Το νεο-Ρεμπέτικο του Ξαρχάκου μάλλον δεν χρειαζόταν

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Γράφοντας προ ετών για τον Επιτάφιο του Μ. Θεοδωράκη και τις ποικίλες εκτελέσεις του, είχα αναφερθεί και στην κατά Σταύρο Ξαρχάκο ερμηνεία, με την Κρατική Ορχήστρα Ελληνικής Μουσικής (ηχογράφηση από το Ηρώδειο, 2-10-2000). Μια ερμηνευτική πρόταση που προσωπικά δεν με αγγίζει, παρ' ότι χαρακτηρίστηκε ως "ρέκβιεμ". Την θεωρώ βερμπαλιστική, χωρίς να παραθεωρώ την εξαιρετική Μαρία Σουλτάτου ως ερμηνεύτρια. 

Ο αναμφισβήτητα σημαντικός Σταύρος Ξαρχάκος στις δουλειές που κάνει με λαϊκές ορχήστρες, έχει μια ροπή προς την υπερβολή. Από το αφιέρωμα του στον Τσιτσάνη, για παράδειγμα, μέχρι το …νέο Ρεμπέτικο από τον ίδιο. Οι ενορχηστρώσεις του είναι έως και εξεζητημένες και η εκτέλεση πολλές φορές μοιάζει επιτηδευμένα παθιασμένη. Σα να …εκβιάζεται το πάθος. 

Πρόσφατα αναρτήθηκε στο διαδίκτυο η νέα εκδοχή του περίφημου Ρεμπέτικου σε μουσική Ξαρχάκου και στίχους Νίκου Γκάτσου. Μια θρυλική μουσική, για μια ταινία – σταθμό του Κώστα Φέρρη. Η νέα εκδοχή του Ρεμπέτικου έρχεται 40 χρόνια μετά από την πρώτη παρουσίαση – δίσκο του 1983. 

Σε σχετικό δελτίο τύπου διαβάζουμε: «Ο Σταύρος Ξαρχάκος παρουσιάζει το θρυλικό «Ρεμπέτικο», το σπουδαίο έργο που αγαπήθηκε, τραγουδιέται και συνεχίζει να περνάει από γενιά σε γενιά, 40 χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, μέσα από ένα live album που ηχογραφήθηκε στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Στο album «Ρεμπέτικο (40 Χρόνια Μετά) Live», που κυκλοφορεί από την Panik Oxygen στα ψηφιακά καταστήματα μουσικής καθώς και σε φυσικό προϊόν, αποτυπώνονται οι τρεις ιστορικές sold out βραδιές όπου το Ωδείο Ηρώδου Αττικού μεταμορφώθηκε σε πάλκο και πάνω από 10.000 θεατές συγκινήθηκαν και συγκλονίστηκαν με το «Ρεμπέτικο», σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και στίχους του Νίκου Γκάτσου, από την ομώνυμη ταινία του Κώστα Φέρρη. Ο Σταύρος Ξαρχάκος με τη «ρεμπέτικη κομπανία» του (20 μουσικούς, τραγουδιστές και ψάλτες) μεταφέρουν τη συγκίνηση, τον διονυσιασμό, το φως και τα γοητευτικά σκοτάδια των ορχηστρικών και των τραγουδιών του εμβληματικού δίσκου. Όλοι μαζί παίζουν και τραγουδούν, δημιουργώντας μια ρεμπέτικη λειτουργία που καθηλώνει. Ο ίδιος ο Σταύρος Ξαρχάκος ερμηνεύει το «Πρακτορείο», ενώ τα υπόλοιπα τραγούδια ερμηνεύουν η Ηρώ Σαΐα και ο Ζαχαρίας Καρούνης». 

Ο ίδιος ο Ξαρχάκος δήλωσε γι’ αυτή τη νέα προσέγγιση στο έργο: «Φυσικά χαίρομαι ιδιαίτερα που η μουσική αυτή μπήκε στη ζωή και στις καρδιές του κόσμου, που αγαπήθηκε και που 40-41 χρόνια μετά έχω τη χαρά να την παρουσιάζω για πρώτη φορά ολόκληρη, με τα ορχηστρικά και τα τραγούδια της, δίνοντάς της όμως έναν ήχο ακόμα πιο βυζαντινό και ενορχηστρώνοντας διαφορετικά, με τη σημερινή μου ματιά». 

Ακούγοντας προσεκτικά αυτή τη διασκευή του …εαυτού του, θα λέγαμε, διαπιστώνω πως ο Σταύρος Ξαρχάκος φόρτωσε το έργο του τόσο ώστε να μας θυμίζει την περίφημη ρήση του Σεφέρη: 

«Γιατί και το τραγούδι το φορτώσαμε με τόσες μουσικές που σιγά σιγά βουλιάζει 

και την τέχνη μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της». 

Σε κάποια σημεία το θρυλικό «Ρεμπέτικο» είναι, δυστυχώς, παρα – μορφωμένο, έχοντας χάσει την αυθεντικότητά του και τον οίστρο που απολαμβάνουμε στην πρώτη εκτέλεση. 

Κατανοώ τον Ξαρχάκο που θέλει «έναν ήχο ακόμα πιο βυζαντινό», αλλά αυτό το πέτυχε στον απόλυτο βαθμό με τον Νίκο Δημητράτο. Η νέα εκδοχή δεν μας πείθει. Μπορεί να είναι …διεγερτική, αλλά δεν είναι αληθινά παθητική, δηλαδή δεν συμβάλλει στον μετεωρισμό νου και καρδιάς. 

Ακόμα και το «Πρακτορείο» που ερμηνεύει και πάλι ο ίδιος ο συνθέτης, ακούγεται με φωνή ασθμαίνουσα και όχι «βασιλεύουσα», όπως στην πρώτη εκτέλεση. 

Ο αξεπέραστος στίχος του Νίκου Γκάτσου μερικές φορές μοιάζει σαν …περιτύλιγμα μιας πλουμιστής ενορχήστρωσης, όταν στην πρώτη ηχογράφηση κυριολεκτικά «σαρκωνόταν» από τη μουσική. 

Ο Σταύρος Ξαρχάκος αφιέρωσε τη διασκευή του αυτή στους πρώτους διδάξαντες. Πολύ σωστά! Γιατί εκείνοι, προφανώς και σε μια «θεϊκή» συγκυρία, διακόνησαν πιστά και μοναδικά την ρεμπέτικη λειτουργία. Η νέα εκδοχή του Ρεμπέτικου ήταν μάλλον …αχρείαστη.