ΜΝΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΒΒΟΥΡΑ

Π. Α. Ανδριόπουλος 

Μ᾿ ἕνα τίποτα ἔζησα 

….

Ὥσπου τέλος ἔνιωσα 

κι ἂς πᾶ᾿ νὰ μ᾿ ἔλεγαν τρελὸ 

πῶς ἀπό ῾να τίποτα γίνεται ὁ Παράδεισος 

λέει ο Ελύτης στη συλλογή του «Τὸ Φωτόδεντρο καὶ ἡ δέκατη τέταρτη Ὀμορφιά». 

Και πάντα με ενδιαφέρει αυτό το «τίποτα». Η ιδέα αλλά και η αίσθηση να ζεις με το τίποτα. Όπως με εκφράζει και το «ελάχιστο» και η σχέση του με το «τίποτα». 

Πάλι ο Ελύτης μας λέει: Η απόσταση από το «τίποτε» στο «ελάχιστο» είναι πολύ μεγαλύτερη παρ’ ό,τι από το «ελάχιστο» στο «πολύ» (από τα «ΜΙΚΡΑ ΕΨΙΛΟΝ») 

Έτσι, με αληθινή συγκίνηση δέχθηκα το «Κάτι από το τίποτα» (Οκτώβριος 2017, Εκδόσεις «Πικραμένος») του αγαπητού μας ποιητή Δημήτρη Κάββουρα. 

Πρόκειται για μια κομψή μικρόσχημη έκδοση, που περιλαμβάνει στοχασμούς σε στίχους, αποφθέγματα και αφορισμούς του πατρινού ποιητή, μαζί με σχέδια δικά του που ανασύρθηκαν από τα συρτάρια του. 

Η συγκίνησή μου πολλαπλασιάζεται βλέποντας πως η σύλληψη της ιδέας και ο σχεδιασμός της έκδοσης ανήκει στην αγαπημένη μου φίλη Νέλλη Βουτσινά, η οποία είναι συνώνυμη του ακριβού βιβλίου. Είτε το σχεδιάζει είτε το διαβάζει είτε το παρουσιάζει είτε το προτείνει. 

Κι εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα πολύ ακριβό βιβλίο, το οποίο είναι πολύ μικρό, πολύ φτηνό (ως προς την τιμή) και ασχολείται με το «τίποτα»! 

Κάτι ἀπὸ τὸ τίποτα 

ἦταν ἡ ἀρχή 

όπως λέει κι ο Δημήτρης Κάββουρας. 

Στο «Κάτι από το τίποτα» ιχνηλατούνται ο χρόνος, η μνήμη, ο έρωτας, η γνώση, η υπαρξιακή πλήξη, η ανησυχία… Νομίζω πως συντελείται αυτό που λέει ο Διονύσης Καρατζάς και έχει βάλει ο Δ. Κάββουρας ως μότο: 

Τις λέξεις, όταν παλιώνουν, 

να τις ρίχνετε στα ποιήματα. 

Μέσα σ’ αυτά θα ξαναβρούν την αλήθεια 

και τη λάμψη τους. 

Μέσα στους στίχους και τους αφορισμούς του Δ. Κάββουρα οι λέξεις ανακαινίζονται! Και όταν επιστρατεύονται ως «Κάτι από το τίποτα», αναβαπτιζόμαστε στα νάματά τους. 

Γιατί 

Τα χίλια μπορεί να χρειάζονται 

ακόμα ένα• 

ενώ το ένα, τίποτα.

Ο κ. Δημήτρης Κάββουρας αναχώρησε χθες για το ταξίδι στην αιωνιότητα. 

Είχα την τύχη να τον συναναστραφώ και να συνεργαστώ μαζί του ποικιλοτρόπως. 

Ακόμα και συνέντευξη είχα κάνει μαζί του για τον Τηλεοπτικό Σταθμό της Μητροπόλεως Πατρών "Λύχνος". 

