Νεότερη ανάγνωση του βιβλίου: Π. Α. Ανδριόπουλος, «Ουκρανικά Εκκλησιαστικά. Το χρονικό του πολέμου»

Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ 

Επανέρχομαι στα "Ουκρανικά Εκκλησιαστικά. Το χρονικό του πολέμου" του φίλου Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου, καθώς η πρώτη ανάγνωσή τους άφησε πίσω της περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα χωρούσαν σε μια πρώτη παρουσίαση. Τώρα, με κάποια απόσταση από τις πολλές ειδήσεις, τα πρόσωπα, τις δηλώσεις και τα γεγονότα που συνωθούνται στις σελίδες του τόμου, μου μένει κυρίως μια λέξη: ισχύς. Ίσως αυτή να αποτελεί ένα από τα κρυφά κλειδιά του βιβλίου. 

Η ισχύς εμφανίζεται με πολλές μορφές. Στην Ουκρανία έχει όπλα, στρατούς, πυραύλους και κατεστραμμένες πόλεις. Στην Αφρική εμφανίζεται ως επέκταση εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας. Στις σχέσεις μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών χρησιμοποιεί διπλωματία, επιρροές και συμμαχίες. Και στον λεγόμενο «Ρωσικό Κόσμο» αποκτά ιδεολογικό περιεχόμενο, μια ολόκληρη αντίληψη περί ιστορίας, έθνους, Εκκλησίας και ιδιαίτερης αποστολής της Ρωσίας. 

Αυτό ακριβώς με απασχολεί περισσότερο ύστερα από το ξανακοίταγμα των δημοσιευθέντων: τι συμβαίνει όταν η κοσμική ισχύς ζητεί εκκλησιαστική γλώσσα; Η εξουσία πάντοτε αναζητούσε τρόπους να δικαιώσει τον εαυτό της. Όταν όμως προσφεύγει στη θεολογία, τα πράγματα γίνονται λεπτότερα και πολύ πιο επικίνδυνα. Ένα κρατικό συμφέρον μπορεί τότε να παρουσιαστεί ως πνευματική αποστολή, μια γεωπολιτική επιδίωξη ως υπεράσπιση της πίστεως, ένας πόλεμος ακόμη και ως «ιερός». 

Η λέξη «ιερός» δίπλα στη λέξη «πόλεμος» προκαλεί από μόνη της αναστάτωση. Ιερό είναι ό,τι ανήκει στον Θεό και αγιάζεται από την παρουσία Του. Ο πόλεμος αφήνει πίσω του νεκρούς, ακρωτηριασμένους, ορφανά, ξεριζωμένους ανθρώπους, σπίτια και ναούς ερειπωμένους. Πώς άραγε μπορεί όλη αυτή η συμφορά να περιβληθεί με ιερότητα; Εδώ η συζήτηση υπερβαίνει την πολιτική και την εκκλησιαστική διπλωματία. Φθάνει στην ίδια την εικόνα του Θεού που παρουσιάζουμε στον άνθρωπο. 

Ο Χριστός του Ευαγγελίου, την ώρα της συλλήψεώς Του, θυμίζει στον Πέτρο ότι θα μπορούσε να έχει στη διάθεσή Του «πλείους ή δώδεκα λεγεώνας αγγέλων». Κι όμως πορεύεται προς τον Σταυρό!!!... Έχει ιδιαίτερη σημασία αυτή η στιγμή: η δυνατότητα της ισχύος παραχωρεί τη θέση της στην ελευθερία της θυσίας. Ο Χριστιανισμός γεννήθηκε μέσα από αυτό το παράδοξο. Η παντοδυναμία φανερώθηκε ως αγάπη, η νίκη πέρασε μέσα από τον Γολγοθά και η Ανάσταση ήλθε ύστερα από την εκούσια κένωση.

Γι’ αυτό η σχέση Εκκλησίας και ισχύος παραμένει πάντοτε δύσκολη υπόθεση. Η Ιστορία έχει αρκετά παραδείγματα για το πόσο εύκολα η προστασία της Εκκλησίας από μια κοσμική εξουσία μπορεί να εξελιχθεί σε εξάρτηση από αυτήν. Και η εξάρτηση, με τη σειρά της, μπορεί να οδηγήσει σε κάτι ακόμη βαρύτερο: η Εκκλησία να αρχίσει να προσφέρει στην εξουσία ό,τι εκείνη από μόνη της αδυνατεί να αποκτήσει — ιερότητα. 

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο καταλαβαίνω καλύτερα και τη θεωρία του «Ρωσικού Κόσμου». Θα μπορούσε κανείς να μιλά για έναν ρωσικό πολιτισμικό κόσμο, όπως μιλά για τόσους πολιτισμούς που πρόσφεραν πολύτιμους καρπούς στην ανθρωπότητα. Η μεγάλη ρωσική λογοτεχνία, η μουσική, η θεολογία, οι Άγιοι και οι ασκητές της Ρωσίας αποτελούν πλούτο της οικουμενικής χριστιανικής παραδόσεως. Η δυσκολία αρχίζει όταν η πολιτισμική συγγένεια μετατρέπεται σε εκκλησιαστική διεκδίκηση και η πνευματική κληρονομιά επιστρατεύεται για τη θεμελίωση μιας ευρύτερης σφαίρας επιρροής. 

Από εδώ φωτίζεται διαφορετικά και ό,τι συμβαίνει στην Αφρική. Το ζήτημα υπερβαίνει πλέον μια διαφωνία δύο Πατριαρχείων. Αγγίζει τον τρόπο, με τον οποίον, αντιλαμβανόμαστε τα όρια της Εκκλησίας. Αν η εθνικότητα αρκεί για να ακολουθεί μια Εκκλησία τους ομοεθνείς της οπουδήποτε στη γη, η κανονική γεωγραφία αρχίζει να χάνει το νόημά της. Και μαζί της επιστρέφει, με άλλη μορφή και άλλο λεξιλόγιο, ο παλαιός πειρασμός του εθνοφυλετισμού. 

Η Εκκλησία έχει μιαν άλλη πρόταση. Στην Πεντηκοστή οι γλώσσες παραμένουν πολλές, όμως όλοι ακούν «τα μεγαλεία του Θεού». Η ενότητα γεννιέται χωρίς να εξαφανίζεται η ιδιαιτερότητα. Έλληνας, Ρώσος, Ουκρανός, Σέρβος, Ρουμάνος, Άραβας ή Αφρικανός φέρει την πατρίδα και την παράδοσή του, ενώ μέσα στην Ευχαριστία (και δι' Αυτής) καλείται να αναγνωρίσει στο πρόσωπο του άλλου τον αδελφό. Η Εκκλησία αγκαλιάζει τα έθνη· δυσκολεύεται όταν ένα έθνος επιχειρεί να αγκαλιάσει την Εκκλησία τόσο σφιχτά, ώστε να την κάνει δική του. 

Μου έμεινε από το βιβλίο και κάτι ακόμη, ίσως περισσότερο οδυνηρό: η στάση όσων προτίμησαν τη σιωπή. Η σιωπή έχει ασφαλώς και την δική της πνευματικότητα. Οι Πατέρες την αγάπησαν, οι ασκητές την αναζήτησαν, η προσευχή συχνά γεννιέται μέσα της. Υπάρχει όμως και μια άλλη σιωπή, εκείνη που εμφανίζεται μπροστά στην ιστορική ευθύνη. Εκεί τα πράγματα αλλάζουν. 

Υπάρχουν εποχές κατά τις οποίες και η σιωπή μιλά. Μπροστά σε έναν άνθρωπο που υποφέρει, σε έναν λαό που αιμορραγεί, σε μια θεολογία που επιχειρεί να περιβάλει τον πόλεμο με ιερότητα, η ουδετερότητα αποκτά βάρος. Η εκκλησιαστική ειρήνη είναι πολύτιμη· ακόμη πολυτιμότερη όμως είναι η αλήθεια από την οποία η ειρήνη αντλεί το περιεχόμενό της. 

Και ίσως εδώ βρίσκεται μία ακόμη προσφορά των Ουκρανικών Εκκλησιαστικών. Ο Ανδριόπουλος επιμένει να ονομάζει τα πράγματα. Αυτή η παρρησία χαρακτηρίζει άλλωστε τη γραφή του εδώ και χρόνια. Στον συγκεκριμένο τόμο αποκτά μεγαλύτερη σημασία, επειδή όσα γράφτηκαν χωριστά, μέσα στη δίνη της καθημερινής επικαιρότητας, βρίσκονται πλέον συγκεντρωμένα και σχηματίζουν μια ακολουθία. Η μία ψηφίδα πλησιάζει την άλλη και η εικόνα γίνεται καθαρότερη. 

Έχει επίσης σημασία ότι η κριτική του συγγραφέα προς τη σημερινή εκκλησιαστική πολιτική της Μόσχας συνυπάρχει με την αγάπη του για τον ρωσικό πολιτισμό. Κρατώ ιδιαίτερα αυτή τη διάκριση. Άλλο η Ρωσία και άλλο η ιδεολογία του «Ρωσικού Κόσμου». Ο Ντοστογιέφσκι, ο Τσέχωφ, ο Ραχμάνινοφ, ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ και τόσες άλλες μεγάλες μορφές της ρωσικής ψυχής χωρούν σε πολύ ευρύτερο ορίζοντα από οποιαδήποτε σύγχρονη πολιτική κατασκευή. Η αληθινή αγάπη προς έναν πολιτισμό επιτρέπει και την αγωνία για την εργαλειοποίησή του. 

Από αυτή την άποψη αποκτά ξεχωριστό νόημα και το ιστορικό βάθος που προσφέρει το επίμετρο για τα Ελληνορωσικά. Η σημερινή κατάσταση έχει ρίζες. Πρόσωπα, περιστάσεις και μέθοδοι αλλάζουν· ο πειρασμός της εκκλησιαστικής επιρροής μέσω της εθνικής και πολιτικής ισχύος εμφανίζεται σε διαφορετικές εποχές με διαφορετικές μορφές. Η Ιστορία, όταν διαβάζεται προσεκτικά, γίνεται καθρέφτης μάλλον παρά αρχείο. 

Τελειώνοντας αυτές τις δεύτερες σκέψεις, αισθάνομαι ότι τα Ουκρανικά Εκκλησιαστικά θέτουν τελικά ένα ερώτημα ευρύτερο από την ίδια την Ουκρανία. Αφορά στη Ρωσία, το Φανάρι, την Αφρική, τις κατά τόπους Εκκλησίες, αλλά τελικά αφορά σε κάθε χριστιανό: πού αναζητεί η Εκκλησία τη δύναμή της; 

Ο κόσμος γνωρίζει την δύναμη των όπλων, του χρήματος, των συνόρων, της διπλωματίας, των αριθμών και των συμμαχιών. Η Εκκλησία έλαβε εξαρχής μια δύναμη άλλης τάξεως. Την δύναμη ενός Εσταυρωμένου. 

Και ίσως αυτή να είναι η πιο επίκαιρη παρατήρηση που μου άφησε τελικά το βιβλίο του φίλου Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου: κάθε φορά που η Εκκλησία πλησιάζει πολύ την κοσμική ισχύ, χρειάζεται να κοιτάζει πάλι προς τον Γολγοθά. Εκεί θυμάται ποια είναι!

Διαβάζοντας τα «Ουκρανικά Εκκλησιαστικά» του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Του Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Θρόνου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ 

Πήρα στα χέρια μου το νέο βιβλίο του φίλου Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου, Ουκρανικά Εκκλησιαστικά. Το χρονικό του πολέμου, και από τις πρώτες κιόλας σελίδες είχα την αίσθηση ότι ξαναπερνούσα, αυτή τη φορά συγκεντρωμένα, τέσσερα δύσκολα χρόνια της εκκλησιαστικής μας επικαιρότητας. Κείμενα πολλά από τα οποία διαβάσαμε όταν πρωτογράφτηκαν, τώρα, τοποθετημένα το ένα πλάι στο άλλο, λένε κάτι περισσότερο. Το μεταγενέστερο φωτίζει το προηγούμενο και γεγονότα που κάποτε έμοιαζαν ασύνδετα αποκαλύπτουν τη μεταξύ τους συγγένεια. 

