ΟΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟΙ "ΠΕΝΤΕ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΓΙΑ ΜΠΟΥΖΟΥΚΙ ΚΑΙ ΠΙΑΝΟ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Το 1984, πριν 40 χρόνια, κυκλοφόρησε από την Columbia μια κασετίνα οκτώ δίσκων βινυλίου, με δέκα έργα του Μάνου Χατζιδάκι που γράφτηκαν από το 1962 μέχρι το 1975. Πρόκειται για τα έργα «Όρνιθες», «Οδός ονείρων», «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Ματωμένος γάμος», «Καπετάν Μιχάλης», «Μυθολογία», «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε», «Αθανασία»  και «Το χαμόγελο της Τζοκόντας». 

Ένα ανέκδοτο έργο του Μάνου Χατζιδάκι, που δεν αναγράφεται στο εξώφυλλο και δισκογραφήθηκε για πρώτη φορά σε αυτή την έκδοση, είναι οι «Πέντε αυτοσχεδιασμοί για μπουζούκι και πιάνο» (πάνω στη σχέση των δύο οργάνων).  

Ένας ευφάνταστος δεκαπεντάλεπτος μουσικός διάλογος, μεταξύ του Μάνου Χατζιδάκι, που έπαιξε πιάνο και του Γιάννη Τσαγκρουνού στο μπουζούκι.  

Ποιος είναι ο Γιάννης Τσαγκρουνός; Κανείς δεν ξέρει... Ένα μπουζούκι ξωτικό...

Οι τίτλοι των πέντε κομματιών είναι οι εξής:

1) Επαφή (με πάθος) 

2) Διάλογος (χωρίς επαφή) 

3) Νυχτερινό (με πολλές κινήσεις των άκρων) 

4) Με φωτιά - με έκταση - με επιμονή 

5) Υγρό είδωλο

Οι «Πέντε αυτοσχεδιασμοί για μπουζούκι και πιάνο»  γράφτηκαν για το μπαλέτο «L’ange heurtebise» (Έργο 29α), μέρος του μπαλέτου Jean Cocteau et la Danse. To L’ Ange Heurtebise είναι ένα μακροσκελές ποίημα του Κοκτώ, γραμμένο το 1925, όπου ο ποιητής εμπλέκεται σε μια βίαιη μάχη μ’ έναν άγγελο, που επανέρχεται τα επόμενα χρόνια συχνά στο έργο του. Το έργο γράφτηκε το 1971 στη Νέα Υόρκη και παρουσιάσθηκε το 1972 στις Βρυξέλλες, σε χορογραφία του Maurice Béjart και διεύθυνση Μάνου Χατζιδάκι, στο πλαίσιο της συνεργασίας του συνθέτη με «Τα Μπαλέτα του 20ου Αιώνα» του Maurice Béjart, που ξεκίνησε το 1965 στις Βρυξέλλες με τους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη. 

Ο Μάνος Χατζιδάκις είπε για το έργο σε μια παρουσίαση στο Τρίτο Πρόγραμμα: 

«Πολλές φορές όταν κουραζόμουν από μια συνομιλία, πρότεινα στους φίλους μου να τους παίξω πιάνο. Μερικές φορές έπαιζα πολύ όμορφα. Έτσι και το ’71 στη Νέα Υόρκη, μου γεννήθηκε η ιδέα να κατευθύνω έναν αυτοσχεδιασμό μ’ ένα μπουζούκι, που προηγουμένως επί ένα μήνα τον έβαλα να ακούει Θεία Λειτουργία.΄Ηταν νέος και το έκανε. Το αποτέλεσμα ήταν εξόχως ενδιαφέρον. Καταλαβαίνετε, βέβαια, πως το μπουζούκι αν δεν προεκταθεί μέσα στο χρόνο και δεν αποκτήσει χαρακτήρα ερμηνευτικού οργάνου, δεν μ’ ενδιαφέρει παρά μόνο ιστορικά. Έτσι όπως παίζεται σήμερα, ιδιαίτερα στον τόπο μας, μου είναι πέρα για πέρα αντιπαθητικό. Αυτοί οι αυτοσχεδιασμοί δημιουργούν προοπτικές, γι’ αυτό και τους συντηρώ».

Μόλις δύο χρόνια μετά, στα 1974, ο Χατζιδάκις εκδίδει "Τα Πέριξ", παλιά, αγαπημένα του ρεμπέτικα με την Βούλα Σαββίδη, σε δική του ενορχήστρωση. 

Ο Χατζιδάκις γράφει στο σημείωμα του δίσκου: "Εδώ ας με συγχωρέσει το όργανο μπουζούκι, που δεν το μεταχειρίζομαι. Έτσι καθώς κατάντησε καλοντυμένο πονηρό, σαν λαϊκός αγαπητικός, δεν είναι σε θέση πια να εκφράσει τα μύρια όσα ακριβά μας κληρονόμησαν οι «άγνωστοι και ανώνυμοι» δάσκαλοι των σεμνών καιρών".

Η σχέση του Χατζιδάκι με το μπουζούκι υπήρξε, τελικά, σχέση πάθους!

Το χρησιμοποίησε σε πολλά τραγούδια του, επιλέγοντας μάλιστα ως σολίστ και τον μαιτρ του είδους, Γιώργο Ζαμπέτα. Άλλωστε το μπουζούκι τον γοήτευσε λόγω των ρεμπέτικων που ανακάλυψε από νέος. Δεν είναι τυχαίο, επίσης, ότι το ενέταξε ως σολιστικό όργανο και στο αυτοβιογραφικό του "Η εποχή της Μελισσάνθης", ενώ δεσπόζει και σε άλλα έργα του. 

Όμως, ενώ έκανε κι ένα "κλασικό" έργο, τους "Πέντε αυτοσχεδιασμούς", συνδυάζοντας πιάνο και μπουζούκι - κάτι αδιανόητο για τους πολλούς - δεν δίστασε να μην το χρησιμοποιήσει στα "Πέριξ", καθώς θεώρησε ότι είχε πια εκφυλιστεί...

Σε κάθε περίπτωση, ο Χατζιδάκις έγραψε εξαιρετικά θέματα για μπουζούκι. 

Οι "Πέντε αυτοσχεδιασμοί για μπουζούκι και πιάνο" αποτελούν την απόλυτη, θα έλεγα, υπέρβαση. Είναι για άλλες σφαίρες...

 

ΑΝΤΟΝ ΜΠΡΟΥΚΝΕΡ: ΔΙΑΚΟΣΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ "ΣΥΝΘΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Διακόσια χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος (στις 4 Σεπτεμβρίου) από την γέννηση του μεγάλου Αυστριακού συνθέτη Άντον Μπρούκνερ (1824 – 1896). 

Ο Άντον Μπρούκνερ ήταν ένας εξαίρετος οργανίστας και ένας σπουδαίος συνθέτης εκκλησιαστικής μουσικής. Από νεαρή ηλικία είχε την ευκαιρία να παίζει σε ένα από τα πλέον αξιόλογα εκκλησιαστικά όργανα της Ευρώπης, που βρισκόταν στο μεγάλο μοναστήρι του Αγ. Φλωριανού κοντά στη γενέτειρά του, το χωριό Ανσφέλντεν της βόρειας Αυστρίας. Με άοκνη μελέτη έγινε ένας πραγματικός βιρτουόζος του οργάνου, με εξαιρετικές ικανότητες στον αυτοσχεδιασμό. 

Ο δοξαστικός ύμνος «Te Deum», θεωρείται από τα κορυφαία του είδους. Σπάνια συνθέτης δοξολόγησε τον Θεό του με τέτοια δύναμη. Γι' αυτό τον είπαν "ο Συνθέτης του Θεού"! Ο Μπρούκνερ ήταν φύση θρησκευτική και γι΄ αυτό η συμφωνία, στην οποία τελικά διέπρεψε, ήταν ένα είδος τελετουργίας. Ο αρμονικός πλούτος της ορχήστρας του Μπρούκνερ, τα σκοτεινά και διαπεραστικά της ηχοχρώματα, η δυναμική και ρωμαλέα έκφραση, οι διαρκείς κορυφώσεις της μουσικής του, όλα αυτά μοιάζουν να ξεφεύγουν απ΄ όλους τους συνηθισμένους περιορισμούς και τείνουν προς το άπειρο. Η μουσική του έχει έναν αυστηρό και εκστατικό χαρακτήρα. Ο Μπρούκνερ συνέλαβε τη συμφωνία ως τελετουργία διαλογισμού. Γι΄ αυτό Μπρούκνερ επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο στο τέλος του 20ου αιώνα, για να συναντηθεί με τον κατακερματισμένο άνθρωπο του καιρού μας και να τον αφυπνίσει. Να του θρυμματίσει τις ψευδαισθήσεις, να τον στρέψει προς το Υψηλό και να τον αφήσει να αντικρύσει μόνος το ψυχρό, εκτυφλωτικό φως του κόσμου.

