Ιδιωτική Οδός: Η ΕΚΘΕΣΗ "ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ: ΕΝΑΝΤΙΟΔΡΟΜΙΑ" ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Η έκθεση Γιάννης Χρήστου: Εναντιοδρομία στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) στήθηκε σε συνεργασία με το Ωδείο Αθηνών και με την επιμέλεια του σπουδαίου μελετητή του έργου του συνθέτη, Κωστή Ζουλιάτη, μουσικού, μουσικολόγου και επιμελητή του Αρχείου Γιάννη Χρήστου (Κέντρο Ερευνών και Τεκμηρίωσης, Ωδείο Αθηνών).

Είχε διάρκεια επτά μηνών (2 Απριλίου - 8 Νοεμβρίου 2026) και συγκέντρωσε το ενδιαφέρον πολύ κόσμου.

Η έκθεση, μαζί με το Διεθνές Συνέδριο για τον συνθέτη, που πραγματοποιήθηκε από 22-24 Οκτωβρίου στο Ωδείο Αθηνών, ήταν τα κορυφαία γεγονότα του Έτους Γιάννη Χρήστου, καθώς φέτος συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννησή του (1926-2026).

Το Σάββατο 7 Νοεμβρίου στο ΕΜΣΤ ζήσαμε έναν συναρπαστικό επίλογο της Έκθεσης που περιλάμβανε:

- Ξεναγήσεις στην έκθεση από τον επιμελητή της Κωστή Ζουλιάτη.

- Performance της μεσόφωνου Άννας Παγκάλου, η οποία σε διάφορους χώρους του ΕΜΣΤ ερμήνευσε μοναδικά τα Έξι τραγούδια σε ποίηση T.S. Eliot του Γιάννη Χρήστου, χωρίς καμία συνοδεία. Κατά τη διάρκεια της performance και για τρεις περίπου ώρες, σε μια διαρκή εναντιοδρομία ανάμεσα στη σιωπή και τον ήχο, το σώμα άνοιγε το εσωτερικό του αντηχείο προς το κτήριο, ενώ το ίδιο το κτήριο απαντούσε απορροφώντας και αντηχώντας τη φωνή, παίρνοντας τελικά τη θέση του πιάνου και της ορχήστρας. Σε μια μετάπραξη -όπως ίσως θα την όριζε ο ίδιος ο συνθέτης- η ποίηση του Eliot και η σκέψη του Χρήστου δεν αποτελούν απλώς το ρεπερτόριο, αλλά ενεργοποιούνται ως συστατικά του μύθου.

- Παρουσίαση του καταλόγου της έκθεσης αλλά και του CD με το υποβλητικό έργο του Χρήστου Μυστήριον που συνοδεύει περιορισμένα αντίτυπα της έκδοσης. Ο Κωστής Ζουλιάτης συνομίλησε με τον μουσικολόγο και μελετητή του έργου του Χρήστου Ιανό Ηλιάδη, που βασίστηκε στο υπάρχον μουσικό υλικό και τις σημειώσεις του συνθέτη για να ολοκληρώσει πρώτη φορά το ημιτελές Μυστήριον. Ο Ιανός Ηλιάδης μέσα από μια νέα μίξη του ορχηστρικού και χορωδιακού μέρους με τα ηχητικά εφέ των μαγνητοταινιών, επιχειρεί να αποδώσει στην πλήρη μορφή του ένα έργο που ο ίδιος ο δημιουργός του δεν είχε την ευκαιρία να ακούσει. Ακολούθησε ακρόαση του έργου από το κοινό.