Ο τόμος περιλαμβάνει κείμενα από το 2022 έως το 2026 και κλείνει με επίμετρο σχετικό με τα παλαιότερα Ελληνορωσικά του συγγραφέα. Τα περισσότερα δημοσιεύθηκαν αρχικά στον έγκριτο ιστότοπο «Φως Φαναρίου», άρα γράφτηκαν κοντά στον χρόνο των γεγονότων, κάποτε σχεδόν πάνω στην εξέλιξή τους. Ο Ανδριόπουλος ονομάζει όσα παρακολουθεί «εκκλησιαστικές αναταράξεις» του πολέμου. Και πράγματι, περί αυτού πρόκειται: για έναν πόλεμο που πέρασε τα σύνορα των κρατών και μπήκε βαθιά στις σχέσεις μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών. 

Διαβάζοντας το βιβλίο, ολοένα ισχυρότερη γίνεται μέσα μου η πεποίθηση ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία περισσότερο αποκάλυψε, παρά δημιούργησε, την κρίση της σημερινής Ορθοδοξίας. Έφερε στην επιφάνεια πράγματα που υπήρχαν, ίσως αθέατα σε πολλούς ή σκεπασμένα κάτω από την επίφαση μιας διορθόδοξης κανονικότητας: ανταγωνισμούς, εξαρτήσεις, εθνικές βλέψεις, διαφορετικές εκκλησιολογικές αντιλήψεις και, προπάντων, μια προβληματική σχέση μεταξύ εκκλησιαστικής αποστολής και κρατικής ισχύος. 

Γι’ αυτό και, όσο προχωρούν οι σελίδες, η Ουκρανία παύει να είναι μόνη. Δίπλα της εμφανίζονται η Αφρική, η Λιθουανία, η Κύπρος, τα Ιεροσόλυμα, το Άγιον Όρος. Και τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι το θέμα είναι ευρύτερο. Στην Αφρική, λ.χ., η ρωσική εκκλησιαστική παρουσία μέσα στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας παρουσιάζεται με προϊστορία. Ο μακαριστός και πολύκλαυστος Μητροπολίτης Νιγηρίας Αλέξανδρος, σε συνέντευξή του, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο, θυμίζει παλαιότερες κινήσεις δημιουργίας ρωσόφωνης παρουσίας στο Μπενίν και θεωρεί όσα ακολούθησαν εξέλιξη που αναμενόταν από καιρό. 

Εδώ τα πράγματα γίνονται σοβαρότερα. Διότι το ερώτημα παύει να αφορά μόνον ποιος έχει δικαιοδοσία πού. Αφορά το πώς εννοούμε την ίδια την Εκκλησία. Μπορεί η εθνικότητα να δημιουργεί εκκλησιαστικά δικαιώματα έξω από τα κανονικά όρια μιας Τοπικής Εκκλησίας; Μπορεί ο «Ρωσικός Κόσμος» να λειτουργεί ως υπερεθνική εκκλησιαστική επικράτεια, όπου κι αν βρίσκονται οι άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως μέλη του; Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας μίλησε ευθέως για «καινοφανείς εκκλησιολογικοπολιτικές θεωρίες» περί διαποιμάνσεως του «Ρωσικού κόσμου» ανά την υφήλιο με κριτήριο την εθνικότητα. Η ίδια η λέξη «εκκλησιολογικοπολιτικές» λέει πολλά. 

Κάπου εδώ συναντούμε τον σκληρό πυρήνα του βιβλίου. Ο Ανδριόπουλος επιμένει σε δύο έννοιες, «Ρωσικός Κόσμος» και «θεολογία του πολέμου». Τις θεωρεί καθοριστικές για όσα συμβαίνουν και το υλικό που συγκεντρώνει σε βάθος τετραετίας δείχνει πόσο αυτές οι έννοιες προχώρησαν από τη θεωρία στην πράξη. 

Το 2024 καταγράφεται το κείμενο του «Παγκόσμιου Ρωσικού Λαϊκού Συμβουλίου», υπό την προεδρία του Πατριάρχη Κυρίλλου, όπου η πολεμική επιχείρηση αποκτά τον χαρακτηρισμό «Ιερός Πόλεμος» και συνδέεται με την υπεράσπιση του «ενιαίου πνευματικού χώρου της Αγίας Ρωσίας». Δυο χρόνια αργότερα συναντούμε πλέον βιβλίο του ίδιου του Πατριάρχη Μόσχας για τη «μεταφυσική του πολέμου», με κεφάλαια που φέρουν τίτλους όπως «Πόλεμος κατά του κακού», «Τα μεταφυσικά σύνορα της Ρωσίας» και «Η Εκκλησία και ο πόλεμος». 

Ομολογώ ότι εδώ στάθηκα περισσότερο. 

Διότι μπροστά μας έχουμε κάτι βαρύτερο από μια κανονική διαφορά ή μια σκληρή διπλωματική αντιπαράθεση δύο εκκλησιαστικών κέντρων. Έχουμε τη χρησιμοποίηση θεολογικών εννοιών για την ερμηνεία και τη δικαίωση ενός πολέμου. Ο εθνικός χώρος αποκτά μεταφυσική σημασία, η κρατική επιδίωξη ενδύεται εκκλησιαστικό λόγο, ο στρατιώτης μεταφέρεται από το πεδίο της μάχης στο πεδίο μιας δήθεν ιερής αποστολής. 

Εδώ η θεολογία κινδυνεύει να γίνει ιδεολογία. 

Και γι’ αυτό ακούγεται τόσο καθαρός ο λόγος του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου: «Ιερότης και πόλεμος είναι δύο έννοιες εκ φύσεως αντίθετες μεταξύ τους και αλληλοαναιρούμενες». Χρειάζεται άραγε κάτι περισσότερο; Η Εκκλησία μπορεί να πονά για τους λαούς, να προσεύχεται για στρατιώτες και αμάχους, να ζητεί δικαιοσύνη, να στέκεται κοντά στον άνθρωπο που συντρίβεται. Να βαπτίζει όμως έναν πόλεμο «ιερό», σημαίνει ότι μεταφέρει την ιερότητα από τον Θεό στις ανθρώπινες επιδιώξεις.

Στάθηκα και σε μια άλλη φράση, του Αρχιεπισκόπου Φινλανδίας Ηλία: «Δεν υπάρχει ορθόδοξο πυρηνικό όπλο». Ειπώθηκε ως απάντηση στη σύνδεση του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ με το σοβιετικό πυρηνικό πρόγραμμα. Ο Φινλανδίας υπενθυμίζει το τόσο απλό, που στις μέρες μας φαίνεται ότι χρειάζεται πάλι να ειπωθεί: η Εκκλησία εύχεται σε κάθε Θεία Λειτουργία «υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου». 

Αυτές οι σελίδες με έκαναν να δω και διαφορετικά τον υπότιτλο του βιβλίου, Το χρονικό του πολέμου. Ποιος πόλεμος άραγε; Ασφαλώς ο αιματηρός πόλεμος που άρχισε με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Μέσα στις σελίδες, όμως, διακρίνεται κι ένας άλλος αγώνας, λιγότερο ορατός: ο αγώνας για το ποια εκκλησιολογία θα επικρατήσει στην Ορθοδοξία του αύριο. Μια Εκκλησία ελεύθερη από κρατικές και εθνικές επιδιώξεις ή μια Εκκλησία που θα κινδυνεύει κάθε τόσο να γίνεται πνευματικός βραχίονας μιας κοσμικής δυνάμεως; 

Και ο Ανδριόπουλος εδώ μιλά καθαρά. Αυτή την καθαρότητα τη θεωρώ σημαντική. Υπάρχουν στιγμές που οι ίσες αποστάσεις μοιάζουν βολικές, όμως η πραγματικότητα επιμένει να ζητεί ονόματα. Ο συγγραφέας ονομάζει πρόσωπα, γεγονότα και ευθύνες. Παρακολουθεί τις εκκλησιαστικές εξελίξεις με την παρρησία που γνωρίζουμε από τη μακρά παρουσία του στα εκκλησιαστικά πράγματα και, κυρίως, με σταθερό εκκλησιολογικό κριτήριο. 

Σημαντική είναι και η παρουσία των Ελληνορωσικών στο τέλος του τόμου. Η αναδρομή αυτή μάς θυμίζει ότι η σημερινή κατάσταση έχει παρελθόν. Πολύ χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Αγίου Δανιήλ του Κατουνακιώτη και η μαρτυρία του για όσα συνέβησαν στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος τον 19ο αιώνα. Ο ίδιος ο Άγιος έγραφε ότι ήθελε να καταθέσει «γυμνήν την αλήθειαν», μακριά από φανατισμό, ρωσοφοβία ή προσποιητή ρωσοφιλία. Παλιές ιστορίες, θα πει κάποιος. Μόνο που η Ιστορία έχει την παράξενη συνήθεια να επιστρέφει όταν λησμονούμε τα μαθήματά της. 

Και φθάνω στο ερώτημα που ο ίδιος ο συγγραφέας αφήνει από τον πρόλογο να αιωρείται πάνω από το βιβλίο: μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την εκκλησιαστική εισπήδηση στην Αφρική, πόσο λειτουργική μπορεί να είναι πλέον η ενότητα της Ορθοδοξίας; Και πόσο έτοιμες είναι οι κατά τόπους Εκκλησίες να αντιμετωπίσουν αυτή τη νέα πραγματικότητα; Βαρύ ερώτημα. Και ακόμη βαρύτερο επειδή αφορά εμάς τους ίδιους. 

Η ενότητα της Ορθοδοξίας είναι πολύ περισσότερο από μια φωτογραφία Προκαθημένων γύρω από μία Αγία Τράπεζα. Ζει στην κοινή πίστη, στο Ποτήριο, στην κανονική τάξη, στον σεβασμό του άλλου, στην ελευθερία από κοσμικές εξαρτήσεις. Γι’ αυτό όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία μάς αφορούν όλους. Το ίδιο και όσα συμβαίνουν στην Αφρική. Το ίδιο κάθε φορά που το Ευαγγέλιο κινδυνεύει να χρησιμοποιηθεί ως σημαία μιας εθνικής ή πολιτικής σκοπιμότητας. 

Κλείνω το βιβλίο με μια μάλλον πικρή σκέψη. Ο πόλεμος κάποτε θα τελειώσει. Οι νεκροί όμως θα έχουν υπάρξει, οι πόλεις θα έχουν πληγωθεί και μαζί τους θα έχει πληγωθεί βαθιά και η ενότητα της Ορθοδοξίας. 

Ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος κατέγραψε, σχεδόν μέρα τη μέρα, αυτή την πληγή καθώς άνοιγε. Και όσο τα κείμενα, που κάποτε δημοσιεύθηκαν χωριστά, βρίσκονται τώρα το ένα κοντά στο άλλο, αποκτούν τη δύναμη της αλληλουχίας. Το 2022 συνομιλεί με το 2026. Η Ουκρανία με την Αφρική. Ο «Ρωσικός Κόσμος» με τον «ιερό πόλεμο». Η γεωπολιτική με τη θεολογία. 

Γι’ αυτό πιστεύω ότι τα Ουκρανικά Εκκλησιαστικά θα μείνουν. Ως χρονικό ασφαλώς, αλλά και ως μαρτυρία μιας δύσκολης εκκλησιαστικής εποχής. Και ίσως ως υπενθύμιση ότι κάποτε χρειάζεται να ειπωθούν καθαρά, με το όνομά τους, πράγματα που πολλοί θα προτιμούσαν να παραμένουν ανείπωτα.

