Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΣΤΟ ΑΡΜΑ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΜΟΣΧΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Από την Αρχιγραμματεία της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Αλβανίας εκδόθηκε ανακοίνωση (11 Μαρτίου 2023), στην οποία, μεταξύ άλλων σημειώνεται: 

«Με αφορμή πρόσφατα δημοσιεύματα στο διαδίκτυο, η Εκκλησία της Αλβανίας διευκρινίζει ότι δεν πρόκειται να παρασυρθεί στη μέθοδο των αντεγκλήσεων, αναιρέσεων, προσβολών, ανακριβειών και μομφών, όπως επιχειρείται από αναρμοδίους λαϊκούς σε διαδικτυακούς τόπους. Η κατ’ Αλβανίαν Ορθόδοξος Εκκλησία, λοιπόν, δηλώνει προς πάσαν κατεύθυνσιν ότι δεν είναι διατεθειμένη να διαλαλεί στο διαδίκτυο και γενικά στα μέσα μαζικής ενημερώσεως τις απόψεις και τις κρίσεις της, σχετικά με τη στάση και τη συμπεριφορά άλλων τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών και των Προκαθημένων τους».

Τολμώ να πω ότι η ανακοίνωση της Εκκλησίας της Αλβανίας «φωτογραφίζει» την ελαχιστότητά μου, καθώς εκδόθηκε μετά το πρόσφατο κείμενό μου «Η Εκκλησία της Αλβανίας αποδέχεται τις αποφάσεις του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας;» και δεν έχω δει άλλο κείμενο από «αναρμόδιο λαϊκό» για το θέμα.

Εν πρώτοις θέλω να ξεκαθαρίσω ότι το κείμενό μου ούτε προσβάλλει ούτε περιέχει ανακρίβειες και μομφές. Πώς θα μπορούσε να είναι αλλιώς, άλλωστε, αφού το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου μου αναπαράγει πιστά τις θέσεις της Εκκλησίας της Αλβανίας και του προκαθημένου της. Τα συμπεράσματα εξάγονται αβίαστα, δεν είναι αυθαίρετα. 

Λυπούμαι διότι η Εκκλησία της Αλβανίας καταφεύγει για μια ακόμη φορά στην αοριστία και την γενικολογία και αποφεύγει να πει τα πράγματα με το όνομα τους. 

Αναφέρεται στο ανακοινωθέν: «Τα επώδυνα εκκλησιαστικά προβλήματα που έχουν ανακύψει τα τελευταία χρόνια και προσφάτως στην Αφρική, με συνέπεια τις σαφείς ρωγμές στις σχέσεις των τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών και τη διάχυτη ανησυχία των 0ρθοδόξων πιστών, δεν λύνονται με τη μέθοδο των αλυσιδωτών αντιποίνων από συγκεκριμένες Εκκλησίες και με τη συλλογή συναινέσεων από τις υπόλοιπες δια των μέσων μαζικής ενημερώσεως». 

Η παραπάνω παράγραφος είναι ο ορισμός της ασάφειας! Το μόνο σαφές είναι οι «σαφείς ρωγμές στις σχέσεις των Εκκλησιών». Καμία καταδίκη της θλιβερής στάσης του Πατριαρχείου Μόσχας απέναντι στην ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. 

Καμία καταδίκη του ρωσικού μορφώματος «Πατριαρχική Εξαρχία Αφρικής». Καμία αποδοχή των αποφάσεων του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας σε σχέση με τον καθηρημένο πρ. Κλιν Λεωνίδα. 

Αντ’ αυτών η απόφανση ότι τα προβλήματα «δεν λύνονται με τη μέθοδο των αλυσιδωτών αντιποίνων από συγκεκριμένες Εκκλησίες». 

Είναι θλιβερό να μιλάει τώρα η Εκκλησία της Αλβανίας για «αντίποινα», δηλ. μετά τις κανονικές αποφάσεις του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, και όχι όταν η Μόσχα πρώτη εκείνη ξεκίνησε τον χορό των αντιποίνων. Δεν ακούσαμε μία λέξη από την Εκκλησία της Αλβανίας όχι μόνο για την διακοπή μνημόνευσης Προκαθημένων από την Ρωσική Εκκλησία, αλλά και για την λίστα της ντροπής που κατήρτισε το Πατριαρχείο Μόσχας και περιλαμβάνει ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος τους οποίους έθεσε σε ακοινωνησία επειδή συλλειτούργησαν με ιεράρχες της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας. 

Ένας «αναρμόδιος λαϊκός», όπως είναι η ελαχιστότης μου, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να «παρασύρει» την Εκκλησία της Αλβανίας σε «οδούς σκολιάς». Μπορεί, όμως, να καταγράψει με σαφήνεια την δική της …ασαφή διαδρομή στο ουκρανικό ζήτημα. 

Διαβάζουμε στο πρόσφατο ανακοινωθέν: «Καθώς εντείνεται η πρωτοφανής συμφορά της Ορθοδοξίας στην Ουκρανία και η ανείπωτη οδύνη των Ορθοδόξων πιστών κορυφώνεται, επιβάλλεται το ταχύτερον δυνατόν πανορθοδόξος αντιμετώπισις». 

Το ερώτημα τίθεται αυτόματα: Ποια είναι «η πρωτοφανής συμφορά της Ορθοδοξίας στην Ουκρανία»;

Για μένα, τον «αναρμόδιο λαϊκό», η πρωτοφανής συμφορά είναι η ρωσική εισβολή και η απόλυτη στήριξη της από την Εκκλησία της Ρωσίας, η οποία διατυπώνει μια «θεολογία του πολέμου». 

Αυτή η συμφορά, σωστά ισχυρίζεται η Εκκλησία της Αλβανίας, θέλει «πανορθόδοξη αντιμετώπιση», δηλαδή ρητή και κατηγορηματική καταδίκη της θεωρίας του «ρωσικού κόσμου» και της «θεολογίας του πολέμου». Κι ακόμα απόλυτη καταδίκη της ρωσικής εισβολής στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής. 

Κατά την Ειρηνική Επίσκεψη του Πάπα και Πατριάρχου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ. Θεοδώρου Β’ στην Εκκλησία της Αλβανίας (31 Οκτωβρίου – 5 Νοεμβρίου 2009), ακούσαμε τον Προκαθήμενο του Δευτερόθρονου Πρεσβυγενούς Πατριαρχείου να λέει προς τον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο: 

«Δεσμοί ἰδιαίτεροι καί ἄρρηκτοι, ὅλως ἐκκλησιαστικοί στά ὅρια τῆς κανονικῆς ἐκκλησιαστικῆς τάξεως καί ἀλληλεγγύης, συνδέουν πάντοτε τήν Πρεσβυγενή Ἐκκλησία τῆς Ἀλεξανδρείας, τό Δευτεροθρόνο Πατριαρχεῖο μέ τήν Ἁγιωτάτη Ἀδελφή Ἐκκλησία τῆς Ἀλβανίας. Δεσμοί ἰδιαίτεροι ἀφοῦ Σεῖς, διακονήσατε ἐπί πολλά χρόνια τήν Ἐκκλησία τῆς Ἀλεξανδρείας. Ζήσατε στήν μακρινή Κένυα μέσα στίς ἱεραποστολές τῆς ἐξωτικῆς αὐτῆς χώρας ἀλλά καί σέ ἄλλες δύσβατες καί πολύ δύσκολες περιοχές. Ὅμως, ἀπό τήν θέση αὐτή, ἐπιθυμοῦμε νά σᾶς εὐχαριστήσουμε δεόντως καί ἐγκαρδίως γιά τήν ἀμέριστη καί συνεχιζόμενη στήριξη καί πολύπλευρη συμπαράστασή σας πρός τό ἔργο τῆς Ἱεραποστολῆς. Ναί Μακαριώτατε, βοηθᾶτε καί ἐνισχύετε τήν Ἱεραποστολή μέ κάθε τρόπο, μέ τήν προσωπικότητά σας, μέ τήν προσευχή σας, μέ τήν πλούσια συγγραφή σας, μέ κάθε τρόπο, τό γνωρίζουμε πολύ καλά αὐτό καί εἶναι ἡ ὥρα τῆς εὐχαριστίας καί τῆς εὐγνωμοσύνης τῆς Ἀλεξανδρινῆς Ἐκκλησίας». 

Και τώρα τι, Μακαριώτατε άγιε Αλβανίας; 

Επιτρέψτε μου να σας θυμίσω την απόλυτη στάση, που αποτελεί πλέον και παρακαταθήκη, του μακαριστού Πισιδίας Σωτηρίου: 

«Μετά και από αυτό το μέγα ατόπημα του Πατριαρχείου Μόσχας κατά του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, αλλά και μετά από τα όσα έκνομα και αντικανονικά έπραξε και πράττει στην Μητέρα και Τροφό του, δηλαδή προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, και μάλιστα μέσα στην από αιώνων Έδρα Του στην Κωνσταντινούπολη, το πραξικόπημα κατά του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας ήταν, για την λογική των Μοσχοβιτών απλά η «φυσική» συνέχεια των δρομολογουμένων από πολύ καιρό πριν παράνομων ενεργειών τους. Και τώρα να περιμένουμε να δούμε να συμβεί το ίδιο και στις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Κύπρου και Ελλάδος και όχι μόνον! 

Ας ξυπνήσουν, λοιπόν, όσοι εκουσίως ή ακουσίως, υποστηρίζουν τις αντικανονικές πράξεις του Πατριαρχείου Μόσχας και ας καταλάβουν τι κακό θα βρει την Ορθόδοξη Εκκλησία με την προτεσταντικής νοοτροπίας τακτική, να ιδρύουν όπου θέλουν ρωσικές σέκτες. Ας σκεφθούν όλοι οι υπεύθυνοι αυτής της τραγικής συμφοράς το μεγάλο κακό που θα γίνει στην ιερή υπόθεση του ευαγγελισμού των Αφρικανών Αδελφών μας και πόσο θα χαίρεται ο διάβολος. Μήπως ήρθε η ώρα να αποφανθεί συνοδικώς η Ορθόδοξη Εκκλησία επί του θέματος, όπως το έπραξε το 1872 καταδικάζοντας τον επάρατο εθνοφυλετισμό;» 

Λυπούμαι να πω – τελικά – ότι η Εκκλησία της Αλβανίας προσδέθηκε στο άρμα της Ρωσικής Εκκλησίας κι αυτό είναι μια συνειδητή επιλογή. Κάθε άλλη απόπειρα προσέγγισης της στάσης της, είναι απλώς «άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε».

