Ο ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΖΩΓΡΑΦΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΚΕΡΕΣΤΕΤΖΗ

ΜΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΧΡΥΣΟΚΕΡΑΤΙΚΩΝ ΟΣΠΗΤΙΩΝ

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου

Θὰ τολμοῦσα νὰ πῶ, ὅτι πολλὲς φορὲς οἱ καλλιτέχνες φέρνουν πιὸ κοντὰ τὶς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τοὺς θεολόγους! Ὅταν μάλιστα αὐτοὶ συζητοῦν ἀκαδημαϊκά, ἐνίοτε μόνον "περὶ τῶν καυτῶν ζητημάτων", οἱ δὲ πιστοὶ πόρρῳ ἀπέχουν ἀπὸ τὰ συζητούμενα, ἐφ’ ὅσον συχνὰ δὲν γίνεται καμμιὰ προσπάθεια πληροφορήσεως καὶ ἀποδοχῆς ἢ μή, τῶν προβλημάτων ἀπὸ αὐτοὺς (Reception).
Ἂν τοῦτο εἶναι σωστό, τότε ἴσως νὰ ἱσχύει καὶ γιὰ τοὺς δημιουργούς, συνήθως τῆς γείτονος, οἱ ὁποῖοι ἐρχόμενοι ἐδῶ ἐσχάτως, ἐκθέτουν σὲ διάφορα Ἱδρύματα τῆς ὁμογενείας. Τοσοῦτο μᾶλλον ἐφ’ ὅσον πρέπει νὰ δεῖ κανεὶς τὸ θέμα μέσα στὸ εὑρύτερο πλαίσιο τῶν διαπολιτισμικῶν γειτνιάσεων τῶν λαῶν. Μεταξὺ δὲ αὐτῶν, ὑπάρχουν εὐτυχῶς καὶ Πολῖτες τοιοῦτοι, χωρὶς βέβαια τοῦτο νὰ σημαίνει, ὅτι πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ντεμπουτάροντες εἶναι ἐπώνυμοι ἢ καὶ γνωστοὶ καὶ ἀξιόλογοι, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται καιροὺς καὶ περιστάσεις, σὰν ἐξωτικὰ πολύχρωμα "κλαρῖνα"! ποὺ κελαηδᾶνε στὰ χωριά.
Μέσα λοιπὸν στοὺς καλλιτέχνες αὐτοὺς παρουσιάσθηκε καὶ ὁ Κωνσταντῖνος Κερεστετζῆς μὲ τὴν ἔκθεσή του τὴν 30.10. τ.ἔ. στὸ TÜYAP.
Τὸ ἔργο του εἰκονογραφικὰ ἐμφανίζει οἰκισμοὺς τοῦ Φαναρίου καὶ τοῦ Βαλατᾶ, τὰ δύο αὐτὰ προάστεια τοῦ Χρυσοῦ Κέρατος, τὰ ὁποῖα ἀγκαλιάζουν τὸ Σεπτὸ τῆς Ὀρθοδοξίας Κέντρο μὲ τὸν χαρισματικὸ πρασινίζοντα Οἰακοστρόφο του Πατριάρχη Βαρθολομαῖο, στὸν ὁποῖο ἀρκετὰ ὀφείλονται καὶ στὸν πολιτισμικὸ τομέα τῆς Ρωμηοσύνης.
Ὁ Κερεστετζῆς ἀπὸ τὴ Δράμα, σπούδασε κοντὰ στὸν Κ. Μεϊμάρογλου καὶ Κ. Παπατριανταφυλλόπουλο, στὴν δὲ ΑΣΚΤ στὸ ἐργαστῆρι τοῦ Χ. Μπότσογλου καὶ Θ. Ἐξαρχόπουλου.
Ἔκανε ἀρκετὲς ἀτομικὲς ἐκθέσεις καὶ συμμετεῖχε σὲ ὁμαδικές. Ἔργα του βρίσκονται σὲ πολλὲς ἰδιωτικὲς συλλογὲς καὶ Μουσεῖα τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἱσπανίας.
Ἐξετέλεσε μὲ λάδι καὶ ἀκρυλικά, τοπία, θαλασσογραφίες ἀπὸ τὴν Πόλη, Ἑλλάδα καὶ Ἀμερική, πορτραῖτα, γυμνά, ἐσωτερικὰ καὶ νεκρὲς φύσεις.
Στὴν ἔκθεσή του αὐτὴ ὁ καλλιτέχνης περιορίσθηκε, ἐκτὸς ἀπὸ μερικὰ πορτραῖτα, πάνω σὲ παλιὰ κυρίως πέτρινα καὶ ξύλινα, στενόμακρα καὶ γραφικὰ σπιτάκια τοῦ χώρου τοῦ Φαναρίου - Βαλατᾶ μὲ τὴν ἰδιότυπη ἀρχιτεκτονική τους, τριώροφα ἢ τετραώροφα, σὰ "σαρδέλες" κολλημένα τὸ ἕνα πλάϊ στὸ ἄλλο, τὰ μπαλκόνια (σαχνισὶ) μὲ τὶς κονσόλες, τοὺς ἐξῶστες, τοὺς κίονες, τὰ τόξα καὶ τὶς σιδεριές, ποὺ συγγενεύουν μὲ τὰ σπίτια τῶν μαχαλάδων τοῦ Ταρλάμπαση, πολλὰ τῶν ὁποίων "σφαγιάστηκαν" χάρη στὶς ἀπὸ ἐτῶν ρυμοτομίες, καὶ τὰ ὁποῖα μὲ τὸ ἀσφυκτικό τους συνονθύλευμα συχνὰ δημιουργοῦν τὸ αἴσθημα τοῦ horror vacui. Τὰ στενά, ἀπότομα καὶ ἑλικοειδῆ δρομάκια καὶ κάποια ὀχήματα μεταξύ τους, τὶς χαρακτηριστικὲς πολύχρωμες ἐσωρουχοαπλωσιές, ποὺ μοιάζουν μὲ ἕνα "σημαιοστολισμὸ τῆς φτώχειας", ἀλλὰ συγχρόνως καὶ μὲ πανὼ καὶ δορυφορικὲς ἀντένες, σὰν μιὰ κωμικὴ σύζευξη παλιοῦ καὶ ὑπερμοντέρνου, κάτι συνηθισμένο στὴν "Καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολή".

Σπιτάκια καὶ δρομάκια παρμένα ἀπὸ διάφορες ἀπίθανες ὄψεις καὶ προοπτικές, ποὺ ἄθελα θυμίζουν τὸν C. Spitzweg καὶ τοὺς Γάλλους ἐμπρεσιονιστές, ὅπως τὸν M. Utrillo, τὰ ὁποῖα μ’ ὅλη τους τὴν ἀθλιότητα, σὰν τελευταῖα γέρικα ὑπολείμματα κάποιας τελείως διαφορετικῆς ἐποχῆς, ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ γοητεύουν. Καὶ τοῦτο διότι ἐκτὸς ἀπὸ τὴν καλλιτεχνική τους ἀξία, εἰκονολογικὰ μαρτυροῦν, ἔστω καὶ ἀποσπασματικὰ μιὰ ὁλόκληρη ἱστορία γενεῶν οἱ ὁποῖες ἔζησαν μέσα σ’ αὐτὰ σὰ "φυλακισμένοι" καὶ πόνεσαν. Ἂς κυττάξουμε τὴ μοντέρνα ἀρχιτεκτονική.
Συγχρόνως ὅμως ὁ Κερεστετζῆς ἀναπαριστᾶ καὶ ναούς, τζαμιὰ μὲ μεγάφωνα!, σχολειά, χαμάμ, μαγαζιὰ (γραφεῖα, καφενεῖα, φούρνους, μπακάλικα, μανάβικα, παλαιοπωλεῖα, κουντουράδικα, ἐργαστήρια,), πλανώδιους πωλητὲς καὶ καταπράσινα πάρκα.
Συχνὰ πάντως ἀπὸ τὰ ἀνωτέρω λείπει ὁ ἄνθρωπος, ὅπως στὰ ἔργα τοῦ B. Buffet καὶ τῆς Ε. Ταπτᾶ, μιᾶς ἀξιόλογης Πολίτισσας ζωγράφου, σὰν μιὰ νωχελικὴ καὶ μελαγχολικὴ ἀναπόληση ἑνὸς ἐγκαταλελειμμένου παρελθόντος.
Βέβαια μὲ τὴν εἰκονογραφία τῆς Πόλης, ἀκόμη καὶ τοῦ Φαναρίου, καταπιάστηκαν κατὰ καιροὺς πολλοὶ ἐπώνυμοι καὶ μὴ ζωγράφοι, παλαιότεροι καὶ νεότεροι (ὅπως ἡ Α. Τόμπρου), ἡμέτεροι καὶ ξένοι.
Ἐδῶ προσπαθεῖ νὰ μπεῖ καὶ ὁ Κερεστετζῆς, ὁ ὁποῖος πασχίζει νὰ δαμάσει τὸ πλούσιο, ἀλλὰ καὶ ρημαγμένο ὑλικὸ μὲ κάποια μαεστρία.
Πάντως ἡ ζωγραφικὴ αὐτή, ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ παραστατικό της ρεπερτόριο καὶ τὸν σκοπό του, τόσο εἰκονογραφικὰ ὅσο καὶ τεχνοτροπικά, κατατάσσεται στὰ γνωστὰ καὶ παρωχημένα καλλιτεχνικὰ ρεύματα.
Τεχνοτροπικὰ κινεῖται ἀπὸ τὸ ρεαλισμὸ στὸν ἐμπρεσιονισμό. Καὶ ἐνῶ σὲ ὁρισμένα ἔργα του, ὅπως πορτραῖτα, παρουσιάζεται ὡς "φωτογραφικός" πως ἐκτελεστής, στὰ περισσότερα κυριαρχεῖ μιὰ μεγάλη ἐλευθερία στὸ σχέδιο, τὰ περιγράμματα, ὅπου ὑπάρχουν, καὶ τὰ χρώματα, ποὺ συντελεῖ καὶ στὴ δημιουργία μιᾶς ὁμιχλώδους κάπως ἀτμόσφαιρας. Εἶναι σὰν νἄχει φθάσει ὁ ζωγράφος, ἰδίως στὰ τοπία, σ’ ἕνα σημεῖο ποὺ τὸν ἐνδιαφέρει, ἡ γενικὴ ἐντύπωση (impression) καὶ ὄχι οἱ λεπτομέρειες -ἕνα ἄλλωστε χαρακτηριστικὸ καὶ τοῦ γεροντικοῦ ρυθμοῦ (spätstil). Εἶναι σὰν νὰ παίζει πληκτρολογικὰ μὲ τὸ πινέλο ἢ τὴν σπάτουλα, ὅπως ἀκριβῶς ὁ Β. Ἡγουμενίδης (Igum). Κάτι ἀκριβῶς ποὺ ὀφείλεται καὶ στοὺς δασκάλους του, καὶ ἀπαντᾶ καὶ στὰ ἔργα τῆς Πολίτισσας ζωγράφου Ν. Γαβρόγλου, μαθήτριας κι’ αὐτῆς τοῦ Χ. Μπότσογλου.
Τὰ χρώματά του εἶναι θερμὰ καὶ ἁπαλά, γήϊνα λόγῳ ἀσφαλῶς τοῦ εἰκονιζομένου ὑλικοῦ τῶν ἀρχιτεκτονημάτων. Ἐνίοτε ὅμως ἐπικρατεῖ μιὰ ἀσκητικὴ γκάμα (πράσινο, μπλέ). Ἀποφεύγονται δὲ γενικῶς οἱ χρωματικὲς ἀντιθέσεις. Ἡ φωτοσκίασή του εἶναι διακριτική, ἀλλὰ καθοριστική, καὶ συχνὰ μὲ ἀντιθέσεις.
Συνολικὰ ἡ ἔκθεση εἶναι μιὰ προσπάθεια νοσταλγικῆς "εἰκαστικῆς ἀρχαιολογίας". Ἂς μὴ ξεχνᾶμε ὅτι ἡ Πόλη μας, ποὺ φέτος τυγχάνει ἡ πολιτιστικὴ πρωτεύουσα τῆς Εὐρώπης, καὶ γενικότερα ἡ χώρα μας, παρουσιάζει ἀπὸ δεκαετιῶν ἕνα ἀπίστευτο καὶ ἀξιόλογο εἰκαστικὸ ὀργασμὸ στὰ ποικῖλα ρεύματα τῆς μεταμοντέρνας τέχνης.