Η "ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ" ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ "ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ" ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Κέρκυρας 

21 Αυγούστου 2026 / 14:53 ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ 

Πληθαίνουν οι αντιδράσεις για την παρουσία του Μητροπολίτη Κερκύρας Νεκταρίου στη Μόσχα, με την κριτική να μετατοπίζεται πλέον από τη μεταφορά της δεξιάς του Αγίου Σπυρίδωνος στο συλλείτουργο, στις αμοιβαίες παρασημοφορήσεις και στις θερμές δηλώσεις προς τον Κύριλλο. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει δημόσια θεσμική τοποθέτηση από Αθήνα ή Φανάρι. 

ΚΕΡΚΥΡΑ. Από το εκκλησιαστικό γεγονός στη δημόσια αντιπαράθεση περνά πλέον η επίσκεψη του Μητροπολίτη Κερκύρας Νεκταρίου στη Μόσχα. Το συλλείτουργο με τον Πατριάρχη Κύριλλο, οι ιδιαίτερα θερμές δηλώσεις και κυρίως η ανταλλαγή παρασήμων προκαλούν επικριτικές αλλά και υποστηρικτικές τοποθετήσεις, χωρίς έως τώρα να έχει καταγραφεί επίσημη αντίδραση από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, την Ιερά Σύνοδο ή το Οικουμενικό Πατριαρχείο. 

Η οξύτερη μέχρι στιγμής κριτική δημοσιεύθηκε στο «Φως Φαναρίου» από τον Παναγιώτη Ανδριόπουλο, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Το αιμοσταγές παράσημο του Μόσχας Κυρίλλου στον Κερκύρας Νεκτάριο». Ο αρθρογράφος εστιάζει στην αποδοχή από τον Κερκύρας του παρασήμου του Αγίου Σεραφείμ του Σάρωφ Β΄ Τάξεως από τον Κύριλλο, συνδέοντας την πράξη με τη στάση του Ρώσου Πατριάρχη στον πόλεμο της Ουκρανίας. Στο ίδιο κείμενο σημειώνεται ότι είχαν ήδη προηγηθεί αντιδράσεις στα κοινωνικά δίκτυα. 

Η κριτική από τον ίδιο χώρο εντάθηκε σήμερα, Παρασκευή 21 Αυγούστου. Το «Φως Φαναρίου» δημοσιεύει άρθρο του Αρχιμανδρίτη του Οικουμενικού Θρόνου Γεράσιμου Φραγκουλάκη με τίτλο «Τα ιερά λείψανα δεν είναι διαβατήρια γεωπολιτικής επιρροής», το οποίο αναφέρεται ευθέως στην επίσκεψη του Μητροπολίτη Κερκύρας. Πρόκειται για την πλέον αξιοσημείωτη έως τώρα εκκλησιαστική κριτική, χωρίς ωστόσο να αποτελεί επίσημη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Στον αντίποδα, το «Βήμα Ορθοδοξίας» υπερασπίζεται ανοιχτά την επίσκεψη με άρθρο υπό τον τίτλο «Προς τι οι αντιδράσεις για τον Κερκύρας;». Υποστηρίζει ότι ο Νεκτάριος δεν μετέφερε στη Μόσχα πολιτικό μήνυμα αλλά τη δεξιά του Αγίου Σπυρίδωνος και παρουσιάζει την επίσκεψη ως γέφυρα πίστης και όχι ως πολιτική δήλωση. 

Η συζήτηση έχει ήδη ξεπεράσει τα όρια του εκκλησιαστικού Τύπου. Το Europost συνδέει ευθέως την παρουσία Νεκταρίου στη Μόσχα με τη σημερινή ελληνική εξωτερική πολιτική, χρησιμοποιώντας τον τίτλο «Κόντρα στη γραμμή Μητσοτάκη ο Μητροπολίτης Κερκύρας στη Μόσχα». Το δημοσίευμα επικεντρώνεται στα παράσημα, στους θερμούς λόγους του Κερκύρας για τον Κύριλλο και στη δύσκολη συγκυρία των ελληνορωσικών σχέσεων λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. 

Το παράσημο που άναψε τη συζήτηση 

Η δημόσια αντιπαράθεση αποκτά έτσι σαφέστερο αντικείμενο. Η κριτική δεν αφορά πλέον μόνο τη μεταφορά της δεξιάς του Αγίου Σπυρίδωνος στη Ρωσία, αλλά το πολιτικοεκκλησιαστικό περιεχόμενο που απέκτησε η επίσκεψη μέσα από το συλλείτουργο, τις δηλώσεις και τις αμοιβαίες τιμητικές διακρίσεις. 

Μέχρι το απόγευμα της Παρασκευής 21 Αυγούστου, πάντως, από την έρευνα στις δημόσια διαθέσιμες πηγές δεν προκύπτει επίσημη τοποθέτηση της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος ή του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τα γεγονότα της Μόσχας. 

Η διάκριση έχει σημασία: άλλο οι έντονες παρεμβάσεις εκκλησιαστικών προσώπων και μέσων ενημέρωσης και άλλο η θεσμική αντίδραση των Εκκλησιών. Προς το παρόν υπάρχει το πρώτο, όχι το δεύτερο. 

Και αυτό αφήνει ανοικτό το βασικό ερώτημα: αν η υπόθεση θα παραμείνει στο επίπεδο της δημόσιας εκκλησιαστικής αντιπαράθεσης ή αν το συλλείτουργο και η εμφανής αναβάθμιση του Νεκταρίου από τη Μόσχα θα προκαλέσουν τελικά επίσημη παρέμβαση από Αθήνα ή Φανάρι.

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΟ PODCAST ΤΟΥ ΑΡΗ ΔΗΜΟΚΙΔΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΘΟΠΟΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ

LIFO / PODCASTS

Στο σημερινό (20-6-2026) ηχητικό ντοκιμαντέρ με τίτλο «Η σκληρή αλήθεια για την ηθοποιό Γεωργία Αποστόλου» ο Άρης Δημοκίδης ερευνά τη σύντομη ζωή και τη διαφορετική από τα συνηθισμένα πορεία μιας γνωστής ηθοποιού που πέθανε στα 43 της «ξαφνικά», «άδικα», «περίεργα», όπως γράφτηκε όταν μαθεύτηκε ο θάνατός της τον Ιούνιο του 2016. Η αιτιολογία ήταν ανακοπή, όμως, επειδή τον τελευταίο καιρό πριν είχε αδυνατίσει υπερβολικά και δυσκολευόταν να κυκλοφορήσει, είχε ειπωθεί ότι έπασχε από καρκίνο αλλά δεν το είχε αποκαλύψει. 

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1973, αποφοίτησε από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου το 1993 ως αριστούχος και άρχισε να εργάζεται αμέσως. Η πορεία της ήταν ανοδική. Κέρδισε τον πρώτο της πρωταγωνιστικό ρόλο σε ηλικία μόλις 20 ετών, στη σειρά «Το μονοπάτι της αγάπης» που προβλήθηκε από τον ΑΝΤ1. Την ίδια σεζόν πήρε μέρος και σε άλλες τηλεοπτικές σειρές, ενώ ταυτόχρονα συνεργάστηκε με τη σκηνή του Εθνικού στις παραστάσεις «Καλντερόν» και «Πλούτος». Η συνέχεια της καριέρας της ήταν εξαιρετικά επιτυχημένη. Έγινε γνωστή μέσα από αρκετούς πρωταγωνιστικούς ρόλους σε σειρές υψηλής τηλεθέασης και έπαιξε σε πολλές θεατρικές παραστάσεις. Το 1999 ήταν η πρώτη της αποχή από την τηλεόραση, όπου επέστρεψε τη σεζόν 2000-2001. Συνέχισε με πολλούς ρόλους μέχρι το 2005-2006, οπότε πρωταγωνίστησε στην καθημερινή σειρά του ΑΝΤ1 «Έρωτας» – αυτή ήταν και η τελευταία της εμφάνιση στην τηλεόραση. Μετά το τέλος της σεζόν, ενώ είχε εγκριθεί δεύτερος κύκλος επεισοδίων, η Γεωργία Αποστόλου ανακοίνωσε πως αποχωρεί από το καστ και αποσύρεται οριστικά από τον χώρο της υποκριτικής ύστερα από 13 χρόνια. 

Από κει και πέρα, δημιουργήθηκε μια εικόνα εξαφάνισης. Κυκλοφόρησαν διάφορες φήμες για τη σχέση της με την Εκκλησία, ότι εγκατέλειψε τα εγκόσμια για να κλειστεί σε μοναστήρι. Επίσης κυκλοφόρησαν φωτογραφίες της με εντελώς αλλαγμένη εμφάνιση, που την έδειχναν να παρακολουθεί κηρύγματα και λειτουργίες. Η ίδια τότε δήλωσε: «Όχι, δεν εξαφανίστηκα, ούτε κρύφτηκα από κανέναν. Τη δουλειά μου την άφησα γιατί δεν την αγαπούσα πια. Και όταν δεν αγαπάς κάτι, δεν μπορείς να το υποστηρίξεις. Καταπιέζεσαι. Η Εκκλησία με στήριξε να ασκήσω το επάγγελμα του ηθοποιού για δεκατρία συναπτά έτη». 

Η σχέση της με την Εκκλησία ήταν βασικό κομμάτι στη ζωή της, όπως περιγράφουν κληρικοί που τη γνώρισαν, με τους οποίους είχε και στενή σχέση. Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου, που δημοσίευσε επιστολή μετά τον θάνατό της, στην οποία, μεταξύ άλλων, γράφει: «Ὅπως μοῦ ἔλεγε, πολλά βράδυα ἀγρυπνοῦσε καί προσευχόταν, συμμετεῖχε σέ διάφορες ἀγρυπνίες καί πρωινές θεῖες Λειτουργίες, παρακολουθοῦσε ἀθόρυβα διάφορες ὁμιλίες στήν Ἀθήνα. Τήν ἔβλεπα στό ἀκροατήριο ὅταν τύχαινε νά ὁμιλῶ στήν Ἀθήνα. Τήν ἐνοχλοῦσε ἀφόρητα ὅταν τήν ἀναγνώριζαν καί κυρίως ὅταν τήν περίμεναν δημοσιογράφοι ἔξω ἀπό τό σπίτι της, ἤ ὅταν τῆς τηλεφωνοῦσαν γιά νά μάθουν ἄν ἔγινε μοναχή. Ἐπιθυμοῦσε νά γίνη μοναχή σέ ἕνα ἀσκητήριο. Δέν ἤθελε, ὅμως, νά πάη σέ ἕνα κοινόβιο μέ πολλές μοναχές, ἀλλά σέ ἕνα μικρό ἡσυχαστήριο, ὥστε σχεδόν νά εἶναι μόνη της. Δέν τό ἔβλεπα αὐτό λογικό, δέν ἦταν σύμφωνο μέ τόν ἐκρηκτικό χαρακτῆρα της, δέν τό θεωροῦσα ὅτι ἦταν ὥριμο καί γι’ αὐτό καί τήν ἀπέτρεπα νά τό κάνη». (ολόκληρη η επιστολή https://www.lifo.gr/now/greece/o-mitropolitis-naypaktoy-exomologeitai-pos-ezise-ta-teleytaia-tis-hronia-i-georgia) 

   

Η μητέρα της σε συνέντευξή της το 2011 στο περιοδικό «Ciao» και στον δημοσιογράφο Αλέξη Τερζή είχε πει ότι η Γεωργία δεν συγχώρησε ποτέ τους γονείς της για τις αντιρρήσεις που είχαν όταν εκείνη τους ανακοίνωσε ότι ήθελε να γίνει ηθοποιός. Για τη σχέση της με την Εκκλησία και την απόφασή της εγκαταλείψει την καριέρα της ηθοποιού δήλωσε: «Φοβηθήκαμε μήπως κλειστεί σε κάποιο μοναστήρι. Η Γεωργία μας έλεγε πως δεν ήθελε να πεθάνει από την πίεση, όπως ο Βαγγέλης Κουτελιδάκης, που είχε άγχος για να φτάσει σ’ αυτό το σημείο την καριέρα του. Οι καλλιτέχνες έχουν ιδιαίτερη αντίληψη των πραγμάτων, όλα αυτά την κουράσανε και αποφάσισε να έχει λιγότερα εισοδήματα, παρά να περνάει αυτές τις έντονες καταστάσεις. Η Γεωργία σταμάτησε την εποχή που τη ζητάγανε οι σκηνοθέτες και εκείνη δεν σήκωνε το τηλέφωνο». 