Η αλήθεια του Μπρούκνερ είναι κεκρυμμένη. Όπως παρατηρεί ο μεγάλος έλληνας μουσικολόγος Θρασύβουλος Γεωργιάδης «ως ρομαντικός ο Μπρούκνερ ξεκινά από το Εγώ, από τον εσωτερικό κόσμο. Αυτό τον οδηγεί στη σύλληψη του λόγου [αναφέρεται στις Λειτουργίες του] πέρα βέβαια από τα όρια της απλής διάθεσης, ωστόσο μόνο ως εσωτερικό βίωμα. Γι΄ αυτό είναι κατανοητό το ότι συχνά χαρακτηρίζεται ως μυστικιστής». Προτιμώ τον όρο «μυστικός». Διότι ο συνθέτης γνωρίζει πολύ καλά την αξία της σιωπής, της παύσης. Συχνά ο Μπρούκνερ σιωπά. Σιωπά για να ακούσει. Γι΄ αυτόν τον μεγάλο «μυστικό» της μουσικής ο μόνος τρόπος για να υποδηλώσει το απροσπέλαστο είναι η παύση. Κατά τον Χάϊντεγγερ, τα μέγιστα αποσιωπά Εκείνος που μπορεί με αυτά που θα πει να αφήσει να φανεί το μη λεχθέν. Ο Μπρούκνερ στην έκτη συμφωνία του χρησιμοποίησε τον φρύγιο τρόπο. Δηλαδή έναν από τους οκτώ τρόπους της Εκκλησιαστικής μουσικής που ανάγονται στην αρχαία Ελλάδα. Ο φρύγιος του Μπρούκνερ είναι «μυστικός». Ο συνθέτης ήθελε να ηχήσει στην έκτη συμφωνία του ένας τόνος μυστικός, προ πολλού ξεχασμένος, ξένος προς το κλίμα της εποχής.

Ο Theodor Adorno προβαίνει σε μία σημαντική παρατήρηση που μας βοηθά να κατανοήσουμε την ιδιαίτερη περίπτωση του Μπρούκνερ: «Η ορχήστρα του Μπρούκνερ δεν θα ήταν αυτό που είναι από καθαρά μουσική άποψη, αν της έλειπε η ποιότητα του περικλείοντος στοιχείου του ηχητικού δάσους, που απλώνεται σαν θόλος γύρω από τον ακροατή». Αυτό το ηχητικό δάσος το ψηλαφούμε στα μονοπάτια της μουσικής γραφής του συνθέτη: τρέμολο, πολυφωνία και ταυτοφωνία, παύση, coda, λαίντλερ (δημοτικός χορός), κοράλ. 

Στο φινάλε της τρίτης συμφωνίας ο Μπρούκνερ υποδηλώνει τη συνύπαρξη των αντιθέτων στη ζωή. Τα έγχορδα παίζουν χαρούμενα μια πόλκα και τα χάλκινα πνευστά ψάλλουν σιγανά ένα πένθιμο κοράλ. «Έτσι είναι η ζωή», είπε. «Η πόλκα συμβολίζει την ευθυμία και την ευφροσύνη του κόσμου, το κοράλ τη θλίψη και τον πόνο».

Η συνθετική πορεία του Άντον Μπρούκνερ ήταν ξεκομμένη από τη μουσική δημιουργία της εποχής του. Έζησε, ουσιαστικά, απομονωμένος στο περιθώριο δημιουργώντας ένα δικό του μουσικό κόσμο, που αρκετές φορές αμφισβητήθηκε από τους συγχρόνους του. Έχιε ξεχωριστό ενδιαφέρον ότι ο μεγάλος συνθέτης Ούγκο Βολφ τοποθετούσε επάξια τον Μπρούκνερ ανάμεσα στον Μπετόβεν και τον Λιστ –και μάλιστα σε μία εποχή που ακόμα η μουσική του ελάχιστα ακουγόταν και ακόμα λιγότερο εκθειαζόταν. 

Όμως σήμερα, στον 21ο αιώνα, 200 χρόνια από τη γέννησή του, τον ανακαλύπτουμε ξανά και ιστάμεθα ενεοί προ του ιλιγγιώδους έργου του. Ένα έργο βαθιάς πνευματικότητας και απόλυτης, θα λέγαμε, μουσικότητας. 

ΓΚΟΥΣΤΑΒ ΜΑΛΕΡ: ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΙΑ ΝΕΚΡΑ ΠΑΙΔΙΑ (Kindertotenlieder)

Ο Γκούσταβ Μάλερ ανήκει στην προσωπική μου μυθολογία. 

Μου τον δίδαξε ο Μάνος Χατζιδάκις. 

Από εκείνον, διευθύνοντας την Ορχήστρα των Χρωμάτων, άκουσα ζωντανά για πρώτη φορά τον κύκλο τραγουδιών του Μάλερ Kindertotenlieder («Τραγούδια για νεκρά παιδιά»). Ήταν 23 Οκτωβρίου 1991 - την ημέρα των γενεθλίων του - στο «Παλλάς» με σολίστ τον βαρύτονο Αντώνη Κοντογεωργίου. 

Ο Μάλερ έγραψε τα τραγούδια αυτά πάνω σε ποιήματα του Friedrich Rückert. Είχαν και οι δύο βιώσει την απώλεια παιδιών τους. 

Ο Μάλερ, με την βαθιά συνείδηση της τραγικότητας της ύπαρξης μας δίνει πέντε αριστουργηματικά lieder, με κοινό σημείο μεταξύ τους τη σχέση τους με το "Φως". Είναι η παραμυθία της μετάβασης από τα λυπηρότερα στα θυμηδέστερα προσδοκία της αντάμωσης. 

Ο ίδιος ο συνθέτης υπογραμμίζει στην αρχή της παρτιτούρας: "Τα πέντε τραγούδια αποτελούν αδιαίρετο σύνολο, για αυτό θα πρέπει να διατηρείται η συνέχεια τους (να αποφεύγονται τυχόν διακοπές, όπως επί παραδείγματι χειροκροτήματα στο τέλος κάθε τραγουδιού)". 

Μελωδική γραμμή, μοτίβα και ρυθμοί υπογραμμίζουν το σπαραγμό και την βαθιά ψυχική καταβύθιση του δημιουργού και την ελπίδα πως τα παιδιά είναι πια ασφαλή από κάθε κίνδυνο και υπό τη θεϊκή σκέπη.

Ερμηνεύει ο μεγάλος Dietrich Fischer-Dieskau. 

Την Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου διευθύνει ο επίσης μεγάλος Karl Böhm. 

Μια ηχογράφηση 61 ετών (17 Μαρτίου 1963). 

Π.Α.Α.

ΜΙΑ ΛΑΪΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΙΚΟΝΑ ΤΩΝ ΘΕΟΠΑΤΟΡΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΘΕΟΠΑΙΔΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΝΑΞΟ

Με αφορμή την σημερινή εορτή των Αγίων Θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννης

Κείμενο – φωτογραφίες: Π. Α. Ανδριόπουλος 

Σε μια όμορφη πλαγιά στη θέση Αργοκοίλι, κοντά στο χωριό Κόρωνος της ορεινής Νάξου, βρίσκεται ένα από τα σπουδαιότερα προσκυνήματα του νησιού, το πανναξιακό προσκύνημα της Παναγίας Αργοκοιλιώτισσας. 

Η ιστορία του σχετίζεται με την ανεύρεση, το 1836, της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας και μίας δεύτερης, της Ζωοδόχου Πηγής, κοντά σε μικρό σπήλαιο που πρέπει να χρησίμευε ως παρατηρητήριο στους βυζαντινούς χρόνους και ήταν διαμορφωμένο με λαξευμένες βαθμίδες. Στον χώρο ανεγέρθηκε αρχικά ένα πρόχειρο μικρό κελί για τη φύλαξη των εικόνων και αργότερα, το 1851, ναός της Παναγίας. 

Μέσα σ’ αυτό το ναό – γιατί έχει ανεγερθεί και άλλος στα χρόνια μας – υπάρχει και μια ιδιαίτερη, λαϊκής τεχνοτροπίας εικόνα. Οι θεοπάτορες Ιωακείμ και Άννα έχοντας ανάμεσά τους την θεόπαιδα Μαριάμ. Η εικόνα στο κάτω μέρος έχει ειλητάριο, στο οποίο αναγράφονται τα ονόματα των δωρητών και του αγιογράφου: «Έργον Αναγνώστου Μαυρομμάτη, 1915. Δαπάνη των εργατών του ορυχείου Παλαιοπύργου» (ακολουθούν ονόματα). 

Για τι είδους ορυχείο πρόκειται; 

Η Κόρωνος, όπου είναι και το παλαιομονάστηρο αυτό της Παναγίας, είναι γνωστή ως το χωριό της σμύριδας, καθώς οι κάτοικοί της έχουν μακρά παράδοση στην εξόρυξη του ιδιαίτερα σκληρού ορυκτού από τα βουνά της ευρύτερης περιοχής. Σώζονται τμήματα του εναέριου συστήματος μεταφοράς της σμύριδας από τα ορυχεία Κορώνου στο λιμάνι φόρτωσης, τη Μουτσούνα. Όταν, λοιπόν, πριν ένα αιώνα, τα ορυχεία ήταν σε οργασμό δουλειάς, φαίνεται πως οι εργάτες του ορυχείου Παλαιοπύργου αποφάσισαν να αφιερώσουν μια εικόνα της Παναγίας με τους γονείς της στο μοναστήρι της Αργοκοιλιώτισσας, που είναι κοντά στα ορυχεία. 