ΑΝΑΚΑΛΕΣΕ ΤΗ ΜΗΝΥΣΗ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ Κ. ΦΛΑΜΗ Ο ΚΛΗΡΙΚΟΣ ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

flamis.gr

Μετά από διαβούλευση μεταξύ δικηγόρων και εκατέρωθεν παρεμβάσεις των πρωταγωνιστών της δίκης, «τα βρήκαν» ο μηνυτής ιερέας π. Αναστάσιος Γκοτσόπουλος και ο δημοσιογράφος Κωνσταντίνος Φλαμής. Ο δεύτερος είχε μηνυθεί για εξύβριση και συκοφαντική δυσφήμιση επειδή είχε χαρακτηρίσει τον ιερέα (για το θέμα των εμβολίων και της πανδημίας) «ταλιμπάν», είχε γράψει ότι ο παπάς μιλώντας για το εμβόλιο λέει «παπάτζες» κλπ. Ο δημοσιογράφος υπέγραψε δήλωση επαναλαμβάνοντας πως η κριτική ήταν στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής αντιμετώπισης των πραγμάτων, όμως οι όροι που χρησιμοποιήθηκαν έθιγαν τον ιερέα, οπότε δεν θα χρησιμοποιηθούν εκ νέου στο μέλλον. Ο πατήρ Αναστάσιος δήλωσε πως επιθυμεί την δημοσιογραφική κριτική, χωρίς όμως όρους όπως «ταλιμπάν» κλπ. Οι δύο πλευρές «τα βρήκαν» εξωδικαστικά και ο π. Αναστάσιος ανακάλεσε τη μήνυση. Ετσι το Τριμελές Πλημμελειοδικείο δεν εκδίκασε καν την υπόθεση. Αλλωστε το πρώτο βήμα για να τα «βρουν» οι δύο πλευρές είχε γίνει την περασμένη Τετάρτη όταν ο π. Αναστάσιος ζήτησε να μιλήσει στην δημοσιογραφική ραδιοφωνική εκπομπή του Κ. Φλαμή, κάτι που όντως έγινε. Μετά το τέλος της διαδικασίας στο Δικαστήριο Πατρών, π. Αναστάσιος και Κ. Φλαμής (που είναι και παλαιοί συμμαθητές στην ίδια τάξη στο Πρότυπο Λύκειο Πατρών) έδωσαν τα χέρια. Και μάλιστα ανανέωσαν το ραδιοφωνικό τους ραντεβού για τις προσεχείς ημέρες ώστε ο π. Αναστάσιος να συνεχίσει να εκθέτει τις απόψεις του για το ζήτημα της πανδημίας και της διαχείρισής του από την Εκκλησία. Θα πρέπει να τονιστεί πως μάρτυρες υπεράσπισης του Κ. Φλαμή είχαν κληθεί να καταθέσουν (αλλά δεν χρειάστηκε τελικά) οι δημοσιογράφοι Κωνσταντίνος Μάγνης (Δ/ντης Σύνταξης Εφημ. Πελοπόννησος), Γιώργος Καρβουνιάρης (Γραμματέας ΕΣΗΕΠΗΝ – Alpha news) και Κώστας Λογαράς (Φιλόλογος – Συγγραφέας).

Σχόλιο Ιδιωτικής Οδού: 

Άραγε σε ποιο δικαστήριο ο καταδικασμένος από την Ελληνική Δικαιοσύνη κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος, που έχασε την εναντίον μου αγωγή και ανακάλεσε την μήνυση εναντίον του Κωνσταντίνου Φλαμή, θα μας πει - επιτέλους - ποιοι είναι αυτοί που με "χρησιμοποιούν" για να κάνω "τη βρόμικη δουλειά τους". 

Επειδή ο κληρικός Γκοτσόπουλος έχει μια ...αλλεργία σε "χαρακτηρισμούς" για τον εαυτό του, ας μη λησμονεί τι έχει πει και τι έχει γράψει. Έχω πολλούς "χαρακτηρισμούς" του στη φαρέτρα μου. 

"ΠΡΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΜΟΝ" ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟΛΟΓΟ ΑΝΔΡΕΑ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Η ενορία του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού παρουσιάζει την διαδικτυακή εκπομπή «Προς Εκκλησιασμόν», όπου φιλοξενούνται εργάτες του πνεύματος και της τέχνης. 

Στην 62η εκπομπή προσκεκλημένος ο Πολιτικός Επιστήμων και Θεολόγος, Ανδρέας Κανελλόπουλος. Επιμελείται και παρουσιάζει ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος. 

Στην εκπομπή γίνεται λόγος – μεταξύ άλλων – για την μαρτυρία της Ορθοδοξίας στον σύγχρονο κόσμο και για τον κομβικό ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον Διαθρησκειακό Διάλογο και την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδοξίας, που πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη το 2016, μετά από έναν αιώνα προετοιμασίας. 

Κάμερα, τεχνική επεξεργασία: Κατερίνα Δ. Λεονάρδου, Μαργαρίτα Κυρ. Στασινού. 

Συντονισμός παραγωγής: Αδαμαντία Μαρκαναστασάκη.

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ - ΣΠΥΡΟΣ ΣΑΚΚΑΣ / ΜΕΡΟΣ Β' (ΒΙΝΤΕΟ)

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 

Εκπομπή Πρώτη 

ΣΠΥΡΟΣ ΣΑΚΚΑΣ 

Μέρος Β' 

Επιμέλεια - Παρουσίαση: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, 

Σκηνοθεσία: Γιώργος Αρβανίτης. 

Παραγωγή: Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ. 

Τα μουσικά αποσπάσματα που χρησιμοποιούνται στην εκπομπή αποτελούν ευγενική παραχώρηση του Σπύρου Σακκά. 

Στους τίτλους αρχής και τέλους τα τραγούδια: 

- De los alamos vengo madre - Παραδοσιακό Ισπανικό μαδριγάλι 

- "Εγώ ειμ' ένα σύννεφο", του Μάνου Χατζιδάκι από τον "Κύκλο του CNS". 

Το βίντεο, που ενσωματώνεται στην εκπομπή, είναι από τον Μουσικό Αύγουστο στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1981 και περιλαμβάνει τραγούδια από την ΑΜΟΡΓΟ του Νίκου Γκάτσου, σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι. 

Ερμηνεύει ο Σπύρος Σακκάς, με τον συνθέτη στο πιάνο.

 

 Δείτε το Α' μέρος της συνέντευξης ΕΔΩ. 

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΑΠΟΔΕΧΕΤΑΙ ΤΙΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ;

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η Εκκλησία της Ελλάδος κοινοποίησε, με σχετική εγκύκλιο, την απόφαση του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας για την καθαίρεση του μητροπολίτου πρ. Κλιν Λεωνίδα, «Εξάρχου» του αντικανονικού μορφώματος που ονομάζεται από τους ρώσους «Πατριαρχική Εξαρχία Αφρικής» και δημιουργήθηκε ως αντίποινα για την απόφαση του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας να αναγνωρίσει την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας, που παραχωρήθηκε κανονικώς από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. 

Το Πατριαρχείο Βουλγαρίας δέχθηκε, έστω και προσωρινά (μέχρι οριστικής αποφάσεως), τις αποφάσεις του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. 

Η Εκκλησία της Αλβανίας, της οποίας ο Προκαθήμενος αναδείχθηκε από την πλούσια ιεραποστολική του δράση στην Αφρική, εξακολουθεί να τηρεί σιγήν ιχθύος επί του θέματος. 

Είναι προφανές ότι για τον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας Αναστάσιο ισχύει ακόμα το ανακοινωθέν του της 8ης Ιανουαρίου 2022, όπου έκανε λόγο για «Το ρήγμα από την Ουκρανία στην Αφρική». 

Εκείνο το ανακοινωθέν, μη το ξεχνάμε, ήταν «βούτυρο στο ψωμί» των Ρώσων, αφού οι ίδιοι οι Ρώσοι διατείνονται ανάλογους ισχυρισμούς. Ότι, δηλαδή, υπάρχει σχίσμα, ότι η Ουκρανία και η Αφρική είναι αιτία και αποτέλεσμα, ότι χρειάζεται Πανορθόδοξη Σύνοδος και τα τοιαύτα. Ενδεικτικό αυτής της εκτίμησης του ανακοινωθέντος του Αλβανίας Αναστασίου είναι ο σχετικός σχολιασμός από την ρωσοκίνητη Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων. 

Σε εκείνο το ανακοινωθέν ο Αλβανίας Αναστάσιος έμοιαζε να έχει αποδεχθεί τη νέα πραγματικότητα ως αναπότρεπτη: «Στο εξής οι απλοί Αφρικανοί θα καλούνται να προσέλθουν στην Ορθοδοξία από δύο Ορθόδοξα Πατριαρχεία, χωρίς να έχουν μυστηριακή κοινωνία μεταξύ τους. Ο σκανδαλισμός και η εξασθένηση της ορθοδόξου μαρτυρίας από τη διχαστική αυτή δραστηριότητα είναι ολοφάνερη. Πρόκειται για οδυνηρή εξέλιξη». 

Το ερώτημα, όμως, είναι αμείλικτο: Ο Αλβανίας Αναστάσιος αποδέχεται την καθαίρεση του πρ. Κλιν Λεωνίδα, την οποία συνοδικώς αποφάσισε το Δευτερόθρονο Πατριαρχείο της Αλεξανδρείας; 

Κι ακόμα: Ο Αναστάσιος της συμφιλίωσης και της καταλλαγής δεν στάθηκε μέχρι τώρα κριτικά στις εμπρηστικές δηλώσεις του Πατριαρχείου Μόσχας σχετικά με την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Δεν μπορεί να δεχθεί κανείς ότι ο Αλβανίας Αναστάσιος δεν ακούει τον Μόσχας Κύριλλο όταν λέει, για παράδειγμα: «Πηγαίνετε γενναία να εκπληρώσετε το στρατιωτικό σας καθήκον. Και να θυμάστε ότι αν δώσεις τη ζωή σου για την πατρίδα σου, θα είσαι με τον Θεό στο βασίλειό του, τη δόξα και την αιώνια ζωή του» (κήρυγμα στο μοναστήρι Zachatyevsky στη Μόσχα). Δεν μπορεί να πιστέψει κανείς ότι ο Αλβανίας Αναστάσιος κλείνει τ’ αυτιά του σε μια τέτοια «θεολογία του πολέμου». 