-Φωτογραφία του καλλιτέχνη Κ. Κερεστετζή επί το έργον του Νίκου Μαγγίνα

-Πίνακας του ζωγράφου: Το τσαγκαράδικο του Ρεσέπ

"ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ ΤΟ ΚΟΛΑΖ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗΣ"

ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΟΣΠΗΛΙΑ (1978)

Αυτό το κολάζ, όπου ο Άγγελος “εποπτεύει” μια γυμνή κόρη που στρώνει την θαλασσοϋφαντη πετσέτα της σε μια θαλασσοσπηλιά, επιβεβαιώνει την Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα στην εκτίμησή της για τις συνεικόνες του ποιητή:

“Για τον Ελύτη το κολάζ είναι μια εναλλακτική γλώσσα της αποκάλυψης. Στα συντακτικά στοιχεία του, είτε προέρχονται από φωτογραφίες είτε από έργα τέχνης, σταχυολογούμε το ευρετήριο του φανταστικού μουσείου του ποιητή. Ένα φανταστικό μουσείο όπου συνοικούν χρώματα, πίνακες ζωγραφικής, ερατεινά και μελλέφηβα σώματα κοριτσιών και αγγέλων, πτυχές κυμάτων και χιτώνων…”

Ο Άγγελος στο κολάζ προέρχεται από την περίφημη εικόνα Η Αγία Τριάδα (Φιλοξενία του Αβραάμ) του μεγάλου Ρώσου αγιογράφου και αγίου της Ρωσικής Εκκλησίας Αντρέι Ρουμπλιώφ, (περ. 1350 – 1430) που βρίσκεται στην Πινακοθήκη Τretyakov στη Μόσχα. Είναι ο κεντρικός Άγγελος, δηλαδή ο Πατήρ.

Ο Ελύτης χρησιμοποιεί εδώ ένα μέρος μιας εικόνας – σύμβολο για την Ρωσική αλλά και την καθόλου Ορθοδοξία. Αξίζει να θυμηθούμε ότι η ταινία του Αντρέι Ταρκόφσκι για τον Αντρέι Ρουμπλιώφ, τελειώνει με την εικόνα της Αγίας Τριάδας του Ρουμπλιώφ, η οποία από ασπρόμαυρη γίνεται έγχρωμη καθώς κλείνει η ταινία. Και νιώθεις ένα θάμβος, καθώς το πλάνο του Ταρκόφσκι σε συνέχει κυριολεκτικά, έτσι που να νομίζεις ότι είσαι ο τέταρτος της Τριάδας!

Στο συγκεκριμένο κολάζ του Ελύτη, βέβαια, ισχύει μάλλον η παρατήρηση του Ευγένιου Αρανίτση: “Η Ορθοδοξία είναι μια σχολή καταπολέμησης των δυνάμεων της σάρκας: στους μύθους του Ελύτη, όπως αυτοί παρουσιάζονται στα collages, η σάρκα, αντίθετα, ενισχύει την Πίστη αναταράζοντας εύθυμα τη χορεία των αγγέλων με το κυμάτισμα της επιθυμίας για ζωή. Τούτο το σκάνδαλο είναι η “φώτιση”, το συμπλήρωμα της θεολογίας με μια αναπάντεχη κίνηση αυτοάρνησης που καταργεί την παθητικότητα του θεατή: αν ο Θεός βρίσκεται παντού, γιατί να μη βρίσκεται και στο πρόσωπο μιας γυναίκας; Με το να μας εμπνέει την επιθυμία για τούτο το πρόσωπο, δεν επιδιώκει, άραγε να μας υποδείξει το δρόμο που οδηγεί σ΄ Αυτόν;” (Το δωμάτιο με τις εικόνες, σ. 78).

Από υπό δημοσίευσιν άρθρο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου με τίτλο: "Οι άγγελοι στις συνεικόνες του Ελύτη".

Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΝΙΓΗΡΙΑΝΟΣ ΤΗΣ ΑΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ Η.Π.Α.

Διαβάζω στο σημερινό Κυριακάτικο ΒΗΜΑ ότι ο "έλληνας" βιβλιοπώλης της Αστόρια Σαμ Τσέκουας το 2004 τιμήθηκε από το ελληνικό κράτος για την προσφορά του με τον τίτλο του πρεσβευτή του Ελληνισμού.
Η εφημερίδα έχει το "έλληνας" σε εισαγωγικά. Εγώ τα αφαιρώ. Ο Νιγηριανός Σαμ Τσέκουας δεν γεννήθηκε έλληνας, έγινε Έλληνας! Μέθυσε με το ελληνικό πνεύμα όταν μαθητής ακόμα στη Νιγηρία διάβασε μια αγγλική έκδοση της Αντιγόνης του Σοφοκλή. Του κειμένου, δηλαδή, που σχεδόν μισούν οι έλληνες μαθητές όταν το διδάσκονται στα σχολεία. Τελικά ήρθε στην Ελλάδα τη δεκαετία του '80, σπούδασε Οδοντιατρική στην Θεσσαλονίκη και έφυγε για την Αμερική.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα "το 1992 ίδρυσε τον εκδοτικό οίκο Seaburn στην Αστόρια, εκεί όπου «ο αέρας μυρίζει Ελλάδα». Ως σήμερα έχει εκδώσει 120 ελληνικούς τίτλους, ανάμεσα σε αυτούς και μια ποιητική σειρά, η οποία κυκλοφορεί με την επωνυμία Salonica Ρress. Τo 1994 άνοιξε το βιβλιοπωλείο. Στα ράφια και στις αποθήκες του διαθέτει περισσότερα από 7.000 ελληνικά βιβλία".
Λέει θαυμάσια πράγματα ο Σαμ στην συνέντευξή του στο ΒΗΜΑ. Αξίζει να τα διαβάσετε, αγαπητοί συνοδίτες.
Στέκομαι μόνο στην Ιδιωτική Οδό του:
"Υπουργοί Πολιτισμού έχουν επισκεφθεί στο παρελθόν το βιβλιοπωλείο του, τους έχει καταθέσει τις ιδέες του, αλλά δεν υπήρξε συνέχεια, δεν έλαβε καμία βοήθεια από την ελληνική πολιτεία. «Αποφάσισα τελικά να κάνω ό,τι μπορώ και όσο μπορώ μόνος μου». Διοργανώνει εκδηλώσεις, ποιητικές βραδιές, πρόσφερε δωρεάν μαθήματα ελληνικής στο βιβλιοπωλείο του για δύο χρόνια".

Ο Σαμ έκανε και κάνει ό,τι μπορεί μόνος του. Πορεύεται την Ιδιωτική Οδό των Ελλήνων πάντοτε με πάθος, χωρίς να προσδοκά τίποτα από κανέναν. Έχει κάνει τη στροφή του ο Σαμ πρόσω καταπάνω στον κίνδυνο, που λέει κι ο Ελύτης. Του ταιριάζουν, νομίζω, τα λόγια του ποιητή από την Ιδιωτική Οδό:
Ή θα συνθηκολογήσεις και θα μείνεις από τους εδώθε ή θα περάσεις πέρα. Προσοχή. Κανένας μην λιγοψυχήσει".
Ο Σαμ Τσέκουας νομίζω πως δεν θα λιγοψυχήσει. Τώρα για μας δεν ξέρω...

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

Ρεπορτάζ -φωτογραφίες: Νικόλαος Μαγγίνας

Δημιουργήθηκε στην Πόλη «Σύνδεσμος Υποστήριξης Ρωμέϊκων Κοινοτικών Ευαγών Ιδρυμάτων – Βακουφίων», που θα έχει ως σκοπό αφ΄ ενός την ενίσχυση των πάσης φύσεως κοινοτικών πραγμάτων και αφ΄ ετέρου την ουσιαστική συμβολή στα ποικίλα θέματα των Κοινοτήτων. Πρόκειται για ένα ιστορικό γεγονός που θα θέσει τις βάσεις για μία νέα σύγχρονη πορεία στη ζωή των Κοινοτήτων μας με συλλογική προσπάθεια δημιουργίας και επίλυσης των διαφόρων ζητημάτων, τα οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν στη σημερινή εποχή.

Αυτό είναι ένα ακόμη στοιχείο της αποφασιστικότητας της Ρωμηοσύνης να συνεχίσει στα καινούρια δεδομένα και στις νέες προοπτικές τον αγώνα για επιβίωση, έτσι όπως τον ξεκίνησαν οι παλαιότερες γενιές των προγόνων μας σε συνθήκες ασφαλώς πιο δύσκολες τότε, αλλά με την ίδια ισχυρή θέληση, ακλόνητη επιμονή και κυρίως με ελπίδα και όραμα. Είναι φανερή η διάθεση των παραγόντων και γενικά της Ομογένειας να παραδώσουν στις επόμενες γενιές μία ζώσα Ρωμηοσύνη με ενεργή δράση και παρουσία στον ιστορικό αυτό χώρο της Πόλης των Πόλεων υπό την πνευματική ηγεσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Παραθέτουμε το ανακοινωθέν που εκδόθηκε για το σκοπό αυτό και θα ακολουθήσουν σε επόμενη ανάρτηση λεπτομέρειες από την ιστορική αυτή συνάντηση της Ρωμηοσύνης στην Κωνσταντινούπολη.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝ

Η συνέλευση εκπροσώπων (δεύτερη συνάντηση επιτρόπων) των Κοινοτήτων της Πόλης ανακοινώνει ότι σήμερα 6 Νοεμβρίου στην αίθουσα του Αθλητικού Συλλόγου Πέρα, αποφάσισε ύστερα από διεξοδική συζήτηση την ίδρυση Συνδέσμου με την επωνυμία RUM CEMAAT VAKIFLARINI DESTEKLEME DERNEĞİ (Σύνδεσμος Υποστήριξης Ρωμέϊκων Κοινοτικών Ευαγών Ιδρυμάτων – Βακουφίων).
Από τους παρισταμένους εκπροσώπους 50 Κοινοτήτων και Σχολικών Εφορειών ορίστηκε 10μελής ιδρυτική Επιτροπή η οποία θα προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για σύγκληση γενικής συνέλευσης των μελών του νέου Συνδέσμου.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΕΡΕΣΤΕΤΖΗΣ: ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΦΑΝΑΡΙ

φωτογραφίες: Νικόλαος Μαγγίνας

Ο φωτογραφικός φακός του Νίκου Μαγγίνα, πανταχού παρών στην Πόλη, "αιχμαλώτισε" επί το έργον τον ζωγράφο Κωνσταντίνο Κ. Κερεστετζή, τον Έλληνα που ζωγραφίζει στο Φανάρι και την Πόλη και που εκθέτει τα έργα του αυτόν τον καιρό στην Tuyap Istanbul Art Fair.