Η εικόνα αποπνέει τρυφερότητα και λαϊκή θρησκευτικότητα.

«Ἔνδοξοι, δαφνοστεφεῖς, καταραμένοι»

Δρ Μαρία Χατζηαποστόλου 

Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ.

«Ὅλοι αὐτοὶ ἁγίασαν. / Λάμπουν σ’ αὐτὲς τὶς μαγικὲς φωτογραφίες. / Λάμπουν ἀκόμη στὰ παλιὰ θεατρικὰ προγράμματα. / Χείλη καὶ δόντια καὶ μαλλιά, καπέλα καὶ κοσμήματα / γένεια, μουστάκια καὶ γραβάτες / μέχρι τὸν Κάτω Κόσμο λάμπουν». 

Μάνος Ελευθερίου, Θεατρικὰ προγράμματα. 

Έξω βρέχει… Οι σταγόνες της βροχής γεννούν σκέψεις στο μυαλό που προκαλούν της σιγουριάς τη βεβαιότητα πως συναντούν τις σκέψεις άλλων ανθρώπων που αγρυπνούν κι εκείνοι. Ρόλοι θρυλικοί, φωνές βαθιές και βλέμματα ζεστασιάς. Και μετά οι αβάσταχτες απώλειες. Μηνάς Χατζησάββας, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Γιάννης Φέρτης και τώρα ο Δάνης Κατρανίδης. Ο εμβληματικός compère στην ταινία: «Το κορίτσι του Καμπαρέ» (1979) που βασίστηκε στο θρυλικό “Cabaret” (1972), μία ιστορία αντίστασης που μας μεταφέρει στο –υπό τη σκιά του ναζιστικού εφιάλτη– Βερολίνο του 1930 δεν μένει πια εδώ. Ο Αιμίλιος το μήλο της παιδικής μας ηλικίας από τη «Φρουτοπία» ταξιδεύει πια στη δική του ουτοπία. Ἀλλὰ τὰ βράδια τί ὄμορφα / ποῦ μυρίζει ἡ γῆ... 

Για τον Μάνο Ελευθερίου που από νεαρή ηλικία εισήλθε στο θέατρο και παρέμεινε εκεί πιστός μέχρι το τέλος, σαν ακούραστος ασκητής, διοχετεύοντας όλη την αγάπη του και την ενέργεια, η θεατρική διάσταση υπήρξε για εκείνον καταφυγή και θεία δωρεά ελευθερίας. Μέσα στο σύμπαν του Ελευθερίου όλος ο κόσμος μοιάζει με θέατρο, μέσα στο οποίο ο συγγραφέας σεργιανά, εκπληρώνοντας επιτέλους το μεγάλο του όνειρο, να γράψει θεατρικό έργο, σκηνοθετώντας τη ζωή του, διαδραματίζοντας τον δικό του ρόλο και τολμώντας να ζήσει ό,τι μυστικά ονειρεύτηκε και δεν θα ήταν δυνατόν να βιώσει στην αντικειμενική πραγματικότητα: 

Μες στο θέατρο του κόσμου τριγυρνώ / μ’ ένα ρόλο που κι εγώ τον συντηρώ / και μια σχέση εκ των προτέρων που ξοδεύεται. / Στο μυαλό μου ζω εκείνα που ζητώ / κι όσα δίνει η φαντασία στο πιοτό / κι ό,τι μες στον κόσμο αυτόν απαγορεύεται. 

Ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια. 

"ΠΑΝΤΑΝΑΣΣΑ ΠΑΝΥΜΝΗΤΕ" ΤΟΥ ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΣΙΝΑΪΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Καλοφωνικός Ειρμός Παντάνασσα Πανύμνητε, ηχ δ΄ Μελετίου Σιναϊτου του Παλαιού. 

Ψάλλει ο Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς (1915-2008). 

Από το 8ο cd του σώματος "Καλοφωνικοί Ειρμοί" της σειράς ΜΝΗΜΕΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ που επιμελήθηκε ο Μανόλης Χατζηγιακουμής (Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων). 

Ο ειρμός ως κείμενο είναι το παλαιό αυτοσχέδιο 15σύλλαβο Θεοτοκίο:

"Παντάνασσα πανύμνητε, παρθενομήτορ Κόρη, εμών ρημάτων άκουσον και πρόσχες μου τοις λόγοις, ιδέ δακρύων σταλαγμούς, ιδέ ψυχής την λύπην, ιδέ και μη παρίδης με δέσποινα Θεοτόκε".

Ο Μανόλης Χατζηγιακουμής σημειώνει για την ερμηνεία του Δεσπότη στον ειρμό αυτό:

"Η ερμηνεία του Σεβασμιοτάτου προβάλλει πολύ ενδιαφέρουσα, καθώς πρόκειται για μέλη χωρίς προφορική ερμηνευτική παράδοση. Η αρμόζουσα χρονική αγωγή, το ασματικό ύφος, η εγκρατής και πεποικιλμένη διατύπωση, αποδίδουν πράγματι, με ξεχωριστή έμφαση, τον ουσιαστικό και ικετευτικό χαρακτήρα του ειρμού. Ερμηνευτική προσέγγιση η οποία στηρίζεται, αναμφισβήτητα, στην αυθόρμητη και οικεία ιστορική μουσική αίσθηση". 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΦΙΛΟΣΟΦΟ ΝΙΚΟΛΑΪ ΜΠΕΡΝΤΙΑΕΦ ΑΠΟ ΤΟ «ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ»

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), διοργανώνει ένα αφιέρωμα στον ρώσο θρησκειοφιλόσοφο Νικολάι Μπερντιάεφ (1874-1948), με αφορμή την επέτειο των 150 χρόνων από τη γέννησή του. 

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 19 Οκτωβρίου 2024 και ώρα 18.30 στο Πνευματικό Κέντρο της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού (Χρυσοστόμου Σμύρνης 22). 

Ομιλητές: 

Γιώργος Κρανιδιώτης, ιατρός, πτυχιούχος φιλοσοφίας, με θέμα: «Η κοινωνική φιλοσοφία του Νικολάι Μπερντιάγιεφ». 

Δημήτρης Μπαλτάς, δρ φιλοσοφίας, με θέμα «Ο Νικολάι Μπερντιάγιεφ ως ιστορικός της φιλοσοφίας». 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, θεολόγος, με θέμα: «Οι μεταφράσεις έργων του Νικολάι Μπερντιάεφ από τον Μητροπολίτη Σάμου Ειρηναίο Παπαμιχαήλ (1878-1963)». 

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον», στα 20 χρόνια συνεχούς παρουσίας του (2004-2024), έχει παρουσιάσει, μεταξύ πολλών άλλων, και αφιερώματα σε μορφές και θέματα του ρωσικού πολιτισμού: Αντρέι Ταρκόφσκι, Ντμίτρι Σοστακόβιτς, Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, ο Μάνος Χατζιδάκις και ρώσοι συνθέτες. 

Αφίσα εκδήλωσης: Ιωάννης – Πορφύριος Καποδίστριας.

Ο Διονύσης Σκλήρης που υπεραμύνεται της ρωσοκίνητης Ουκρανικής Εκκλησίας

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Διονύσιος Σκλήρης, που έχει σπουδάσει Φιλολογία, Φιλοσοφία, Θεολογία και Ιστορία στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου και Παρισίων, δημοσίευσε ένα ακόμη άρθρο στο site Κοσμοδρόμιο, υπεραμυνόμενος, για άλλη μια φορά, της κατ’ αυτόν «παραδοσιακής» Ουκρανικής Εκκλησίας υπό τον μητροπολίτη Ονούφριο. 

Τώρα, το αφήγημα του είναι οι «διεθνείς αντιδράσεις για την απαγόρευση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». 

Αυτές οι «διεθνείς αντιδράσεις» είναι, φυσικά, οι απολύτως προβλέψιμες: των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων, Αντιοχείας και Σερβίας, που είναι σταθερά «Ονουφριακές» Εκκλησίες και δεν αναγνωρίζουν την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας. Η αντίδραση του Πάπα Φραγκίσκου και του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών είναι η αναμενόμενη, επίσης, μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, που δεν μπορεί να δεχθεί – και σωστά – την «απαγόρευση» μιας Εκκλησίας. 

Ο Διονύσης Σκλήρης, όμως, δεν λέει πουθενά ότι υπάρχει ρωσική εισβολή στην Ουκρανία επί 2,5 χρόνια και ότι ο νόμος που ψηφίστηκε από το Ουκρανικό Κοινοβούλιο «περί πνευματικής ανεξαρτησίας της Ουκρανίας», αποβλέπει ακριβώς στην απεξάρτηση από κάθε ρωσική «πνευματική» επιβολή. Γράφει – σκοπίμως; - σα να μην υπάρχει πόλεμος και άρα η επιτιθέμενη Ρωσία μπορεί να έχει κανονικά τον δικό της εκκλησιαστικό χώρο μέσω της Εκκλησίας του Ονουφρίου. 