Ήταν ατελείωτες οι συζητήσεις μας για τον θείο του, σπουδαίο ψάλτη, Χρήστο Σπηλιόπουλο, για τον αδελφό του, τον περίφημο μουσικό Θεόφιλο Κάββουρα, για την κλασική μουσική, για την δική του ποίηση, αλλά και για την πίστη στον Θεό. 

Μας αφήνει προς παρηγορίαν το πλούσιο και σημαντικό ποιητικό και λογοτεχνικό του έργο. Δεν είναι λίγο...

Νομίζω πως η σύνδεσή του με την πόλη, την Πάτρα, ήταν άρρηκτη. 

Έτσι κι αλλιώς ταξίδεψε ελάχιστα... Ασάλευτη ζωή, με περιπάτους στην πόλη που αγάπησε. 

Καλό ταξίδι κύριε Μίμη μας. 

Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "Ο ΙΣΑΑΚΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ" ΤΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗ

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Στέφανος Εὐαγγελίδης, Ὁ Ἰσαάκιος καί οἱ ἄλλοι, ἐκδ. Τσουκάτου, Ἀθήνα 2019, σελ. 149 

Στό βιβλίο τοῦ Στ. Εὐαγγελίδη, πού δέν εἶναι ἱστορικός μέ τήν στενή ἔννοια τοῦ ὅρου, τό ἐνδιαφέρον τό δικό μου πού ἐπίσης δέν εἶμαι ἱστορικός μέ τήν στενή ἔννοια τοῦ ὅρου, ἀλλά ἔρχομαι ἀπό τόν χῶρο τῆς φιλοσοφίας, εἶναι ἀναπόφευκτα ἱστορικό, ἀφοῦ ὁ συγγραφέας ἀναδεικνύει, ἀπό τήν ἱστορία, τήν βυζαντινή καί τήν κυπριακή, τοῦ Βυζαντίου καί τῆς Δύσης, γεγονότα τῶν ἐτῶν 1185-1561. Παράλληλα ὡστόσο, τό ἐνδιαφέρον μπορεῖ νά εἶναι τρόπον τινα καί φιλοσοφικό γιά δύο λόγους. Κατ’ ἀρχάς, ἀπό τήν ἄποψη τῆς σχέσης μεταξύ τῆς προσωπικότητας (λ.χ. ἑνός ἡγέτη) καί τῆς συλλογικότητας (λ.χ. ἑνός λαοῦ), πού μελετᾶ ἡ φιλοσοφία τῆς ἱστορίας, στό παρόν βιβλίο θά δεῖ κανείς ἀνθρώπους μέ ἡγετική συμπεριφορά, κινούμενους ἀπό προσωπικές φιλοδοξίες νά κάνουν καταστροφικές ἐπιλογές οἱ ὁποῖες ἐπηρεάζουν τήν πορεία τῶν λαῶν τους καί μἀλιστα ἐπί αἰῶνες. Ἐξ ἄλλου, φιλοσοφικό μπορεῖ νά εἶναι τό ἐνδιαφέρον καί στόν βαθμό πού οἱ Κύπριοι ἐπιδεικνύουν ἕνα ἀντιστασιακό πνεῦμα ἐναντίον τῶν Φράγκων τόν 15ο αἰ. (σσ. 105-109). Ἐδῶ ὁ συγγραφέας συμπεραίνει ὅτι «ἔστω κι ἄν οἱ ἀγρότες-ἐπαναστάτες ἡττήθηκαν, ἡ ἄρνησή τους νά ὑποταχθοῦν στήν μοῖρα τους» καί παράλληλα ὁ ἀγώνας τους «νά ἀλλάξουν τό πεπρωμένο τους» ἀποτελοῦν «τή δόξα τοῦ Κυπριακοῦ Ἑλληνισμοῦ» (σ. 110), ἑνός νησιοῦ ἡ ἱστορία τοῦ ὁποίου ἔχει καταγραφεῖ μέ σελίδες αἵματος καί μαρτυρίων λόγῳ τῆς συνεχοῦς ὑπό ὁποιεσδήποτε μορφές (τυραννικῆς διακυβερνήσεως, ἀγοραπωλησίας κ.ἄ.) καταπίεσης τῶν κατοίκων του μέχρι σήμερα. 