Το φωτογραφικό στιγμιότυπο είναι από μια γωνιά στην συνοικία Φαναρίου, όπου ζωγράφισε πολύ ο Κ. Κερεστετζής.

Ο ζωγράφος Κωνσταντίνος Κερεστετζής πήρε αντίδωρο από τα χέρια του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και την ευχή του, κατά την Θ. Λειτουργία που τελέστηκε προ ημερών στην Αγία Τριάδα Σταυροδρομίου (Ταξίμ) με αφορμή την επέτειο των 135 χρόνων του Ζαππείου Σχολείου.

ΕΝΑΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΖΩΓΡΑΦΙΖΕΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ

Ο Κωνσταντίνος Κ. Κερεστετζής εμβαθύνει στην αθέατη όψη

Του Νίκου Βατόπουλου

Καθημερινή

«Αν δεν το ζήσεις, δεν μπορείς να το “δεις”». Ο Κωνσταντίνος Κερεστετζής σε κοιτάει στα μάτια και σε ακτινογραφεί με τον τρόπο του. Βρισκόμαστε στον αχανή εκθεσιακό χώρο της Tuyap Istanbul Art Fair, στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, όπου ο Ελληνας ζωγράφος βρέθηκε να εκθέτει τη δική του εκδοχή της Πόλης προσκεκλημένος από τους Τούρκους διοργανωτές. Στη μεγάλη αυτή έκθεση, στην οποία συρρέουν χιλιάδες επισκέπτες, ο Κερεστετζής βρέθηκε να είναι ο μόνος Ελληνας και να εκθέτει τα έργα του στον χώρο που έστησε μέσα στην Tuyap Art Fair, η Αίθουσα Τέχνης Γαβράς, που τον υποστηρίζει σε αυτή τη δημιουργική του εξερεύνηση στην Τουρκία.

Είδα πολλούς Τούρκους, φιλότεχνους και ορισμένους, εμφανώς, ευκατάστατους, να στέκονται στοχαστικά μπροστά στα έργα του Κερεστετζή. Ζητούσαν τον κατάλογο, άρτια εκτυπωμένο, και έφευγαν σαν να ήθελαν να τον μελετήσουν με την ησυχία τους. Μου έκανε εντύπωση, αλλά και εγώ καθώς άπλωνα την παρθένα ματιά μου σε αυτή τη βαθιά, «τίμια» ζωγραφική, ήθελα να απομονωθώ. Ισως, γιατί η «υγρασία» αυτής της ζωγραφικής, νωπής ακόμη από τη ματιά του ζωγράφου, μου αποκάλυπτε μυστικά περάσματα μέσα στα σοκάκια της Πόλης πίσω από την τουριστική βιτρίνα της.

Πορείες ζωής

Εχει έναν καλώς εννοούμενο τυχοδιωκτισμό ο Κωνσταντίνος Κερεστετζής. Ηρθε πριν από μήνες στην Κωνσταντινούπολη, έφυγε, γύρισε, διαρκώς παρατείνοντας τη διαμονή του, ώσπου εγκαταστάθηκε μαζί με τη σύντροφό του, Νίκη, για άγνωστο διάστημα ακόμη, αλλά και οι δύο το απολαμβάνουν όσο δεν πάει άλλο. Ζουν το χτυποκάρδι και το γέλιο και τη βαβούρα στους δρόμους του Φαναρίου, στην παλιά γειτονιά, όπου τα παιδιά, ένα τσούρμο, κάνουν γύρο και κυκλώνουν τον Ελληνα ζωγράφο, τον Yunan, που βγαίνει στα καλντερίμια με το καβαλέτο του.

Εχουν γέλιο τα μάτια του Κωνσταντίνου Κερετστετζή. Είναι άνθρωπος τολμηρός, ίσως γιατί έχει κατακτήσει βεβαιότητες που είναι έτοιμος διαρκώς να εμπλουτίσει. Είχε ζησει για μεγάλο διάστημα στην Ισπανία, μελετώντας τους Ισπανούς δασκάλους στο Πράδο, έφερε πίσω μαζί του την ισπανική γλώσσα και τώρα στην άλλη άκρη της Μεσογείου έχει πολλά να πει για την αγνότητα και την πρωτόλεια ευθύτητα του απλού Τούρκου στον δρόμο.

Τα έργα που δημιούργησε τους τελευταίους μήνες στην Κωνσταντινούπολη, και που εκθέτει τώρα (έως αύριο), μοιάζουν να έρχονται από πολύ βαθιά κοιτάσματα. Ο ίδιος με κάνει να πιστεύω ότι οι άνθρωποι στη γειτονιά, ο τσαγκάρης, ο φούρναρης, τα παιδιά, οι γείτονες, που χειροκροτούν όταν ένα έργο τελειώνει, με μία ζωντάνια ανέλπιστη και με μία δίχως φίλτρα ευθύτητα, βρίσκονται πίσω από αυτήν την πλούσια σοδειά έργων. Κάποια από τα πρόσωπα αυτά έγιναν σειρά από προσωπογραφίες.

Ο Κωνσταντίνος Κερεστετζής είναι από μόνος του ένας άνθρωπος με ολύμπια εμφάνιση, «καθαρός», ατόφιος και γνήσιος. Γεννήθηκε στην Ανδριανή της Δράμας το 1969, αλλά μεγάλωσε στην Καβάλα, όταν οι γονείς του έφυγαν για τη Γερμανία. Ως παιδί έζησε την «παλιά» Ελλάδα, που άφηνε τη ζωή ελεύθερη στους δρόμους της γειτονιάς, μια αίσθηση που εν μέρει ξαναζεί στο Φανάρι, μακριά από το κοσμοπολίτικο πλήθος της Ιστικλάλ στο Πέρα ή τα τουριστικά θέλγητρα της Πόλης.

Αν έχει ένα πιστεύω για τη ζωγραφική ο Κωνσταντίνος Κερεστετζής αυτό μοιάζει να είναι το ίδιο το «βίωμα». Παρότι βρισκόμασταν στον πολύβουο χώρο της έκθεσης, είχε κατορθώσει να απομονώσει τον συλλογισμό του και να ξετυλίξει τη σκέψη του καθώς έλεγε για τη μονάκριβη εμπειρία της ζωγραφικής in situ. Τα έργα που δημιουργεί στην Κωνσταντινούπολη είναι εκ πρώτης όψεως εύληπτα από όλους, αλλά σε ένα δεύτερο επίπεδο αποκαλύπτουν τη ζώσα ματιά. Και είναι αυτή η «ματιά», με τη μοναδικότητα της στιγμής, που καθιστά τη ζωγραφική προσωπική γραφή.

Φανάρι 2010

Αυτό που χάρηκα ιδιαίτερα στην κωνσταντινουπολίτικη σοδειά των έργων του Κερεστετζή είναι που συνάντησα τον «περιπλανώμενο» ζωγράφο σε μία πόλη που ορίζεται από την ανάσα των κατοίκων της. Ηταν μία απολύτως βιωματική, αν όχι σωματοποιημένη εμπειρία, με την έννοια ότι η πρόσληψη της ζωγραφικής του Κερεστετζή περνάει πρώτα από την καρδιά. Τον θυμάμαι να λέει «ευχαριστώ» σε όλους τους φίλους και προσκεκλημένους του, με το δεξί του χέρι στην καρδιά και μια ελαφρά κλίση της κεφαλής. «Αυτή τη χειρονομία την έμαθα εδώ», μου λέει, όταν με βλέπει να χαμογελάω στην ελαφρά υπόκλισή του, την τόσο αγνή και εγκάρδια, «και την πήρα αμέσως και εγώ».

Είχα την αίσθηση ότι με τα έργα αυτά, που γεννήθηκαν στο Φανάρι κάποιες μέρες άνοιξης και καλοκαιριού του έτους 2010, στη σκιά παλιών σπιτιών, κάτω από φουντωτές φυλλωσιές και με τα καλντερίμια να απορροφούν βήματα και τρεχαλητά, έρχεται μία επιβεβαίωση της σύγχρονης ανάγκης για ζωγραφική, μιας ζωγραφικής πιο πνευματικής και περισσότερο υπαινικτικής. Ηταν όμορφη η Πόλη με την τίμια ματιά του Κωνσταντίνου Κερεστετζή.

ΟΙ "ΟΜΟΛΟΓΗΤΕΣ" ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Την εμπλοκή της διοικούσας Εκκλησίας στην προεκλογική περίοδο που λήγει αύριο την επισημάναμε με αρκετές αναρτήσεις. Είναι άλλωστε κάτι που έχει παρελθόν και θα έχει και μέλλον.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η παρουσία της στα ψηφοδέλτια των αυτοδιοικητικών εκλογών μπορεί να μη γίνεται κατά τρόπο άμεσο, διά των εκπροσώπων κληρικών της, αλλά μπορεί να υφίσταται εμμέσως με ανθρώπους που είναι στον εκκλησιαστικό περίγυρο και αγρεύουν ψήφους απ' αυτόν.

Για παράδειγμα, στην Πάτρα φέτος κατεβαίνουν ως υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι υιοί και θυγατέρες ιερέων, προσδοκώντας την εκλογή τους με τις ευχές των πατέρων τους και όσων αυτοί μπορούν να επηρεάσουν.

Είναι χαρακτηριστικό ότι εις υποψήφιος εξαπέλυσε πανταχούσα, ήτοι επιστολήν, προς άπαντας τους ιερείς της Μητροπόλεως, γνωστοποιώντας την υποψηφιότητά του και δηλώνοντας: "σκοπός μας είναι να ανεβάσουμε τον πήχη της αλληλεγγύης, της ανθρωπιάς,της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, της αποδοχής του άλλου, του κάθε άλλου, της χριστιανικής αγάπης".

Ανάλογες δηλώσεις έγιναν και από τους συνυποψηφίους του παπαδοπαίδες. Μιλούν δηλ. για μια μαρτυρία χριστιανική στο Δήμο κ.ο.κ. Προφανώς επηρεασμένοι από την Καραμανλική ρήση “με σεμνότητα και ταπεινότητα”...

Δυναμικά, λοιπόν, κατέρχονται στον εκλογικό στίβο οι ομολογητές χριστιανοί υποψήφιοι (οι οποίοι ψάλλουν και στα εγκαίνια των εκλογικών κέντρων των συνδυασμών τους).

Να μη λησμονήσετε, αγαπητοί συνοδίτες, και τον υιό του “μεγάλου εκκλησιαστικού δημοσιογράφου” που κατέρχεται ως περιφερειακός σύμβουλος, κατά πως μου είπαν.

Αν εκλεγούν όλοι τους, που το εύχομαι για τον ντόρο, το Δημαρχείο θα καταργηθεί και θα ενσωματωθεί στην Μητρόπολη!