Γράφει ο Διονύσης Σκλήρης: «Υπάρχει βεβαίως το εκκλησιαστικό κανονικό ζήτημα για το ποια από τις δύο Εκκλησίες [Ονουφρίου ή η Αυτοκέφαλη] είναι η αυθεντική». Επειδή ο ίδιος θεωρεί ως «παραδοσιακή» του Ονουφρίου, μήπως θα μπορούσε να μας απαντήσει ποια είναι η εκκλησιολογική αναφορά του Ονουφρίου; Μήπως στη Μόσχα, από την οποία έχει τάχα και ανεξαρτητοποιηθεί, κατά δήλωσή του; Ποιον, αλήθεια, μνημονεύει, ο Ονούφριος κατά την Θ. Λειτουργία; Μου φαίνεται πως ο Διονύσης Σκλήρης συντάσσεται με τον εν Ζαπορίζιε Λουκά του Ονουφρίου, ο οποίος ήταν κατηγορηματικός: «Η ένταξη στους σχισματικούς, στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ή η αυτοανακήρυξη αυτοκεφαλίας θα ήταν καταστροφική». 

Γι’ αυτό και ο Ονούφριος απέρριψε την έκκληση του Μητροπολίτου Κιέβου και πάσης Ουκρανίας κ. Επιφανίου για διάλογο. Δεν θέλει, δεν αντέχει, δεν τον μπορεί τον διάλογο. Όπως, άλλωστε, και ο Διονύσης Σκλήρης, τον οποίον καλώ σε δημόσιο διάλογο για το θέμα, για να μη τα λέμε μέσω …πληκτρολογίων. Τον περιμένω! 

Δεν μας λέει ο Διονύσης Σκλήρης πόσες χιλιάδες ενορίες του Ονουφρίου προσχώρησαν οικειοθελώς στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας. Δεν πιστεύω πως δεν γνωρίζει. Κάποια εντελώς μεμονωμένα περιστατικά που ίσως εξετράπησαν, δεν συγκροτούν την «βία» που θέλει να μας παρουσιάσει ο Δ. Σκλήρης και οι ομόφρονές του (Ορθόδοξος Τύπος και παρόμοιοι). 

Από την άλλη ο Δ. Σκλήρης κλείνει ερμητικά τα μάτια του μπροστά στο ολοκληρωτικό ρωσικό καθεστώς του Πατριαρχείου Μόσχας, που καθαιρεί και «εξαφανίζει» τα μέχρι χθες πρωτοπαλίκαρά του στο Ουκρανικό, τον πρ. Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνα, τον πρ. Κλιν Λεωνίδα και απλούς ρώσους ιερείς, οι οποίοι τολμούν να προσεύχονται υπέρ της ειρήνης και όχι υπέρ της «νίκης» του ρώσου εισβολέα.

Αυτόν τον εισβολέα δεν τον αποκηρύσσει η Εκκλησία του Ονουφρίου, αλλά ούτε και ο Δ. Σκλήρης, αφού ευθύνονται άλλοι για την εισβολή στην Ουκρανία: Οι Αμερικάνοι, η Ευρώπη, ο Ζελένσκι, το Οικουμενικό Πατριαρχείο (sic) και άλλες «σκοτεινές δυνάμεις», πάντως όχι η «Αγία Ρωσία». 

Αυτές οι δυνάμεις είναι οι «ολοκληρωτικές» και η Ρωσία «ο ορισμός της δημοκρατίας»! 

Αν δεν το έχει συνειδητοποιήσει ο Δ. Σκλήρης, ας αρχίσει να το μαθαίνει: Ποιοι ψήφισαν μαζικά Ζελένσκι στις προηγούμενες εκλογές στην Ουκρανία, προκειμένου να μην βγει ο Ποροσένκο που έφερε την Αυτοκεφαλία; Μα οι Ονουφριακοί! Είχαν επενδύσει στον Ζελένσκι! Τώρα, δημοκρατικά, ας γευτούν τα αποτελέσματα της επιλογής τους. Και πολύ ανεκτικός είναι μαζί τους ο Ζελένσκι σε καιρό πολέμου! Ο ομόφρων του Δ. Σκλήρη, Πατριάρχης Σερβίας Πορφύριος, μίλησε για «ολοκληρωτικό, εγκληματικό καθεστώς- μαριονέτα φασιστικής σύλληψης». Όμως, αυτό το καθεστώς στήριξε αρχικά ο εκλεκτός του Ονούφριος. Ας αναρωτηθεί τι άλλαξε… 

Ας δει, ακόμα, ο Δ. Σκλήρης, τι συμβαίνει από εκκλησιαστικής πλευράς, τώρα που μιλάμε, στην Εσθονία, την Λιθουανία, την Μολδαβία. Εκεί που το αίτημα για αποκοπή, με κάθε τρόπο, από το Πατριαρχείο Μόσχας είναι ισχυρό. Και εκεί «διώξεις» και «ολοκληρωτισμός»; Αλλά εκεί δεν υπάρχουν «διεθνείς αντιδράσεις». Μόνο οι λυσσαλέες της Μόσχας, που δεν μπορεί να χωνέψει ότι χάνει καθημερινά την «πνευματική» της κυριαρχία. 

Φυσικά η εισβολή του Πατριαρχείου Μόσχας στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής δεν ενδιαφέρει τον εραστή της «Αγίας Ρωσίας» Διονύση Σκλήρη. Αυτή, υποθέτω, είναι και απολύτως «κανονική» γι’ αυτόν. Ας μας ορίσει την «κανονικότητα» και βλέπουμε… Μέχρι τότε μπορεί να γράφει ανενόχλητος πομφόλυγες περί «ρωμαϊκών διωγμών». Φαίνεται πως έχει ισχυρή αίσθηση της ιστορίας και αποφαίνεται ex cathedra.

Ο Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΥ ΜΑΡΤΥΡΟΣ ΒΑΒΥΛΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο ιερομάρτυς Βαβύλας, επίσκοπος Αντιοχείας, του οποίου η Εκκλησία γιορτάζει τη μνήμη στις 4 Σεπτεμβρίου, μαρτύρησε επί βασιλείας του αυτοκράτορα Νουμεριανού (3ος αι.) και ετάφη στην πόλη της Αντιοχείας. 

Για τον βίο του και το μαρτύριο του, έγραψε δύο ομιλίες ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, γεγονός που αποδεικνύει την τιμή που απολάμβανε ο άγιος αυτός στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. 

Στις μέρες μας ο άγιος Βαβύλας δεν είναι ευρύτερα γνωστός στους πιστούς. Κάποιοι …υποψιασμένοι τον γνώρισαν από ένα ποίημα του Καβάφη, ο οποίος αποδίδει στον άγιο την αρχαία του αίγλη: «ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα, ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας». 

Ο ποιητής Κ.Π. Καβάφης λίγους μήνες πριν πεθάνει, συγκεκριμένα μεταξύ Νοεμβρίου 1932 και Απριλίου 1933 (πέθανε στις 29 Απριλίου 1933, ημέρα των γενεθλίων του) έγραψε το τελευταίο ποίημα της ζωής του, το οποίο δεν πρόλαβε να το δημοσιεύσει σε μονόφυλλο, όπως συνήθιζε, με τον τίτλο "Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας". 

Μία παρατήρηση εδώ που χρήζει ιδιαίτερης ανάλυσης: Η Αντιόχεια είναι η πόλη του Καβάφη! Έχει αφιερώσει σ' αυτήν την σημαντική πόλη αρκετά ποιήματα, παρ' ότι δεν πήγε ποτέ! 

Είχε, όμως, κατανοήσει την ξεχωριστή ιστορική θέση της ανά τους αιώνες. Είναι γι' αυτόν "η μοιραία πόλις", η πόλη με τον "περιλάλητο βίο", είναι η "περιώνυμος Αντιόχεια", η "παλαιόθεν ελληνίς". 

Οι αναφορές στην γενέθλια πόλη, την Αλεξάνδρεια, είναι πολύ λίγες σε σχέση με την Αντιόχεια. 

Το τελευταίο ποίημα του Αλεξανδρινού αναφέρεται σε ιστορικό περιστατικό του 362 μ.Χ., όπως μας το παραδίδουν εκκλησιαστικοί ιστορικοί (όπως ο Σωκράτης) του 4ου μ.Χ. αιώνα. Ο Ιουλιανός επισκέπτεται την Αντιόχεια ως αυτοκράτωρ, όταν μαθαίνει πως οι ιερείς του Απόλλωνα δεν θέλουν να δώσουν χρησμό, γιατί εκεί κοντά στο άλσος της Δάφνης, προάστιο της Αντιόχειας, ήταν θαμμένος ο μάρτυρας και επίσκοπος της Αντιόχειας Βαβύλας. Εκνευρισμένος ο Ιουλιανός διατάζει να μεταφέρουν οπωσδήποτε σε άλλο μέρος το λείψανό του. Πραγματικά οι χριστιανοί μεταφέρουν αλλού το λείψανο του μάρτυρα Βαβύλα. Όμως μέσα στη δίνη εκείνων των γεγονότων συνέβη κάτι αναπάντεχο: ξέσπασε μία μεγάλη φωτιά. Ο Ιουλιανός διέδωσε πως οι χριστιανοί έβαλαν τη φωτιά όμως ο Καβάφης παίρνει το μέρος των χριστιανών: «Aς πάει να λέει. / Δεν αποδείχθηκε· ας πάει να λέει. / Το ουσιώδες είναι που έσκασε».

