρχαιοκάπηλου Aydin Dikmen στο Μόναχο.

Τρίτη, 9 Οκτωβρίου 2018

ΟΙ ΣΥΝΑΣΚΗΤΕΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΟΥ ΗΣΑΝ ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ ΚΑΙ Η ΤΙΜΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Το άγιο ζεύγος Ανδρόνικος και Αθανασία στο ναό τους στην κατεχόμενη  Κυθρέα  

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Tη ενάτη του μηνός Οκτωβρίου μνήμη του Oσίου Πατρός ημών Aνδρονίκου, και Aθανασίας της συμβίας αυτού. 
Σύσκηνον Aνδρόνικος Aθανασίαν, 
Kόσμω τ’ εν ασκήσει τε καν πόλω έχει. 
Ο Ανδρόνικος και η Αθανασία ήταν ανδρόγυνο στην Μεγάλη Αντιόχεια των μέσων του 6ου αιώνα μ.Χ. 
 Ήταν πιστοί και φιλόχριστοι και ελεήμονες. Απέκτησαν δύο παιδιά τα οποία πέθαναν ταυτόχρονα σε μία μέρα σαν είχαν φτάσει στην ηλικία των 12 χρόνων. 
Αποφασίζουν οι γονείς να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να φύγουν για τους Αγίους Τόπους. Κατέληξαν στην Αίγυπτο, ο Ανδρόνικος σε ανδρικό μοναστήρι και η Αθανασία σε γυναικείο. 
Κάποια στιγμή συναντήθηκαν τυχαία. Η Αθανασία αναγνώρισε τον άνδρα της, αλλά όχι εκείνος την γυναίκα του, «επειδή και εμαράνθη το κάλλος αυτής από την πολλήν άσκησιν, και εφαίνετο ωσάν αράπης», όπως λέγει ο Συναξαριστής. 
Τελικά ο Ανδρόνικος αποφασίζει με την ευχή του Γέροντά του να συνασκητέψει με τον Αθανάσιο, δηλ. την γυναίκα του Αθανασία, η οποία του είχε παρουσιαστεί ως άνδρας μοναχός. Ασκήτεψαν μαζί δώδεκα χρόνια. 
Και όταν εκοιμήθη ο αββάς Αθανάσιος, βρέθηκε ένα πινακίδιο κατά την ώρα της ταφής, που έλεγε ότι «ήτον η γυναίκα του Aνδρονίκου, η αοίδιμος Aθανασία. Eπληροφορήθησαν δε τούτο, και όταν εκήδευον αυτήν. Eυρέθη γαρ, ουχί ανήρ, αλλά γυνή.» 
Ένας παντελώς παράδοξος βίος ενός αγίου ανδρογύνου, που τινάζει στον αέρα κάθε «λογική» ευσεβείας όπως την γνωρίζουμε στις μέρες μας. 
Γιατί να μη μείνουν στην αρχική «φυσιολογική» κατάσταση; Ο Ανδρόνικος στο ανδρικό και η Αθανασία στο γυναικείο μοναστήρι; 
Γιατί να συναντηθούν και να αποφασίσουν να ασκητέψουν μαζί, όταν μάλιστα η Αθανασία γνώριζε ότι αυτός ήταν ο άνδρας της, ενώ απέκρυπτε, με την ανδρική μεταμόρφωσή της, από τον άνδρα της την αλήθεια; Ποιο άραγε είναι το νόημα αυτής της ακραίας ξενιτείας; 
Ο Συναξαριστής λέει πως ήδη από τότε που γέννησαν τα παιδιά τους «ο ένας εις τον άλλον δεν ήγγισαν. Aλλ’ επέρνων την ζωήν τους και οι δύω με σωφροσύνην και με προσευχάς». Τι τους εμπόδιζε να περάσουν κατ’ αυτόν τον σεμνό τρόπο και το υπόλοιπο του βίου τους; 
Γιατί η Αθανασία να αποκρύπτει όχι μόνο την ταυτότητά της, αλλά και το φύλο της από τον ίδιο της τον άνδρα και να φροντίσει να αποκαλυφθεί το φύλο της μετά το θάνατό της; 
Κι ακόμα κάτι παράδοξο. Έγινε φιλονικία μεταξύ των μοναχών για το πού θα ταφεί ο Ανδρόνικος. «Mόλις δε και μετά βίας κατέπαυσεν ο Aββάς Δανιήλ την φιλονεικίαν αυτών, ειπών, ότι πρέπει να ενταφιασθή εκεί εις το Oκτωκαιδέκατον μαζί με τον συναγωνιστήν του, την Oσίαν Aθανασίαν λέγω. Kαι ούτως ενταφίασαν αυτό εκεί, δοξάζοντες τον επί πάντων Θεόν.» 
Πώς μπορεί να ερμηνεύσει η σύγχρονη θεολογία αυτά τα ακραία ασκητικά φαινόμενα; 
Πάντως σε καμία περίπτωση με κραυγές ιεραρχών που είναι πιο βέβαιοι κι απ’ τον Δημιουργό για την κρίση Του!
Δείτε το κείμενο και στα mikropragmata του Άρη Δημοκίδη