Και ο πρωθυπουργός μας κάτι ψέλισε απόψε για τον διαχωρισμό Εκκλησίας – Κράτους...

Ο ΞΩΜΑΧΟΣ ΠΟΥ ΗΞΕΡΕ ΑΠΟ ΣΤΗΘΟΥΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ

ΕΥΤΕΛΕΙΑ

Του συγγραφέα – ακαδημαϊκού Θανάση Βαλτινού

Το κατά Κυριακήν Ευαγγέλιο εξακολουθεί να διαβάζεται στις εκκλησίες με δραστική απήχηση και σπαράγματα τραγουδιών του ακριτικού κύκλου περνάν ακόμα από χείλη σε χείλη.

Προ χρόνων συνάντησα έναν ηλικιωμένο ξωμάχο που ήξερε από στήθους ολόκληρη την Αποκάλυψη του Ιωάννη. Δεν επρόκειτο για μια μηχανική απομνημόνευση, δεδομένου ότι ο ίδιος αυτός αγράμματος περίπου ξωμάχος είχε και τις ερμηνευτικές του απόψεις. Παρενθετικά, αλλά όχι άσχετα, να σημειώσω εδώ ότι η παρανάγνωση κατά την πρόσληψη των κειμένων έχει την αισθητική της υποστήριξη.

Το διάβασμα που δεν διεκπεραιώνει απλώς, αλλά συναρτάται με βαθύτερες ανάγκες του ανθρωπίνου πνεύματος, αποτελεί άσκηση, ποτέ διασκέδαση. Το επιχείρημα λοιπόν ότι μεταφράζοντας κατορθωμένες μορφές του πρόσφατου ελληνικού λόγου τις κάνουμε προσιτές σε ένα ευρύτερο κοινό είναι από μόνο του ευτελές.

Γιατί αυτό που αποκλείει το ευρύ κοινό από τέτοιες υψηλές απολαύσεις δεν είναι βέβαια μερικές άγνωστες λέξεις.

Καθημερινή 2.11.1997

(Το κείμενο περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Θ. Βαλτινού Κρασί και νύμφες – Μικρά κείμενα επί παντός, εκδ. Εστία, Αθήνα 2009, σ. 166-67).

Σχόλιο Ιδιωτικής Οδού:

Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον θα είχε η ερμηνεία του ξωμάχου στα κομμάτια της Αποκάλυψης για το 666! Άραγε ο ξωμάχος θα 'παιρνε την κάρτα του πολίτη ή θα έβλεπε πάνω της τον Αντίχριστο;

Εικόνα: Μονή Εικοσιφοίνισσας. Εξωνάρθηκας - Τοιχογραφία. Σκηνή του παραδείσου από την Αποκάλυψη του Ιωάννου.

ΨΗΦΟΦΟΡΟΙ ΔΙΧΩΣ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ...

Από την επιφυλλίδα του Χρήστου Γιανναρά

Ψήφος αντίστασης στη μικρόνοια

Μοιάζει απίστευτο, αλλά το προεξοφλούν με σιγουριά οι δημοσκοπήσεις: Στις επερχόμενες εκλογές Τοπικής τάχα και Αυτοδιοίκησης, οι ελλαδίτες ψηφοφόροι θα ψηφίσουν και πάλι, στην πλειονότητά τους, κομματικούς υποψηφίους.

Πώς να εξηγήσουμε την άρνηση της κρίσιμης για το εκλογικό αποτέλεσμα μάζας να αντιληφθεί την πραγματικότητα;...

Ποιος Ελληνας δεν βλέπει αυτά τα εξόφθαλμα, αποδεδειγμένα, ψηλαφητά δεδομένα; Κι όμως, όχι μόνο δεν κατεβαίνουμε στους δρόμους να διαδηλώσουμε οργή και αντίσταση, αλλά σπεύδουμε πειθήνια και ηλίθια να αμνηστεύσουμε, να κολακέψουμε, να επιβραβεύσουμε τους τυράννους μας, ψηφίζοντας τους εκλεκτούς των κομματικών συμφερόντων στην τάχα Αυτοδιοίκηση. Πού είναι λοιπόν το περιβόητο «φιλότιμο» του Ελληνα, η «περηφάνια» του, το «αδούλωτο φρόνημά» του; Ακόμα και την ψήφο του, το τελευταίο απομεινάρι διαφοράς από τον σκλάβο, τον ραγιά, την προσφέρει για να μετρήσουν οι διεφθαρμένες κομματικές συντεχνίες τις περιστασιακές μεταβολές στα ποσοστά της ισχύος τους.

Βρίσκουν και τα κάνουν. Οι μάζες των ευνουχισμένων, των δίχως σκέψη και κρίση ψηφοφόρων, μοιάζει να μην έχουν καταλάβει πού έχουμε φτάσει και γιατί. Γιατί σε λούκι στερήσεων, φτώχειας, ανεργίας, εφιαλτικής αβεβαιότητας για το αύριο, γιατί πουθενά ελπίδα ανάκαμψης;

...Η κρίσιμη εκλογική μάζα, ψηφοφόροι δίχως σκέψη και κρίση, τους εκλεκτούς αυτών των κομμάτων θα ψηφίσουν, δεν καταφέρνουν να συνδέσουν τον εφιάλτη που ζούμε με τα συγκεκριμένα εγκλήματα που τον προκάλεσαν και με τους αυτουργούς των εγκλημάτων.
Ο ευνουχισμός έχει συντελεστεί μεθοδικά, έντεχνα, «ανεπαισθήτως». Αν υπάρξουν ιστορικοί στο μέλλον με ενδιαφέρον για την περίπτωσή μας, το υλικό μελέτης του ευνουχισμού μας θα τους προσφερθεί άφθονο...

ΤΟ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΚΟΥΡΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΕΧΩΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Το νέο βιβλίο της κυρίας Αθηνάς Κακούρη, αγαπημένης της Ιδιωτικής Οδού, με τον τίτλο Με τα χέρια σταυρωμένα... θα παρουσιαστεί στην Πάτρα την Παρασκευή 19 Νοεμβρίου στις 8 το βράδυ στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρείας - Ωδείο Πατρών (Ρήγα Φερραίου 7).

Θα μιλήσουν για το βιβλίο οι:
- Χρήστος Μούλιας, δικηγόρος - συγγραφέας
- Ζέττα Ζάχου, σύμβουλος Επικοινωνίας
- Κατερίνα Καραδημήτρη, φοιτήτρια Πανεπιστημίου Πατρών.

Με το Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον θα ερμηνεύσουμε σε πρώτη εκτέλεση τέσσερα τραγούδια της συνθέτριας Ελένης Λαμπίρη (1882-1960;), η οποία διηύθυνε για πολλά χρόνια την Φιλαρμονική Εταιρεία και υπήρξε η δασκάλα της Αθηνάς Κακούρη στο πιάνο.

Τραγουδά η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά και στο πιάνο ο Τάσος Σπηλιωτόπουλος.
Στην αείμνηστη Ελένη Λαμπίρη θα αναφερθώ συνοπτικώς. Η μέχρι τώρα έρευνά μου πάνω στη ζωή και το έργο της έχει αποδειχθεί πολύ ενδιαφέρουσα και σύντομα θα προβώ σε σχετικές δημοσιεύσεις.

Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό για τα πολλά θέματα που ανοίγει το βιβλίο.

Την εκδήλωση διοργανώνουν οι εκδόσεις Πατάκη σε συνεργασία με την Φιλαρμονική Εταιρεία και το βιβλιοπωλείο Παπαχρίστου "Γωνιά του Βιβλίου".

ΠΡΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Κωνσταντινούπολη

Του Νικολάου Μαγγίνα

Η δημιουργία ενός συντονιστικού οργάνου στην Ομογένεια της Πόλης μελετάται από παράγοντες της Ρωμιοσύνης το οποίο σκοπό θα έχει την Κοινοτική οργάνωση στα νέα δεδομένα και απαιτήσεις της εποχής μας.

Για την επίτευξη του στόχου αυτού πραγματοποιήθηκε την περασμένη Δευτέρα μία προκαταρκτική συνάντηση των Επιτρόπων των Κοινοτήτων της Ομογένειας εν όψει της δεύτερης συνάντησης τους που θα λάβει χώρα στις 6 Νοεμβρίου στον Αθλητικό Σύλλογο Πέρα μεταξύ των ωρών 10 π.μ. – 4 μ.μ..

Θα μελετηθεί η δυνατότητα ίδρυσης Συνδέσμου ο οποίος θα λειτουργήσει, ως συντονιστικό όργανο με γνώμονα την εξυπηρέτηση των Κοινοτικών αναγκών και φυσικά με την γενική αποδοχή των μελών Εφορειών και Επιτροπών. Η προσπάθεια αυτή θα έχει χαρακτήρα συμβουλευτικό και απορρέει από τις νέες ανάγκες και προκλήσεις της ευρύτερης κοινωνίας, μακριά απο τυχόν εσωστρέφειες, καθώς και στο πλαίσιο του νέου βακουφικού νόμου ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα της συνεργασίας μεταξύ των Κοινοτήτων και ιδιαίτερα στον οικονομικό τομέα. Το συντονιστικό αυτό όργανο δεν θα έχει ελεγκτικό χαρακτήρα, αλλά στο να συμβάλει στην πληρέστερη ενημέρωση και καλύτερη αντιμετώπιση των θεμάτων, τα οποία καλούνται να χειριστούν οι παράγοντες των Κοινοτήτων.

Σημειώνεται ότι προηγήθηκε μία πρώτη συνάντηση των Επιτροπών στις 23 Ιανουαρίου, στην οποία υπήρξε μεγάλη εκπροσώπηση από 40 περίπου Ομογενειακούς φορείς και Ιδρύματα και προσδιόρισε στόχους οι οποίοι και θα μελετηθούν στη συνάντηση.

Ως γνωστόν η προσπάθεια ανασυγκρότησης των Κοινοτικών πραγμάτων ξεκίνησε το 2006 με το επιτυχημένο συνέδριο «Συνάντηση στην Πόλη», που διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του ΣΑΖ (Σύνδεσμος Αποφοίτων Ζωγραφείου). Το συνέδριο τελούσε υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου και συμμετείχαν σε αυτό Κωνσταντινουπολίτες από την Πόλη και από πολλές χώρες. Συνεχίστηκε με τις εκλογές της ανανέωσης των διοικητικών σωμάτων των Κοινοτήτων, με την πραγματοποίηση κατά διαστήματα δημόσιων συζητήσεων και με ημερίδες για τα θέματα της Ομογενειακής Παιδείας και νεότητος. Δημιουργήθηκε το Συμβούλιο Φιλοπτώχων Αδελφοτήτων της Πόλης καθώς και Επιτροπή Παιδείας για τα εκπαιδευτικά θέματα που απασχολούν την Ομογένεια.

