ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ: ΟΥΚΡΑΝΙΚΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ - Το χρονικό του πολέμου

Σχεδιασμός εξωφύλλου: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Όταν στις αρχές του 2022 κυκλοφορήθηκαν τα «Ελληνορωσικά» ευχόμουν στον πρόλογο του βιβλίου τα επόμενα να βγουν σε συνθήκες ειρήνης. Δυστυχώς διαψεύστηκα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία καλά κρατεί - 4,5 χρόνια τώρα - και χωρίς ελπίδα για βιώσιμη ειρήνη. 

Όλο αυτό το διάστημα παρακολούθησα και κατέγραψα - κατά το δυνατόν - τις εκκλησιαστικές αναταράξεις, δηλαδή τις επιπτώσεις του πολέμου στο εκκλησιαστικό πεδίο, με την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας να έχει πλέον έναν άλλο ρόλο στην χώρα και διεθνώς, και την Εκκλησία στο Κίεβο που εξαρτάται από την Μόσχα να προσπαθεί να επιβιώσει με κάθε τρόπο - με την αμέριστη ρωσική υποστήριξη βέβαια - κλείνοντας τα μάτια της στον ανελέητο πόλεμο. 

Το βασικό είναι ότι εδώ αναδύθηκαν δύο ρωσικά κατασκευάσματα που καθορίζουν και το ιδεολογικό υπόβαθρο του πολέμου: η «θεωρία του ρωσικού κόσμου», για την οποία ομάδα θεολόγων ορθοδόξων από όλο τον κόσμο εξέδωσε μία σημαντική διακήρυξη - καταδίκη, και η «θεολογία του πολέμου». Και τα δύο αυτά ρωσικά «προϊόντα» κατατείνουν στην λογική ενός «αδιαίρετου» κόσμου, του ρωσικού, από τον οποίον όποιος προσπαθήσει να …αποδράσει –όπως η Ουκρανία– τού πρέπει η κόλαση. Επομένως κάθε τέτοιος πόλεμος, κάθε τέτοια εισβολή είναι «ιερή»! 

Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ο μεγαλύτερος σε διάρκεια, στους νεώτερους χρόνους, μεταξύ ορθοδόξων! Το Πατριαρχείο Μόσχας όχι μόνο δεν έχει πρόβλημα με αυτή την συνθήκη, αλλά χαρακτηρίζοντας όλους τους αντιφρονούντας ως «σχισματικούς», υπηρετεί άνετα την πουτινική πολιτική. 

Στα «Ουκρανικά Εκκλησιαστικά» καταγράφονται όλοι οι κραδασμοί του πολέμου στο εκκλησιαστικό ζήτημα μέχρι σήμερα. Η Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας αποτελεί ακόμα ένα «σκάνδαλο» για τους Ορθοδόξους, καθώς αδυνατούν να κατανοήσουν το πνεύμα της ελευθερίας που διέπει το Οικουμενικό Πατριαρχείο και γι’ αυτό χορήγησε την Αυτοκεφαλία. Οι περισσότεροι Ορθόδοξοι παραμένουν δέσμιοι της ρωσικής ισχύος, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Ως εκ τούτου παραμένει ιστορική η στάση του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, ο οποίος δεν υποτάχθηκε στην ρωσική μπότα και επέλεξε τον δύσκολο δρόμο της ελευθερίας και του δικαιώματος να έχει η πολύπαθη Ουκρανία την δική της Αυτοκέφαλη Εκκλησία, πλήρως αποδεσμευμένη από την ρωσική δεσποτεία.

Ταυτόχρονα, η κατάσταση του πολέμου έφερε την Πατριαρχική Εξαρχία στην Λιθουανία, καθώς οι Βαλτικές χώρες προσβλέπουν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για την πνευματική ελευθερία τους –επιτέλους!– από την Μόσχα. 

Τα κείμενα που δημοσιεύονται εδώ πρωτοδημοσιεύτηκαν στον ιστότοπο «Φως Φαναρίου», τον οποίο διαχειρίζομαι 17 χρόνια τώρα, και προσπαθούν να αποτυπώσουν ποικίλες πτυχές του εκκλησιαστικού ζητήματος την περίοδο του πολέμου. Δράσεις και αντιδράσεις σε διορθόδοξο και διαχριστιανικό επίπεδο, με πρωταγωνιστή, βεβαίως, την «Αγία Ρωσία» που ζητεί να κατακυριεύσει την οικουμένη. 

Ως επίμετρο παρατίθενται κριτικές και συνεντεύξεις μου για τα «Ελληνορωσικά», που προέκυψαν κατά την διάρκεια του πολέμου. Ας σημειώσω εδώ ότι έδωσα πολλές συνεντεύξεις σε ΜΜΕ για την εκκλησιαστική πλευρά του πολέμου, προσπαθώντας να παρουσιάσω την …άλλη διάσταση, που συντελείται με τους ίδιους όρους, δηλαδή της επιβολής ισχύος από την ρωσική πλευρά. 

Ένα είναι σίγουρο: Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αλλά και η εισβολή του Πατριαρχείου Μόσχας στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, έχουν αλλάξει δραματικά το τοπίο στην Ορθοδοξία και αυτό θα φανεί με τραγικό τρόπο όταν θα τελειώσει –κάποια στιγμή– ο πόλεμος. Πόσο λειτουργική μπορεί να είναι η ενότητα. Το ερώτημα είναι αν οι Ορθόδοξες Εκκλησίες είναι έτοιμες γι’ αυτή τη νέα πραγματικότητα.