Μιλούν: 

Παναγιώτης Ανδριόπουλος: θεολόγος, συγγραφέας 

Μαρκέλα Γιαννάτου: ηθοποιός 

Αλεξάνδρα Παλαιολόγου: ηθοποιός 

Συνεργάτις περιεχομένου: Ελένη Καλέση 

Μουσική επένδυση: Nalyssa Green / Pan Pan / New*Deal / Teo x3 / Petros Satrazanis / Epidemic Sound / Βασίλης Κωστάκης/Armagos/ METAMAN 

*Τα αποσπάσματα απ’ την ΕΡΤ προέρχονται απ’ το Αρχείο της ΕΡΤ, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για την άδεια χρήσης

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 

Ο Άρης Δημοκίδης είχε δημοσιεύσει το ακόλουθο σχόλιο μου για την αλληλογραφία του Ναυπάκτου Ιεροθέου με την ηθοποιό:

"Τον γύρο του διαδικτύου κάνει ένα κείμενο του Μητροπολίτου Ναυπάκτου Ιεροθέου, το οποίο «συγκλονίζει» κατά τους δημοσιογράφους, και αφορά στην μακαρίτισσα ηθοποιό Γεωργία Αποστόλου. 

Ο Ναυπάκτου Ιερόθεος περιγράφει απίθανες λεπτομέρειες της σχέσης του με την ηθοποιό και φθάνει μέχρι του σημείου να δημοσιεύει τα μηνύματα που αντάλλασσαν (ηλεκτρονικά ή sms δεν διευκρινίζει), καταγράφοντας ακόμα και την ώρα! 

Δεν θα ήθελα να ήμουν στη θέση της μακαρίτισσας. Να ανακοινώνει δημόσια ο Ναυπάκτου πως ήθελε να με ελεήσει οικονομικώς αλλά εγώ αρνιόμουν, πώς του είπα εν εξομολογήσει ένα βαρύ μυστικό μου, τις «συμβουλές» που μου έδινε για τα επαγγελματικά μου κ.ο.κ. 

Να με προτρέπει «ρώτησε τον Γέροντά σου» και να δημοσιοποιεί την απάντησή μου (στις 22.15΄): «Ὁ παπάς μας δέν μιλάει γι’ αὐτά τά θέματα… Οὔτε τολμῶ νά ρωτήσω…». 

Δεν θα ήθελα να μου γράψει μετά το θάνατο μου ότι με παρακαλούσε να μου καλύψει τα έξοδα και να αποκαλύπτει πως του απαντούσα «Θα πεθάνω γρήγορα». 

Μετά τα ανωτέρω σκέφτομαι ότι μακάριος ο άνθρωπος που δεν θα τον «εγκωμιάσει» ο Ναυπάκτου μετά θάνατον, όπως την μακαρίτισσα Γεωργία Αποστόλου. 

Αιωνία της η μνήμη¨. 

Αχιλλέας Γ. Χαλδαιάκης: “Poetry Set to Music: the example of Theodorakis and Hadjidakis”

Ο Αχιλλέας Γ. Χαλδαιάκης είναι Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικολογίας και Ψαλτικής Τέχνης στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Ο Αχιλλέας Χαλδαιάκης διετέλεσε και Κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής, ενώ σήμερα είναι Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ. Το ψαλτικό και επιστημονικό έργο του είναι ευρύτατα γνωστό, ενώ πολλές είναι και οι δημοσιεύσεις του στην ελληνική ξένη βιβλιογραφία. Στις 6 Οκτωβρίου 2025 συμμετείχε σε ένα διεθνές συνέδριο στο Παλέρμο της Ιταλίας με τον γενικό τίτλο: Grecia forma delle arti. Στο συνέδριο αυτό ο Καθηγητής Αχιλλέας Χαλδαιάκης πραγματοποίησε ανακοίνωση με θέμα: “Poetry Set to Music: the example of Theodorakis and Hadjidakis”. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια την επιστημονική ανακοίνωση του Καθηγητού Αχιλλέα Χαλδαιάκη, όπως δημοσιεύθηκε στα πρακτικά του διεθνούς συνεδρίου. 

Στην ανακοίνωση του ο Καθηγητής παραπέμπει και σε εκπομπές του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου στο Γ’ Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας - στην εκπομπή "Εγνατία Οδός" του Γιώργου Ντόβολου - για τους δύο μεγάλους συνθέτες, καθώς και στα βιβλία του «Τα Χατζιδακικά» και «Τα Θεοδωρακικά»: 

For the relationship between the two great composers and the tradition of the so-called Byzantine Music, their influences and inspirations from it, one can listen to a series of related radio-programs given by Panagiotis Andriopoulos, broadcast by the Third Program of Greek Radio, as part of the program “Egnatia Odos”, edited and presented by George Dovolos; a. About Hatzidakis: [1] Μάνος Χατζιδάκις, Εκκλησιαστική Ποίηση και Μουσική [1/2] | 25.10.2025 [2] Μάνος Χατζιδάκις, Εκκλησιαστική Ποίηση και Μουσική [2/2] | 26.10.2025; b. About Theodorakis: [1] Ο «Εκκλησιαστικός» Μίκης Θεοδωράκης [1/3] | 08.11.2025 Ο «Εκκλησιαστικός» Μίκης Θεοδωράκης [2/3] | 09.11.2025 [3] Ο «Εκκλησιαστικός» Μίκης Θεοδωράκης [3/3] | 15.11.2025. Cf.. additionally, Panagiotis Andriopoulos, Τα Χατζιδακικά, Athens 2023; Idem, Τα Θεοδωρακικά, Athens 2025. 

Chaldæakes, Achilleas (2025). 

“Poetry Set to Music: the example of Theodorakis and Hadjidakis”, in Maria Caracausi (a cura di), Grecia Oggi. Incontri tra Le Arti. Pages 35-53. Palermo University Press: Culturesocietà, 20.

 

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ" ΣΤΟΝ ΜΑΝΟ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Ένα επετειακό βιβλίο «100 χρόνια Μάνος Χατζιδάκις» κυκλοφορεί την Κυριακή 19 Οκτωβρίου 2025 με την «Καθημερινή». 

Πολλές πλευρές του ανθρώπου, καλλιτέχνη, συνεργάτη, δημιουργού Μάνου Χατζιδάκι φωτίζουν 25 δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες, συγγραφείς, εκδότες και πανεπιστημιακοί που θυμούνται την επίδραση του ίδιου και του έργου του στην πορεία τους.

 

Στο βιβλίο - αφιέρωμα δημοσιεύεται και το κείμενό μας από ΤΑ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΚΑ μας, με τίτλο "Ο Χατζιδάκις, ο Χριστιανόπουλος και το Κυπαρισσάκι". Στον τόμο της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ έχει τον τίτλο: Ο Χριστιανόπουλος και το "Κυπαρισσάκι" και υπότιτιλο: "Η άγνωστη ιστορία μας ...παρ' ολίγον παρεξήγησης". Το παραθέτουμε στη συνέχεια. 

ΙΛΑΡΙΩΝ ΑΛΦΕΓΙΕΦ ΤΕΛΟΣ!

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Πριν από είκοσι μέρες ακριβώς (5 Ιουλίου 2024) είχαμε δημοσιεύσει το κείμενό μας, με τίτλο: Ένα πολυδιάστατο σκάνδαλο για τον Βουδαπέστης Ιλαρίωνα Αλφέγιεφ. 

Καταλήγαμε ως εξής: «Το σίγουρο είναι ότι άλλοτε κραταιός ανήρ του Πατριαρχείου Μόσχας βρίσκεται σε δεινή θέση και στη δίνη σκανδάλων. Δε νομίζω να σωθεί…». 

Επιβεβαιωθήκαμε πανηγυρικά! 

Η Σύνοδος του Πατριαρχείου Μόσχας κατά την σημερινή της (25-7-2024) συνεδρία, αποφάσισε να παυθεί προσωρινά ο μητροπολίτης Βουδαπέστης και Ουγγαρίας Ιλαρίωνας από τη διοίκηση της Επισκοπής Βουδαπέστης-Ουγγαρίας. 

Η προσωρινή διοίκηση της Επισκοπής ανατέθηκε στον Πατριαρχικό Έξαρχο Δυτικής Ευρώπης Μητροπολίτη Κορσούν και Δυτικής Ευρώπης Νέστορα. 

Επίσης η Σύνοδος της Ρωσικής Εκκλησίας πέταξε τον μητροπολίτη Ιλαρίωνα από τις θέσεις του προέδρου διαφόρων Συνοδικών Επιτροπών. Κοινώς Ιλαρίων Αλφέγιεφ τέλος! 

Αυτά τα είχαμε προβλέψει εγκαίρως και επαληθευτήκαμε. Αλίμονο σε εκείνους – τους Έλληνες κυρίως - οι οποίοι εθελοτυφλούν και δεν βλέπουν τα όσα KGBεμπίστικα συμβαίνουν στην Ρωσική Εκκλησία και φυσικά πόσα δεν ξέρουμε…

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΤΣΙΚΟΥΛΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος 
δια χειρός του ζωγράφου Γιώργου Μπογδανόπουλου

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 

του Νικολάου Κατσικούλη 

Το αγιολογικό και υμνογραφικό έργο του Μητροπολίτου πρώην Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά 

(1974-2005) 

Πρόλογος 

Η πρώτη μου επαφή με το αγιολογικό και το υμνογραφικό έργο του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου έγινε κατά τα πρώτα φοιτητικά μου χρόνια. Τότε μελέτησα το βίο και την πολιτεία του εν Αγίοις πατρός ημών Νικολάου του Πλανά, μέσα από τις μαρτυρίες της ακολούθου του, μοναχής Μάρθας κι εντυπωσιάσθηκα από τα χαρίσματα του, για τα κοσμικά μέτρα, απλοϊκού και ολιγογράμματου ιερέως. Ύστερα περιήλθα τα μέρη της πρωτεύουσας που συνδέθηκαν με τη ζωή του, στάθηκα μπροστά στο λείψανο και τον τάφο του, στον Ι. Ναό Αγίου Ιωάννου, οδού Βουλιαγμένης, που πλέον δεν είναι του «αγρού», αλλά αστικός και πολύβουος και συμμετείχα σε αγρυπνία στον Ι. Ναό του αγίου Ελισσαίου στο μοναστηράκι, που τότε μόλις είχε ξαναδοθεί στη λατρεία του Θεού μετά την αναστήλωσή του. Εκεί πλέον δεν έψαλαν ο Παπαδιαμάντης με τον Μωραϊτίδη, ούτε λειτουργούσε ο παπα-Νικόλας κάνοντας λάθη στις αναγνώσεις, αλλά κατά τρόπο μυστήριο, ήσαν όλοι παρόντες, αν και προ πολλών ετών νεκροί, χάρη στο διαρκές «σήμερον» του λειτουργικού μας χρόνου. 