Η προσκυνηματική εικόνα των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας (13ος αι.), μετά από ενέργειες του Μητροπολίτη Μόρφου κ. Νεοφύτου βρέθηκε το 2007, μετά την κλοπή της, το 1936. 
Το άγιο ζεύγος με μοναχικά ενδύματα εποχής απεικονίζεται επάνω σε ανάγλυφο κάμπο που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των κυπριακών εικόνων. Επιπλέον ο Άγιος Ανδρόνικος κρατά γυάλινο φιαλίδιο, στοιχείο ιδιαίτερα σπάνιο στην εικονογραφία του και η Αγία Αθανασία σταυρό τύπου Αναστάσεως. Το κάλυμμα της κεφαλής παραπέμπει σε ανάλογα εικονογραφικά παραδείγματα από την Κωνσταντινούπολη και το Σινά. 
Η εικόνα αυτή είχε δημοσιευτεί το 1935 από τον καθηγητή Γεώργιο Σωτηρίου και το 1937 από τον David Talbot Rice στο βιβλίο του "The icons of Cyprus". 
Οι Άγιοι Ανδρόνικος και Αθανασία τυγχάνουν ιδιαίτερου σεβασμού στην Κύπρο και ιδιαίτερα στη μητροπολιτική περιφέρεια Μόρφου, όπου πανηγυρίζει το παρεκκλήσιο των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας που ευρίσκεται στον χώρο του Γυμνασίου και Λυκείου Σολέας, επίσης απεικονίζονται συχνά και στις βυζαντινές και μεταβυζαντινές τοιχογραφημένες εκκλησίες.
Επίσης, τιμώνται ιδιαίτερα στην προσφυγική κοινότητα Μαντριά της Πάφου, αλλά και στην Ενορία της κατεχόμενης Κυθρέας,
Ο Άγιος Ανδρόνικος, ειδικότερα, τιμάται πολύ στην Κύπρο. Δύο χωριά φέρουν τ’ όνομα του και πολλές εκκλησίες, περισσότερες από τριάντα, είναι αφιερωμένες σ’ αυτόν.