Επίσης, δεν μπορεί να χωνέψει κανείς ότι ο Αλβανίας Αναστάσιος δέχεται ως τετελεσμένο ή ως «αναγκαίο κακό» την παράλληλη δικαιοδοσία στην Αφρική και τις ύβρεις της Ρωσικής Εκκλησίας εναντίον του Προκαθημένου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και τις άθλιες αιτιάσεις των ρώσων για το ιεραποστολικό έργο της Εκκλησίας του Αγίου Μάρκου στην Αφρική. Η όλη στάση της ρωσικής Εκκλησίας απέναντι στην Αλεξάνδρεια δεν είναι απλώς μια «λογική αντιποίνων», αλλά μια εκθεμελίωση της ορθόδοξης εκκλησιολογίας και της πανορθοδόξου ενότητος. Ο Αλβανίας Αναστάσιος μας δίδαξε «ότι δεν είναι ορθό να δρουν μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ανατολικής Αφρικής ξεχωριστές «ιεραποστολικές» ομάδες ή πρόσωπα, από τη Φιλλανδία, την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αμερική κ.λπ., αλλά όλοι – έστω και αν ενισχύονται οικονομικά από διάφορα κέντρα – οφείλουν να είναι ενταγμένοι στην αρμόδια Μητρόπολη του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας». 

Επίσης, πώς είναι δυνατόν ο Αλβανίας Αναστάσιος να ζητάει σύγκληση Πανορθοδόξου Συνόδου, όταν οι ρώσοι δεν μνημονεύουν τον Οικουμενικό Πατριάρχη, ο οποίος πρέπει να συγκαλέσει και να προεδρεύσει της Συνόδου, αλλά και τους Προκαθημένους Αλεξανδρείας, Κύπρου και Ελλάδος; 

Σε ανακοινωθέν της Εκκλησίας της Αλβανίας (15 Νοεμβρίου 2022) υπογραμμίστηκε ότι: «Η Εκκλησία της Αλβανίας δεν υιοθέτησε ρωσική άποψη, αντιθέτως υπήρξε η πρώτη που επεσήμανε και κατεδίκασε τη χρήση του Ιερού Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας για την επιβολή των θέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας». 

Επομένως, τι θα μπορούσε να συζητηθεί τώρα σε μία Πανορθόδοξη Σύνοδο, με μία Ρωσία η οποία υποστηρίζει μετά μένους τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, εισβάλλει βάναυσα στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην Αφρική και εργαλειοποιεί την ουσία της Εκκλησίας, δηλαδή το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας; 

Πάντως, ακόμα αναμένουμε με ενδιαφέρον την αντίδραση της Εκκλησίας της Αλβανίας στις πρόσφατες αποφάσεις του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, που αποτελούν ηχηρή απάντηση στις προκλήσεις και τις αντικανονικές ενέργειες της Μόσχας.

"ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ" ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΟΧΑΡΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Την Πέμπτη 9 Μαρτίου 2023 στο Ίδρυμα Β&Μ Θεοχαράκη γίναμε κοινωνοί μιας ακόμη Μουσικής Ποιητικής, σε επιμέλεια Ιουλίτας Ηλιοπούλου και μουσική Γιώργου Κουρουπού. 

Παρουσιάστηκαν δύο τραγούδια σε ποίηση Σαπφούς και απόδοση Οδυσσέα Ελύτη, ο κύκλος τραγουδιών « Μπεμπελούνες» σε στίχους Ιουλίτας Ηλιοπούλου και ένας κύκλος τραγουδιών με τον τίτλο «Παραλλαγές της Γυναικείας μοναξιάς», σε στίχους Ρένας Αποστολοπούλου. 

Κοινό θέμα όλων των τραγουδιών και των ποιημάτων, η μοναξιά του έρωτα, η μοναχική σκέψη, ο φόβος όταν δεν τον μοιράζεσαι, η συχνά απελπισμένη ελπίδα, έτσι όπως αποτυπώνονται στη γυναικεία ευαισθησία του στίχου. Γυναίκες στιχουργοί, λοιπόν, για ένα συνθέτη: τον Γιώργο Κουρουπό. 

Οι Μπεμπελούνες της Ιουλίτας Ηλιοπούλου είναι τραγούδια του φεγγαριού, που μέσα από τρυφερή και παιγνιώδη διάθεση μιλούν για τη νύχτα, τη μοναξιά, την αγάπη, αναζητούν τον έρωτα, την ελπίδα, την ευτυχία της συνύπαρξης. Η ποιήτρια έχει πει σχετικά με αυτό το έργο της: «Είναι τραγούδια για φωνή και πιάνο. Τραγούδια που χαρακτηρίζονται από τη μετάθεση της παιδικής τρυφερότητας στην ευαισθησία των μεγάλων. Τα τραγούδια φαινομενικά αναφέρονται στο φεγγάρι. Πιο σωστά, η ίδια η λέξη Μπεμπελούνα υποδηλώνει το μωρό του φεγγαριού. Είναι ένας τρόπος να βλέπεις τη ζωή, τη νύχτα, τον έρωτα, την απουσία μέσα από διάθεση ειλικρινούς παιδικότητας, αλλά και παιδικής ειλικρίνειας, απόλυτης, τρυφερής, σκληρής κάποτε. Τα τραγούδια άλλοτε αναφέρονται σε μια άδεια κούνια, άλλοτε σε μια ερωτική κλίνη, στη χαρά της συνύπαρξης ή και σε μια βροχή που στον συνεχή χτύπο της δηλώνει κάθε αγωνία και έγνοια για τον άλλο… Ο Γιώργος Κουρουπός ξέρει να ακούει σε βάθος κάθε λέξη, κάθε συλλαβή, κάθε σιωπή της ψυχής που προηγείται του λόγου και τον πυροδοτεί. Ξέρει να κάνει με τη μουσική του ανάγλυφα τα αισθήματα, αλλά και να εντείνει την αλήθεια μιας εκμυστήρευσης, διαθέτοντας πάντα απλόχερα την τρυφερότητα, την τόλμη, την πνευματικότητα της δικής του ευαισθησίας». 

Ο κύκλος τραγουδιών «Παραλλαγές της Γυναικείας μοναξιάς», είναι σε στίχους της Ρένας Αποστολοπούλου, η οποία γεννήθηκε στην Πάτρα. Σπούδασε πιάνο και ανώτερα θεωρητικά στο Ελληνικό Ωδείο Αθηνών. Δίπλωμα πιάνου (με βαθμό Άριστα παμψηφεί και διάκριση) πήρε από το Ωδείο Πατρών – Φιλαρμονική Εταιρία, με καθηγητή τον Κωνσταντίνο Κυδωνιάτη, ενώ το πτυχίο φούγκας πήρε από το Εθνικό Ωδείο Αθηνών, με καθηγητή τον Δημήτρη Δραγατάκη. Έκανε μαθήματα σύνθεσης με τους Κ. Κυδωνιάτη, Θ. Αντωνίου, Γ. Κουρουπό, Δ. Μαραγκόπουλο, Μ. Τραυλό, Κ. Σφέτσα, Λ. Πλάτωνος, ενώ έλαβε ενεργά μέρος σε σεμινάρια ερμηνείας, συνοδείας Lied, σύγχρονης μουσικής σημειογραφίας, ηλεκτρονικής μουσικής και μουσικοπαιδαγωγικής εκπαίδευσης (συστήματα Orff, Kodály και Willems). Ως σολίστ ή μέλος συνόλων μουσικής δωματίου έχει εμφανιστεί στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Με μια διδακτική εμπειρία πολλών χρόνων έχει διατελέσει καλλιτεχνική διευθύντρια διαφόρων Ωδείων – από το 1986 – και έχει διδάξει μουσική αγωγή στο Πανεπιστήμιο Πατρών και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Το 2005 δίδαξε κατασκευή αυτοσχέδιων μουσικών οργάνων για παιδιά στο πρόγραμμα του Organisation mondiale pour l’ education pré scolaire. Το συνθετικό της έργο αποτελείται από έργα για πιάνο, άρπα, συμφωνική ορχήστρα, σύνολα μουσικής δωματίου και φωνή, πιάνο και φωνή και μουσική για σύγχρονο θέατρο. Το συνθετικό της ύφος είναι έντονα προσωπικό. Την ενδιαφέρει η μελωδία, η οποία είναι άρρηκτα δεμένη με ευδιάκριτα χρωματικά στοιχεία. Η Ρένα Αποστολοπούλου ασχολείται με επιτυχία και με την κεραμική. 

Στο ποιητικό έργο της «Παραλλαγές της Γυναικείας μοναξιάς», ο Γιώργος Κουρουπός ξεδιπλώνει ευφάνταστα πολυμελωδικότητα, πολυρυθμία, πολυφωνία, αλλά μέσα σε μια αυστηρή αρχιτεκτονική μοναξιάς… 

Η Άρτεμις Μπόγρη στο τραγούδι και ο Δημήτρης Γιάκας στο πιάνο έδωσαν ένα πραγματικό ρεσιτάλ!

Τραγούδησαν κυριολεκτικά, ενώ η Ιουλίτα Ηλιοπούλου απήγγειλε αισθαντικά και αντιστικτικά, συνθέτοντας όλοι μαζί το ψηφιδωτό της μοναξιάς, με μιαν αγία μελαγχολία, σαν την «Μελαγχολία του Αιγαίου» του Ελύτη, όπου «το μακρινό μαράζι της γυναίκας». 

Παραθέτουμε στη συνέχεια το πλήρες πρόγραμμα της Μουσικής Ποιητικής βραδιάς. 