Ύστερα αναζήτησα και προμηθεύτηκα την ακολουθία του νεοφανούς για την Εκκλησία και περισσότερο για μένα Αγίου των Αθηνών, όπως και τον παρακλητικό του κανόνα, ποιήματα αμφότερα του Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου (Βαλληνδρά), αλλά δεν εστίασα στον υμνογράφο ή τουλάχιστον τότε έδωσα μικρή σημασία στο τίνος η γραφίδα υμνούσε το νέο μου Άγιο. Στην πορεία των ετών, κι ενώ πλούτισα τη βιβλιοθήκη μου (φυσική και ψηφιακή) με πολλές εκδόσεις Ακολουθιών διαφόρων υμνογράφων της εποχής μας κι ενώ γνώρισα τους αγίους των καιρών μας μέσα από το έργο τους, μιας και οι υμνογράφοι μπορούν μέσα από την τέχνη τους να υμνολογούν και αγίους που ακόμη δεν έχει ανακηρύξει επίσημα η Εκκλησία, συγκέντρωσα το μεγαλύτερο μέρος του υμνογραφικού έργου του Μητροπολίτη Πατρών Νικοδήμου. Αργότερα και στο πλαίσιο των σπουδών μου στο Διιδρυματικό Προγράμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Ελλάδα: Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός, αιτήθηκα το θέμα της διπλωματικής μου εργασίας να πραγματεύεται το υμνογραφικό έργο του Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου, του Βαλληνδρά. Η γενική συνέλευση της Ε.Δ.Ε. ενέκρινε το θέμα με τίτλο: Το αγιολογικό και υμνογραφικό έργο του Μητροπολίτου πρώην Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά (1974-2005), κι έτσι μου δόθηκε η ευκαιρία να ενσκήψω στον πλούτο της υμνολογικής και αγιολογικής καταγραφής του ανωτέρω σπουδαίου εκκλησιαστικού άνδρα, που σημάδεψε και λάμπρυνε την εκκλησιαστική ιστορία και πλούτησε την εκκλησιαστική γραμματεία του εικοστού αιώνος. Είμαι σε θέση να ευχαριστήσω θερμά την τριμελή εξεταστική μου επιτροπή, αποτελούμενη από τους Καθηγητές κ.κ. Εμμανουήλ Καραγεωργούδη και Βασίλειο Κουκουσά και τον Αναπληρωτή Καθηγητή και επιβλέποντά με, κ. Ιωάννη Παναγιωτόπουλο για τη φροντίδα και την καθοδήγηση. Τέλος ευχαριστώ τον πάλαι ποτέ στενό συνεργάτη του μακαριστού Πατρών Νικοδήμου, Άρχοντα Δικαιοφύλακα της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και θεολόγο, κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλο, χωρίς τη σημαντική βοήθεια του οποίου θα ήταν αδύνατον να συγκεντρώσω τα έργα του Νικοδήμου. 

Άμφισσα, 1 Ιουνίου 2022 

Νικόλαος Κ. Κατσικούλης

 

ΕΝΑ ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΛΑΡΙΩΝΑ ΑΛΦΕΓΙΕΦ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η εξόριστη – λόγω της λογοκρισίας Πούτιν – ρωσική εφημερίδα Novaya Gazeta Europe, δημοσιεύει σήμερα ένα μεγάλο …αφιέρωμα στον μητροπολίτη της Ρωσικής Εκκλησίας στην Βουδαπέστη, τον Ιλαρίωνα Αλφέγιεφ, τον πάλαι ποτέ πανίσχυρο υπουργό εξωτερικών του Πατριαρχείου Μόσχας. 

Το εκτενές δημοσίευμα έχει ως τίτλο: «Έργα και ημέρες του μητροπολίτη Ιλαρίωνα» και υπότιτλο: «Ο πρώην αγαπημένος του Πατριάρχη Κύριλλου έλαβε ουγγρικό διαβατήριο, έγινε ιδιοκτήτης ξένου κτήματος, συνήψε περίεργη σχέση με τον υπάλληλο του κελιού του και τον απείλησε σε κηρύγματα και αλληλογραφία». 

Το δημοσίευμα είναι όντως …γαργαλιστικό, καθώς ξεκινάει με μια μεγάλη κλοπή στην Ουγγρική Ορθόδοξη επισκοπή της Ρωσικής Εκκλησίας, για την οποία φέρεται ως υπεύθυνος ο νεαρός George Suzuki, έμπιστος, μέχρι πρότινος, του Βουδαπέστης Ιλαρίωνα. Ο G. Suzuki κατηγορεί τον μητροπολίτη Ιλαρίωνα για σεξουαλική παρενόχληση, ενώ ο Ιλαρίων δηλώνει ότι πίσω από τον Γιώργο υπάρχει «μια γυναίκα που αυτοαποκαλείται μητέρα του» και που προσπάθησε να τον εκβιάσει, ζητώντας αποζημίωση για την ηθική βλάβη που φέρεται να προκάλεσε στον γιο της. 

Ο δεκαοχτάχρονος Γκεόργκι Σουζούκι, ένας Ορθόδοξος νεαρός από Ρωσο-Ιαπωνική οικογένεια, προσφέρθηκε να διακονήσει τον μητροπολίτη Ιλαρίωνα και είχε αλληλογραφία μαζί του, καθώς, σύμφωνα με τον Γεώργιο, ήθελε να στηρίξει τον ιεράρχη, που είχε χάσει τη θέση του και να γίνει μαθητής του. Ο Ιλαρίων συμφώνησε και κάλεσε τον Suzuki να εργαστεί στην ενορία της Αγίας Τριάδας. Τον Οκτώβριο του 2022, ο νεαρός άνδρας έφτασε στη Βουδαπέστη. 

Στη συνέχεια, στο δημοσίευμα της Novaya Gazeta Europe, γίνονται λεπτομερείς αναφορές για την σχέση των δύο, παρατίθενται διάλογοι μεταξύ τους, αφού ο νεαρός ηχογραφούσε τις συνομιλίες του με τον Ιλαρίωνα (που παρατίθενται στο δημοσίευμα) και υπάρχουν φωτογραφίες που δείχνουν ότι ο νεαρός απολάμβανε μια άνετη ζωή με τον Ιλαρίωνα: μαζί πήγαιναν σε εστιατόρια, έκαναν διακοπές σε χιονοδρομικά κέντρα και στον ελεύθερο χρόνο του ο νεαρός έκανε ιστιοπλοΐα. 

Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, κατά τη διάρκεια της κοινής τους ζωής, στο τηλέφωνο του G. Suzuki αποθηκεύτηκαν στοιχεία για την πολυτελή ζωή του Ιλαρίωνα. Για παράδειγμα, ένα συμβόλαιο για την αγορά ενός κτήματος εμβαδού 2.360 τετραγωνικών μέτρων έναντι 2.150.000 ευρώ στα προάστια της Βουδαπέστης, το οποίο διαθέτει 14 δωμάτια, πισίνα, γυμναστήριο, κάβα και χώρο στάθμευσης. Στην πολυτελή έπαυλη, ο Ιλαρίων περνά τον ελεύθερο χρόνο του, δέχεται καλεσμένους, κάνει δεξιώσεις και «οδηγεί» ένα ηλεκτρικό σκούτερ. 

Ο Ιλαρίων δεν αρνείται ότι είναι ιδιοκτήτης κτήματος στην Ουγγαρία. Υποστηρίζει ότι η αγορά ακινήτων και ο μη μοναστικός τρόπος ζωής του πρέπει να εξηγηθούν από τα «δικαιώματα» που έλαβε για τα πολλά βιβλία και τις ταινίες του, για τις οποίες «μπορείτε να διαβάσετε στη Wikipedia». Ο Ιλαρίων δηλώνει ότι δεν έλαβε χρήματα από χορηγούς για την αγορά κτήματος στην Ουγγαρία και δηλώνει ότι το κτήμα σχεδιάζεται ως «σκήτη» και «ακόμη και ως μοναστήρι». 

Όλα τα παραπάνω είναι, φυσικά, πολύ …ύποπτα… Μήπως κάποιοι της Ρωσικής Εκκλησίας θέλουν να …εξαφανίσουν τον Ιλαρίωνα; Τέτοια αποκάλυψη δεν μπορεί να είναι τυχαία. Το σίγουρο είναι ότι άλλοτε κραταιός ανήρ του Πατριαρχείου Μόσχας βρίσκεται σε δεινή θέση και στη δίνη σκανδάλων. Δε νομίζω να σωθεί…

"ΠΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΝ" ΜΕ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΠΑΔΗΜΟΥΛΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σε ανάρτησή του στα social media, ο απερχόμενος ευρωβουλευτής Δημήτρης Παπαδημούλης ανακοίνωσε: "Μετά από δέκα συνεχόμενα χρόνια ως εκλεγμένος Αντιπρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου με μεγάλες πλειοψηφίες, μόνος Έλληνας και μόνος από την Αριστερά και τρεις θητείες ως ευρωβουλευτής (2004-2009, 2014-2019, 2019-2024), αποχωρώ από την ενεργό πολιτική. Θα συνεχίσω, μακριά από αιρετά αξιώματα, να υπηρετώ τις ίδιες αξίες ως ενεργός πολίτης".

 

Στην έβδομη διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», μια παραγωγή της ενορίας του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, προσκεκλημένος μας ήταν - πριν τρία χρόνια (Μάρτιος 2021) -  ο ενορίτης του Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, Δημήτρης Παπαδημούλης, τότε Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 

Ο Δημήτρης Παπαδημούλης στην συνέντευξη του αυτή μας μίλησε για την προσωπική του πορεία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ελλάδα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τις προοπτικές της Ενωμένης Ευρώπης, στην αντιμετώπιση σύγχρονων κρίσεων, όπως η οικονομική και το προσφυγικό. 

Επίσης, αναφέρθηκε σε εκκλησιαστικές προσωπικότητες του καιρού μας (Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμος, Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος, Μητροπολίτης Βελγίου Αθηναγόρας), αλλά και στην ενορία του, στον Άγιο Γεώργιο Ν. Ψυχικού. 

Ανάμεσα στα πολλά που μας είπε τότε ο Δημήτρης Παπαδημούλης, ήταν και η προαναγγελία της αποχώρησής του από το Ευρωκοινοβούλιο (δεν θα διεκδικούσε νέα θητεία), κάτι που έγινε τώρα. 

    

Ο Δημήτρης Παπαδημούλης γεννήθηκε το 1955 στην Αθήνα και κατάγεται από την Ήπειρο. Τελείωσε τη Βαρβάκειο και σπούδασε στο Ε.Μ.Π.. Εργάστηκε ως πολιτικός μηχανικός και στέλεχος επιχειρήσεων (1980-2004). Οργανώθηκε στην Αριστερά από τα 18 του («Ρήγας Φεραίος»- ΚΚΕ Εσωτερικού-ΕΑΡ-ΣΥΝ-ΣΥΡΙΖΑ). Εκλέχτηκε Ευρωβουλευτής το 2004. Το 2009 διακρίθηκε ως ένας από τους τρεις πιο δραστήριους ευρωβουλευτές στο σύνολο του Ευρωκοινοβουλίου. Εκλέχτηκε βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, το 2009 και το 2012. Στις 25 Μαΐου 2014 επανεκλέχθηκε Ευρωβουλευτής.

Την 1η Ιουλίου 2014 εκλέχθηκε Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και στις ευρωεκλογές του 2019 επανεξελέγη Ευρωβουλευτής για τρίτη φορά.

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Μ.Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΝΙΓΗΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ"

Καθηγητής Μ. Γ. ΒΑΡΒΟΥΝΗΣ 

Κοσμήτορας της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης 

Άρχων Προστάτης των Γραμμάτων της Μ.τ.Χ.Ε. 

ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ 

Υπάρχουν βιβλία που από την πρώτη ανάγνωσή τους γίνεται κατανοητό ότι θα αποτελέσουν σταθμό στη σχετική βιβλιογραφία, συχνά όχι εξαιτίας της πρωτοτυπίας ή του όγκου τους, αλλά πρωτίστως λόγω των ιδεών που περικλείουν και του τρόπου με τον οποίο τις εκφράζουν. Βιβλία μικρά και ολιγοσέλιδα, ωστόσο συγκλονιστικά και καθοριστικά, που αντανακλούν τη λάμψη μεγάλων προσωπικοτήτων, τα λόγια, τις σκέψεις και τα διανοήματα των οποίων περιέχουν. 