Ο ναός των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας στο χωριό Μανδριά της Κύπρου

Δευτέρα, 8 Οκτωβρίου 2018

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ - ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ: ΕΚΟΜΙΣΑΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΝ

Γιάννης Μόραλης, Οδυσσέας Ελύτης και Γιάννης Τσαρούχης
με φράκο πριν από την παρασημοφόρησή τους με το παράσημο
Ταξιάρχου του Φοίνικος (1965) 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Με αφορμή την αναδρομική έκθεση του σπουδαίου Έλληνα ζωγράφου Γιάννη Μόραλη στο Μουσείο Μπενάκη, ας θυμηθούμε και τον Οδυσσέα Ελύτη, αφού εκεί έχουμε εκθέματα που αφορούν στον νομπελίστα ποιητή.
Δεν θα μπορούσαμε να μη τονίσουμε τη σχέση των δύο μεγάλων νεοελλήνων, οι οποίοι «εκόμισαν εις την τέχνην» και συνέβαλαν τα μέγιστα στην καλλιέργεια της ευαισθησίας μας. 
Η σχέση τους είναι πολυχρόνια και άκρως δημιουργική. Και σε αυτή την ανάρτηση θα αποτυπώσουμε αυτή την δημιουργική σχέση, μέσα από τα έργα τους. 
Στο «Χρονικό μιας δεκαετίας» (Ανοιχτά Χαρτιά), ο Ελύτης σημειώνει:
«…η ζωγραφική, μετά την ποίηση, ήταν το μεγαλύτερο πάθος μου. Τα λιγοστά μου, της φοιτητικής ηλικίας, χρήματα πήγαιναν όλα στις πανάκριβες καλλιτεχνικές εκδόσεις που έφταναν κάθε τόσο από το Παρίσι, κι αν μου έμεναν κενά, τα συμπλήρωνα με τις συχνές επιδρομές μου στη Βιβλιοθήκη του Ανδρέα Εμπειρίκου. Αλλά το θέμα ήταν πιο συγκεκριμένο: τι γινότανε στην Ελλάδα; Τον Παρθένη τον γνωρίζαμε σχεδόν μόνο από τα’ όνομά του. Πού να βλέπαμε άλλωστε τα έργα του; Για μας υπήρχανε ο Γουναρόπουλος, ο Τόμπρος και τρεις – τέσσερις συνομήλικοι που ψάχνανε ακόμη το δρόμο τους – ο Τσαρούχης, ο Χατζηκυριάκος Γκίκας, ο Μόραλης…». 
Η φιλία έδεσε και έδωσε πολλούς καρπούς με πρώτους προμετωπίδες ή ζωγραφιές του Μόραλη που κόσμησαν ποιητικές συλλογές και δοκίμια του Ελύτη, κι έγιναν σήμα κατατεθέν του Ελυτικού έργου: «Άσμα ηρωϊκό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας», «Άξιον εστί», «Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό», «Ανοιχτά χαρτιά».