Μουσική: Γιώργος Κουρουπός 

- ΔΥΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΣΕ ΠΟΙΗΣΗ ΣΑΠΦΟΥΣ Ανασύνθεση και απόδοση Οδυσσέας Ελύτης 

▪ Πες μου γιατί λάμπουσα χελιδόνα μου, Σαπφώ 

♫ Μονάχη κι έρημη 

♫ Ανέβαινε ψηλά η πανσέληνος

- ΜΠΕΜΠΕΛΟΥΝΕΣ σε στίχους Ιουλίτας Ηλιοπούλου 

▪ Στο λιμάνι παραμέναμε, «Η Κούκλα», Ιουλίτα Ηλιοπούλου 

♫ Άσπρη Μπεμπελούνα ή Η χιονάτη του καλοκαιριού 

♫ Η Μπεμπελούνα της τρικυμίας 

▪ Γάμος, «Το ψηφιδωτό της Νύχτας», Ιουλίτα Ηλιοπούλου 

♫ Μπεμπελούνα σιωπηλή 

♫ Η Μπεμπελούνα που γελά 

▪ Ύπνος, «Το ψηφιδωτό της Νύχτας», Ιουλίτα Ηλιοπούλου 

♫ Η Χαμένη Μπεμπελούνα 

♫ Η Μπεμπελούνα της βροχής 

♫ Η Μπεμπελούνα της χαράς 

▪ Ονειρεύτηκα ένα σπίτι, «Το σπίτι», Ιουλίτα Ηλιοπούλου 

♫ Μαζί σου 

- ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ σε στίχους Ρένας Αποστολοπούλου 

▪ Τα πάθη της βροχής – «Το λίγο του Κόσμου», Κική Δημουλά 

♫ Βροχή

♫ Όταν μυρίζει γιασεμί 

♫ Ξόρκια

▪ Άγριες Νύχτες, Emily Dickinson 

♫ Κάθε φορά

♫ Αγάπα με

▪ Μεταμορφώσεις του έρωτα,7 X3 εφτά γραπτά στα ελληνικά, Μάτση Χατζηλαζάρου 

♫ Χαμένα Όνειρα

♫ Φοβάμαι

▪ Όλα τα βράδια, «Ερωτικά», Joyce Mansour, απόδοση Έκτωρ Κακναβάτος 

♫ Νυχτερινό

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Η Ακολουθία των Α' Χαιρετισμών προς την Υπεραγία Θεοτόκο, στον Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελιστρίας Πατρών (1994), χοροστατούντος του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά (1915-2008). 

Ψάλλουν οι: Σπυρίδων Ψάχος (τότε πρωτοψάλτης) και Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

 

Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία στον Ι. Ναό Αγίου Γεωργίου Κηφισιάς, προεστώτος του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά. 

Η Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία τελέστηκε για τους σπουδαστές της τότε Ανωτέρας Εκκλησιαστικής Σχολής Αθηνών, την Παρασκευή της Β' Εβδομάδος των Νηστειών, 13 Μαρτίου 1987. 

Ψάλλει χορός των ιεροσπουδαστών υπό την διεύθυνση του μουσικοδιδασκάλου και πρωτοψάλτου Φώτη Κετσετζή. 

 

Ο ΚΛΗΡΙΚΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΩΣ ΛΕΩΝ ΩΡΥΟΜΕΝΟΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στον ΣΚΑΙ Πάτρας και τον Κωνσταντίνο Φλαμή παραχώρησε σήμερα, Τετάρτη 8 Μαρτίου 2023, συνέντευξη ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος μιλώντας «για όλους και για όλα». 

Ο κληρικός Γκοτσόπουλος ξεκίνησε με την ελαχιστότητά μου, διαρρηγνύων τα ιμάτιά του για το πόσο «συκοφάντης και υβριστής» του είμαι, πόσο «χυδαίος και χαμηλού επιπέδου» άνθρωπος είμαι. 

Για να «τεκμηριώσει» τα λεγόμενά του ο κληρικός Γκοτσόπουλος επικαλείται «σχόλια» που δημοσίευσα στο παρελθόν στο ιστολόγιό μου και τα οποία προσκρούουν στην άμεμπτη ηθική του.

Φυσικά η επιλογή των σχολίων είναι απολύτως προκρούστεια και αυθαίρετη, εντελώς έξω από το πλαίσιο που ειπώθηκαν, και αποσκοπεί στο να πει ο κληρικός Γκοτσόπουλος το «ποίημα» του για μένα.

Επαναλαμβάνω: ο κληρικός Γκοτσόπουλος είχε άμεση σχέση με τον εκκλησιαστικό υπόκοσμο που ταλαιπώρησε την Εκκλησία τα τελευταία χρόνια. Και αυτός ο εκκλησιαστικός υπόκοσμος είναι οι γνωστοί φίλοι του: αποτειχισμένοι, υπόδικοι στην εκκλησιαστική δικαιοσύνη, δεδιωγμένοι από τις εκκλησιαστικές τους αρχές για την όλη παρεκκλησιαστική στάση τους και γενικώς κληρικοί και λαϊκοί οι οποίοι μόνο προβλήματα δημιούργησαν και δημιουργούν στην Εκκλησία και όχι μόνο της Ελλάδος.

Επίσης, ο κληρικός Γκοτσόπουλος είναι εσαεί υπόλογος για την διαπλεκόμενη σχέση του με την Ρωσική Εκκλησία (του εξέδωσε και βιβλίο), η οποία στηρίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία, εισβάλλει στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην Αφρική και πολεμάει λυσσαλέα το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Για όλα αυτά ο λαλίστατος κληρικός Γκοτσόπουλος δεν έχει πει λέξη. Ή καλύτερα έχει ξεσπαθώσει εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τις επιλογές του που αφορούσαν σε σημαντικά ζητήματα της Ορθοδοξίας, όπως η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος και η Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Και βέβαια σε αυτά τα μείζονα θέματα ίσταται απέναντι και στην Εκκλησία της Ελλάδος, στην οποία ανήκει. 

Ο κληρικός Γκοτσόπουλος απολαμβάνει, ως γνωστόν, την ασυλία του μητροπολίτου του, Πατρών Χρυσοστόμου Σκλήφα, για λόγους που εκείνος γνωρίζει, ακόμα και μετά την οκτάμηνη καταδίκη του κληρικού του από τα Ελληνικά Δικαστήρια για παραβίαση κυβερνητικής διάταξης.

Προκαλώ τον κληρικό Γκοτσόπουλο να δώσει στην δημοσιότητα την επιστολή που έστειλε σε μητροπολίτη της Εκκλησίας της Ελλάδος για να πλήξει θεολόγο που «τόλμησε» να με υποστηρίξει. Γιατί ο κληρικός Γκοτσόπουλος θέλει να φαίνεται προς τα έξω «ντόμπρος», αλλά στην πραγματικότητα είναι άσος στις υπόγειες διαδρομές. 

Τέλος, επαναλαμβάνω την προσωπική μου άποψη. Θα πρέπει να καθαιρεθεί για όσα αντιεκκλησιαστικά έχει πράξει και, φυσικά, παραμένει αμετανόητος! 

Την ευθύνη του την έχει ολάκερη ο Πατρών Χρυσόστομος.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΒΟΣΤΩΝΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βοστώνης κ. Μεθόδιος είναι σήμερα ο πρώτος τη τάξει στην ιεραρχία της Αρχιεπισκοπής Αμερικής. 

Ανάστημα του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιακώβου, συμπληρώνει φέτος 50 χρόνια ιερωσύνης και του χρόνου (2024), 40 χρόνια διακονίας στην Βοστώνη ως Επίσκοπος και από το 2002 ως Μητροπολίτης. 

Ο Σεβ. Βοστώνης κ. Μεθόδιος δέχθηκε να παραχωρήσει μία συνέντευξη στο ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ, στην οποία ομιλεί για σημαντικά ζητήματα της πολύχρονης διακονίας του στην Ομογένεια της Αμερικής.

Την παραθέτουμε στη συνέχεια. 

Σεβασμιώτατε, 

Επιτρέψτε μου να σας ευχαριστήσω θερμά για την ανταπόκρισή σας στην παράκληση μας να παραχωρήσετε μία συνέντευξη στο ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ, τον ιστότοπο που βρίσκεται στην υπηρεσία του Οικουμενικού Θρόνου. 

Φέτος, το 2023, συμπληρώνετε 50 χρόνια ιερωσύνης, καθώς στις 22 Ιουλίου 1973 χειροτονηθήκατε διάκονος και υπηρετήσατε ως αρχιδιάκονος του μεγάλου εκείνου Αρχιεπισκόπου Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιακώβου. Θα σας παρακαλούσα να μας δώσετε την δική σας σκιαγράφηση της προσωπικότητος του Αμερικής Ιακώβου, ο οποίος άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής και τον οποίο ζήσατε από κοντά. Του χρόνου, το 2024, συμπληρώνετε 40 χρόνια διακονίας ως επίσκοπος και κατόπιν Μητροπολίτης Βοστώνης. Πώς θα χαρακτηρίζατε αυτή την πορεία σας στην Εκκλησία της Αμερικής, έχοντας ζήσει πολλά και σημαντικά γεγονότα και έχοντας διακονήσει την Μητρόπολη Βοστώνης με μια πιστότητα που μας επιτρέπει πλέον να την ταυτίζουμε με το πρόσωπο σας. 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Σας ευχαριστώ θερμώς αγαπητέ κ. Ανδριόπουλε για την ευγενική σας πρόθεση να παρουσιάσετε στο ένθεο αναγνωστικό κοινό του «ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ» που με τόση ευθυκρισία και δυναμισμό επιμελείσθε, την Μητρόπολη Βοστώνης. Σας ευχαριστώ επίσης που πολλάκις αναδημοσιεύετε θέματα που αναφέρονται στις δραστηριότητες της Μητροπόλεως μας. 

Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβος ήταν ακριβώς όπως τον περιγράφετε, ένας μεγάλος Αρχιεπίσκοπος, χαρισματικός και πολυτάλαντος ο οποίος τολμούσε και οραματιζόταν. Ευτύχησα να τον γνωρίσω και να συνδεθώ μαζί του από τότε που ήμουν ακόμα ιεροπαίδι στον Αρχιεπισκοπικό Καθεδρικό Ναό της Αγίας Τριάδος Νέας Υόρκης. Με ενεθάρρυνε να πάω στη Θεολογική Σχολή Βοστώνης και ενέτεινε τον ζήλο μου για την ιεροσύνη. Με αξίωσε ο Θεός να υπηρετήσω πλησίον του ως Αρχιδιάκονος και από τον οποίον διδάχθηκα πολλά και πολύτιμα πράγματα για την Εκκλησία, το Οικουμενικό Πατριαρχείο το οποίο αγαπούσε και σεμνυνόταν πολύ και φυσικά την Ομογένεια μας και την Ελλάδα. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος θα τολμήσω να πω πως ήταν ο ίδιος μία ζωντανή Θεολογική Σχολή. Βαθύνους, οραματιστής, τολμηρός – αρκεί να θυμηθούμε στην συμπόρευση του με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στην Αλαμπάμα με πραγματικό κίνδυνο της ζωής του – εξαίσιος ρήτορας, με ανοιχτούς ορίζοντας. Οφείλω χάριτας και ευγνωμοσύνη στον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο. Οσον αφορά την πορεία μου στην Εκκλησία της Αμερικής και την Επισκοπική μου Διακονία στην Μητρόπολη Βοστώνης που αναφέρατε, την βιώνω ως μία συνεχή κατάθεση χρέους για τα μέγιστα και ουσιώδη της Εκκλησίας και του Γένους μας. Αν προτιμάτε είναι ένας αγώνας και μία αγωνία για να μεταγγίσουμε στων ανθρώπων τις καρδιές το Ευαγγέλιο του Χριστού και την πνευματώδη και μοναδική Πολιτιστική μας Κληρονομιά. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Ενώ έχετε γεννηθεί στην Αμερική και εκεί σπουδάσατε, έχετε δηλώσει ότι τελείτε την Θεία Λειτουργία πάντοτε στα ελληνικά και ότι τις ευχές της Θ. Λειτουργίας δεν τις νοιώθετε στα αγγλικά όπως τις νοιώθετε στα ελληνικά. Επίσης, με εγκύκλιό σας είχατε συστήσει στους ιερείς σας να μην παραλείπουν να διαβάζουν το Ευαγγέλιο στα ελληνικά. Θεωρείτε ότι ο κίνδυνος αφελληνισμού είναι υπαρκτός για τις νέες γενεές της Ομογένειας; 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Η Θεία Λειτουργία, καθώς γνωρίζετε, είναι η προσευχή της Εκκλησίας, κι όπως η Καινή Διαθήκη, οι όροι των Ιερών Οικουμενικών Συνόδων, τα Πατερικά κείμενα, η γλώσσα της Μητρός Εκκλησίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι η Ελληνική, το λιγότερο που οφείλουμε να κάνουμε είναι να την αγαπούμε, να την σεβόμαστε και να τη χρησιμοποιούμε στη Θεία Λειτουργία, διότι με αυτή εκφράστηκε το σωστικό μήνυμα του Χριστού. Είναι η γλώσσα της ακριβείας, της υμνολογικής ποίησης, της έκφρασης μηνυμάτων και νοημάτων ασύλληπτου ύψους και βάθους. Οταν ιερουργώ αισθάνομαι άνετα στην Ελληνική γλώσσα, ωστόσο από ποιμαντική ευαισθησία σε εκκλησιαζόμενους οι οποίοι δεν γνωρίζουν την Ελληνική επαναλαμβάνω αρκετά και στην Αγγλική. Φυσικά υπάρχουν πολλά λειτουργικά και υμνολογικά κείμενα τα οποία όσο κι αν προσπαθήσει κάποιος δεν μεταφράζονται στην Αγγλική, όπως λόγου χάρη «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου», «Κύματι θαλάσσης», «Χριστός Ανέστη», έχουν άλλη μελωδικότητα στην Ελληνική, άλλη κατάνυξη αν προτιμάτε. Οσον αφορά την ανάγνωση του ιερού Ευαγγελίου στα Ελληνικά που αναφερθήκατε και βέβαια ενθαρρύνω όλους τους ιερείς να αναγινώσκουν το Ευαγγέλιο πρώτα στην Ελληνική και κατόπιν στην Αγγλική. Η πραγματικότητα είναι όμως ότι δυστυχώς πολλοί ιερείς δεν είναι σε θέση να το διαβάσουν στα Ελληνικά. Σχετικά με τις νέες γενιές στις οποίες κάνετε μνεία πρέπει να σας πως ότι η Ομογένεια μας έχει πολύ καλά παιδιά, με πίστη στο Θεό, με Ορθόδοξο και Ελληνοπρεπές φρόνημα, με ήθος και αγάπη για την Εκκλησία. Τα παρακολουθώ στα προγράμματα μας στο Κέντρο Κατασκηνώσεων και Πνευματικής Περισυλλογής της Μητροπόλεως μας και τα χαίρομαι. Να τα δείτε μάλιστα να χορεύουν Ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς ή να ψάλλουν στα Ελληνικά «ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου» θα εκπλαγείτε. Στην ετήσια παρέλαση στη Βοστώνη για την Εθνική μας επέτειο της 25ης Μαρτίου της απελευθέρωσης της Ελλάδος από τους Τούρκους, πρωτοστατούν οι κοινότητες της Μητροπόλεως και τα νέα παιδιά των σχολείων μας και οι νέοι και φυσικά όλες οι ηλικίες και γενεές από τους συλλόγους και τα σωματεία. Η Βοστώνη μετατρέπεται σε πραγματική «Αθήνα της Αμερικής». Η Ελληνικότητα και ο Ελληνισμός μας είναι ουσιώδη στοιχεία της ταυτότητας και αυτοσυνειδησίας μας. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Ποια είναι σήμερα για σας τα σημαντικότερα ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η Ομογένεια στην Αμερική, ώστε να αναπτύσσεται συνεχώς και να διαπρέπει στην αμερικανική κοινωνία. 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Χωρίς να είναι στις προθέσεις μου κανενός είδους καυχησιολογία, οφείλω να σας πω πως η Ομογένεια μας είναι ένα πολύ δυναμικό και χαρισματικό κομμάτι του Ελληνισμού. Είναι η πρώτη εθνότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες στην μόρφωση και η δεύτερη στον υλικό πλούτο. Τα παιδιά της Ομογένειας μας φοιτούν στα πλέον διάσημα πανεπιστήμια και κολέγια κι όπως γνωρίζετε η Βοστώνη είναι ένα από τα καλύτερα και επιφανέστερα Ακαδημαϊκά Κέντρα των Ηνωμένων Πολιτειών και του κόσμου χωρίς υπερβολή. Δεν υπάρχει κολέγιο ή πανεπιστήμιο, νοσοκομείο ή ερευνητικό κέντρο κάθε κλάδου, στο οποίο να μην υπάρχουν Έλληνες καθηγητές ή ιατροί ή κάθε λογής επιστήμονες. Δεν υπάρχουν επιχειρήσεις στις οποίες να μην διαπρέπουν ομογενείς. Αν με ρωτάτε αν υπάρχουν περιθώρια καλυτέρευσης; Και βέβαια υπάρχουν όπως λόγου χάρη ίδρυση σοβαρών Κέντρων και Εδρών Ελληνικών Σπουδών, Ημερήσιων Σχολείων όπου υπάρχουν οι πρακτικές προϋποθέσεις διότι ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια είναι οι μακρινές αποστάσεις. Βέβαια κι εμείς οι λειτουργοί της Εκκλησίας, ιεράρχες, ιερείς, κοινότητες και Μητροπόλεις οφείλουμε να εντείνουμε τις προσπάθειες μας εν τη πράξει. Η Ομογένεια μας έχει ανεξάντλητες δυνάμεις και δυνατότητες αρκεί να αναζητηθούν και να αξιοποιηθούν σωστά. Ολοι μπορούν να συμβάλλουν στην κοινή συμπόρευση για την Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό, εκκλησιαστικές κοινότητες, Μητροπόλεις, ομοσπονδίες και σωματεία, επιστημονικοί σύνδεσμοι και ενώσεις, δεν περισσεύει κανείς. Εκφράζω ένα μεγάλο ευχαριστώ στις δασκάλες των Ελληνικών μας σχολείων που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στο εκπαιδευτικό έργο διδάσκοντας στα παιδιά την Ελληνική γλώσσα με πενιχρούς μισθούς δυστυχώς. Η Εκκλησία μας είναι η εγγύηση της ενότητας μας και οφείλω να σας πω ότι η Εκκλησία μας είναι ενωμένη, διότι καθώς γνωρίζετε ως Θεολόγος που είσθε κ. Ανδριόπουλε ότι η ενότητα της Εκκλησίας αποκαλύπτεται στην Ευχαριστία, δεν επιβάλλεται ούτε με μνημονεύσεις, ούτε με κωδικοποιημένες ντιρεκτίβες. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Έχω παρατηρήσει ότι σε νευραλγικές θέσεις της Διοικήσεως της Μητροπόλεως σας έχετε επιλέξει, κατά καιρούς, γυναίκες. Πιστεύτε στην καίρια και ουσιαστική θέση της γυναίκας μέσα στην Εκκλησία; 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Ο καθένας μας μέσα στην Εκκλησία έχει τον δικό του ρόλο, τις δικές του ευθύνες, κομίζει τα δικά του χαρίσματα και δώρα που του έχει δώσει ο Θεός ως «αντίδωρο» στην αγάπη Του. Δεν πρέπει να ξεχνούμε πως «εν Χριστώ Ιησού ουκ ένι άρσεν και θήλυ», η Εκκλησία, το Σώμα του Χριστού συγκροτείται από τα συναμφότερα φύλα άνδρες και γυναίκες, που όμως έχουν τις θέσεις και τους ρόλους τους. Άλλωστε οι γυναίκες ήταν εκείνες οι οποίες πρώτες πιστοποίησαν την Ανάσταση του Χριστού και έγιναν «οι Απόστολοι των Αποστόλων και οι Ευαγγελιστές των Ευαγγελιστών» για το θαύμα της Ανάστασης του Κυρίου και Θεού μας. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Το 2016 ηγηθήκατε της Αντιπροσωπείας του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Θρονική Εορτή της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στη Ρώμη. Είπατε τότε ότι «ο Πάπας κ. Φραγκίσκος μας δέχθηκε με πολλή αγάπη. Είναι απλός άνθρωπος, ταπεινός, με μεγάλο χιούμορ. Εκτιμά και σέβεται τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο». Θεωρείτε ότι ο διάλογος μεταξύ των Χριστιανικών Εκκλησιών είναι περισσότερο αναγκαίος στις μέρες μας; Το Οικουμενικό Πατριαρχείο πρωτοστατεί στους διαλόγους και συχνά επικρίνεται γι’ αυτό το άνοιγμα. 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Πράγματι με εντυπωσίασε βαθύτατα η πηγαία αγάπη, η απλότητα και το χιούμορ του Πάπα Φραγκίσκου. Ο διάλογος είναι κάτι περισσότερο από αναγκαίος όχι μόνο ανάμεσα στην Ορθοδοξία και τον Ρωμαιοκαθολικισμό στις μέρες μας, αλλά παντού και πάντοτε ανάμεσα σε θρησκείες, σε ανθρώπους και λαούς, διότι όταν εκλείψει ο λόγος και ο διάλογος υπεισέρχεται η καχυποψία, η κακεντρέχεια, ακόμα και ο πόλεμος δυστυχώς. Κι ακόμα χωρίς λόγο και διάλογο, χωρίς επικοινωνία καραδοκεί η απομόνωση. Σκεφθείτε να προσευχόμαστε με το «Πάτερ ημών», Πατέρα μας και να μην μιλιόμαστε με τους άλλους αδελφούς μας Χριστιανούς; Με τον διάλογο μπορούμε να κατανοούμε καλύτερα ο ένας τον άλλον και να αγαπιόμαστε ως Χριστιανοί επειδή ακριβώς είμαστε «φίλοι και αδελφοί του Χριστού» ο Οποίος μόνο ήξερε να αγαπά, όντας Θεός της αγάπης και μάλιστα αγάπης κενωτικής. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Σεβασμιώτατε, μόλις συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ενώ οι Ορθόδοξοι είμαστε μειοψηφία στον πλανήτη, αυτή τη στιγμή πρωταγωνιστούμε σε έναν πόλεμο! Πώς θα χαρακτηρίζατε αυτή την κατάσταση; 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Τραγική, απαράδεκτη, αδελφοκτόνο. Σκεφθείτε στον 21ο αιώνα βιώνουμε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο ως αδελφοί ομόδοξοι, ομότροφοι και ομότροποι, αφού κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου μας. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Ταυτόχρονα με την εισβολή στην Ουκρανία, έχουμε και την εισβολή του Πατριαρχείου Μόσχας στην κανονική δικαιοδοσία του Δευτερόθρονου Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, ως αντίποινα για την αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας. Σας προβληματίζει ότι μπροστά σε αυτό το πρωτοφανές γεγονός οι Ορθόδοξες Εκκλησίες σιωπούν; 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Είναι κι αυτό ένα οδυνηρό σημάδι πως δυστυχώς «έχουν διαμερισθεί τα ιμάτια του Χριστού» ανά την Ορθόδοξη Εκκλησία και ο εθνικισμός έχει υποκαταστήσει δυστυχώς το μυστήριο και το χάρισμα της ενότητας της Εκκλησίας. Εδώ μιλούμε πλέον για έναν ωμό και απροσχημάτιστο εκκλησιολογικό ιμπεριαλισμό, ο οποίος υποβαθμίζει την Εκκλησία της Ρωσίας, σε μία Θρησκευτική Σέκτα που επιδιώκει να επιβληθεί με ανορθόδοξα και αντιχριστιανικά μέσα και τρόπους. Πολύ φοβούμαι πως βρισκόμαστε ενώπιον μιας παράκρουσης η οποία χρειάζεται ίαση όσον τάχιστα.