Ένα τέτοιο βιβλίο μας έδωσε πρόσφατα ο Άρχων του Οικουμενικού Θρόνου κ. Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, υπό τον τίτλο Νιγηρίας Αλεξάνδρου Παρακαταθήκες (Αθήνα 2024, έκδ. Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, σελ. 151). Μικρός αλλά εξαιρετικά περιεκτικός τόμος, όπου σκιαγραφείται η προσωπικότητα και το έργο του μακαριστού Μητροπολίτου Νιγηρίας κυρού Αλεξάνδρου, του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής. 

Μετά το σημείωμα του εκδότη (σ. 3) και το προλογικό σημείωμα του συγγραφέα και επιμελητή της ύλης του τόμου (σ. 7), ακολουθούν τα πλήρη κείμενα τεσσάρων μεγάλων συνεντεύξεων του μακαριστού Μητροπολίτη στον κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλο, μουσικολογιώτατο εκκλησιαστικό δημοσιογράφο και θεολόγο, Άρχοντα Δικαιοφύλακα της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, με τους εξής κατά σειρά χαρακτηριστικούς τίτλους: «Τα πρώτα βήματα στη Νιγηρία …» (σ. 11), «Οδεύοντας προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο …» (σ. 45), «Ιεραποστολή στον 21ο αιώνα …» (σ. 75) και «Η εισβολή του Πατριαρχείου Μόσχας στην Αφρική …» (σ. 111). Ο τόμος κλείνει με τρίστιχα του π. Παναγιώτη Καποδίστρια (σ. 147), αφιερωμένα στον μακαριστό Αλεξανδρινό ιεράρχη, την προσωπικότητα και το εκκλησιαστικό έργο του. 

Μέσα από τα κείμενα αυτών των συνεντεύξεων, διακριτικά διακοσμημένα με χαρακτηριστικές φωτογραφίες του Νιγηρίας Αλεξάνδρου, γνωρίζουμε όχι μόνο τα σχετικά με την ποιμαντική διακονία του στη Μαύρη Ήπειρο και όσα αφορούν τον τρόπο με τον οποίο κατανοούσε και ασκούσε το ιεραποστολικό έργο, αλλά και όσα σχετίζονται με την ευρύτερη εκκλησιαστική και πανορθόδοξη διακονία του. Συγκεκριμένα όσα αφορούν την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, του 2016, στην οποία πήρε ενεργό μέρος, τόσο ως μέλος της αντιπροσωπείας του παλαιφάτου δευτεροθρόνου Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής, όσο και ως μέλος της Πανορθοδόξου Γραμματείας της, αλλά και την εισπήδηση του Πατριαρχείου Μόσχας στα εδάφη της κανονικής δικαιοδοσίας του Αλεξανδρινού Θρόνου, που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εθνοφυλετικής αντίληψης και δράσης στη σύγχρονη Ορθόδοξη Εκκλησία. 

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Νιγηρίας Αλέξανδρος Γιαννίρης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 15 Μαΐου 1960. Αποφοίτησε από τη Γεωπονική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1983 και από τη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1994. Διάκονος χειροτονήθηκε την 1 Οκτωβρίου 1988 και Πρεσβύτερος στις 2 Οκτωβρίου 1988. Στις 24 Νοεμβρίου 1997 χειροτονήθηκε Επίσκοπος Νιγηρίας. Στις 27 Οκτωβρίου 2004 μετά την προαγωγή της Επισκοπής Νιγηρίας σε Μητρόπολη προήχθη σε Μητροπολίτη. Εκοιμήθη στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2023, μετά από μακρόχρονη και πολυώδυνη ασθένεια. Υπήρξε από τους αδάμαντες της Αλεξανδρινής ιεραρχίας, Αρχιερεύς με άποψη και θέσεις, με πρωταγωνιστικό ρόλο στα εκκλησιαστικά πράγματα της εποχής του και με μεγάλο ιεραποστολικό έργο. Προασπίστηκε τα δίκαια του Γένους και την ορθοπραξία της ορθοδοξίας στο εκκλησιολογικό πεδίο, ιδίως απέναντι στις επεκτατικές ρωσικές εκκλησιαστικές βλέψεις της εποχής μας. 

Πρόκειται λοιπόν για συλλογή κειμένων που όντως συνοψίζουν τις παρακαταθήκες του μακαριστού Νιγηρίας Αλεξάνδρου στην Εκκλησία, γι’ αυτό και αξίζουν συγχαρητήρια στον κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλο, του οποίου τα έργα είναι πάντοτε ενδιαφέροντα και καινοτόμα για το σύγχρονό μας θεολογικό και εκκλησιολογικό πεδίο, για την πρωτοβουλία του αυτή, που πραγματικά πλουτίζει την τρέχουσα θεολογική βιβλιογραφία μας.

Ο π. ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΑΥΓΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΝΙΓΗΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ"

ΠΡΟΣΩΠΙΚΉ ΜΑΡΤΥΡΊΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΊΑ 

Παν. Ανδριόπουλος, Νιγηρίας Αλεξάνδρου παρακαταθήκες, Ενορία Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, 2024, σσ. 152. 

Ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος γεννήθηκε ως Γεώργιος Γιαννίρης στην Αθήνα στις 15 Μαΐου 1960, χειροτονήθηκε την 1η Οκτωβρίου 1988, εξελέγη πρώτος επίσκοπος της νεοσύστατης επισκοπής Νιγηρίας στις 23 Σεπτεμβρίου 1997, αναδείχθηκε πρώτος Μητροπολίτης της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Νιγηρίας στις 27 Οκτωβρίου 2004, και απεβίωσε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2023. 

Αυτή θα ήταν μια αρκετά συμβατική νεκρολογία για έναν τυπικό ορθόδοξο επίσκοπο. Μόνο που ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος δεν ήταν ούτε συμβατικός ούτε τυπικός. Δεν ήταν ούτε στενόμυαλος ούτε εθελοτυφλών. Ίσως τον βοήθησαν σαυτό οι σπουδές που έκανε σε έναν εξωθρησκευτικό κλάδο, μια και πέρα από το πτυχίο θεολογίας που έλαβε από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, είχε και πτυχίο Γεωπονίας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ή ίσως συνέδραμε ο χρόνος που έζησε στην Αφρική, όπου συνεργάστηκε στενά με τον φίλο του και σημερινό Μητροπολίτη Καμερούν Γρηγόριο - ας σημειωθεί πως η επισκοπή Νιγηρίας ανήκε αρχικά στην Μητρόπολη Καμερούν. Και ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος ήταν προσεκτικός και ανταποκρινόταν δημιουργικά στον πολιτισμό των ιθαγενών της Μαύρης Ηπείρου. Ήταν άλλωστε ένας από τους λίγους εκκλησιαστικούς ηγέτες που χειροτόνησαν συνειδητά και αποκλειστικά Αφρικανούς κληρικούς. Ωστόσο, παρά το άνοιγμα και την ανοιχτότητά του, ο Νιγηρίας Αλέξανδρος παρέμεινε ταπεινός και ευσεβής. Η κηδεία του έγινε χωρίς θόρυβο και δημοσιότητα στη Μονή του νεοανακηρυχθέντος Αγίου Πορφυρίου στο Μήλεσι έξω από την Αθήνα. 

Το ανά χείρας βιβλίο περιέχει μια απομαγνητοφώνηση - επιμελημένη και φροντισμένη από τον Παναγιώτη Ανδριόπουλο, θεολόγο, μουσικό και Άρχοντα του Οικουμενικού Θρόνου - τεσσάρων συνεντεύξεων με τον Μητροπολίτη Αλέξανδρο που οργανώθηκαν από τον Ανδριόπουλο: Η μία ήταν για τον Τηλεοπτικό σταθμό της Μητροπόλεως Πατρών κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου νεολαίας, η άλλη για μια ενημερωτική ιστοσελίδα στην Ελλάδα, και οι υπόλοιπες δύο για μια διαδικτυακή εκπομπή στο Πολιτιστικό Κέντρο της Ενορίας του Αγίου Γεωργίου, στο Νέο Ψυχικό στην Αθήνα, όπου γίνεται απόψε και η επίσημη παρουσίαση. 

Η πρώτη συνέντευξη (σελίδες 11-44), που πραγματοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2000, περιγράφει τα πρώτα χρόνια του Μητροπολίτη Αλέξανδρου στη Νιγηρία. Η δεύτερη (σελίδες 45-74), που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2016, περιέχει την ανάλυση του Μητροπολίτη Αλέξανδρου για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο. Η τρίτη (σελίδες 75-109), που διεξήχθη τον Ιούνιο του 2021, διερευνά τις παρατηρήσεις του Μητροπολίτη Αλέξανδρου σχετικά με την ιεραποστολική εντολή κατά τον 21ο αιώνα. Και η τελευταία συνέντευξη (σελίδες 111-145), που έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο του 2022, συζητά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την Αφρική, η πρώτη με στρατιωτική αιματοχυσία και η δεύτερη με εκκλησιαστική παραβίαση. 

Τον θυμάμαι καθαρά και μου λείπει πολύ. Η παγκόσμια εκκλησία μόλις είχε αρχίσει να τον γνωρίζει, ενώ η ευρύτερη εκκλησία θα αναγνωρίσει σιγά σιγά το κενό που άφησε η απουσία του. Τον γνώρισα καλά κατά τη διάρκεια της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Κρήτη το 2016, όπου αμφότεροι υπηρετήσαμε ως υπεύθυνοι Τύπου των αντίστοιχων εκκλησιών μας: του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην περίπτωσή του και του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη δική μου. Αλλά απολάμβανα και ανυπομονούσα για τις συναντήσεις μας σε ένα μικρό καφενείο στην πλατεία έξω από τον μητροπολιτικό ναό της Αθήνας, όπου περνούσαμε ώρες συζητώντας. Η ουσία αυτού του βιβλίου προς τιμήν του - ως καταγραφή και αντανάκλαση ενός διαλόγου ή μιας συζήτησης - είναι ο κατάλληλος φόρος τιμής σε έναν άνθρωπο του οποίου η κοσμοθεωρία διαμορφώθηκε από την απλότητα και την κοινωνικότητα, καθώς και από την ουσία που τα ενώνει: δηλαδή, τον ανοιχτό διάλογο. 

Ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος αισθανόταν άνετα να μιλάει και να υπηρετεί στη γλώσσα του, τη γλώσσα των ενοριτών του - πάντοτε ανάλογα με το εκάστοτε εκκλησίασμα. Η πρώτη του συνέντευξη προσφέρει μια εικόνα του γιατί, παρά τον θαυμασμό των πιστών και των φίλων του, δεν έλαβε ποτέ την τετριμμένη λατρεία των εθνικιστών, για τους οποίους η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και των εθίμων υπερισχύει κάθε άλλης φιλοδοξίας: 

Ερώτηση: Το λέω αυτό, Θεοφιλέστατε, ως συνέχεια αυτού που ακούστηκε να λέτε νωρίτερα σε κάποια συνεδρίαση, δηλαδή το ότι είστε Έλληνας το έχετε θέσει σε δεύτερη μοίρα. Μπροστά στο ότι είστε ιεραπόστολος, ορθόδοξος ποιμένας. 