Άσμα ηρωϊκό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας

Το 1972, στην τρίτη ατομική του έκθεση στη γκαλερί Ιόλα – Ζουμπουλάκη, ο Γιάννης Μόραλης εξέθεσε μεταξύ άλλων τη σειρά έργων του με τίτλο “Επιθαλάμια”. Τον κατάλογο προλόγισε ο Οδυσσέας Ελύτης. Το κείμενο δημοσιεύεται στα "Ανοιχτά χαρτιά" (Επίμετρο, σ. 578-580). 
Τα “Επιθαλάμια” του Γιάννη Μόραλη 
Μ’ ΕΝΑ ΟΛΙΓΟΨΗΦΙΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ στα χέρια του, όπου τα στοιχεία που επανέρχονται περισσότερο είναι οι δύο αντίθετες καμπύλες, η ώχρα και το μαύρο, επέτυχε ο Μόραλης να μετατρέψει την ομιλία των πραγμάτων σε οπτικό φαινόμενο, κατά τρόπο μοναδικό μέσα στη σύγχρονη ελληνική τέχνη. 
Μια ορισμένη αυστηρότητα, φτασμένη μέσα του υποσυνείδητα, και που σίγουρα έχει την προέλευσή της στην ηπειρωτική καταγωγή του, συναντήθηκε με μερικές από τις πιο απαιτητικές μετα-σεζανικές ευρωπαϊκές αναζητήσεις. Το αποτέλεσμα ήταν μνήμες και συναντήσεις να δέσουν, ύστερα από διαδοχικές διυλίσεις, σε μορφές μεγάλης απλότητας και ακριβείας, όπου και η παραδρομή ενός χιλιοστού θ’ αρκούσε ν’ ανατρέψει το αρχικό όραμα. Όταν όμως ένας ζωγράφος κατορθώνει να δίνει τις προσωπικές του εμπειρίες, κρατώντας ατόφια την πρώτη τους αίσθηση, και συνάμα, με την ίδια χειρονομία, να οδηγεί τα εικονιστικά εξαγόμενα της περιπέτειας των καιρών μας σε μια τόσο υψηλού βαθμού εγκράτεια, ξεφεύγει από τους διαχωρισμούς της τρέχουσας αισθητικής. Και ίσως είναι γι’ αυτό που πραγματικά δεν αισθάνεται κανείς την ανάγκη ν’ αναρωτηθεί αν ο Μόραλης είναι μοντέρνος ή κλασικός, ελληνικός ή ευρωπαΐζων. 
Σε καιρούς όπως οι δικοί μας, όπου κανείς κοινός μύθος δεν προκαλεί την αυτόματη ένταξη των δημιουργημάτων του ανθρώπου σ’ ένα γενικότερο σύνολο, το μόνο που απομένει στον ευσυνείδητο καλλιτέχνη είναι να υποκαθίσταται στο μηχανισμό της λειτουργίας των αλλοτινών μύθων και να τον ενασκεί στην ατομική κλίμακα. 
Τα χώματα της Αττικής και της Αίγινας, τα σώματα των νέων κοριτσιών, το φως το ταυτόσημο μιας φυσικής και ηθικής ευγένειας, τα βλέπουμε στα τελευταία έργα του Μόραλη ν’ αναδύονται κάποτε με μια υγρασία θαλασσινή, σα μεγεθυμένα θραύσματα από αρχαίες ληκύθους ή σμικρυμένες νωπογραφίες τόπων λατρείας που χάθηκαν για πάντα. 
Μια νοσταλγία, άλλωστε, του μνημειακού παρωθούσε ανέκαθεν το χέρι του ζωγράφου να οργανώνει και να ισορροπεί τις φόρμες του πάνω σ’ ένα νοητό αρχιτεκτόνημα, συνάμα όμως να δίνει, ακόμα και στις πιο αισθησιακές του συλλήψεις –και είναι η περίπτωση που αντικρίζουμε σήμερα στα Επιθαλάμιά του–, ένα μυστήριο και μιαν ιερατικότητα βιβλική. 
Εκεί νομίζω βρίσκεται και το σημείο επαφής του με τη σημερινή νεότητα, την πιο σοβαρή τουλάχιστον, που δεν αισθάνεται την ανάγκη ν’ αρνηθεί την ίδια την ύλη της τέχνης, για να μπορέσει να πει πως υπάρχει ακόμη αυτό που ονομάζουμε «θαύμα».
***
Επίσης, ο Ελύτης στο δοκίμιό του Ιδιωτική Οδός, αναφερόμενος σε σημαντικούς έλληνες ζωγράφους, σημειώνει ότι "τα κορίτσια του Μόραλη... πρωτίστως μας ελκύουν για την υψηλή τους ζωγραφική ποιότητα"(Εν λευκώ, σ. 424). 
Στον τόμο "Οδυσσέας Ελύτης - Ο ναυτίλος του αιώνα" (Ίκαρος, 2011), που επιμελήθηκε η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, συναντούμε δύο πίνακες του Μόραλη, τους οποίους επέλεξε η Ι. Ηλιοπούλου, υπομνηματίζοντάς τους - θα λέγαμε - με στίχους από το "Άξιον Εστί" (σ. 176-77). Τους παραθέτουμε στη συνέχεια.