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Και κάτι τελευταίο: Γνωρίζουμε ότι είστε εραστής και ερμηνευτής της βυζαντινής μουσικής. Πώς προέκυψε αυτή η αγάπη τόσο έντονα στην Αμερική, όπου υπάρχουν οι μουσικές του κόσμου όλου; 

ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΕΘΟΔΙΟΣ: Από μικρό παιδί μεγάλωσα με υμνολογικά ακούσματα και μαθήματα της εκκλησιαστικής μουσικής τα οποία δημιουργούσαν κατάνυξη και δέος στην ψυχή μου και συνάμα ένα είδος πνευματικής τέρψης. Με ποία άλλη μουσική να ψάλλει κάποιος τα Λειτουργικά ή τα μοναδικά υμνολογήματα της Μεγάλης Εβδομάδος; Η Βυζαντινή μουσική είναι η γλώσσα της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας. Θησαυρός ανεκτίμητος. 

ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ: Σας ευχαριστώ θερμά, Σεβασμιώτατε! Πολλά τα έτη σας!

Εκτενές απόσπασμα της παραπάνω συνέντευξης δημοσιεύθηκε στην ιστορική ομογενειακή εφημερίδα της Αμερικής "Εθνικός Κήρυξ". 

ΣΤΟ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΩΔΕΙΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΠΑΧ

Απολλώνιο Ωδείο

Το Σάββατο που μας πέρασε, 4 Μαρτίου 2023, είχαμε την χαρά και την τιμή να πραγματοποιηθεί στο Ωδείο μας η παρουσίαση του βιβλίου της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου "J.S. Bach, Ο Μουσικός του Απείρου". 

Ευχαριστούμε όλους τους ομιλητές που αποδέχτηκαν την πρόσκλησή μας να μιλήσουν για το βιβλίο. Όλοι τους αναφέρθηκαν και φώτισαν διαφορετικές πτυχές του. 

Ευχαριστούμε τον μαέστρο κ. Βύρωνα Φιδετζή ο οποίος εξήρε τη σημασία του βιβλίου για την ελληνική μουσική βιβλιογραφία και ανέφερε πως είναι ένα βιβλίο το οποίο κάθε σπουδαστής μουσικής πρέπει να διαβάσει και να το αφήσει να επηρεάσει την οπτική του για τη μουσική. 

Ευχαριστούμε τον Δρ. Φυσικής Ευστράτιο Τσάτη, ο οποιός μας μίλησε για την έννοια του απείρου στη Φύση και στη Φυσική και πώς το άπειρο συναντάται στη Μουσική. Αναφορικά με το τελευταίο έκανε τη σύνδεση με το εύρος των συχνοτήτων απο τις οποίες απαρτίζεται ο κάθε τόνος και τί τελικά σημαίνει ο καλός συγκερασμός του Μπάχ. 

Ευχαριστούμε τον Θεολόγο και Μουσικοκριτικό κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλο ο οποίος, μας μίλησε για τον Θεολόγο Μπάχ. Μας μίλησε για τη σχέση του Μπάχ με την εκκλησία αλλά και τη Λειτουργική ανάγκη και κατεύθυνση των έργων του. 

Μέσα απο όλες τις ομιλίες φάνηκε η "καθολικότητα" του Μπάχ ως συνθέτου. Ο Μπάχ ακολουθούσε την επιστήμη της εποχής του, ήταν στην κορυφή αισθητικών ρευμάτων της εποχής του και μέσα απο τη μουσική του έγινε και παραμένει ένας πνευματικός πατέρας. 

Τέλος να ευχαριστήσουμε, πρώτη απο όλους την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, που χάρις στην ακάματη αφοσίωσή στο έργο του Μπάχ, έφτασε στα χέρια μας αυτό το βιβλίο που μας παρέχει με προσιτό τρόπο αυτή η θέαση των πραγμάτων. 

Την ευχαριστούμε δε και που απεδέχθη την πρόσκλησή μας για την παρουσίαση του βιβλίου της στο Ωδείο μας. 

Σημείωση Ιδιωτικής Οδού

Το Απολλώνιο Ωδείο ιδρύθηκε το 1972 απο τον σημαντικό συνθέτη, μαέστρο και μουσικοπαιδαγωγό Βασίλη Δέλλιο (1927-2012). 

Κατά τα 50 χρόνια λειτουργίας του Ωδείου δίδαξαν σπουδαίοι καλλιτέχνες και έμπειροι παιδαγωγοί, όπως οι Κώστας Πασχάλης (μονωδία), Γιάννης Ζουγανέλης (τούμπα), Ναυσικά Βουτυρά (μονωδία), Άννα Βλάδου (πιάνο) και άλλοι. 

Έχουν φοιτήσει στο κεντρικό Ωδείο στην Αθήνα πάνω απο 3000 μαθητές, ενώ έχουν αποδοθεί περισσότεροι από 2500 τίτλοι σπουδών.

Σήμερα την Καλλιτεχνική Διεύθυνση έχει η κα Χριστίνα Μύστακα - Δέλλιου.

ΘΗΛΕΙΣ ΑΓΓΕΛΟΙ: PODCAST ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗ ΜΕ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟ

Lifo

Γυναίκες που μόνασαν ως άντρες 

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με τον θεολόγο και συγγραφέα Παναγιώτη Ανδριόπουλο για μια παράξενη πραγματικότητα που διασώζουν οι βίοι αγίων και τα συναξάρια.

"Θήλεις άγγελοι" είναι ο τίτλος του κειμένου του Παναγιώτη Ανδριόπουλου με θέμα τις γυναίκες που μόνασαν σε ανδρικά μοναστήρια. Το κείμενο περιλαμβάνεται στον συλλογικό τόμο «Χριστιανές γυναίκες στην αγία τράπεζα - Μελέτες για την αναβίωση του θεσμού των διακονισσών» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός σε επιμέλεια των Σπυριδούλας Αθανασοπούλου-Κυπρίου, Αικατερίνης Δροσιά και Αντωνίας Κυριατζή. 

«Χριστιανές γυναίκες στην αγία τράπεζα - Μελέτες για την αναβίωση του θεσμού των διακονισσών» Όλα τα κείμενα του τόμου παρουσιάστηκαν σε συνέδριο με θέμα την επιστροφή των γυναικών στη λειτουργία, κάτι που γίνεται σήμερα μόνο στην προτεσταντική εκκλησία. 

Στο podcast γίνεται λόγος επίσης για τους ευνούχους στα μοναστήρια, τη θηλυκότητα, την απόκρυψη φύλου, τη διεμφυλικότητα και το πώς οι «βίοι αγίων» των γυναικών που μόνασαν ως άνδρες αποτελούν ύλη των σημερινών σπουδών φύλου (gender studies).

ΤΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΠΑΧ

J.S Bach: Ο Μουσικός του Απείρου 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 

Η αγαπημένη μας Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου μας προειδοποιεί από την πρώτη στιγμή του βιβλίου της ότι δεν ήταν στις προθέσεις της να γράψει ένα μουσικολογικό δοκίμιο. 

Παρ’ όλα αυτά το έγραψε πανηγυρικά, …αλλιώς μουσικολογικά. Φίλη μουσικολόγος από την Αμερική μου έλεγε πρόσφατα ότι η τάση της μουσικολογίας στις μέρες μας δεν είναι η μορφολογική και εξαντλητική ανάλυση των έργων ενός συνθέτη αλλά ούτε και μια επιφανειακή και διεκπεραιωτική ιστορική μουσικολογία. Είναι η ενδελεχής μελέτη και ανάδειξη της φιλοσοφικής, επιστημονικής και καλλιτεχνικής παραγωγής μιας μουσικής, ώστε να ενταχθεί σωστά το μελετώμενο πρόσωπο και να κατανοηθεί, κατά το δυνατόν, η ξεχωριστή περίπτωσή του. 

Και βέβαια πάντοτε πρέπει να ισχύει αυτό που Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου εμφαντικά: «Γιατί κάθε εμβάθυνση ή αναζήτηση οφείλει να έχει σαν οδηγό και πυξίδα την πνευματική διαθήκη των προγόνων μας. Μόνον έτσι αναπτύσσεται η κριτική σκέψη που αποτελεί προϋπόθεση κάθε πνευματικής απόλαυσης». 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου στο βιβλίο της για τον Μπαχ μας υποδεικνύει μια ολιστική θεώρηση του συνθέτη που τα περιλαμβάνει όλα: φιλοσοφία, θεολογία, κοσμολογία, μαθηματικά, φυσική, ρητορική, αριθμολογία, αστρονομία και αρχαία ελληνική φιλοσοφία, εβραϊκή παράδοση, νεοπλατωνισμό, φιλοσόφους τους λατινικού μεσαίωνα, μυστικιστικό νεοπλατωνισμό της Αναγέννησης, λουθηρανισμό, ουμανισμό, διαφωτισμό. 

Το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου είναι σαν μια παρτιτούρα. Δεν περισσεύει τίποτα και η αρχιτεκτονική της είναι αυστηρή και πυκνή. Θέλει γερό υπόβαθρο για να το προσεγγίσεις και φυσικά θίγει ζητήματα που αποτελούν θέματα ολόκληρων μελετών. 

Ήξερα ότι η Παπαστεφάνου είναι μια μεγάλη πιανίστα, αλλά δεν ήξερα ότι είναι και μεγάλη θεολόγος! Αντιλαμβάνομαι, φυσικά, ότι κάτι τέτοιο δεν είναι στις προθέσεις της. Όμως, η απροκατάληπτη προσέγγιση της στον ένθεο Μπαχ, την αναδεικνύει …μοιραία ως θεολόγο. 

Δεν είναι καθόλου αυτονόητο για ένα μουσικό να ενδιατρίβει στην θεολογία του λουθηρανισμού, στο φαινόμενο του ευσεβισμού (που εξορίζει τη μουσική από τη λατρεία), στην μυστικιστική θεώρηση της θρησκείας, στη σχέση κοσμολογίας – θρησκείας – μουσικής και να παραπέμπει στον ιερό Αυγουστίνο, στον Ψευδοδιονύσιο τον Αρεοπαγίτη, στον Θωμά τον Ακινάτη, σε ιησουίτες και δομινικανούς μοναχούς. 

Το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου είναι αναμφίβολα ένα στέρεο θεολογικό εγχειρίδιο του σήμερα, που αποτελεί κλειδί για την κατανόηση πολλών …παρανοήσεων. 

Στην ερμηνευτική της Παπαστεφάνου για τον Μπαχ συμπλέκονται τα πάντα. Για παράδειγμα η ελληνική αρχαιότητα με τον λουθηρανισμό. Άλλωστε ο Μπαχ, σύμφωνα με την εκπαιδευτική παράδοση της εποχής του, ήταν γνώστης της αρχαίας ελληνικής. 

Και σκέφτομαι ότι δύο υπέροχοι μύθοι της αρχαιότητας γίνονται θέατρο με μουσική (“dramma per musica”) από τον Μπαχ. Η καντάτα 213 («Ο Ηρακλής στο σταυροδρόμι») αποτελείται από αριστουργηματικά αποσπάσματα που χρησιμοποίησε ο σύνθετης και στο περίφημο Χριστουγεννιάτικο ορατόριο. 

Η καντάτα 201 («Η διαμάχη ανάμεσα στον Φοίβο και τον Πάνα») αγγίζει με πολύ χιούμορ ένα θέμα που απασχόλησε τον Μπαχ σε όλη του τη ζωή: τη σχέση της «ελαφριάς» μουσικής με τη σπουδαία μουσική παραγωγή του πνεύματος. Η μουσική του Πάνα είναι διασκεδαστική, χορευτική και διονυσιακή, ενώ του Φοίβου βαθιά συγκινητική και αισθαντική, θέτοντας τη φωνή σε διάλογο με τους μαγικούς μπαρόκ ήχους του flauto traverso και του oboe d’amore. 

Κι αμέσως οδηγούμαστε, από την Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, στα «φτερά των Αγγέλων», δηλαδή στην παραλλαγή 28 από τις περίφημες Παραλλαγές Goldberg, όπου, αναζητώντας αναπαραστάσεις του ουράνιου Χορού των Αγγέλων στη μεσαιωνική εικονογραφία, διαπιστώνουμε την ίδια σχέση με το τραγούδι και τη συνοδεία του, όπως στην αρχαία ελληνική παράδοση: άγγελοι που παίζουν άρπα, λαούτο, ψαλτήρι, κιθάρα, φλάουτο του Πανός, κόρνο ή ταμπούρλο. Παρατηρεί η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου πως «στην πρωτότυπο γραφή αυτής της Παραλλαγή βλέπουμε κι ακούμε τα φτερά των αγγέλων στις υπέροχες τρίλιες. Με ελαφράδα και αυτοπεποίθηση ο Μπαχ πετάει σε δύο κόσμους, μετατρέποντας την εύθραυστη ισορροπία της τρίλιας σε εύρωστη χαρά». 

Κατά τον Πυθαγόρα, «Μουσική των Σφαιρών» ονομάζεται το σύνολο των ήχων που παράγεται από την κίνηση των ουρανίων σωμάτων και αποτελεί την ουράνια αρμονία. Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου καταλήγει στην διαπίστωση ότι: «Για τον Μπαχ, η Μουσική των Σφαιρών είναι η Μουσική των Αγγέλων και οι Ουρανοί δεν θα πάψουν να αναγγέλλουν τη δόξα του Θεού [πρβ. τον ψαλμικό στίχο: «Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα»] Ο Μπαχ με τη θρησκευτικότητα του, ύμνησε το Άπειρο, που μπορεί να είναι Φως, Αρμονία, δημιούργημα Θεού». 

Κι εδώ μνημονεύω τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, ο οποίος έλεγε για την Βυζαντινή Μουσική ότι «εάν δεν είναι η μουσική των Ελλήνων, είναι η μουσική των αγγέλων». 

Αλλά αυτό που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, επίσης, στον Μπαχ είναι η σύνδεση κοσμικότητας και θρησκείας όπως, συγχωνεύονται αριστουργηματικά, για παράδειγμα, στο περίφημο Magnificat, δηλαδή το Μεγαλυνάριο, όπου οι μουσικές αρμονίες του το καθιστούν διαχρονικό για τα αυτιά και βάλσαμο για την ψυχή. 

Άλλωστε για τον Μπαχ η μουσική είναι οπωσδήποτε η Επιστήμη, που συμβάλλει στην ανάταση προς το άυλο και το υπερφυσικό, αφού ο ίδιος ο Θεός είναι ο γεννήτορας της Μουσικής των Σφαιρών, κατά τον ιερό Αυγουστίνο, αλλά και κατά το βιβλικόν: «Ο Θεός εξεύρε πάσαν οδόν επιστήμης». 

Νομίζω πως το βιβλίο της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου συμπυκνώνει ποιητικά ο Νίκος Καρούζος στο ποίημα του: Του Ιωάννη Σεβαστιανού Μπαχ Ανωφέρεια: 

Άνοιξη φθινόπωρο καλοκαίρι χειμώνας 

ο Μπαχ ανεβαίνει πάντα στους αιθέρες 

γελαστός άγγελος του δρυμού 

μεγάλος ιδιοκτήτης 

ο Μπαχ ανεβαίνει την ουράνια σκάλα 

ιερέας των ήχων απ’ τη βροχή νεότερος 

αγιόκλημα φυτρωμένο στ΄ όργανο της εκκλησίας 

η θαλπωρή μες στην ανάγκη του θεού μεγάλη. 

Παντρεύει τις φωνές με την καθαρότητα 

περ΄ από κάθε εποχή πετά νομίσματα χρυσά στους λυπημένους 

δείχνοντας την ειρήνη 

ψηλά στα γαλανά τ’ αμπέλια ψηλά στον ηδυόνειρο χρόνο της λησμονιάς. 

Άγγελος της πηγής μοιράζει το νερό σε τόσους διψασμένους 

κόβει με γαλανή ρομφαία τον καιρό 

κι ανοίγει τ’ άσπιλα φτερά ως την έλπιση. 

Βλέπω τους ήλιους είναι σταλαγμένοι σ’ ένα βόρειο κορμί 

τη θλίψη κομίζοντας των άστρων.

Αναμφισβήτητα, όπως αποδεικνύει περίτρανα η Αλεξάνδρα Παποαστεφάνου, ο Μπαχ είναι ο απόλυτος ορισμός της Musica Poetica. Έχουμε συνδέσει την «Μουσική Ποιητική» με τον Στραβίνσκυ, αλλά και ο Στραβίνσκυ τον Μπαχ αναγνωρίζει ως την πρώτη αρχή. 