Απάντηση: Μπροστά στην ιδιότητα, είπα, πιο σωστά, ότι είμαι Έλληνας, αναντίρρητα, δεν αρνούμαι την καταγωγή μου. Μπορεί να νιώθω και υπερήφανος για την καταγωγή μου. Αλλά, από τη στιγμή που εντάχθηκα στο Πατριαρχείο και κλήθηκα να υπηρετήσω σε έναν χώρο συγκεκριμένο, κατ’ αρχήν στη Νότιο Αφρική, κι, αν θέλετε, όπως σας είπα και προηγουμένως, εκεί ζυμώθηκαν κάποιες ιδέες μέσα μου. Από τη στιγμή, λοιπόν, που κλήθηκα να υπηρετήσω ως Επίσκοπος, ως προεστώς της ευχαριστιακής σύναξης της Εκκλησίας της Νιγηρίας, θεωρώ ότι το κύριο και πρώτιστο στοιχείο της ταυτότητάς μου δεν είναι η ελληνική καταγωγή, δεν είναι η εθνική μου καταγωγή, αλλά το γεγονός ότι είμαι κληρικός και δη επίσκοπος ορθόδοξος κληρικός σε κάποιον συγκεκριμένο χώρο. Νομίζω ότι αυτό είναι πάρα πολύ ουσιαστικό για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε και να ξεπεράσουμε τις όποιες προκαταλήψεις δημιουργούνται στους ιθαγενείς πληθυσμούς, είτε είναι Νιγηριανοί, είτε είναι Ουγκαντέζοι, είτε είναι οπουδήποτε, ότι δεν είμαστε μία Εκκλησία εθνική. Γιατί όσο θα επιμένουμε να κινούμαστε μέσα στα στενά, στα θλιβερά στενά όρια, τα εθνικά μας, όσο θα επιμένουμε να είμαστε ελληνοκεντρικοί ή ελλαδοκεντρικοί, πιο σωστά, τόσο περισσότερα εμπόδια θα συναντήσουμε και τόσο πιο πολύ απομακρυνόμαστε από την ίδια τη φύση και την ουσία της Εκκλησίας. 

Ενώ ομολογεί την απογοήτευσή του για την περιορισμένη ατζέντα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, ο Νιγηρίας Αλέξανδρος παραδέχεται επίσης την ξεχωριστή και ιστορική της μοναδικότητα στη συγκέντρωση των ετερόκλητων Ορθόδοξων Εκκλησιών από τα τέσσερα σημεία του πλανήτη, παρά την ανειλικρινή και αδικαιολόγητη απόσυρση ορισμένων από αυτές την τελευταία στιγμή. Η πεποίθησή του Μητροπολίτη ήταν ότι, αν οι αυτοκέφαλες εκκλησίες ήθελαν να πετύχει η Μεγάλη Σύνοδος, τότε σίγουρα θα έβρισκαν τρόπο να παρευρεθούν και να την κάνουν να λειτουργήσει. Συγκινήθηκα από την αναγνώρισή του: 

Κατά την ταπεινή μου άποψη - δεν μιλώ εκ μέρους της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας - μιλώ ως πρόσωπο, διαβλέπω μία αστοχία, ίσον αμαρτία, ένα θεολογικό έλλειμμα. Η αποδόμηση της Συνόδου και η άρνησή μου να συμμετάσχω, σημαίνει ότι αρνούμαι να συναντηθώ πρόσωπο με πρόσωπο με τον άλλον. Και αυτό θεολογικά είναι διάτρητο. Ναι, πάμε για να συναντηθούμε. Πάμε, γιατί πρέπει να βρεθούμε πρόσωπο προς πρόσωπο. Πάμε γι’ αυτό που είπε και ο Οικουμενικός Πατριάρχης και νομίζω το επαναλαμβάνουν όλοι και το αντιλαμβανόμαστε όλοι, αλλά το εξέφρασε σε κάποια από τα κείμενά του τους τελευταίους μήνες, ότι, παρά τα πολλά προβλήματα, πρέπει κάποια στιγμή να γίνει ένα ξεκίνημα και αυτή τη στιγμή το ξεκίνημα γίνεται. 

Και ομολογώ ότι συμμερίζομαι πλήρως την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι τα θέματα και τα κείμενα της ημερήσιας διάταξης ήταν πολύ πιο συντηρητικά από τις αρχικές προτάσεις που υποβλήθηκαν τη δεκαετία του 1960. 

Η “διαφάνεια” του Μητροπολίτη Αλέξανδρου είναι ιδιαίτερα εμφανής στη συνέντευξή του για το ιεραποστολικό έργο στην Αφρική, όπου με θάρρος επέκρινε την παρέμβαση - για την ακρίβεια, τον πνευματικό και οικονομικό εκβιασμό - των μοναχών του Αγίου Όρους, οι οποίοι αντί να επικεντρωθούν στην σιωπή και την προσευχή για το ιεραποστολικό έργο αποφάσισαν να απειλήσουν με αφαίρεση της υλικής υποστήριξης του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας επειδή αποφάσισε να χειροτονήσει διακόνισσες:

Αυτήν τη στιγμή, ας μην απατώμεθα - συγχωρέστε μου τον ρεαλισμό και την κυνικότητα - αλλά, αν ζητήσεις βοήθεια από οποιαδήποτε τοπική Εκκλησία, το πρώτο που θα σου ζητηθεί είναι ανταλλάγματα. Και αν δεν σου ζητηθούν ανταλλάγματα, τα ανταλλάγματα αυτά μπορεί να είναι είτε ελληνικές σημαιούλες μες στις εκκλησίες, για να ξεκινήσω από εμάς, επειδή είμαι Έλληνας, είτε κρεμμυδόσχημοι τρούλλοι και δεν ξέρω τι άλλο μπορεί να σου ζητηθεί. Επομένως, στην οικονομική ανέχεια δένεται το άρμα της ιεραποστολής και εκεί πέρα μπορεί να δικαιολογηθούν τα πάντα. Να δικαιολογηθούν και οι συμπεριφορές και οι επιλογές κάποιων εξ ημών. Δεν είναι πάντοτε κακοπροαίρετοι. Πολλές φορές βρίσκεσαι πολύ στριμωγμένος. Όμως, το μεγαλύτερο είναι να μπορείς να αντισταθείς στην προσπάθεια επιβολής μοντέλου ιεραποστολής και τρόπου από τους χορηγούς, διότι αυτήν τη στιγμή έχουμε συντηρητικές οργανώσεις που πάντοτε βοήθησαν την ιεραποστολή, αλλά εκφράζουν ίσως μιαν άλλη εποχή και οι οποίες ακόμα προσπαθούν να επιβάλλουν μοντέλο λειτουργίας. Έχουμε κάποιες περιπτώσεις, θα το πω κι ας μου συγχωρεθεί, αλλά είναι αλήθεια. Έχουμε την παρέμβαση ακόμα και Αγίου Όρους. 

Ας πούμε, όταν η Σύνοδος του Πατριαρχείου μάς συζήτησε την χειροτονία των γυναικών μετά την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, θυμάμαι την επιστολή που εστάλη από συγκεκριμένη μονή του Αγίου Όρους προς τον Μητροπολίτη που θα γινόταν αυτό και μετά σε όλους μας διέρρευσε αυτή η επιστολή και πλέον είναι γνωστή, επομένως μπορώ να αναφερθώ, όπου στο τέλος έλεγε ότι λυπούμεθα, αλλά φοβούμεθα, ότι μπορεί να επηρεάσει την οικονομική ευρωστία της Μητροπόλεως σας, αν ο Πατριάρχης το κάνει αυτό, διότι οι ευσεβείς χριστιανοί θα ενοχληθούν, θα σκανδαλιστούν και μπορεί να μην δώσουν χρήματα. Εάν αυτό δεν είναι οικονομικός εκβιασμός δεν ξέρω τι είναι. 

Επιπλέον όμως, με συγκινεί η έμφαση που δίνει ο Μητροπολίτης Αλέξανδρος στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία του λόγου, όπως επίσης το ενδιαφέρον του για την πείνα και τη φτώχεια, καθώς και η κατανόηση της νηστείας και του γάμου στο πλαίσιο του αφρικανικού λαού. Ταυτίστηκε με τις ξεχωριστές διατροφικές ανάγκες ενός φτωχού εργάτη, ο οποίος χρειαζόταν πρωτεΐνες για την επιβίωσή του, και με τις γηγενείς γαμήλιες προσδοκίες ενός αναπτυσσόμενου έθνους, το οποίο αδιαφορούσε για τα γνωστά δυτικά προβλήματα, όπως οι μικτοί γάμοι. 

Τέλος, υπάρχει ο τραγικός αντίκτυπος της υπενθύμισης του Μητροπολίτη Αλέξανδρου ότι οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί δύσκολα συμπράττουν με τις απεχθείς σταυροφορίες στην ιστορία του Δυτικού Χριστιανισμού. Καταδικάζει ευθέως ως εχθρότητα και αίρεση την αδελφοκτονία που προκάλεσε η εισβολή του Πούτιν στο κυρίαρχο κράτος της Ουκρανίας, καθώς και τη διάρρηξη της ενότητας που δημιούργησε η παραβίαση της αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Αλεξάνδρειας από τον Μόσχας Κύριλλο. Και αποδίδει και τα δύο στον ιμπεριαλισμό και τον επεκτατισμό του “Ρωσικού Κόσμου” που έτσι κι αλλιώς προηγείται της Μεγάλης Συνόδου και της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας. Οι δόλιες και υπολογιστικές μηχανορραφίες παικτών όπως ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος και ο Μητροπολίτης Ουγγαρίας Ιλαρίωνας [πρώην Βολοκολάμσκ] αποκαλύπτονται ως ξεδιάντροπες και βάρβαρες. Και ο Νιγηρίας κατακεραυνώνει τη συλλογική διαφθορά των Πατριαρχείων Ρωσίας και Αντιόχειας - μαζί με τους υποτακτικούς και δουλοπρεπείς τους υπερασπιστές - που ενώ μπορούσαν να έχουν εμμονή με τον σφετερισμό μιας μόνο ενορίας στο Κατάρ για να δικαιολογήσουν την απουσία τους από τη Μεγάλη Σύνοδο, όμως παρέμειναν τυφλοί στην κατοχή μιας ολόκληρης ηπείρου από την Εκκλησία της Ρωσίας!

Ο αείμνηστος Μητροπολίτης Αλέξανδρος ήταν μια ανάσα φρέσκου αέρα σε μια ασφυκτική ιεραρχία, ένας υποστηρικτής της συνοδικότητας σε ένα σύστημα όπου επικρατεί η μυστικότητα, και μια φωνή ελευθερίας σε μια εκκλησία όπου κυριαρχεί η αυταρχία. Είχα το ξεχωριστό προνόμιο να είμαι φίλος του. Και είναι ιδιαίτερη τιμή μου να προσφέρω αυτό το ταπεινό αφιέρωμα στη μνήμη του. 

π. Ιωάννης Χρυσαυγής

Μετάφραση Ντένια Αθανασοπούλου-Κυπρίου

Απειλείται με καθαίρεση ο πατρινός ιερέας Αναστάσιος Γκοτσόπουλος

Του Κωνσταντίνου Φλαμή 

Ακόμη και με καθαίρεση απειλείται πλέον ο ιερέας Αναστάσιος Γκοτσόπουλος ο οποίος με συνέντευξη που έδωσε σε διαδικτυακό κανάλι και ιστότοπο, όχι μόνο δήλωσε υπέρμαχος της Ρωσικής Εκκλησίας, του Πούτιν κλπ αλλά για μία ακόμη φορά δήλωνε πως δεν αναγνωρίζει τον Μητροπολίτη Κιέβου Επιφάνιο θεωρώντας τον… αιρετικό (παραβιάζοντας τις αποφάσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος) αλλά και … απαξιώνοντας τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο τον οποίον συνεχώς έχει στον στόχο του μαζί με άλλους δήθεν ορθόδοξους φανατικούς της Πάτρας. 

Ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος κατηγορεί τον π. Αναστάσιο για τα εξής: 

1. Δήλωσε πως εκφράζει την υποστήριξη και τον σεβασμό του στον πρώην Μητροπολίτη Κίεβου Ονούφριο και τους πιστούς του που… «μαρτυρούν» (φιλορώσοι). 

2. Δέχεται ότι ο Ονούφριος (που δεν αναγνωρίζεται από την Εκκλησία της Ελλάδος)… μνημονεύει τον Πατριάρχη Μόσχας. 