Επιτύμβια σύνθεση Γ', 1958 - 1963

Τα κορίτσια η πόα της ουτοπίας 
τα κορίτσια οι παραπλανημένες Πλειάδες 
τα κορίτσια τ’ Αγγεία των Μυστηρίων 
τα γεμάτα ως πάνω και τ’ απύθμενα

Νέα Γυναίκα, 1971-1972

Άξιον Εστί το μακρινό τραγούδι 
ο μυχός της Ελένης με το κυματάκι 
τα φραγκόσυκα φέγγοντας μες στη μασχάλη 
ερειπιώνες του μέλλοντος και της αράχνης

Ακόμα, στο ίδιο βιβλίο (σ. 234) δημοσιεύεται κι ένα προσχέδιο του Μόραλη (1973) για το περίφημο "Μονόγραμμα" του Ελύτη. 

Τέλος, έχουμε και μια προσωπογραφία του Ελύτη από τον Μόραλη το 1980. 


Αίγινα (σύμφωνα με τον εκπαιδευτικό Γιώργο Μπήτρο):
Τρεις φίλοι πριν από πολλά χρόνια κάθονταν τα απογεύματα στο πεζούλι της αυλής και αγνάντευαν τη θάλασσα. Βυθισμένοι στην ησυχία του απογεύματος, συζητούσαν, φιλοσοφούσαν, σχεδίαζαν, αστειεύονταν. Κάπου – κάπου τους διέκοπτε ευχάριστα ο θόρυβος της μηχανότρατας που περνούσε πηγαίνοντας για ψάρεμα. Και ο ποιητής της παρέας έλεγε: «…Είναι η μοναδική μηχανή που αποδέχεσαι γιατί έχει τον κτύπο της καρδιάς…» 
Ήταν ο Γιάννης Μόραλης, ο Νίκος Νικολάου και ο Οδυσσέας Ελύτης.

Κυριακή, 7 Οκτωβρίου 2018

Ο ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΣ «ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ» ΣΤΟ «ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ»



Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Ο μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίων, Πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, παραχώρησε μια συνέντευξη στο σημερινό φύλλο (7-10-2018) της εφημερίδας «ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ», μέσω της οποίας αναπτύσσει τις θέσεις της Εκκλησίας της Ρωσίας για το ζήτημα της εκχωρήσεως Αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. 
Σε σχετική ερώτηση της δημοσιογράφου Μαρίνας Ζιώζιου για την κριτική που ασκείται στον μητροπολίτη Βολοκολάμσκ λόγω της ρητορικής του απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, ο κ. Ιλαρίων απάντησε αναφερόμενος και στο ιστολόγιό μας, «Φως Φαναρίου». Λέει ο σεβασμιώτατος:
«Είμαι γνώστης αυτής της κριτικής, η οποία ενίοτε προσλαμβάνει έναν παράλογο χαρακτήρα. Επί παραδείγματι, ένα πρόσφατο δημοσίευμα στο επίσημο blog του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, το «Φως Φαναρίου», εξαπέλυσε κατηγορίες κατά του προσώπου μου, προσάπτοντάς μου «σχέσεις» με το σχίσμα των παλαιοπίστων, προβαίνοντας και σε ανάρτηση του σχετικού φωτογραφικού υλικού, όπου παρίσταμαι την ώρα της Λειτουργίας σε ιερό ναό των “edinovertsy” («ομοδόξων»). 
Ένας άνθρωπος που διαθέτει έστω και ελάχιστες γνώσεις για την ιστορία της Ρωσικής Εκκλησίας γνωρίζει ότι οι “edinovertsy” ακολουθούν το «παλαιό τυπικό», αλλά εντάχθηκαν στην κανονική Εκκλησία. Σε αντιδιαστολή προς το ουκρανικό σχίσμα, αποτελούν κανονικό μέρος της καθ’ ημάς Εκκλησίας και του συνόλου της κανονικής οικουμενικής Ορθοδοξίας. 
Πράγματι ως χριστιανός και επιστήμονας, με στενοχωρεί βαθιά αυτό το ύφος της πολεμικής. Θέλουμε οι αδελφοί μας να έχουν πρόσβαση σε αντικειμενικές πληροφορίες, να έχουν βελτιωμένες και βαθύτερες γνώσεις της ιστορίας της Ρωσικής Εκκλησίας και της σημερινής κατάστασης, όπως και του ουκρανικού εκκλησιαστικού». 
Κι εμείς ακριβώς αυτό θα θέλαμε, αναλόγως, από τον μητροπολίτη Βολοκολάμσκ, καθώς οι παραπάνω εκτιμήσεις του προδίδουν κάμποση άγνοια για τα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και αρκετή δόση λησμονιάς για ενέργειες του Τμήματος που διευθύνει σε σχέση με τους παλαιόπιστους. 
Αν είχε προσέξει καλύτερα ο σεβ. Ιλαρίων θα έβλεπε ότι το «Φως Φαναρίου» έχει ονοματεπώνυμο: «Yπεύθυνος σελίδας: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος». Δεν υπάρχει πουθενά λογότυπο του Οικουμενικού Πατριαρχείου γιατί απλούστατα το «Φως Φαναρίου» αποτελεί μία ιδιωτική, προσωπική μας πρωτοβουλία, η οποία έχει ως σκοπό την προβολή του έργου του Οικουμενικού Πατριαρχείου πάση τη κτίσει. Άρα, δεν πρόκειται για «επίσημο blog του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως», όπως λέει ο μητροπολίτης Βολοκολάμσκ, αλλά για μια καθημερινή πράξη αγάπης προς τον Οικουμενικό Θρόνο, χωρίς ίχνος υστεροβουλίας και χωρίς δεύτερες σκέψεις. 
Στη συνέχεια, ο σεβ. Ιλαρίων αναφέρεται στην ανάρτησή μας «Ο ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝ ΣΤΟΥΣ ΣΧΙΣΜΑΤΙΚΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΠΙΣΤΟΥΣ» θεωρώντας πως μέσω αυτής εξαπολύσαμε κατηγορίες κατά του προσώπου του, προσάπτοντάς του, αδίκως, «σχέσεις» το σχίσμα των παλαιόπιστων, ενώ πρόκειται για “edinovertsy”. 