Ἕνα ἄλλο στοιχεῖο τοῦ βιβλίου στό ὁποῖο θά ἑστιάσω καί πού θά σχολιάσω εἶναι ἡ σύνδεση, καί μάλιστα σέ μία ἀριστοτεχνικά παρουσιαζόμενη καταγραφή, τῆς ἱστορίας καί τοῦ μύθου. Πρόκειται γι’ αὐτό πού ὁ Στ. Εὐαγγελλίδης διατυπώνει ἤδη στήν εἰσαγωγή του: «Ἡ ἱστορία σάν παραμύθι καί τό παραμύθι σάν ἱστορία» (σ. 14). Ἄς δοῦμε ὁρισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα: Ἕνα πρῶτο εἶναι τό περιστατικό μέ τήν ποικιλία σταφυλιοῦ πού δοκίμασε στήν Κύπρο ὁ Ριχάρδος ὁ Λεοντόκαρδος: «Ὅταν ὁ Ριχάρδος κατέκτησε τό Κολόσσι, οἱ καλλιεργητές τῆς περιοχῆς τόν φίλεψαν μέ μιά νέα ποικιλία σταφυλιοῦ καί τοῦ ζήτησαν νά τῆς δωσει ἕνα ὄνομα. Ὁ Ριχάρδος τό δοκίμασε καί εἶπε ‘’very good’’. Οἱ Κύπριοι νόμισαν πώς αὐτή ἦταν ἡ ὀνομασία πού ὁ βασιλιάς ἔδωσε στό σταφύλι καί ἀπό τότε τό σταφύλι αὐτό ὀνομάζεται στήν Κύπρο ‘’βέρικο’’» (σ. 32). Ἕνα δεύτερο παράδειγμα, πού κινεῖται ἀκόμη περισσότερο στόν χῶρο τοῦ μύθου καί τοῦ φανταστικοῦ ἀφορᾶ τόν πρόγονο τοῦ Γκύ ντέ Λουζινιάν, μιᾶς ἀπό τίς «πιό ἀμφιλεγόμενες μορφές τῶν σταυροφοριῶν» (σ. 52). «Ὅταν ἡ νεράιδα Μελουσίνα συμφώνησε νά παντρευτεῖ τόν κόμη Λουζινιάν, τόν ἔβαλε νά τῆς ὁρκιστεῖ πώς δέν θά προσπαθοῦσε ποτέ νά τή δεῖ γυμνή. Ὁ κόμης, τρελός ἀπό ἔρωτα, τό ὁρκίστηκε. Ἐκείνη, χρησιμοποιώντας τίς μαγικές της δυνάμεις, τοῦ ἔκτισε ἕνα μεγαλοπρεπές κάστρο καί, μέ τά κεριά σβηστά, τοῦ ἔκανε πολλά παιδιά. Μία μέρα ὁ κόμης παραφύλαξε τή γυναίκα του τήν ὥρα πού γυμνή ἐκείνη ἔκανε τό μαγικό της λουτρό. Ἡ Μελουσίνα τόν κατάλαβε, μεταμορφώθηκε σέ δράκοντα καί ἐξαφανίστηκε» (σσ. 51-52). Παράλληλα μέ τήν παράθεση τοῦ μύθου, ἀκολουθεῖ ἡ ἀναφορά στήν ἱστορική παρουσία τοῦ Γκύ στήν Κύπρο. Ἐπισημαίνει σχετικά ὁ συγγραφέας ὅτι «Ὁ Γκύ ποτέ δέν στέφθηκε βασιλιάς τῆς Κύπρου. Θεωρεῖται ὅμως ὡς ὁ πρῶτος βασιλιάς τῆς Φραγκοκρατίας στήν Κύπρο» (σ. 61). Ἀκόμη καί ἡ περίπτωση τοῦ τροβαδούρου Πέιρε Βιντάλ, ὁ ὁποῖος πιθανολογεῖται ὅτι ἀκολούθησε τόν Ριχάρδο τόν Λεοντόκαρδο στήν Κύπρο, κινεῖται, καί αὐτή, μεταξύ ἱστορικῆς πραγματικότητας καί μύθου: «Δέν ἀποκλείεται ὁ Ριχάρδος νά συνάντησε τόν Πέιρε Βιντάλ, νά ἐκτίμησε τά τραγούδια του καί νά τόν πῆρε μαζί του. Δέν ὑπάρχει ἀμφιβολία πώς ὁ Πέιρε Βιντάλ εἶναι ὑπαρκτό πρόσωπο. Αὐτό πού μπορεῖ νά τεθεῖ ὑπό ἀμφισβήτηση εἶναι ἡ παρουσία του στήν Κύπρο. Ὅμως κάτι τέτοιο δέν εἶναι ἀδύνατο. Πολλοί τροβαδοῦροι ἀκολούθησαν τούς Σταυροφόρους γιά νά ὑμνήσουν τά κατορθώματά τους. Ἴσως πάλι νά ἀποτελεῖ ἁπλά ἕνα ἀκόμη ρομαντικό θρύλο ἀπό τούς τόσους πού συνδέονται μέ τόν Ριχάρδο τόν Λεοντόκαρδο καί τήν Κύπρο» (σσ. 88-89). Ἔτσι, μέ ἀφετηρία τά ἀναφερθέντα παραδείγματα, ἀλλά καί σέ ἕνα γενικότερο πλαίσιο, θά ἔλεγα ὅτι ὁ μύθος δέν αἴρει καθ’ ὁλοκληρίαν τήν ἀλήθεια τῶν πραγμάτων. Μπορεῖ δηλαδή καί ὁ μύθος νά περιέχει ὄψεις μιᾶς ἀλήθειας. 