Στην προκαταρκτική αυτή συνάντηση παρέστησαν: ο Άρχων Διδάσκαλος του Γένους Δημήτριος Φραγκόπουλος, ο εκπρόσωπος των Μειονοτικών Βακουφίων στο Συμβούλιο της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων Λάκης Βίγκας, καθώς και οι πρόεδροι των κοινοτήτων: Γιώργος Στεφανόπουλος (Χαλκηδόνος), Γιάννης Δεμιρτζόγλου (Κανδυλλί), Αντώνης Παριζιάνος (Αγίου Νικολάου Υψωμαθείων), Γιώργος Παπαλιάρης (Σταυροδρομίου, Μεγάλου Ρεύματος), Δημήτρης Ζώτος (Ταταούλων), Νίκος Αθανασιάδης (Μακροχωρίου), Μαίρη Κομοροσάνο (Σχολή Γαλατά), η αντιπρόεδρος της επιτροπής Χάλκης Ολυμπία Παναγιωτίδου, καθώς και άλλα μέλη κοινοτήτων.

Η ΚΟΠΡΟΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ

ΓΙΑΤΙ ΚΡΕΜΑΝΕ ΚΑΡΙΚΑΤΟΥΡΕΣ
ΠΑΝΤΑ ΣΤΟ WC
(Πρόβλημα ἢ φάρσα;)

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου

"Caricaturer la pansée de quelqu’ un".

Πολλοὶ εἶναι οἱ λόγοι ποὺ ὁδήγησαν στὴ συγγραφὴ τοῦ σημειώματος αὐτοῦ καὶ δή:
α- Τὸ ὅτι εἴχαμε ἀξιόλογους Πολῖτες γελοιογράφους ὅπως τοὺς Β. Α. Ἀναγνωστόπουλο (Ergo), Σ. Ἀντωνιάδη (Σόφο), Κ. Ἀσλόγλου (Kent), Γ. Γκέϊβελη, Φ. Δημητριάδη, Κ. Θεοδωρίδη (Togo), Ἴωνα, Ν. Καστανάκη, Ν. Κεσσανλῆ (Παπατρέχα), Μ. Μποσταντζόγλου (Μπόστ), Κ. Ὀρφανουδάκη, Α. Ρηγόπουλο, κ.ἄ.
β- Ὅτι τὸ θέμα, σοβαρὰ ἐξεταζόμενο προσβάλλει καὶ τὴν τέχνη καὶ τοὺς δημιουργούς. Ἂς ἀφήσουμε τὰ πάμπολλα, ποικῖλα καὶ συνήθως ἀνηθίκου περιεχομένου graffiti ποὺ "κοσμοῦν" τοὺς χώρους δημοσίων WC. Καθ’ ἃς μάλιστα ὁ γράφων ἔχει γνωστὰς πληροφορίας, στὶς τουαλέτες ἐτοποθετοῦντο καὶ ἐφημερίδες, κατὰ δὲ τοὺς χρόνους τῆς Belle époque ὑπῆρχε μία γελοιογραφία κάτω ἀπὸ τὴν ὁποία κρεμόταν ἕνα σχοινάκι, τὸ ὁποῖο ὅταν τὸ τραβοῦσε κανεὶς ἄνοιγε καὶ ἐμφανιζόταν ἄλλη, πορνογραφικοῦ συνήθως περιεχομένου.
γ- Τὸ ὅτι μερικὲς σύγχρονες γελοιογραφίες ἐμπαίζουν τὸν Θεόν, τοὺς προφήτας κ.ἄ. Ἄλλωστε ὁ ἐμπαιγμὸς καὶ ἡ βλασφημία τοῦ χριστιανικοῦ Θεοῦ, ἦτο μία παραδοσιακὰ κολάσιμη πράξη, τουλάχιστον παλαιότερα, σ’ ὅλα τὰ κράτη τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης.1
δ- Τὸ ὅτι πολλὰ πράγματα (ἀρχές, ἰδέες, θεσμοὶ κ.ἄ.) καὶ κατὰ τὴν ἐποχή μας "κοπρομορφοποιοῦνται". Εὐτυχῶς ποὺ ὑπάρχει ὄχι μόνο στὴν ὕλη καὶ ἡ "ἀνακύκλωση"! Ἔτσι ἡ λαϊκὴ θυμοσοφία τῶν Γερμανῶν, διακρίνει τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἑτοίμους γιὰ τὸν τάφο (grufti), κοπροειδεῖς (composti) καὶ ἀποσυντεθειμένους (verwesti).
ε- Τὸ ὅτι τὸ σημείωμα ἐτοῦτο, παρὰ τὴν ἐκπληκτικὴ καὶ εἰρωνική του μορφὴ ἴσως μπορεῖ νὰ ἁπαλύνει κάπως, ἔστω καὶ γιὰ λίγο, τὴν "συνθλίβουσα" τουλάχιστον οἰκονομικὴ ἀτμόσφαιρα ποὺ μᾶς περιβάλλει.
Βέβαια εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πρέπει νὰ ἀναφερθεῖ ὅτι αὐτὸ σταχυολογεῖ σκέψεις τοῦ D. Hanitzsch2 πάνω στὸ ἐρώτημα αὐτό, καὶ οἱ ὁποῖες εἶναι οἱ ἀκόλουθες:
"Εἶναι σύνηθες νὰ κρεμᾶνε τὶς καρικατοῦρες στὴν τουαλέτα. Δὲν ξεύρω γιατί. Ὑπάρχουν ὅμως ἀρκετοὶ λόγοι πρὸς τοῦτο. Θὰ μποροῦσε π.χ. κάποιος νὰ δεχθεῖ, ὅτι τὸ WC εἶναι κάτι σοβαρὸ καὶ χρειάζεται ἀμέσως διασκέδαση. Ἀλλὰ τὸν σκοπὸ αὐτὸ ἐξυπηρετοῦν μόνο χαρούμενες γελοιογραφίες. Τί θὰ γίνει ὅμως μὲ τὶς σοβαρές; Θὰ ἀποκλεισθοῦν; Μήπως ἁρμόζουν περισσότερο σὲ μιὰ σοβαρὴ ὑπόθεση, ἢ ἀντιθετικὰ ἡ τουαλέτα δίδει στὸ χρήστη τὴ χαρά, λόγῳ τῆς λαβούσης χώραν ἀπελευθέρωσης;
Ἕνας βασικὸς λόγος τῆς ἀνάρτησης εἶναι ἡ ποιότητα τῶν γελοιογραφιῶν. Ὁ καθεὶς γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχουν πολλὲς κοπροειδεῖς τοιαῦτες. Καὶ ρωτᾶ κανεὶς γιατί μιὰ κοπροειδὴς καρικατοῦρα δέον νὰ κρεμᾶται, ἔστω καὶ στὸ WC. Διότι τοῦτο σημαίνει καὶ ἀναβάθμιση. Ἐξάλλου, πρέπει διαρκῶς νὰ ἀλλάζει ἡ ἔκθεση, διότι ἴσως θὰ ἐμφανίζονται συνεχῶς καὶ κοπροειδέστερες, οἱ ὁποῖες καὶ θὰ βιάζουν τὴν εἴσοδόν τους.
Ὁ ὀδυνηρότερος λόγος τῆς ἀνάρτησης τῶν γελοιογραφιῶν στὴν τουαλέτα, εἶναι τὸ ὅτι ἴσως αὐτὲς δὲν ἁρμόζουν πουθενὰ ἀλλοῦ. Ὅμως τώρα γίνεται δυσκολώτερο νὰ εὔρει κανεὶς ἑτέρους λόγους. Ἐκτὸς ἂν τοῦ ἐρχόταν ἡ ἰδέα, ὅτι οἱ καρικατοῦρες σχεδιάζονται κυρίως πάνω σὲ χαρτί, καὶ ὄχι σπάνια ἐμφανίζεται ἡ ἔλλειψη χαρτιοῦ WC....
Εἰδικοὶ ὅμως θὰ παραπέμψουν ἀμέσως στὴν ἰδιαίτερη ποιότητα τοῦ χαρτιοῦ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις, ὡς γνωστὸν ἡ ἀνάγκη δὲν γνωρίζει κανένα νόμο, καὶ ὅπως λέγει κάποιος τόσο ὄμορφα, ἴσως νὰ ὑπάρχει ἡ δυνατότητα σὲ ἱκανοὺς γελοιογράφους τῆς νέας γενιᾶς νὰ ἀνοίξει γιὰ τὰ ἔργα τους πάνω σὲ ἰδιαίτερα εἴδη χαρτιοῦ, ὁ δρόμος πρὸς τὴν τουαλέτα καὶ ἔτσι σὲ μιὰ ὁρισμένη δημοσιότητα.
Βέβαια θὰ ἀντιτάξει κάποιος, ὅτι τὸ θέμα τῆς στήριξης ἱκανῶν καὶ δὴ τὸ θέμα τῆς καρικατούρας στὴν τουαλέτα δὲν θὰ λυθεῖ, ἐφ’ ὅσον δὲν λύεται τὸ ἐὰν οἱ γελοιογραφίες πρέπει νὰ ἀναρτῶνται στὸ ἰδιωτικὸ ἢ τὸ WC τῶν ἐπισκεπτῶν. Εἶναι εὔκολο νὰ δεῖ κανείς, ὅτι μιὰ παρουσίαση στὸ ἰδιωτικὸ ἔχει μιὰ πολὺ μικρότερη διάδοση ἀπὸ τὸ διὰ τοὺς ἐπισκέπτας.
Μέχρι τοῦδε ὅμως, δὲν ἐλήφθη τελείως ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴ συζήτηση αὐτή, τὸ ὅτι οἱ καρικατοῦρες σπανίως στερεώνονται πάνω στὸν τοῖχο τῆς τουαλέτας, ἀλλὰ πλαισιώνονται μὲ τζάμι. Ὁπότε γιὰ τὸν χρήστη προβάλλει τὸ δύσκολο ἐρώτημα ἐὰν θὰ τολμήσει, σὲ περίπτωση ἔλλειψης χαρτιοῦ νὰ χρησιμοποιήσει τὸ χαρτὶ τῆς γελοιογραφίας, χωρὶς νὰ γνωρίζει ἂν αὐτὸ ἔχει καὶ τὴν ἀπαραίτητη ποιότητα.
Τελικὰ δυστυχῶς πρέπει νὰ ὁμολογηθεῖ, ὅτι καὶ ἐδῶ ἡ ἐρώτηση δὲν ἔλαβε ἐπαρκῶς τὴν ἀπάντηση. Ὅπως ἀκριβῶς συμβαίνει στὶς συζητήσεις τῆς τηλεόρασης κατὰ τὶς ὁποῖες οὐδέποτε μιὰ ἐρώτηση ἔχει ἐπαρκῶς ἢ πλήρως ἀπαντηθεῖ, καὶ οἱ ὁποῖες ὅμως ἀπὸ κανένα δὲν ἀναρτῶνται στὸ WC.
Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἕνα ἄλλο πρόβλημα".
Ὁ γράφων εὐχαριστεῖ καὶ ἀπὸ τὴ θέση αὐτὴ τὸν Ἄρχοντα Δρ. Π. Καλλαντζῆ, γιὰ τὶς πληροφορίες ποὺ τοὔδωσε.
_________________________________

1- F. Boespflug, Caricaturer Dieu? Pouvoirs et dangers de l‘ image, Παρίσι 2006, Τοῦ Αὐτοῦ, Caricaturer Dieu? Se moquer du Prophéte? Liberté d‘ expression et respect du sacre, Bulletin du Centre Protestante d‘ Études 1-2, 60 (2008) 25-47. D. Grimm, Nach dem Karikaturenstreit: Brauchen wir eine neue Balance zwischen Pressefreiheit und Religionsschutz?, Theologische Literaturzeitung 133 (2008) 587-598.
2- D. Hanitzsch, Warum werden Karikaturen immer ins Klo gehängt? Der Turmschreiber-Kalender (1996) 118.