Η έκδοση Γιάννης Χρήστου: Εναντιοδρομία αποτελεί τον κατάλογο της ομότιτλης έκθεσης του ΕΜΣΤ σε συνεργασία με το Ωδείο Αθηνών. Σε επιμέλεια του Κωστή Ζουλιάτη και με κείμενα του ίδιου και των Κατερίνας Γρέγου, Στέλλας Κουρμπανά και Θάλειας Μέλισσα, συγκεντρώνει στις σελίδες του όλα τα τεκμήρια από το Αρχείο Γιάννη Χρήστου που παρουσιάζονται στην έκθεση: φωτογραφίες, παρτιτούρες, χειρόγραφες σημειώσεις, αλληλογραφία, φιλοσοφικά κείμενα, βιβλία, προγράμματα συναυλιών, και άλλα αρχειακά τεκμήρια που δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Το υλικό συνθέτει την εικόνα ενός μύθου που αφηγείται τον εαυτό του, διατρέχοντας τις δημιουργικές φάσεις και πτυχές της ζωής του πρωτοπόρου συνθέτη. Τα πρώτα χρόνια στην Αλεξάνδρεια και η μουσική για μεγάλες ορχήστρες, οι ριζοσπαστικές πολύτεχνες δημιουργίες της δεκαετίας του ’60 και οι ιδιόχειρες παρτιτούρες που μαγνητίζουν με την ιδιοσυγκρασιακή γραφή τους, τα χειρόγραφα που αποτυπώνουν τις φιλοσοφικές και πνευματικές αναζητήσεις ενός στοχαστή της τέχνης, συγκροτούν μια αφήγηση που ακολουθεί το πνεύμα του εκθεσιακού σχεδιασμού και επιχειρεί να μας ξεναγήσει στο συναρπαστικό σύμπαν της έμπνευσης και της μεθόδου του Χρήστου, αλλά και να επισημάνει τα σημεία επαφής της με άλλα πεδία της τέχνης, της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της ανθρώπινης εμπειρίας.

Σχεδιασμός καταλόγου: Ελένη Σπυριδάκη.

- Προβολή ταινιών σε loop στο Μεσοπάτωμα του Μουσείου

Κώστας Σφήκας (1927-2009), Θρήνος για τον Γιάννη Χρήστου (1980), 20’, b/w Ταινία 16 mm γυρισμένη για να αποτελέσει μέρος της ιστορικής εκπομπής «Παρασκήνιο» του Λάκη Παπαστάθη (1978), παρουσιάστηκε αργότερα με τον τίτλο Θρήνος για τον Γιάννη Χρήστου. Μέσα από την πειραματική ματιά του Σφήκα, η κάμερα καταγράφει σε παράλληλη κίνηση τις γραφικές παρτιτούρες και σκηνές ανάπλασης ορισμένων επεισοδίων από τα ύστερα έργα του Χρήστου, με την καθοδήγηση των μουσικών Ισμήνης και Νίκου Αυγέρη (στενός συνεργάτης του συνθέτη στη δημιουργία των συμβόλων) που συμμετέχουν στις εκτελέσεις των σκηνών.

Μίμης Κουγιουμτζής (1936-2003), Γιάννης Χρήστου: In Memoriam (1971), 16’, b/w. Ως ηθοποιός του Θεάτρου Τέχνης, ο Μίμης Κουγιουμτζής μέσα τη δεκαετία του ’60 είχε καταγράψει στιγμιότυπα από πρόβες του θιάσου για παραστάσεις αρχαίου δράματος. Ο Χρήστου εμφανίζεται στο στούντιο να διευθύνει πρόβες των μουσικών για την ηχογράφηση της μουσικής των Βατράχων του Αριστοφάνη (1966), και στο Ηρώδειο καθώς υποκλίνεται μαζί με τον Κάρολο Κουν στο τέλος της παράστασης Αισχύλου Πέρσαι (1965). Στο ίδιο φιλμ αποτυπώνονται σκηνές με τους ηθοποιούς από την προετοιμασία των παραστάσεων. Το μικρό αφιέρωμα στον Χρήστου –το οποίο μέχρι σήμερα αποτελεί το μοναδικό κινηματογραφημένο τεκμήριο που καταγράφει τον συνθέτη κατά τη μουσική πράξη– ήταν μέρος του φιλμ με τίτλο Χρονικό: Συλλογές από το Θέατρο Τέχνης που παρουσιάστηκε ολόκληρο το 1972.