Αυτή η Μουσική Ποιητική του Μπαχ φοράει κατάσαρκα αυτό το «αίσθημα της αιωνιότητας», που λέει ο Σεφέρης. Επομένως το αιώνιο είναι και άπειρο, αφού δεν περιορίζεται στο κτιστό, αλλά το προσλαμβάνει και το μεταμορφώνει. Ο ίδιος ο Μπαχ μας λέει ότι «ο καλύτερος χρόνος είναι ο χρόνος του Θεού». Ποιού Θεού; Του άχρονου και εν χρόνω εισβάλλοντος στην ιστορία. Το μυστήριο που υπηρετεί ο Μπαχ είναι ακριβώς αυτό της ενανθρώπισης του Θεού. Αυτού που ενώ είναι άπειρος, λαμβάνει σάρκα και ζει ανάμεσά μας ως Θεάνθρωπος! 

Και ο Μπαχ με τις δεκάδες των θρησκευτικών έργων του, δημιούργησε έναν λειτουργικό χρόνο, δηλαδή τον εορταστικό κύκλο του ενιαυτού, για να υμνήσει ακριβώς την ενανθρώπιση. 

Δεν γράφει μια αφηρημένου τύπου ή συγκριτιστική θρησκευτική μουσική, αλλά μια πολύ συγκεκριμένη, που αφορά στις λειτουργικές ανάγκες της Εκκλησίας του, η οποία εν χρόνω πορεύεται προς το άπειρο. Η μουσική του, στο μεγαλύτερο μέρος της, είναι μια λειτουργική μουσική, που γραφόταν για να ψαλεί στην Εκκλησία. Σημειώνει θαυμάσια η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου: «Μπορούμε να φανταστούμε το θάμβος των πιστών στον Ναό του Αγίου Θωμά της Λειψίας, τη φορτισμένη ατμόσφαιρα και την κορύφωση της κατάνυξης που συνόδευε το σχεδόν κινηματογραφικό ξετύλιγμα των Παθών». 

«Ποιο μουσικό έργο αγαπάτε;», ρώτησαν τον μεγάλο σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι: 

"Τα Κατά Ματθαίον Πάθη του Μπαχ", απάντησε. 

Στις 29 Δεκεμβρίου του 1986, ο Ταρκόφσκι άφησε την τελευταία του πνοή στο Παρίσι, ακούγοντας από ένα ταπεινό πικάπ τα «Κατά Ματθαίον» Πάθη του Ιωάννη Σεβαστιανού. Κατά τη μαρτυρία φίλου του τις τελευταίες του εβδομάδες ζητούσε μονάχα «Μπαχ! Μπαχ! Μπαχ!» 

Πολύ σωστά επισημαίνει, επίσης, η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου ότι «οι σύγχρονοι του Μπαχ αδυνατούσαν να συμπάσχουν με την αγωνία του, που αφορούσε τη μεταρρύθμιση της εκκλησιαστικής μουσικής. Ο ορθολογισμός είχε απομακρύνει τους περισσότερους από την καθιερωμένη εκκλησιαστική ζωή και πρακτική [μήπως κάτι ανάλογο δεν συμβαίνει και στον καιρό μας;]. Εν τω μεταξύ η προτεσταντική εκκλησία είχε οχυρωθεί πίσω από το Δόγμα και η μόνη ανεκτή μορφή θρησκευτικότητας εκτός εκκλησίας ήταν ο Ευσεβισμός, στον οποίο η μουσική δεν είχε θέση». Κάτι ανάλογο συνέβη και στην Ελλάδα τις προηγούμενες δεκαετίες, με τα κινήματα του ευσεβισμού να βλέπουν με περισσή καχυποψία την κεντρική θέση της μουσικής στη λατρεία. 

Ο Μπαχ, όμως, πίστευε βαθιά στην ιερότητα της τέχνης της μουσικής και στην θεϊκή καταγωγή της. Γι’ αυτό και έλεγε: «Όπου υπάρχει αφοσιωμένη (στο Θεό) μουσική, εκεί είναι παρούσα και η Χάρη του». Για τον Μπαχ η μουσική στην Εκκλησία οφείλει να έχει ως πρότυπο την αρμονία των ουρανών. 

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου σημειώνει κατηγορηματικά: «Η θρησκευτική σκέψη υπήρξε το διάπυρο κέντρο της ζωής του Μπαχ. Η μουσική και η θεολογία είναι αδιαχώριστες στο έργο του και συγκλίνουν σε ένα μυστικιστικό επίπεδο». 

Ο Max Reger είπε ότι «Ο Μπαχ είναι η αρχή και το τέλος όλης της Μουσικής», κάτι σαν το Θεό που είναι το άλφα και το ωμέγα, η αρχή και το τέλος. 

Ο Debussy είπε ότι «Ο Μπαχ είναι ένας καλόκαρδος θεός, στον οποίο όλοι οι μουσικοί οφείλουν να προσεύχονται για να ξεφύγουν από τη μετριότητα». 

Δύο ευρωπαίοι μαθηματικοί, χρησιμοποιώντας έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή και τη σχετική θεωρία του μεγάλου εκείνου αυστριακού μαθηματικού Κουρτ Γκέντελ, κατάφεραν να αποδείξουν μαθηματικά την ύπαρξη του Θεού! 

Το κατόρθωμα των δύο Ευρωπαίων μαθηματικών, του Γερμανού Κρίστοφ Μπεντζμίλερ (Christoph Benzmüller) και του Αυστριακού Μπρούνο Βολτσενλόγκελ Παλέο (Bruno Woltzenlogel Paleo), ήταν ότι κατάφεραν να αναπαραστήσουν τα αξιώματα του Γκέντελ και τους συλλογισμούς του με μαθηματικά σύμβολα. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια εξειδικευμένου λογισμικού που χειρίζεται έννοιες λογικής σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, μπόρεσαν αφενός μεν να διαπιστώσουν ότι τα αξιώματα δεν περιέχουν κρυφές αντιφάσεις και αφετέρου να επιβεβαιώσουν την απόδειξη του θεωρήματος. 

Όμως, κι αν ακόμα οι μαθηματικοί με τη λογική αποδεικνύουν ότι υπάρχει Θεός, πρέπει να σκεφτούμε ότι κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας: «Ἄπειρον τό θεῖον καί ἀκατάληπτον· καί τοῦτο μόνον αὐτοῦ καταληπτόν, ἡ ἀπειρία καί ἀκαταληψία». Ο Μπαχ αυτή την απειρία και την ακαταληψία ύμνησε. 

Οπότε επιτρέψτε μου την κατ’ αναλογίαν παράφραση: Άπειρος ο Μπαχ και ακατάληπτος. Και τούτο μόνον καταληπτόν, η απειρία και ακαταληψία αυτού.

Ομιλία κατά την παρουσίαση του βιβλίου της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, J.S.Bach: Ο Μουσικός του Απείρου των εκδόσεων Παπαγρηγορίου-Νάκας. Απολλώνιο Ωδείο, Σάββατο 4 Μαρτίου 2023. 

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ: ΣΠΥΡΟΣ ΣΑΚΚΑΣ - ΜΕΡΟΣ Α' (ΒΙΝΤΕΟ)

ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 

Εκπομπή Πρώτη 

ΣΠΥΡΟΣ ΣΑΚΚΑΣ 

Μέρος Α’ 

Παρουσίαση: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 

Σκηνοθεσία: Γιώργος Αρβανίτης 

Παραγωγή: Καλλιτεχνικό Σύνολο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ 

Στους τίτλους αρχής και τέλους δύο τραγούδια από τους "ΠΑΙΔΕΣ ΕΠΙ ΚΟΛΩΝΩ" του Μάνου Χατζιδάκι: "Βρέχει στο σιδεράδικο" και "Οι Αργοναύτες".

Στην εκπομπή προβάλλεται "Ο μονόλογος της Κασσάνδρας" του Ιάννη Ξενάκη, από την "Ορέστεια", που πρωτοπαρουσιάστηκε από τον Σπύρο Σακκά, για τον οποίο και γράφτηκε. Το σχετικό βίντεο εδώ είναι από συναυλία του 2006. 

Τα μουσικά αποσπάσματα που χρησιμοποιούνται στην εκπομπή αποτελούν ευγενική παραχώρηση του Σπύρου Σακκά.

ΕΝΑ ΜΟΙΡΟΛΟΪ - "ΚΟΜΜΟΣ" ΑΡΧΑΙΑΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΩ

Ο γνωστός φιλόλογος Μανόλης Κ. Χατζηγιακουμής, μας έδωσε πρόσφατα μια πραγματικά συγκλονιστική έκδοση: Αρχειακή Συλλογή 12 ψηφιακών Δίσκων (CD), με τον γενικό τίτλο «Μουσικός Θησαυρός της Κω» (διάρκειας 11 ωρών, 25' και 22"). 

Πρόκειται για μια παλαιά τοπική, και απολύτως προσωπική, ηχογράφηση των ετών 1964-1968. Επί της ουσίας, πρόκειται για επιλογή από ένα πολύ πλουσιότερο ηχογραφημένο υλικό (συνολικής διάρκειας περίπου 30 ωρών). 

Αυτές οι ηχογραφήσεις, που εκδόθηκαν από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων με κατοίκους της Κω, και οι οποίες διασώζουν τον βιωματικό τρόπο εκφοράς της δημοτικής μουσικής της υπαίθρου, είναι πραγματικά ένας Μουσικός, αλλά και φιλολογικός θησαυρός! Αφορά στην ιδιαίτερη πατρίδα του Μ. Χατζηγιακουμή, στην Κω, αλλά αντικατοπτρίζει την Ελλάδα ολάκερη, αφού πρόκειται για μια καταγραφή της φωνητικής προφορικής παράδοσης που δεν υπάρχει πιά...

Επιλέγουμε εδώ - από το cd 3 - και παρουσιάζουμε ένα μοιρολόι σε άντρα και πατέρα που πέθανε νέος. Μοναδικό μνημείο - άκουσμα στη σύνολη εθνική βιβλιογραφία του είδους, το οποίο παραπέμπει απευθείας σε «κομμό» αρχαίας τραγωδίας.

Ποθάνανε πολλοί γιατροί: Ερμηνεύει η Χαριτωμένη Γιαλίζη, το γένος Αριστείδη Ζαμάγια, ετών 40 (Συνοδεύει ψιθυριστά η Στυλιανή Καραθωμά, ετών 40) - Πυλί, Μάιος 1967.

Παραθέτουμε και το κείμενο του μοιρολογιού, όπως το κατέγραψε - από την ηχογράφηση - ο Μανόλης Χατζηγιακουμής. 

Χαριτωμένη Γιαλίζη