Απογευματινή Κωνσταντινουπόλεως, 3.11.2010

Ο ΔΙΠΛΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ...

Μητροπολίτες και πολίτες
Tου Παντελή Μπουκάλα
Καθημερινή

Το δικαίωμα του πολίτη να έχει άποψη για τα κοινά και να την εκφράζει δημόσια επικαλείται συχνά πυκνά ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ανθιμος. Υιοθετεί δηλαδή με τη σειρά του το επιχείρημα που έχουν διατυπώσει και άλλοι αξιωματούχοι της Εκκλησίας πριν από αυτόν. Καμία αντίρρηση. Μόνο που ένας ιερωμένος δεν είναι «μέσος» ή «απλός» πολίτης, όπως συνήθως τον ορίζουν τα μέσα επικοινωνίας και όπως θέλει να αυτοπαρουσιάζεται ο Θεσσαλονίκης, απροσδοκήτως μετριόφρων. Ακόμα και ο ταπεινότερος λευίτης εξακολουθεί να διασώζει, τουλάχιστον στους μη αστικούς χώρους, αρκετό από το σεβασμό με τον οποίο αντιμετωπίζονταν από παλιά οι ιερείς. Κι ο σεβασμός γίνεται δέος όταν το χριστεπώνυμο πλήρωμα έχει απέναντί του κάποιον βαθμοφόρο της ιεροσύνης, όποιος κι αν είναι ο βαρύς τίτλος του.

Δεν είναι αποκλειστικό γνώρισμα της χριστιανικής θρησκείας ή της ελληνικής κοινωνίας αυτό. Οι θρησκείες γεννούν (ταυτόχρονα και αδιαχώριστα) την ελπίδα και τον φόβο στην ψυχή των πιστών τους. Κι αν κάθε κράτος διαθέτει στο εσωτερικό του το μονοπώλιο της «νόμιμης» (δηλαδή της αυτονομιμοποιούμενης) υλικής βίας, αυτές διαθέτουν το μονοπώλιο της μεταφυσικής και πνευματικής βίας, που συχνά λειτουργεί περισσότερο εκφοβιστικά απ’ οποιαδήποτε υλική.

Αλλο πολίτης, λοιπόν, άλλο μητροπολίτης. Ποιος απλός πολίτης άραγε έχει το πλεονέκτημα ή το προνόμιο του άμβωνα, που και μόνος του αρκεί για να δώσει στο κήρυγμα ένα βάρος που δεν το έχει και δεν το δικαιούται αφ’ εαυτού; Ποιος απλός πολίτης έχει στη διάθεσή του τακτική εκπομπή, κυριακάτικη, σε κρατικό κανάλι, για να μπορεί να κηρύσσει και από εκεί, συμπληρωματικά, απευθυνόμενος σε όσους δεν φρόντισαν να εκκλησιαστούν; Ποιος απλός πολίτης βρίσκει τις πόρτες και τα παράθυρα όλων των καναλιών ανοιχτά, οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, για να παρεμβαίνει σε θέματα πολιτικά, από τη σκοπιά πάντοτε ενός ακραίου συντηρητισμού; Ούτε καν οι άλλοι (πλην του κ. Ανθιμου) μητροπολίτες δεν έχουν τόσα μέσα (ή Μέσα) στη διάθεσή τους, οπότε ποια δυνατότητα παρέμβασης να περιμένουμε από έναν μέσο πολίτη;

Οχι, δεν είναι ο άσημος και δίχως εξουσία τίτλος του απλού πολίτη αυτός που διεκδικεί ο μητροπολίτης Ανθιμος, γιατί σαν απλός πολίτης θα είχε κάθε δικαίωμα να κρίνει, αλλά θα όφειλε να αναγνωρίσει και σε όλους τους υπόλοιπους το δικαίωμα να τον κρίνουν. Στις φιλοδοξίες του ταιριάζει περισσότερο ο τίτλος του εθνάρχη. Γι’ αυτό και, χριστιανός άνθρωπος, αντί να ανέχεται την κριτική που του ασκείται, αναθεματίζει τους κριτές του, στέλνοντάς τους στο πυρ το εξώτερον. Κι επειδή αυτό είναι ολίγον μεταφυσικό και ακίνδυνο, ο πολιτευόμενος μητροπολίτης φροντίζει να κόβει εδώ, στην παρούσα ζωή, τα φτερά όσων δεν τον αποδέχονται διπλά εξουσιαστικό, με τα άμφια και το σκήπτρο του καισαροπαπισμού.

Πίνακας: L' opposition (1963), του Αντώνη Μαλλιαράκη

ΜΕΛΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΛΥΤΗΣ: Ο ΗΛΙΑΤΟΡΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

Του Ηρακλή Οικονόμου
Περιοδικό Δίφωνο, Ιούλιος 2010

Γεννημένος τον Νοέμβριο του 1911, ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης δημοσιεύει το πρώτο ποίημά του το 1935 στα Νέα Γράμματα με το ψευδώνυμο Ελύτης.
Το 1939 κυκλοφορούν οι Προσανατολισμοί, η πρώτη του ποιητική συλλογή. Ήλιος ο Πρώτος, Το Άξιον Εστί, Έξη και μία τύψεις τον ουρανό, Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας, Το φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά, Ο Ήλιος ο ηλιάτορας, Τα ρω του έρωτα, Μαρία Νεφέλη, είναι μερικές από τις συλλογές που εκδίδονται μέχρι το 1979, χρονιά κατά την οποία ο Ελύτης λαμβάνει το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Ο ίδιος δεν επαναπαύεται στη διάκριση, συνεχίζοντας με έργα όπως : Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου, Ο Μικρός Ναυτίλος, Τα Ελεγεία της Οξώπετρας. Στις ι8 Μαρτίου του 1996 ο Ελύτης πεθαίνει σε ηλικία 85 ετών.

Ο Ελύτης στο ελληνικό τραγούδι

Ο Μάνος Χατζιδάκις συναντά πρώτος τον Ελύτη στον Κύκλο με την Κιμωλία του Μπρεχτ (1957), σε μετάφραση του ποιητή. Ακολουθεί το Με την πρώτη σταγόνα της βροχής στον Μεγάλο Ερωτικό (1972) με τον Δημήτρη Ψαριανό. Ερωτικός επί χούντας; Ο Χατζιδάκις εξηγεί: «Είδα ότι εκείνο που έλειπε απ' τον τόπο μας δεν ήταν το σύνθημα. Έλειπαν οι μεγάλες ανθρώπινες αξίες που είχαν καταρρακωθεί».
Ωστόσο, η μοίρα του μελοποιημένου Ελύτη είχε άλλο όνομα: Μίκης Θεοδωράκης. Η πρώτη συνάντηση του με τον ποιητή καταγράφεται στο Αρχιπέλαγος (1961) με το τραγούδι Ανάμεσα Σύρο και Τζια, προτού γεννηθούν οι Μικρές Κυκλάδες (1964), ένας κύκλος επτά τραγουδιών. Ο δίσκος θα κυκλοφορήσει σε δυο εκδοχές -με την Ντόρα Γιαννακοπούλου και τη Σούλα Μπιρμπίλη - με λυρικά διαμάντια όπως η Μαρίνα και Του μικρού βοριά.
Με το Άξιον Εστί (1964) η υψηλή ποίηση αποκτά μια παγκοσμίως πρωτοφανή αποδοχή. Ο Ρόντρικ Μπίτον επισημαίνει: «Η μελοποίηση ενοτήτων από το Άξιον Εστί του Ελύτη ως λαϊκό ορατόριο το 1959 υπήρξε κομβική στην παρουσίαση του έργου των ποιητών σε ένα ευρύτερο ακροατήριο». Ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης ερμηνεύει το έργο, συνοδεία του Θόδωρου Δημητρίεφ, συμφωνικής ορχήστρας, χορωδίας και του Μάνου Κατράκη ως αφηγητή, ενώ ακολούθησαν ο Γιώργος Νταλάρας και ο Γιάννης Κότσιρας. Ένα το χελιδόνι, Της δικαιοσύνης ήλιε, Της αγάπης αίματα, τραγούδια που σημάδεψαν μιαν ολόκληρη εποχή... Ο Θεοδωράκης θα ξανασυναντηθεί με τον Ελύτη στη μετάφραση του Λόρκα στο Romancero Gitano (1967) αλλά και στην απαγγελία του Μονογράμματος (1999) Με φόντο το Adagio του συνθέτη.
Εκτός από το Άξιον Εστί, δυο δίσκοι περικλείουν αρτιότερα το ποιητικά φορτίο του Ελύτη: Η Ποδηλάτισσα και ο Ήλιος Ο Ηλιάτορας. Η Ποδηλάτισσα (1979) του Μιχάλη Τρανουδάκη ξεχωρίζει για τον έντονο λυρισμό και τη μελωδικότητά της, με την Αφροδίτη Μάνου στην ερμηνεία. Η Παναγία των Κοιμητηρίων, Το κοχύλι, Στην ξύλινη παράγκα παραμένουν τραγούδια φρέσκα και διαχρονικά. Άλλα δύο (Τελετή, Το σπίτι το ακατοίκητο) θα συμπεριληφθούν στο δίσκο Σύννεφο - Σύννεφο Πού Πας (1983) με τη φωνή της Σοφίας Μιχαηλίδου.
Ο Ήλιος Ο Ηλιάτορας (1982) μελοποιήθηκε από τον πρόωρα χαμένο Δημήτρη Λάγιο. Οι επτανησιακές μνήμες, η δημοτική παράδοση, το λαϊκό τραγούδι και η κλασική παιδεία του συνθέτη συναντούν μια ανεπανάληπτη τριάδα ερμηνευτών: Ελένη Βιτάλη, Νίκος Δημητράτος, Γιώργος Νταλάρας. Το αλληγορικό πνεύμα του έργου περιγράφει τις μεταμορφώσεις μιας Όμορφης και παράξενης πατρίδας, ενώ κομμάτια όπως τα Γεια σου κύριε μενεξέ, Τι να σας πω γυναίκες και Κάμποι της Σαλονίκης, εγγράφονται στη συλλογική μνήμη.
Ο Νότης Μαυρουδής μελοποίησε Ελύτη στο κλασικό Άσμα Ηρωικό Και Πένθιμο Για Τον Χαμένο Ανθυπολοχαγό Της Αλβανίας (1968). Ο Πέτρος Πανδής, η Ρενάτα Καπερνάρου και η Πέτρη Σαλπέα ερμηνεύουν, ο Χρήστος Τσάγκας αφηγείται, ενώ ο Μαυρουδής ξεκινά τη θαυμαστή πορεία του με ένα έργο-ύμνο του αγώνα για την ελευθερία. Ο συνθέτης θα επανέλθει στον Ελύτη στο δίσκο Στην Όχθη Της Καρδιάς Μου (1984) με επτά μελοποιημένα ποιήματα των Ουγκαρέτι, Ζουβ και Ελιάρ παρμένα από τη Δεύτερη Γραφή.
Ο Γιάννης Μαρκόπουλος μελοποιεί το Ήλιος Ο Πρώτος (1969) για δύο ερμηνευτές, αφηγητή, γυναικεία χορωδία και ενδεκαμελή ορχήστρα. Από το δίσκο ξεχώρισαν τα τραγούδια Έντιμο αίμα και Κάτω στης μαργαρίτας τ' αλωνάκι με τη φωνή της αείμνηστης Μαρίας Δημητριάδη. «Κατάλαβα με την πρώτη ματιά ότι έχεις κάνει τεράστια δουλειά» γράφει ο Ελύτης στο συνθέτη για το έργο, το οποίο προδίδει τη μετέπειτα συνομιλία του Μαρκόπουλου με την κρητική και τη δημοτική παράδοση.
Καταμεσής της χούντας κυκλοφορεί και το θαλασσινό Τριφύλλι σε μουσική Λίνου Κόκοτου (1972). Εδώ ο Ελύτης γράφει για πρώτη φορά στίχους προς μελοποίηση, με τα γνώριμα μοτίβα της θάλασσας και του καλοκαιριού. Ο δίσκος, σε ερμηνεία Μιχάλη Βιολάρη και Ρένας Κουμιώτη, παραπέμπει στην ατμόσφαιρα και στην ανεμελιά του νέου κύματος: Δελφίνοκόριτσο, Αύγουστος, Τζιτζίκια...
Οι Προσανατολισμοί (1984) του Ηλία Ανδριόπουλου είναι επηρεασμένοι από την πρώιμη, έντονα λυρική γραφή του Ελύτη. Το κλασικό πλέον έργο θα γνωρίσει άλλες δύο εκτελέσεις, με την Άλκηστη Πρωτοψάλτη και τη συνοδεία συμφωνικής ορχήστρας στο Ηρώδειο (1994) καθώς και τη Νένα Βενετσάνου και τον Αντώνη Ανισέγκο στο πιάνο (2008).