3. Εξέφρασε προσωπικές απόψεις και μάλιστα αγνοώντας τις αποφάσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος για το Ουκρανικό και τάχθηκε συνεχώς υπέρ του Πατριάρχη Μόσχας και του πρώην Μητροπολίτη Ονούφριου που είναι φιλορώσος.

Ο Μητροπολίτης Πατρών στην κλήση προς απολογία επισημαίνει: «Επιδεικνύεις ούτω ανεπίτρεπτον εκκλησιαστικό ήθος και αντιεκκλησιαστική συμπεριφορά, ως κατά συρροήν πράττεις διαχρονικά, παρά τας εν πλησμονή αγάπης πολλάκις συστάσεις μας, επιδεικνύοντας απείθιαν εις την προϊσταμένη σου Εκκλησιαστική αρχή. Καταφρονείς δε, τις αποφάσεις της Ιεράς Συνόδου που ελήφθησαν το 2019 σχετικώς με το εκκλησιαστικό ζήτημα της Ουκρανίας μη αποδεχόμενος αυτάς. Ευτυχώς όμως και δυστυχώς δι’ εσέ, που η Αγία μας Εκκλησία διοικείται από το Συνοδικό Σύστημα, εν Πνευμάτι Αγίω. Το ανωτέρω Κανονικόν αδίκημα, προβλέπεται και τιμωρείται, η απείθεια δηλαδή προν τον οικείον Επίσκοπον, εν προκειμένω προς εμέ, ο οποίος συντάσσομαι με την απόφαση της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος η οποία αναγνωρίζει την αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας υπό τον Μητροπολίτη Επιφάνιο. Σημειωτέον δε ότι έχεις υποπέσει σε κατά συρροή εις το ανωτέρο κανονικό αδίκημα διότι παρεχώρησες την ανωτέρω διαδικτυακή συνέντευξη χωρίς την άδεια του Επισκόπου σου, εξάλλου άλλωστε αυτό σε χαρακτήριζε ανέκαθεν. Αλλά και γενικώς με την ως άνω αήθη συμπεριφορά σου, καταφρονείς και την οικεία Εκκλησιαστική Αρχή, αδίκημα το οποίο προβλέπεται και τιμωρείται.

Στη συνέχεια με απαντήσεις που έδωσες για την αναγνώριση της αυτοκεφαλίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, κατηγόρησες άμεσα τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, αδίκημα το οποίο τιμωρείται με καθαίρεση: «ει τις κληρικός υβρίσει τον Επίσκοπον καθαιρείσθω»! 

Και συνεχίζει ο Μητροπολίτης Πατρών: «Με τις απαντήσεις που έδωσες υποπίπτεις εις σοβαρά κανονικά αδικήματα αφού αφ’ ενός μεν προβαίνεις πολλάκις εις εξύβρισιν του Μακαριωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου εξισώνοντάς τον με τον αιρετικόν Νεστόριον, Μεκδόνιον και το λατινόφρονα Μητροφάνην, και αφετέρου προτρέπεις και προκαλείς δημόσια εις τέλεσιν αδικημάτων ήτοι την σύγκλιση Πανορθοδόξου Συνόδου με πρόσκλησιν αναρμόδιου Πατριάρχου, διαπράττοντας το κανονικόν αδίκημα της εξυβρίσεως. Με τις απαντήσεις που έδωσες για τον Μητροπολίτη Επιφάνιο που θεωρείς… ψευτοεπίσκοπο, και την αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας «ψεύτικη Εκκλησία», διέπραξες το αδίκημα του σκανδαλισμού των πιστών. 

Ο Μητροπολίτης κάλεσε τον π. Αναστάσιο Γκοτσόπουλο σε απολογία την Τρίτη 23 Ιανουαρίου για τρία σοβαρά αδικήματα: 

1. Απείθεια και καταφρόνηση του οικείου Επισκόπου κατά συρροή 

2. Εξύβριση του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κατά συρροή 

3. Σκανδαλισμού των πιστών κατά συρροή. 

Αναμένεται η απόφαση του Μητροπολίτη και η τιμωρία του π. Αναστασίου.

"ΤΑ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΚΑ" ΣΤΗΝ "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ" ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Στο σημερινό - Κυριακή 14 Ιανουαρίου 2024 - φύλλο της εφημερίδας "Η Καθημερινή", η έγκριτος δημοσιογράφος κυρία Γιώτα Συκκά με τίμησε με την προβολή του βιβλίου μου "Τα Χατζιδακικά" (Ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 2023). 

Την ευχαριστώ από καρδιάς για τις εύστοχες επιλογές και παρατηρήσεις της και βέβαια για την θερμή υποδοχή του πονήματός μου για τον μέγιστο Μάνο Χατζιδάκι. 

ΤΟ ΟΡΙΣΤΙΚΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΡΩΣΟΥ ΠΡΩΗΝ ΚΛΙΝ ΛΕΩΝΙΔΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στις 23 Σεπτεμβρίου 2023 δημοσιεύσαμε άρθρο του Αλέξανδρου Κιριλένκο (Πνευματικό Μέτωπο Ουκρανίας) για τον καθηρημένο ρώσο μητροπολίτη πρ. Κλιν Λεωνίδα, «Πατριαρχικό Έξαρχο Αφρικής» της Ρωσικής Εκκλησίας. 

Ο αρθρογράφος μας πληροφόρησε ότι με διάταγμα του Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλου, απολύθηκε από τη θέση του πρύτανη της Εκκλησίας των Αγίων Πάντων Μόσχας ο καθηρημένος από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας πρ. Κλιν Λεωνίδας και …προφήτευσε: 

«Πιθανότατα, στην επικείμενη συνεδρίαση της Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο αποπεμφθείς Λεωνίδας (Γκορμπατσόφ) θα απομακρυνθεί από τη θέση του «έξαρχου». Γιατί; Δεν πρόκειται για αποτυχίες στο έργο ή για τυχόν παραβάσεις. Πρόκειται για τη φιλία του Λεωνίδα (Γκορμπατσόφ) με τον νεκρό Γιεβγκένι Πριγκόζιν και, ενδεχομένως, ακόμη και για τις προσπάθειές του να καταλάβει τον πατριαρχικό θρόνο». 

Και ο Αλέξανδρος Κιριλένκο μας είπε, ακόμη, και τα εξής διαφωτιστικά: 

«Κατά έναν «περίεργο» τρόπο, η ανάπτυξη των δομών της «εξαρχίας» στην Αφρική συνέπεσε με τη χωροθέτηση των στρατιωτικών βάσεων της οργάνωσης Βάγκνερ του Πριγκόζιν στην αφρικανική ήπειρο. Ορισμένα ρωσικά μέσα ενημέρωσης αποκάλεσαν τον Λεωνίδα (Γκορμπατσόφ) «Πριγκόζιν με ράσα», λέγοντας ότι «ο Λεονίντ άρχισε να αντιγράφει όχι μόνο τη ρητορική του εταίρου του για την ανάπτυξη της Αφρικής, αλλά και τις εξουσιαστικές φιλοδοξίες του». Κατά τη διάρκεια της ανεξήγητης ανταρσίας του Πριγκόζιν τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, ο Λεωνίδας (Γκορμπατσόφ) δεν καταδίκασε άμεσα τις ενέργειες του εταίρου του. Αυτό ερχόταν σε αντίθεση με τη θέση του Πατριάρχη Κύριλλου, ο οποίος ζήτησε ενότητα γύρω από τις «νόμιμες αρχές» – δηλαδή τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν». 

Πράγματι ο πρ. Κλιν Λεωνίδας καθαιρέθηκε από την Σύνοδο της Εκκλησίας της Ρωσίας από «Πατριαρχικός Έξαρχος Αφρικής». Στη θέση του η Σύνοδος όρισε τον Επίσκοπο Ζαράϊσκ Κωνσταντίνο. 

Δε νομίζω ότι είναι εύκολο να πει κανείς τι ακριβώς συμβαίνει στα …άδυτα της Ρωσικής Εκκλησίας. Αποπέμφθηκε …μετ’ επαίνων – και χωρίς εξήγηση – ο πρ. Βολοκολάμσκ (νυν Βουδαπέστης) Ιλαρίων, Πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων της Ρωσικής Εκκλησίας. Τώρα …καθαιρέθηκε ο πρ. Κλιν Λεωνίδας και από τον Ναό που διακονούσε και από την «Πατριαρχική Εξαρχία Αφρικής». Να δούμε ποιος έχει σειρά τώρα… 

Πάντως η καθαίρεση Λεωνίδα από την «Πατριαρχική Εξαρχία Αφρικής», την οποία ίδρυσε η Μόσχα ως αντίποινα στην αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, δικαιώνει πανηγυρικά το Παλαίφατο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας που προέβη στην καθαίρεση του για όσα αντικανονικά εποίησε στην δικαιοδοσία του. Ταυτόχρονα, η Ρωσική Εκκλησία είναι πιο …μπροστά από όσες Ορθόδοξες Εκκλησίες δεν πήραν την θέση που θα έπρεπε για την καθαίρεση πρ. Κιλν. Τον αποκαθήλωσε νωρίς, χωρίς τις αναστολές των άλλων Ορθοδόξων, οι οποίοι έπρεπε πανηγυρικά από την πρώτη στιγμή να αποδεχθούν την απόφαση του Δευτερόθρονου Πατριαρχείου της Ορθοδοξίας. 

Ειδικά μνημονεύω την στάση αποχής του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου, ο οποίος, λόγω της μακράς διακονίας του στην Αφρική, θα έπρεπε να στηρίξει ανεπιφύλακτα τις αποφάσεις του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Όχι μόνο την καθαίρεση του πρ. Κλιν, αλλά και την υιοθέτηση της καταδίκης των «καινοφανών εκκλησιολογικοπολιτικών «θεωριών» περί διαποιμάνσεως του Ρωσικού κόσμου ανά την υφήλιο επί τη βάσει της εθνικότητος». (απόφαση 22ας Νοεμβρίου 2022). 

Δεν πέρασε ούτε χρόνος από την καθαίρεση πρ. Κλιν Λεωνίδα από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και αποκαθηλώθηκε και από την δική του, την Ρωσική Εκκλησία. 

Η ιστορία φαίνεται πως ξεπερνάει τις …αμήχανες Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι περισσότερες των οποίων διακατέχονται ακόμα από έναν φόβο απέναντι στη Ρωσία. Αλλά υπάρχει και συνέχεια, με τις αποφάσεις της Συνόδου της Ρωσικής Εκκλησίας, τον μήνα Δεκέμβριο: 

ЖУРНАЛ № 129 

ИМЕЛИ СУЖДЕНИЕ о положении дел в Ереванско-Армянской епархии. 

ПОСТАНОВИЛИ: 

1. Преосвященного митрополита Клинского Леонида освободить от временного управления Ереванско-Армянской епархией и почислить на покой. 

2. Временное управление Ереванско-Армянской епархией поручить Преосвященному архиепископу Подольскому и Люберецкому Аксию. 

Ο πρώην Κλίν Λεωνίδας έχασε και τη θέση του στην Αρμενία και η Σύνοδος τον έβαλε στις τάξεις των “εφησυχαζόντων”… 

Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής και ο προκαθήμενός του Πατριάρχης Θεόδωρος δικαιώθηκαν πανηγυρικά με την καθαίρεση του Λεωνίδα. Ποιος ξέρει τι γίνεται στα εσωτερικά της Ρωσικής Εκκλησίας και μέσα σε λίγους μήνες ξηλώθηκε παντελώς! 

Ας τα βλέπουν αυτά όσοι δυσπιστούν ακόμη απέναντι στις αποφάσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των άλλων Εκκλησιών (Αλεξανδρείας, Κύπρου, Ελλάδος) που αναγνώρισαν την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας, χωρίς να υποταχθούν στον ρωσικό φόβο και στις ρωσικές απειλές.