Αξίζει εδώ να δούμε τι λέει για το ποίημα ο Γιώργος Σεφέρης. 

Στη διαμάχη Ιουλιανού-Βαβύλα, όπως τη χαρακτηρίζει ο Γιώργος Σεφέρης, ο νομπελίστας παρατηρεί πως ο Καβάφης τάσσεται αναμφισβήτητα με τον Βαβύλα (Σεφέρης, Γ. Δοκιμές. Τόμος Α΄. Αθήνα: Ίκαρος, σ. 456.). Όμως γιατί ο Σεφέρης υποστηρίζει την άποψη πως ο Αλεξανδρινός θεωρεί τον Βαβύλα δικό του; Η απάντηση του είναι ξεκάθαρη. Το λείψανο του μάρτυρα Βαβύλα του θυμίζει έντονα την τραγική κατάληξη της ζωής που δεν είναι άλλη από το θάνατο. Οι στίχοι Τὸ πήραμε, τὸ πήγαμε τὸ ἅγιο λείψανον ἀλλοῦ· /Τὸ πήραμε, τὸ πήγαμε ἐν ἀγάπη κ’ ἐν τιμῆ είναι για τον Σεφέρη «οι μόνοι μη ειρωνικοί μέσα σε τούτο το ποίημα· οι μόνοι ατόφια συγκινημένοι, οι στίχοι που μιλούν για το λείψανο του “θαυμαστού”, του “καλλίνικου” Βαβύλα· γι’ αυτόν που “αινίττονταν ο ψευτοθεός”, ο αντίπαλος… τώρα απόμεινε ένα λείψανο (ενν. ο Βαβύλας) που το ’παιρναν και το πήγαιναν αλλού. Συλλογιζόμουν» γράφει ο Σεφέρης «τον τελευταίο καιρό του Καβάφη καθώς τριγύριζε από εξάντληση σε εξάντληση, ή από νοσοκομείο σε νοσοκομείο· όχι πια ένα γερασμένο σώμα, αλλά ένα λείψανο, ένας Βαβύλας. Κανείς δεν ξέρει με τι παράξενα αποθέματα μέσα στο θάλαμο ή έξω από το κατώφλι της συνείδησης γίνεται ένα ποίημα».

Άρα μόνο με αυτήν τη συμφωνία κατά τον Γιώργο Σεφέρη ο Καβάφης τάσσεται με το μέρος του Βαβύλα. Με τη συμφωνία ότι θα βρει μία ακόμα αφορμή, μοιραία την τελευταία της ζωής του, για να μιλήσει για την φθαρτότητα και την ματαιότητα της ζωής. 

Ο Καβάφης γράφει το τελευταίο του ποίημα για τόπους και πρόσωπα αγαπημένα που ποτέ δεν είδε και δεν γνώρισε. Η Αντιόχεια τον συνέχει, αλλά δεν την επισκέφθηκε ποτέ. Ο Ιουλιανός, ως ιστορική μορφή τον απασχολεί πάντα, αλλά πάντα σε σχέση με τους χριστιανούς! Ο άγιος Βαβύλας ήταν και γι’ αυτόν άγνωστος, αλλά έγινε τόσο οικείος ως υπόθεση του ποιήματός του. Ενός ποιήματος που μοιάζει με θεατρική παράσταση, με αναφορά στο πρώιμο Βυζάντιο. 

Κι εδώ θυμάμαι τον Γ.Π. Σαββίδη: «... νομίζω πως δεν χωρεί πια καμιά επιφύλαξη και πως είμαστε υποχρεωμένοι να διαβάζουμε με αναδρομικό χριστιανικό φωτισμό κάθε ποίημα του Καβάφη που έχει σχέση με τη θρησκεία, παγανιστική είτε Χριστιανική» (Μικρά Καβαφικά. Αθήνα: Ερμής, 1985).
Ο Καβάφης ήξερε πολλά… Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας όπου τριγυρνούσε, λίγο πριν ξεψυχήσει… 

Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας 

Σαστίσαμε στην Aντιόχειαν όταν μάθαμε 

τα νέα καμώματα του Ιουλιανού.

Ο Aπόλλων εξηγήθηκε με λόγου του, στην Δάφνη! 

Χρησμό δεν ήθελε να δώσει (σκοτισθήκαμε!), 

σκοπό δεν τόχε να μιλήσει μαντικώς, αν πρώτα 

δεν καθαρίζονταν το εν Δάφνη τέμενός του. 

Τον ενοχλούσαν, δήλωσεν, οι γειτονεύοντες νεκροί. 

Στην Δάφνη βρίσκονταν τάφοι πολλοί.— 

Ένας απ’ τους εκεί ενταφιασμένους 

ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα, 

ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας. 

Aυτόν αινίττονταν, αυτόν φοβούνταν ο ψευτοθεός. 

Όσο τον ένοιωθε κοντά δεν κόταε 

να βγάλει τους χρησμούς του• τσιμουδιά. 

(Τους τρέμουνε τους μάρτυράς μας οι ψευτοθεοί.) 

Aνασκουμπώθηκεν ο ανόσιος Ιουλιανός, 

νεύριασε και ξεφώνιζε: «Σηκώστε, μεταφέρτε τον, 

βγάλτε τον τούτον τον Βαβύλα αμέσως. 

Aκούς εκεί; Ο Aπόλλων ενοχλείται. 

Σηκώστε τον, αρπάξτε τον ευθύς. 

Ξεθάψτε τον, πάρτε τον όπου θέτε. 

Βγάλτε τον, διώξτε τον. Παίζουμε τώρα; 

Ο Aπόλλων είπε να καθαρισθεί το τέμενος.» 

Το πήραμε, το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού• 

το πήραμε, το πήγαμε εν αγάπη κ’ εν τιμή. 

Κι ωραία τωόντι πρόκοψε το τέμενος. 

Δεν άργησε καθόλου, και φωτιά 

μεγάλη κόρωσε: μια φοβερή φωτιά: 

και κάηκε και το τέμενος κι ο Aπόλλων. 

Στάχτη το είδωλο• για σάρωμα, με τα σκουπίδια. 

Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδοσε— 

τι άλλο θα έκαμνε— πως η φωτιά ήταν βαλτή 

από τους Χριστιανούς εμάς. Aς πάει να λέει. 

Δεν αποδείχθηκε• ας πάει να λέει. 

Το ουσιώδες είναι που έσκασε.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΝΙΚΟ ΣΚΑΛΚΩΤΑ ΑΠΟ ΤΟ "ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ"

Το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» (υπεύθυνος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στον μεγάλο έλληνα συνθέτη Νίκο Σκαλκώτα, με αφορμή την επέτειο των 120 χρόνων από τη γέννηση του και τα 75 χρόνια από το θάνατό του. 

Το αφιέρωμα, που περιλαμβάνει ομιλίες και μουσικό μέρος, θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 30 Σεπτεμβρίου 2024, και ώρα 7 μ.μ., στην Αίθουσα Διδασκαλίας Μουσικής Βιβλιοθήκης του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Η μουσικολόγος και επί σειρά ετών διατελέσασα Διευθύντρια της Μουσικής Βιβλιοθήκης, Στεφανία Μεράκου, θα ομιλήσει με θέμα: "Ν. Σκαλκώτας, Μ. Θεοδωράκης, Μ. Σκουλούδης". 

Η Στεφανία Μεράκου θα αναφερθεί στη γνωριμία, τις επαγγελματικές και προσωπικές σχέσεις των τριών συνθετών, στα μέσα του 20ού αιώνα, με αφορμή ένα χειρόγραφο στο Αρχείο Μίκη Θεοδωράκη, που φυλάσσεται στο Αρχείο Ελληνικής Μουσικής της Μουσικής Βιβλιοθήκης. 

Ο μουσικολόγος Κωστής Δεμερτζής θα αναπτύξει το θέμα: «Ο Νίκος Σκαλκώτας και ο Μανώλης Σκουλούδης στη Θυσία του Αβραάμ: ανακοίνωση ενός λανθάνοντος Σκαλκωτικού χειρογράφου για πιάνο, που βρέθηκε στο αρχείο του Μίκη Θεοδωράκη». 