Το 1987 κυκλοφορεί ο Ήχος Β' των Δυνάμεων του Αιγαίου. Εκεί ο Χρίστος Τσιαμούλης μελοποιεί και τραγουδάει δύο ποιήματα από το Φωτόδεντρο: Σε μεγάλη απόσταση (από το ποίημα Η κόρη που 'φερε ο βοριάς) και Το κόκκινο άλογο. Μια ατέρμονη μελωδική δαντέλα και ένας μεταφυσικός διάλογος με τζαζ βηματισμό. Ο θάνατος του Ελύτη δεν μείωσε στο ελάχιστο το ενδιαφέρον των συνθετών για το έργο του.
Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου έδειξε στα Τραγούδια Για Τους Μήνες ότι η σύνδεση υψηλής ποίησης και λαϊκής αποδοχής παραμένει επίκαιρη. Ο δίσκος περιείχε τέσσερα τραγούδια σε ποίηση του Ελύτη: Σου το 'πα για τα σύννεφα, Ο Αγαμέμνων, Όλα τα πήρε το καλοκαίρι, Παράπονο.
Ο Νίκος Ξυδάκης μελοποιεί Σαπφώ σε μετάφραση Ελύτη στο δίσκο Γρήγορα Η Ώρα Πέρασε. Μια άλλη σημαντική προσέγγιση συναντάται στο τρυφερό Μαγισσάκι και Τα όσα η μοίρα μου 'γραφε της Νένας Βενετσάνου, τα οποία συμπεριλήφθησαν στο δίσκο Νέα Γη. Το δεύτερο τραγούδι μελοποιήθηκε και από τον Αντώνη Σκαμνάκη των Χαΐνηδων, στο δίσκο Ο Γητευτής Και Το Δρακοδόντι, με τον γνώριμο νεοπαραδοσιακό ήχο του συγκροτήματος, ενώ το συγκρότημα Ωχρά Σπειροχαίτη μελοποίησε το Τραγούδι της Μαρίας Νεφέλης σε μια μινιμαλιστική ψυχεδελική εκδοχή. Τέλος, εντύπωση προκάλεσε η πρόσφατη μελοποίηση της Τρελής Ροδιάς από τον Αργύρη Μπακιρτζή και τους Χειμερινούς Κολυμβητές ως λαϊκό τραγούδι βασισμένο σε ένα πολύπλοκο μορφικά και νοηματικά ποίημα.
Μεγάλη είναι η λίστα με τους συνθέτες λόγιας μουσικής που μελοποίησαν Ελύτη. Ξεχωρίζει ο Γιώργος Κουρουπός με το βαθύτατα ερωτικό Μονόγραμμα, ένα συμφωνικό-λυρικό έργο, με τη μορφή σκηνικής καντάτας, το οποίο ερμηνεύουν ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος και η Βασιλική Καραγιάννη. Τη Μαρία Νεφέλη είχε προσεγγίσει ο Δημήτρης Μαραγκόπουλος στο δίσκο Μαρία Ντολόρες Παρελθόν με τη Σαβίνα Γιαννάτου. Ξεχωριστή τέλος είναι η περίπτωση της Αγγελικής Ιονάτος, δημιουργού με μακρά παραμονή στο Παρίσι. Η Μαρία Νεφέλη (1984) και ο Ιουλίου Λόγος (1996) από τα Ελεγεία της Οξώπετρας, σε ερμηνεία δική της και του Σπύρου Σακκά, αποτέλεσαν πρεσβευτές της ποίησης του Ελύτη στη Γαλλία.

Γιατί ο Ελύτης:
Το έργο του Ελύτη έχει εν μέρει εγγραφεί σαν ένα είδος καρικατούρας: ήλιος, Αιγαίο, Ελλάδα. Μια δεύτερη ανάγνωση των μελοποιήσεων απαιτεί την εγκατάλειψη αυτών των απλουστεύσεων οι μελοποιήσεις Ελύτη μαρτυρούν την πολυμορφία και την πολλαπλότητα της ποίησης του. Οι μελετητές την τοποθετούν σε μια «κατηγορία ελεύθερης και δογματικά αδέσμευτης εφαρμογής του υπερρεαλισμού», όπως σημειώνει ο Μάριο Βίττι. Το υπερρεαλιστικό πρόταγμα μετάγγισε στη γραφή του το αίτημα της ατομικής και της συλλογικής απελευθέρωσης, τον μεθυστικό δεσμό με τη φύση και τα ελληνικά τοπία, τη χρήση νεωτερικών μοτίβων και τη νεανικότητα της πρωτοπορίας.
Το τραγούδι βρίσκεται στον πυρήνα της ποιητικής αντίληψης του ποιητή, κατ' αρχήν με τη συχνή παρουσία μουσικών όρων και εικόνων. Επίσης, στον Ελύτη, ο Γιώργος Κουρουπός εντοπίζει μια έντονη μουσικότητα: «Το τολμηρό, αλλά πάντοτε εύηχο συνταίριασμα των λέξεων, η μελωδικότητα των στίχων, ο ρυθμός -ιδιαίτερα στα μη έμμετρα ποιήματα - και η αρμονία». Ο μεταφραστής του Ελύτη Έντμουντ Κίλι θυμάται: «Αυτό που μας ζήτησε ο Ελύτης ήταν να έχει ο ήχος των λέξεων μια μουσική στην ξένη γλώσσα».
Σε ομιλία του προς τους Έλληνες μετανάστες στη Στοκχόλμη, ο ποιητής σημειώνει: «Για ένα τραγούδι ζούμε, στο βάθος, όλοι μας. Το τραγούδι που λέει τους καημούς και τους πόθους του καθενός μας». Έχοντας μόλις λάβει το βραβείο Νόμπελ, προσθέτει: «Η μόνη ανταμοιβή που γνώρισα πριν από τη σημερινή, ήταν ν' ακούω τους συμπατριώτες μου να με τραγουδούν». Αυτό πιστοποιεί και η έκδοση των τραγουδιών του Ελύτη στη συλλογή Τα Ρω του Έρωτα, έτσι ώστε η παραγωγή του έθνους να χαίρει νομιμοποίησης, να συμβαδίζει με την εκρηκτική πολιτικοποίηση των καιρών, να μην είναι μια απλή επιβολή του χωροφύλακα, του ιερέα ή του συνταγματάρχη. Ήταν ένας εθνοκεντρισμός που επεδίωκε τη συνάντηση με την αναπτυγμένη Δύση, και όχι την απομάκρυνση από αυτήν. Ο Ελύτης επισημαίνει: «Οφείλαμε να προβάλουμε τον τύπο του Ευρωπαίου-Έλληνα».
Τέλος, στον Ελύτη συναντάμε σπέρματα ενός ιδεολογικού προσανατολισμού συμβατού με τις προοδευτικές πεποιθήσεις των συνθετών που ενεπλάκησαν με το έντεχνο-λαϊκό τραγούδι. Για να κατανοήσουμε αυτή τη διασύνδεση, θα πρέπει να υπερβούμε το στερεότυπο του δήθεν αντι-ριζοσπαστικού Ελύτη, επισημαίνοντας στοιχεία, όπως: την προδημοσίευση μέρους του Άξιον Εστί από την Επιθεώρηση Τέχνης - τη σύνδεση υπερρεαλισμού και μαρξισμού, όπως αυτή εκφράζεται από τον Αντρέ Μπρετόν και τον Λουί Αραγκόν, οι οποίοι προσχωρούν στο γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα - τη μετάφραση του φορτισμένου πολιτικά Λόρκα από τον Ελύτη μόλις το 1945, αλλά και τα λόγια του ίδιου του Ελύτη όταν αναφέρεται στον Τρότσκι ή «στην περίοδο τη σύντομη όπου είχα προς στιγμήν ψαύσει τον ιστορικό υλισμό».

Αντί επιλόγου
Στο Star-System ο Θεοδωράκης σημειώνει: «Δεν είναι μόνο το Άξιον Εστί κατάκτηση στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού, αλλά και το κοινό εκείνου του καιρού που ήταν άξιο για το Άξιον Εστί». Και όσο το τραγούδι και το κοινό αυτό παραμένουν ζωντανά, έτσι ζωντανό παραμένει και το έργο του ποιητή. Παραμένει ζωντανό καθώς η Ελλάδα του ΔΝΤ και της απαξίωσης συναντιέται με την προφητική ποίηση του Ελύτη: Χαρά στους που 'ναι οι δυνατοί/ γι' αυτούς δεν έχει χόρταση. Παραμένει δηλαδή ζωντανό, καθώς το αίτημα του ποιητή για μια πιο ελεύθερη, φωτεινή και ερωτική κοινωνία συνεχίζει να εμπνέει το τραγούδι μας.

Σημειώσεις Ιδιωτικής Οδού:

- Το τεύχος του Διφώνου του Ιουλίου 2010 συνοδευόταν και από ένα συλλεκτικό cd με ανθολογία μελοποιημένου Ελύτη (14 τραγούδια).
- Το βίντεο που παραθέτω εδώ είναι το τέταρτο μέρος από το Μονόγραμμα του Γιώργου Κουρουπού, σε ποίηση Ελύτη. Σολίστ ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος. Την Ορχήστρα των Χρωμάτων διευθύνει ο Μίλτος Λογιάδης.
- Για τον μελοποιημένο Ελύτη είχε κάνει ανακοίνωση ο Γιώργος Γιάνναρης στο ΙΕ' Συμπόσιο Ποίησης στην Πάτρα, που διοργανώνει επί σειρά ετών ο Σωκράτης Σκαρτσής.