Προφανώς ενοχλήθηκε ο σεβ. Ιλαρίων από την ανάρτηση των σχετικών φωτογραφιών και μόνο, αφού το μεγαλύτερο μέρος της ανάρτησης καλύπτει δελτίο του ΤΕΕΣ του Πατριαρχείου Μόσχας για μια επίσκεψη (Νοέμβριος του 2010), του μητροπολίτου Βολοκολάμσκ στη Μητρόπολη Παλαιοπίστων στην περιοχή Ρογκόζσκογιε της Μόσχας. μετά από πρόσκληση του Μητροπολίτη Μόσχας και πάσης Ρωσίας της Εκκλησίας Παλαιοπίστων Κορνηλίου. Περί αυτού ο σεβ. Ιλαρίων δεν λέει λέξη. 
Οι φωτογραφίες του σεβασμιωτάτου στους “edinovertsy” έχουν φυσικά σημειολογικό χαρακτήρα: Μεταμφιέζεται όταν τους επισκέπτεται; Το «παλαιό τυπικό» απαιτεί την αλλαγή της ενδυμασίας του σεβ. Ιλαρίωνος τόσο κατά την λειτουργική πράξη, όσο και εκτός αυτής, αφού φαίνεται καθαρά ότι και τα ράσα παραπέμπουν σε ένα είδος καθολικής μπέρτας; 
Στην ιστοσελίδα του ΤΕΕΣ συναντούμε κι άλλα ενδιαφέροντα δελτία τύπου όπως αυτό: 
«Στις 22 Οκτωβρίου του 2009 στον Ιερό Ναό Γεννήσεως του Χριστού, που επισκευάσθηκε πρόσφατα, στο κοιμητήριο Ρογκόζσκογιε της Μόσχας ολοκληρώθηκαν οι τριήμερες εργασίες της ετήσιας Συνόδου Ιεραρχίας της Ρωσικής Εκκλησίας των παλαιοπίστων. Των εργασιών προήδρευσε ο παλαιόπιστος Μητροπολίτης Μόσχας και πάσης Ρωσίας Κορνήλιος, παρόντες ήταν οι τέσσερις από τους έξι συνολικά παλαιοπίστους επισκόπους. Κατά την εισήγηση του ο παλαιόπιστος Μητροπολίτης Κορνήλιος τόνισε την ανάγκη να συνεχιστεί ο διάλογος με την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, παρόλο που «δεν προμηνύει γρήγορες επιτυχίες λόγω των μεγάλων διαφορών μεταξύ μας που έχουν συσσωρευθεί επί πολλών ζητημάτων». Στην ημερησία διάταξη τέθηκε ως ξεχωριστό θέμα οι σχέσεις με την Ιεραρχία και τον κλήρο της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ρωσίας.». 
Άρα, με δεδομένο το γεγονός ότι ανάλογες επαφές δεν υπήρξαν με τους σχισματικούς της Ουκρανίας, μιλήσαμε περί «συγκεχυμένης» αντίληψης του σεβ. Ιλαρίωνος για το σχίσμα. 
Ο μητροπολίτης Βολοκολάμσκ, πάντως, δεν αντέδρασε για το πιο οξύ δημοσίευμά μας με τίτλο: «Η ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΒΟΛΟΚΟΛΑΜΣΚ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΣΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ». Γι’ αυτό δεν είχε να πει κάτι; Ότι, π.χ., τον «στενοχωρεί βαθιά αυτό το ύφος της πολεμικής»; 
Να θυμίσουμε, ακόμα, στον σεβασμιώτατο ότι εδώ και έξι χρόνια αμφισβητήσαμε με κατηγορηματικό τρόπο την συνθετική του εμβέλεια, με αλλεπάλληλα κείμενα που αφορούσαν σε συναυλία με έργα του στο Ηρώδειο και τότε δεν μίλησε για εκτόξευση «κατηγοριών». Τώρα που το θέμα είναι το Ουκρανικό βλέπει τα πράγματα αλλιώς. 
Ας είναι. Εξακολουθούμε να υποστηρίζουμε ότι η όλη στάση του ταλαντούχου, αναμφισβήτητα, σεβ. Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνος ζημιώνει την Εκκλησία της Ρωσίας. 
Το μέλλον – και μάλιστα το άμεσο – θα δείξει…

Δείτε σχετικές αναρτήσεις στην Ιδιωτική Οδό:

Σάββατο, 6 Οκτωβρίου 2018

"Στο γκέτο των σούπερ Χριστιανών στοιχηθείτε..."


Στὸ γκέτο τῶν σοῦπερ Χριστιανῶν στοιχηθεῖτε, 
κι ἂς λιποταχτεῖ ἡ φύσις... 
Σκοπεύσατε μὲ πάθος καθὼς ψυχορραγεῖτε. 
Αὐτὸ τὸ ὡραῖο ρεβόλβερ εἶναι δικό σας 
δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ σᾶς τὸ πάρει. 
*Από το ποίημα «ΣΚΟΠΕΥΣΑΤΕ ΣΤΟΝ ΚΡΟΤΑΦΟ...», Πολεμώντας υπό σκιάν... Ελεγεία και σάτιρες, Γιώργος Κοζίας, Περισπωμένη, 2017


Related Posts with Thumbnails