Για το θέμα αυτό σημειώνει ο Κ. Δεμερτζής: 

«Στο αρχείο του Μίκη Θεοδωράκη εντόπισε ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος μία δέσμη μουσικών χειρογράφων. Κάποιες σελίδες από τα χειρόγραφα αυτά περιλαμβάνουν μουσική του Μανώλη Σκουλούδη. Όμως, στην δέσμη περιλαμβάνονται και δύο χειρόγραφα του Νίκου Σκαλκώτα, με αντίστοιχα κομμάτια για πιάνο: μία Φούγκα, και ένα Λάργκο. Παρ’ ό,τι η Φούγκα του Σκαλκώτα είναι επεξεργασία μιας φούγκας του Σκουλούδη (που βρίσκεται στην ίδια δέσμη χειρογράφων) και το Λάργκο στηρίζεται, χαλαρά, σ’ ένα θέμα του Σκουλούδη, πρόκειται για δύο πρωτότυπα έργα, τα οποία ο Σκαλκώτας συνέθεσε το 1933, αμέσως με τον γυρισμό του στην Ελλάδα, για βιοπορισμό, βοηθώντας, ταυτόχρονα, και την δουλειά του φίλου του Μανώλη Σκουλούδη, ο οποίος είχε αναλάβει τη μουσική επένδυση της παράστασης του «Εθνικού Θεάτρου» εκείνης της περιόδου, με το παραδοσιακό έργο της Κρητικής σχολής, «Η Θυσία του Αβραάμ». 

Αντικείμενο της παρουσίασης θα είναι η εκτέλεση και η ανάλυση των δύο αυτών, άγνωστων στις νεότερες εποχές, Σκαλκωτικών πιανιστικών έργων, η αντιπαραβολή τους με το υλικό του Σκουλούδη στο οποίο στηρίχτηκαν, κάποια πραγματολογικά – και κάποιες επισημάνσεις κενών στη γνώση μας – όσον αφορά τον τρόπο που μπορεί αυτή η μουσική να ενσωματώθηκε στην παράσταση της «Θυσίας του Αβραάμ», αλλά και οι πιθανές συσχετίσεις της δουλειάς αυτής του Σκαλκώτα με το μουσική του άρθρο «πώς θα γράψουμε για το θέατρο». 

Ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος θα ομιλήσει με θέμα: «Ο Νίκος Σκαλκώτας του Μάνου Χατζιδάκι».

Ο ομιλητής θα αναφερθεί σε κείμενο του μουσικοκριτικού Μ. Χατζιδάκι για συναυλία με έργα του Ν. Σκαλκώτα (1950), που έφερε στο φως ο δημοσιογράφος και ερευνητής Γιώργος Αλλαμανής, αλλά και στις «εσωτερικές» συνδέσεις των δύο συνθετών (ρεμπέτικο, συνύπαρξη στην δισκογραφία κ.α.). 

Στο μουσικό μέρος, θα παρουσιαστούν οι συνθέσεις του Κωστή Δεμερτζή: 

«Το Μπαλκόνι», τραγούδι σε στίχους Γιάννη Σκαρίμπα (εκδοχή για φωνή και πιάνο). 

Δύο Καφκικά Σκίτσα για υψίφωνο και πιάνο: 

- «Ποτέ δεν έμαθα τον κανόνα» 

- «Το κακό που σε περιβάλλει» 

Τα Καφκικά Σκίτσα παρουσιάζονται με αφορμή, φέτος, τα 100 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου συγγραφέα Φραντς Κάφκα (1883-1924). 

Επίσης, τα ακόλουθα έργα του Νίκου Σκαλκώτα: 

«Ενύχτωσε ποιόνε θα ιδώ», Ρουμελιώτικο δημοτικό τραγούδι (για φωνή και πιάνο) 

«Το τραγούδι του Κλείδωνα» (για γυναικείες φωνές – εδώ παρουσιάζεται για σόλο φωνή) 

15 Μικρές Παραλλαγές, για πιάνο 

Κοντσερτίνο για όμποε και πιάνο. 

Ερμηνεύουν: 

Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι 

Ισιδώρα Κοψιδά, όμποε 

Μάριος Καζάς, πιάνο 

Παραγωγή: Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» 

Είσοδος ελεύθερη

Αφίσα - artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας. 

Από το Αρχείο Σκαλκώτα στην Μουσική Βιβλιοθήκη του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής 

Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΘΟΛΟΓΕΙ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σήμερα, 2 Σεπτεμβρίου 2024, τρία χρόνια μετά την αναχώρηση του Μέγα Μίκη, θυμόμαστε έντονα τον ποιητή Θεοδωράκη. Έτσι κι αλλιώς έφτιαξε με τη ζωή του ολάκερη την δική του Μουσική Ποιητική.  Με λογισμό και μ' όνειρο! Άλλωστε ο ίδιος, με το ψευδώνυμο Ντίνος Μάης, εξέδωσε την πρώτη ποιητική του συλλογή στην Τρίπολη το 1939, με τον τίτλο ΣΙΑΟ. Σε ηλικία μόλις δεκατεσσάρων ετών!

Τα επιλεγόμενα του μικρού βιβλίου έγραψε ο Φοίβος Γενάρης, ψευδώνυμο του συμμαθητή και φίλου του Θεοδωράκη, Γρηγόρη Κωνσταντινόπουλου. Ήταν η ίδια εποχή που ο έφηβος Μίκης μελοποιούσε τους έλληνες ποιητές του καιρού του. Αυτό που σήμερα λέμε "Τα παιδικά τραγούδια" του Μίκη Θεοδωράκη. 

Η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου είναι γνωστό πως έχει ασχοληθεί και με την επιμέλεια εκδόσεων. Πρωτίστως του μεγάλου μας ποιητή Οδυσσέα Ελύτη, του οποίου άλλωστε και το έργο διαχειρίζεται ως πνευματική κληρονόμος. Έχει, όμως, επιμεληθεί και άλλες, σημαντικές εκδόσεις. 

Η Ιουλίτα Ηλιοπούλου αναμφισβήτητα διαθέτει πρώτα – πρώτα οξυμένο γλωσσικό αισθητήριο, κι αυτό είναι ο μεγάλος οδηγός στην επιμέλεια των κειμένων. Κι ακόμα, από την ευρύτατη απήχηση των εκδόσεων που έχει επιμεληθεί, κυρίως του Ελύτη, φαίνεται πως πετυχαίνει να κινητοποιήσει όλους τους συντελεστές μιας έκδοσης, από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο, ώστε να δώσουν τον καλύτερό τους εαυτό. 

Πριν 24 χρόνια επιμελήθηκε μία ανθολογία των ποιημάτων του Μίκη Θεοδωράκη, η οποία εκδόθηκε από τις εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη (Αθήνα 2000). 

Από τις εκδόσεις Ιανός έχουμε την επανέκδοση (2019) της Θεοδωρακικής αυτής ποιητικής ανθολογίας, που καλύπτει μια ολόκληρη πεντηκονταετία. Ο τίτλος του βιβλίου είναι στίχος από ποίημα του Θεοδωράκη: «Να μαγευτώ και να μεθύσω/ τις σιωπηλές ακούγοντας φωνές των ουρανών». Το έργο του εξώφυλλου είναι της Έφης Ξένου. Τα χειρόγραφα και τα σχέδια που περιλαμβάνονται στην έκδοση προέρχονται από το Αρχείο Μίκη Θεοδωράκη, το οποίο βρίσκεται στη Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής». 

Στην εξαιρετική εισαγωγή της η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, με τίτλο «Με μελωδίες από σιωπή», προτάσσει ως μότο τη δήλωση του Θεοδωράκη: «Δεν είμαι ποιητής, όμως όταν οι στίχοι άρχισαν να σφυροκοπούν το μυαλό μου, ένιωσα πόσο οι λέξεις μπορεί να ντυθούν στο αίμα, πόσο μπορούν να με λυτρώσουν…». 

Η Ιουλίτα Ηλιοπούλου αμέσως μας τοποθετεί τον μέγα Μίκη: «Δημόσιος ο ίδιος ως σύμβολο, ως κοινός τόπος αναφοράς, ως κομβικό σημείο που πάνω του τέμνονται οι πολλοί δρόμοι της σύγχρονης ιστορίας, της τέχνης, της ανθρώπινης περιπέτειας, καταφέρνει ωστόσο να παραμένει ο μοναχικός ιδιώτης ενός γλαυκού ουρανού που με την αυθορμησία παιδιού ονομάζει τα πράγματα κι αυτά τον ακολουθούν στο παιχνίδι τής κάθε λεπτού δημιουργίας». 

Η Ιουλίτα Ηλιοπούλου στην εισαγωγή της σημειώνει μεταξύ άλλων: "Ο Θεοδωράκης ξέρει ν' ανασύρει απ' την κάθε στιγμή έναν χρόνο απόλυτο, όλο δικό του, κι ας τον κλέβουν οι εκάστοτε εξουσίες, κι ας τον τεμαχίζει η γύρω πραγματικότητα, αυτός μπορεί να τον αποκαθιστά αυτούσιο μέσα στον νού του, να τον ακεραιώνει μέσα στο δυνατό κόκκινο χρώμα που έχουν τα γεράνια στη γλάστρα του. …Στα ποιήματά του έρχεται ίσαμε την κόλλα του χαρτιού του, ανεπιτήδευτος, απλός, έχοντας προς στιγμήν λησμονήσει την οικείωσή του με την κορυφαία στιγμή αυτής της τέχνης. Έρχεται με την αμεσότητα σχεδόν λαϊκού ποιητή, που, κι ας πέρασαν αιώνες λόγου, θ' αρθρώσει την πρώτη λέξη τώρα. Τώρα θα μαγευτεί απ' το πολύ πράσινο που τον ξημέρωσε, τώρα θα μεθύσει απ' ένα «σ' αγαπώ». Προφέρει τις συλλαβές του με την εμπιστοσύνη ότι απευθύνεται πάντα κάπου, με τη σοβαρότητα του ακατάληπτου που κλείνουν και τα πιο φθαρμένα ακόμα νοήματα, με τον κίνδυνο της ανατροπής που φέρει η διάθεσή του, με την ασφάλεια της ειλικρίνειάς του". 