"Μ' ΕΝΑ ΤΡΙΦΥΛΛΙ ΦΩΣ ΣΤΟ ΣΤΗΘΟΣ" ΜΑΣ ΟΔΗΓΕΙ...

99 χρόνια σήμερα από τη γέννηση του ποιητή της Ιδιωτικής Οδού.
Του χρόνου ελπίζω να εορταστούν με τον πρέποντα καταιγισμό τα 100χρονα.
Το βίντεο που παραθέτω, εις μνημόσυνον αιώνιον, είναι αρκούντως εύγλωττο.
Όσοι λευκοφόροι εννοήτωσαν τα όσα λέει ο Ελύτης για την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Απολαύστε, αγαπητοί συνοδίτες, και ένα ολοήμερο αφιέρωμα στον ποιητή από τον μαθητή του, με την ευρεία έννοια, ποιητή Παναγιώτη Καποδίστρια Στον ίσκιο του ήσκιου.

ΜΝΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ (2 Νοεμβρίου 1960)

Μνήμη Δημήτρη Μητρόπουλου σήμερα, εξαιρέτως αγαπητοί συνοδίτες, αφού σαν σήμερα πριν πενήντα χρόνια ο μαέστρος κατέρρευσε κατά την διάρκεια πρόβας στη Σκάλα του Μιλάνου. Διηύθυνε τον αγαπημένο του Μάλερ, την 3η συμφωνία.
Τον πήρε η μουσική... Στα δικά της δώματα...
Παραθέτω το κλασικό βίντεο με την πρόβα στον Φάουστ του Λιστ. Ο Μητρόπουλος διευθύνει με τα μαγικά του χέρια την Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης.
Θα προσέξετε ότι διευθύνει από μνήμης (είχε τεράστια!) και αντιμετωπίζει τη σύνθεση σαν τραγούδι...

Διαβάστε εδώ για τον Νοέμβριο Μητρόπουλου που διοργανώνει η Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης και πραγματοποιείται με δωρεά του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος».

Σημειώνω την παρουσία του Λεωνίδα Καβάκου, ο οποίος θα ερμηνεύσει το κοντσέρτο για βιολί του Τσαϊκόφσκι, συμπράττοντας με την περίφημη ορχήστρα, και την έκθεση αρχειακού υλικού «Dimitri Μitropoulos: Conducting the Unfamiliar, 1940-1960», η οποία είναι ήδη ανοιχτή στο κοινό και θα διαρκέσει ως τις 30 Νοεμβρίου. Εστιάζει στη μουσική που παρουσίασε ο μαέστρος με τη Φιλαρμονική και περιλαμβάνει την παρτιτούρα της Εκτης Συμφωνίας του Μάλερ, με σημειώσεις του ίδιου του Μητρόπουλου, η οποία εκτίθεται για πρώτη φορά στο κοινό.

ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΥΡΟΔΟΤΕΙ ΕΝΔΟΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ

Φίλος, πατρινός θεολόγος, της Ιδιωτικής Οδού, μου έστειλε το παρακάτω κείμενο με αφορμή την ανάρτησή μου για την επίθεση του πατρινού, επίσης, θεολόγου Παναγιώτη Γκουρβέλου στον νεοσύστατο Πανελλήνιο Θεολογικό Σύνδεσμο ΚΑΙΡΟΣ – για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης.

Το προσυπογράφω και το θέτω στην κρίση των συνοδιτών.

Στην Ελλάδα κυριαρχεί η αντίληψη πως κάθε τι παλαιό είναι αυτονοήτως καλό και καλά καμωμένο (δες πώς ψηφίζουν λόγου χάριν οι περισσότεροι των Ελλήνων). Δυστυχώς εν πολλοίς η ίδια νοοτροπία κυριαρχεί και στην Εκκλησία και στους θεολογικούς κύκλους. Είναι σκληρή και πολλές φορές άκομψη και χωρίς θεολογικά κριτήρια η απόρριψη πρωτοβουλιών πρωτοποριακών, αλλά άκρως απαραιτήτων, για ένα σύγχρονο θεολογικό λόγο στο σημερινό κόσμο. Αναφέρομαι στην τεράστια προσπάθεια που καταβάλλει η Θεολογική Ακαδημία Βόλου, στη λεγόμενη “λειτουργική αναγέννηση”, στη μετάφραση των λειτουργικών κειμένων και κυρίως στη δημιουργία του καινούργιου θεολογικού συνδέσμου με την ονομασία "ΚΑΙΡΟΣ". Και όλη αυτή η κριτική δαφνοστεφανώνεται με τις δάφνες της εμμονής στην παράδοση.
Πάνω σε μια τέτοια "λογική" κινείται και η κριτική- απόρριψη του Καιρού απο τον θεολόγο Παναγιώτη Γκουρβέλο. Είχε γίνει, δυστυχώς, εθιμικώ δικαίω και εν πολλοίς ασυνείδητα δεκτή η θέση ότι ο θεολογικός κόσμος, και κυρίως αυτός της Mέσης Eκπαίδευσης, εκπροσωπείται σε όλους τους τομείς και σε όλα τα θέματα από την Π.Ε.Θ. (Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων). Οπότε κάθε τι καινούργιο σε αυτό το χώρο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό ούτε καν για συζήτηση.

Έτσι ευθύς εξ αρχής αντιμετωπίστηκε από πολλούς, εν οις και ο κ. Γκουρβέλος, η ίδρυση του Καιρού, όχι με σκεπτικισμό που θα ήταν άλλωστε και κατανοητό και θεμιτό, αν τα πράγματα λειτουργούσαν στο επίπεδο απλώς της κοινής λογικής, αλλά εχθρικά. Είναι ο κ. Γκουρβέλος, που σε ημερίδα υπό τον τ. Σύμβουλο Θεολόγων Χρήστο Ζήκο, μίλησε απαξιωτικά για την πρωτοβουλία του νέου θεολογικού συνδέσμου, κατατάσσοντας σε συγκεκριμμένο πολιτικό χώρο μέλη του, υπονοώντας ότι είναι άχρωμα εκκλησιαστικώς και αδιάφορα, τουλάχιστον, για την πίστη της Εκκλησίας, άτομα που ήσαν πολύ γνωστά στον ίδιο και ενίοτε συνεκκλησιαζόμενα και συμπροβληματιζόμενα με αυτόν. Εσχάτως τα μέλη του Καιρού χαρακτηρίζονται από τον κ. Γκουρβέλο ως "νόθοι και υποκριτές".

Και ερωτώ: νόθοι ως προς τι και υποκριτές σε τι; Επειδή δεν στοιχούνται στην λογική της Π.Ε.Θ.; Ποιός επέβαλε την πλήρη αποδοχή της Π.Ε.Θ.; Γιατί δηλαδή δεν μπορεί να δημιουργηθεί κάτι καινούργιο εκτός Π.Ε.Θ., γιατί τα μέλη του Καιρού χαρακτηρίζονται αβασάνιστα και ελαφρά τη καρδία νόθα και υποκριτικά, άθεοι, άπιστοι κ.λπ.;
Η Π.Ε.Θ. είναι γνωστό ότι και σε τοπικό, αλλά κυρίως σε πανελλαδικό επίπεδο "καπελωνόταν" από συγκεκριμμένο πολιτικό χώρο, οπότε "στου κρεμασμένου το σπίτι δεν μιλάμε για σχοινί". Περιμέναμε πολύ καιρό από την Π.Ε.Θ. Πατρών να εκδώσει μια ανακοίνωση σε σχέση με την απόφαση του Ευριπίδη Στυλιανίδη για την δυνατότητα απαλλαγής των μαθητών από το μάθημα των θρησκευτικών, αλλά εις μάτην... Μετά από δυο ή τρεις μήνες κάτι ψελλίστηκε. Σε συζήτηση που έγινε σε τηλεοπτικό σταθμό της Πάτρας για το μάθημα των θρησκευτικών η τηλεφωνική παρέμβαση της προέδρου του τοπικού παραρτήματος εξαντλήθηκε (!) στην ανάγνωση της εισαγωγής ενός εκ των βιβλίων των θρησκευτικών-νομίζω της Γ' Λυκείου...

Η εμμονή του κ. Γκουρβέλου και των ομοϊδεατών του σε ένα μάθημα κατηχητικό- ομολογιακό φανερώνει ότι βρίσκονται εκτός παραγματικότητος, αλλά μέσω αυτής καταδεικνύεται, κυρίως, το σοβαρό εκκλησιολογικό έλλειμμα που έχουν. Δεν μπορούν να κατανοήσουν ότι η κατήχηση είναι αποκλειστικά έργο της Εκκλησίας και γίνεται με όρους που η Εκκλησία θέτει. Δεν μπορεί ο εκάστοτε υπουργός Παιδείας να θεωρείται υπεύθυνος για την κατήχηση των παιδιών-αυτό δεν είναι προτεσταντικό, αλλά βλακώδες. Πολλά θα μπορούσε ο καθείς να παραθέσει και να αναπτύξει... αλλά εν "Καιρώ"...

Μόνο μια σύσταση στον Παναγιώτη Γκουρβέλο: υπάρχει και η συγγνώμη στη ελληνικό λεξιλόγιο.

Πίνακας της Γελένα Ιγκνιάτοβιτς.

ΟΙ ...ΕΝΟΧΛΗΤΙΚΟΙ ΚΕΚΟΙΜΗΜΕΝΟΙ ΡΩΜΗΟΙ

Τα πάθια κι οι καημοί της Ίμβρου δεν έχουν τέλος...
Βανδαλισμοί στο Ρωμέϊκο Κοιμητήριο της Παναγίας.
"Eνοχλούν και τους νεκρούς μας", είπε ο Ίμβριος Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος. Διαβάστε αναλυτικά τι είπε στο Φως Φαναρίου.
Θα λέγαμε ότι τους ενοχλούν, κάποιους στη γείτονα, εξακολουθητικά και οι νεκροί μας!
Τέτοια εποχή πέρυσι ο Πατριάρχης στα σπασμένα μνήματα του Βαλουκλή.
Οι Ρωμηοί κεκοιμημένοι στην Πόλη, στην Ίμβρο και στην Τένεδο δεν αναπαύονται. Αγρυπνούν! Ολοζώντανοι στέκονται στην πύλη του Αγίου Ρωμανού και δίνουν την μαρτυρία ότι η Ρωμηοσύνη ζει!
Γι' αυτό και έγραψα το: Τα τρισάγια του Πατριάρχη-λάδι στο ανέσπερο καντήλι της μνήμης.

Μετά τα δραματικά Σεπτεμβριανά του '55 - και τότε συλήθηκαν βάναυσα τα Ρωμέϊκα Κοιμητήρια - ο Πατριάρχης Αθηναγόρας ρωτήθηκε από δημοσιογράφο αν πρέπει το Πατριαρχείο να φύγει από την Πόλη, αφού απέμειναν ελάχιστοι Ρωμηοί. Κι ο Πατριάρχης απάντησε με τη γνωστή πια ρήση που αποδεικνύει την αξία των Ρωμηών κεκοιμημένων: «Πράγματι, μείναμε λίγοι. Όμως ξεχνάτε πόσα εκατομμύρια είναι οι πεθαμένοι κάτω από τα πόδια μας; Αυτούς δεν τους υπολογίζετε; Μαζί με αυτούς είμαστε πάρα πολλοί».