Ας θυμηθούμε ότι τη σχέση Θεοδωράκη – Ηλιοπούλου, «στοιχειώνει» το «Μονόγραμμα» του Οδυσσέα Ελύτη, το οποίο απήγγειλαν από κοινού συγκινητικά σε μια ηχογράφηση με φόντο το Adagio του Μίκη Θεοδωράκη. 

Κι ακόμα, σε ομιλία της στο Διεθνές Συνέδριο για τον Μίκη Θεοδωράκη, στα Χανιά το 2005 (με αφορμή τα 90χρονα του μεγάλου συνθέτη), η Ιουλίτα Ηλιοπούλου ξεκαθάρισε: «Αν η ποίηση δεν είναι περιοριστικά και μόνον η τέχνη του έναρθρου λόγου, αν η ποίηση είναι, όπως έγραφε ο Γιώργος Σαραντάρης, εκείνος ο εαυτός μας που δεν κοιμάται ποτέ, αν όπως υποστηρίζει ο Οδυσσέας Ελύτης αποτελεί το άλλο πρόσωπο της υπερηφάνειας, αν το ποίημα είναι παντού όπως επίμονα επαναλαμβάνει ο Γιώργος Σεφέρης, τότε η περίπτωση του Μίκη Θεοδωράκη θα μπορούσε στο σύνολό της να χαρακτηρισθεί ως γνήσια κι εξόχως ποιητική.» 

Μας λέει, δηλαδή, η ποιήτρια ότι η όλη περίπτωση Θεοδωράκη είναι ποιητική! 

Στην ίδια ομιλία της λέει, επίσης: «Κύμα είναι και ξεσπά ο Μίκης Θεοδωράκης πάνω σε μία συχνά υπνώτουσα πραγματικότητα, με την λυρική του ιδιοσυγκρασία, με το δυναμικό στοχασμό του, με την πολύτροπη και ρωμαλέα μουσική του, με το σύνολο της αυθεντικά ποιητικής παρουσίας του.» 

Άρα, η ποιητική ανθολογία του Μίκη, που μας προτείνει η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, δεν είναι απλώς ένα βιβλίο ή έστω μια ακόμη ποιητική ανθολογία ενός σπουδαίου ανθρώπου. Είναι μια στάση ζωής. Ποιητική και αντισυμβατική. Ικανή να μαγέψει και να μεθύσει… 

Μεθύστε, λοιπόν, απ’ τ’ αθάνατο κρασί του Θεοδωράκη, με μελωδίες από σιωπή…

Άη-Γιάννης Πρόδρομος Σουνίου

Αριστείδης Γ. Κανατούρης

29 Αυγούστου 2024 

Στην καρδιά του Σουνίου, αντικρυστά με τον αρχαίο Ναό του Ποσειδώνος, στέκεται το μικρό χαριτωμένο εκκλησάκι του Άη-Γιάννη Πρόδρομου, ρημαγμένο και λεηλατημένο από βάνδαλα και ιερόσυλα χέρια, που δεν τους φάνηκε αρκετό να γκρεμίσουν το απέριττο μικρό καμπαναριό του και να το απογυμνώσουν από τους σοβάδες εξωτερικά και από όλες τις εικόνες και τα ιερά σκεύη του εσωτερικά, αλλά έφθασαν μέχρι να σκάψουν το ιερό του, ψάχνοντας να βρουν ένα θησαυρό! (Εφημ. Πρώτο Θέμα 4/11/2014) (φωτ.1). 

Είναι ένα εκκλησάκι που κάποτε, μέχρι πριν από χρόνια ως τις αρχές του αιώνα μας, αποτελούσε ένα κόσμημα της περιοχής, κι’ ας βρισκόταν άλλοτε – πριν τη μεγάλη πυρκαγιά του 1994 – κρυμμένο ανάμεσα στα πεύκα. Ένα εκκλησάκι χτισμένο το 1919 με δαπάνη της Καλούλας Ι. Βατίστα, όπως γράφει η μαρμάρινη επιγραφή πάνω από την πόρτα του (φωτ.2). 

Ένα εκκλησάκι με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία, που του αξίζει και θάπρεπε να είχε κηρυχθεί νεώτερο μνημείο από την πολιτεία. Ένα εκκλησάκι που τόσο όμορφα απεικόνισε το 1933 η καλλιτέχνιδα Mary Peters σε κεραμικό πιάτο του «ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΥ» (φωτ.3). 

Η κτήτωρ του ναού, Καλλιόπη (Καλούλα), κόρη του γιατρού Νικολάου Ξάνθου, ήταν σύζυγος του Ιωάννη Νικ. Βατίστα (Πειραιάς, 1869-1934), ο πατέρας του οποίου – προερχόμενος από το Λάχι Λακωνίας – υπήρξε ένας από τους πρώτους οικιστές του Πειραιά. Ο Ιωάννης Βατίστας ήταν δικηγόρος, βιομήχανος, μέτοχος και σημαντικό στέλεχος σε διάφορες οινοποιητικές εταιρείες, και τραπεζίτης. Διετέλεσε επίσης δημοτικός σύμβουλος και για πολλά χρόνια βουλευτής Πειραιώς, γι’αυτό και η πόλη του τον τίμησε αποδίδοντας το όνομά του σε ένα δρόμο της. Απέκτησε ακίνητη περιουσία και στο Σούνιο όπου, γύρω από το εκκλησάκι έχτισε την έπαυλή του, που αργότερα μετατράπηκε σε ξενοδοχείο, και τα λοιπά κτίσματα που σήμερα είναι ερείπια, για να χρησιμεύσουν ως καταλύματα στους κυνηγούς που έρχονταν τότε στην περιοχή, φημισμένη για το κυνήγι της. 

Το εκκλησάκι χτίστηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Εμμανουήλ Παπακωνσταντίνου, μηχανικού του Δήμου Πειραιώς, ο οποίος είχε σχεδιάσει στον Πειραιά και το κτήριο της Δημοτικής Πινακοθήκης που χτίστηκε το 1899 για να στεγάσει τα Τ-Τ-Τ (Ταχυδρομείο-Τηλέγραφος-Τηλέφωνο). Την κατασκευή του ναού ανέλαβε ο Νικόλαος Παχούλης, τεχνίτης οικοδόμος από το Λαύριο, υπό την επίβλεψη του παραπάνω αρχιτέκτονος, ο οποίος έμεινε τόσο πολύ ικανοποιημένος ώστε να του χορηγήσει ένα πολύ θερμό πιστοποιητικό καλής εκτέλεσης (φωτ.4). 

Τα εγκαίνιά του έγιναν επίσημα σύμφωνα με την τάξη της Εκκλησίας, ανήμερα της γιορτής του, στις 29 Αυγούστου 1919, από τον τότε Μητροπολίτη Αθηνών Μελέτιο Μεταξάκη (1918-1920), όπως πιστοποιεί το «αντιμήνσιον» που σώζεται στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας Λαυρίου (φωτ.5). 

Αυτό το εκκλησάκι μού φέρνει στο νου τα παιδικά μου χρόνια, όταν ανήμερα της γιορτής του (29 Αυγούστου, η Εκκλησία μας τιμά την «Μνήμη της αποτομής της τιμίας κεφαλής του Προφήτου Προδρόμου»), πρωί-πρωί παίρναμε το λεωφορείο για το Σούνιο μαζί με άλλα συγγενικά και φιλικά πρόσωπα και πηγαίναμε σ’ αυτό για να λειτουργηθούμε και να περάσουμε την υπόλοιπη μέρα κάτω από τα πυκνά πεύκα που το περιτριγύριζαν, έχοντας μαζί μας και τα απαραίτητα εφόδια: ψωμί, ντομάτες, ελιές, σταφύλια και σύκα (νηστεία γαρ!). Και κατά το σούρουπο, παίρναμε το λεωφορείο για την επιστροφή στο Λαύριο. 

Φέτος όμως, όπως και εδώ και πολλά χρόνια, το εκκλησάκι του Άη-Γιάννη παρέμεινε αλειτούργητο, σιωπηλό, χωρίς παπά και πιστούς, χωρίς εικόνες και καντήλια αναμμένα (δεν άφησαν τίποτε οι ιερόσυλοι, τα έχουν κλέψει όλα). Στέκει εκεί όρθιο (για πόσο καιρό ακόμη;) για να αποτελεί ένα όνειδος εις βάρος των τωρινών ιδιοκτητών στα μάτια των εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και ξένων επισκεπτών που περνούν απ’εκεί πηγαίνοντας στο Ναό του Ποσειδώνος! Κι αφού οι ιδιοκτήτες του δεν ενδιαφέρονται να το διασώσουν, δεν θα ‘πρεπε να φροντίσει η Μητρόπολη, ο Δήμος, το Υπουργείο Πολιτισμού ή κάποιος άλλος κρατικός ή ιδιωτικός φορέας; 

Σημ. Μια συντομότερη αναφορά μου στο θέμα έχει δημοσιευθεί στην τοπική εφημερίδα «ΝΤΕΛΑΛΗΣ Σαρωνικού και Λαυρεωτικής», Σεπτ.-Οκτ.2018, σ.18. Δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει καμμιά πρόοδος. 

Φωτογραφίες: 

Οι φωτ.1 & 2 ανήκουν στον Γιώργο Γιατράκο 

Η φωτ.3 (πιάτο Κεραμεικού) από το διαδίκτυο 

Η φωτ. 4 (πιστοποιητικό) ανήκει στην κα Σούλα Αργυροπούλου, εγγονή του Νικ.Παχούλη 

Η φωτ. 5 (αντιμήνσιον) ανήκει στον Αρχιμ. Τιμόθεο Αγγελή

Ο ΣΥΜΕΩΝ Ο ΣΤΥΛΙΤΗΣ ΤΟΥ Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ALFRED TENNYSON

Το χειρόγραφο του Κ.Π. Καβάφη 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Την 1η Σεπτεμβρίου η Εκκλησία γιορτάζει τη μνήμη του Αγίου Συμεών του Στυλίτη. 
Το ποίημα Συμεών (1917) του Κ.Π. Καβάφη, από τα Κρυμμένα αναφέρεται στον γνωστό χριστιανό ασκητή Συμεών τον Στυλίτη τον Πρεσβύτερο (περίπου 389-459), τον σημαντικότερο εκπρόσωπο αυτής της ασκητικής ακρότητας, του Στυλιτισμού.
Ο ποιητής εστιάζει στο γεγονός της παραμονής του ασκητή πάνω σε ένα στύλο, για τριάντα πέντε χρόνια, το οποίο και αποτελεί στοιχείο που τον εκπλήσσει και τον εντυπωσιάζει: «… τριάντα πέντε χρόνια, σκέψου − / χειμώνα, καλοκαίρι, νύχτα, μέρα, τριάντα πέντε /χρόνια επάνω σ’ έναν στύλο ζει και μαρτυρεί. / … πριν γεννηθούμ’ εμείς, φαντάσου το, / ανέβηκε ο Συμεών στον στύλο /κ’ έκτοτε μένει αυτού εμπρός εις τον Θεό…». 
Ο Καβάφης σημειώνει κι ένα άλλο στοιχείο, που αναφέρεται στο Συναξάρι του Αγίου: τους πιστούς Χριστιανούς οι οποίοι συγκεντρώνονταν κάτω από τον στύλο του Αγίου για να τον δουν και να παρηγορηθούν πνευματικά.
Ο Καβάφης γνωρίζει το συναξάρι του Αγίου. Άλλωστε, στο προσωπικό του αρχείο υπάρχει ο Συναξαριστής του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου.
Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο Καβάφης γνωρίζει την περίπτωση του κορυφαίου εκπροσώπου των στυλιτών Αγίων, του Συμεών, και τον εντάσσει μέσα στην προσωπική του θα λέγαμε «μυθολογία». Πάντως η Diana Haas παρατηρεί για το ποίημα ότι ο Καβάφης «στη σκηνοθεσία του “Συμεών”, το κέντρο του ενδιαφέροντος έχει μετατεθεί, από το μεταφυσικό “ύψος” του ασκητή αγίου στο εγκόσμιο επίπεδο των ανθρώπινων ασχολήσεων και “μικροτήτων” (στ. 8)• μεταφορικά, δηλαδή, αλλά και κυριολεκτικά έχει προσγειωθεί». 

Ο άγιος Συμεών ο Στυλίτης. Ανάγλυφο σε βασάλτη από την Συρία (5ος ή 6ος αιώνας).
Bode Museum, Berlin, Germany.
Βλέπουμε το Άγιο Πνεύμα πάνω στο κεφάλι του αγίου, και έναν μοναχό
ο οποίος τού πηγαίνει φαγητό ή νερό.

Στα Καβάφεια 2017, που πραγματοποιήθηκαν στην Αλεξάνδρεια, η νεαρή δρ συγκριτικής φιλολογίας Κική Δημουλά στην εισήγηση της έθεσε ερωτήματα για τη σχέση Χριστιανισμού και σάρκας στο έργο του Καβάφη και, μεταξύ άλλων, παρατήρησε: «Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Καβάφης προσπαθεί να συλλάβει έναν Χριστιανισμό χωρίς σάρκα, όπως στο «Συμεών» ή μια σάρκα χωρίς Χριστιανισμό, όπως στην όψιμη ερωτική του ποίηση. Όμως και αυτή κάποιες φορές προδίδει σβησμένα ίχνη Χριστιανικών αναφορών». 

Το ποίημα Συμεών το παρουσιάσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο "Πολύτροπον" στην εκδήλωση που πραγματοποιήσαμε στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος για τους Χριστιανούς της Μέσης Ανατολής (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, 1 Ιουλίου 2015). 

Ο Λιβανέζος φιλόλογος, θεολόγος και μεταφραστής Roni Bou Saba μετέφρασε το ποίημα ειδικά για την εκδήλωση αυτή και το απήγγειλε για πρώτη φορά στα αραβικά, με τον Γιώργο Γενναίο να τον συνοδεύει στο λαούτο.
Το ποίημα στα αραβικά απήγγειλε και στην εκδήλωση που πραγματοποιήσαμε στο "Αγγέλων Βήμα" (14 Οκτωβρίου 2015), με θέμα "Ο Καβάφης της Συρίας και της Μέσης Ανατολής", με μουσικές γέφυρες που έγραψε για πιάνο ο συνθέτης Λεωνίδας Κανάρης.
Αλλά ας δούμε πώς ο Συμεών συνδέει τον Καβάφη και τον Τέννυσον.

Ο άγγλος ποιητής Άλφρεντ Λορντ Τέννυσον (1809-1892) έγραψε τον δραματικό μονόλογο “Άγιος Συμεών ο Στυλίτης” το 1833, σε ηλικία 24 ετών, και τον συμπεριέλαβε στη συλλογή του Ποιήματα που εξέδωσε το 1842. Να πούμε εδώ ότι στυλίτες λέγονταν στους πρώτους αιώνες της Εκκλησίας μοναχοί που ζούσαν πάνω σε μια μικρή εξέδρα στην κορυφή ενός στύλου. Ο στυλίτης κήρυσσε στους πιστούς από ψηλά. Ο πρώτος που εισήγαγε αυτού του είδους τον μοναχισμό ήταν ο Συμεών από την Κιλικία. Ο Συμεών έγινε αντικείμενο λατρείας από χιλιάδες πιστούς και η φήμη του ως αγίου έφτασε στα πέρατα της οικουμένης. 

Ο Άρης Μπερλής παρατηρεί σχετικά: "Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο Τέννυσον έμαθε για τον Συμεών διαβάζοντας την Ιστορία της Παρακμής και Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Γίββωνα (κεφ. 37ο), όπου ο μεγάλος Άγγλος ιστορικός έχυσε πολλή χολή εναντίον του πρωτοπόρου μοναχού."

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης, προσεκτικός αναγνώστης της ποίησης του Τέννυσον και επηρεασμένος βαθιά από αυτόν, πίστευε πως το ποίημα τούτο του Τέννυσον «δεν είναι άξιον του θέματος», πως ο δραματικός μονόλογος χρησιμοποιήθηκε «με τρόπο κοινό, σχεδόν τυχαίο», και πως μολονότι περιέχει «μερικούς καλοφτιαγμένους στίχους πέφτει ως προς τον τόνο». (Βλ. Κ. Π. Καβάφης, Κρυμμένα Ποιήματα, επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδη, Ίκαρος 1993, σ. 184-87.) Μπορούμε να πούμε ότι ο Συμεών του Καβάφη είναι η απάντηση του Αλεξανδρινού στον μεγάλο Άγγλο τεχνίτη του στίχου. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια τον Συμεών του Τέννυσον (σε μετάφραση Άρη Μπερλή) και του Καβάφη.

Στη συνέχεια παραθέτουμε το ποίημα του Καβάφη και την πρώτη μετάφραση του στα αραβικά από τον Λιβανέζο φιλόλογο Roni Bou Saba. 

Η παραπάνω μετάφραση του ποιήματος "Συμεών" από τον Roni Bou Saba, δημοσιεύθηκε αργότερα, στις 11 Δεκεμβρίου 2017, στην μεγάλης κυκλοφορίας αραβική εφημερίδα alaraby. 

Σημειώνουμε, επίσης, μια διάλεξη της Ευγενίας Σηφάκη, Λέκτορα Θεωρίας της Λογοτεχνίας,  στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, με τίτλο: "Συμεών". Η Ε. Σηφάκη ανέλυσε το ποίημα του Καβάφη και το συσχέτισε με κείμενα όπως του Τέννυσον, στο πλαίσιο διαλέξεων που διοργάνωσε το 2017 το Αρχείο Καβάφη, του Ιδρύματος Νιάρχος. Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο.

            

Καβάφης - Έργο του Ιωάννη Πορφύριου Καποδίστρια