Πέραν τῶν ἀναφερθέντων, θέλω νά κάνω καί μία παρατήρηση περισσότερο φιλολογική καί πού ἀφορᾶ τό ὕφος τοῦ βιβλίου. Ὁμολογουμένως εἶναι ἕνα βιβλίο πού ‘’διαβάζεται εὔκολα’’, καί σ’ αὐτό ἀσφαλῶς παίζουν ρόλο ἡ ἄνεση στήν γραφή, ἡ ἀπουσία ἑνός αὐστηροῦ ἀκαδημαϊκοῦ λόγου, ἀλλά καί ἡ ἀνάδειξη θεμάτων ἄγνωστων, σπανίως ἐμφανιζομένων στήν σύγχρονη κυπριακή ἱστοριογραφία καί στήν ἑλληνική βιβλιογραφία. Γιά τούς εἰδικούς μελετητές θά προσθέσω ὅτι ὁ συγγραφέας ἀνατρέχει καί ἐπικαλεῖται γνωστούς συγγραφεῖς τῶν μεσαιωνικῶν χρόνων, ὅπως τόν Νικήτα Χωνιάτη, τόν Νεόφυτο τόν Ἔγκλειστο καί τόν Λεόντιο Μαχαιρᾶ. Λόγου χάρη, ὁ Νικήτας Χωνιάτης καί ὁ Νεόφυτος ὁ Ἔγκλειστος περιγράφουν τήν διακυβέρνηση τῆς Κύπρου ὑπό τόν Ἰσαάκιο Κομνηνό. Κατ’ ἀρχάς, ὁ Χωνιάτης γράφει χαρακτηριστικά: «Φόνοις τε γάρ καθ’ ὥραν ἀναιτίοις ἐχραίνετο καί δηλήμων σωμάτων ἀνθρωπίνων ἐγίνετο ποινάς ἐπάγων καί τιμωρίας» (σ. 24). Κατά παρόμοιο τρόπο, καί ὁ Νεόφυτος ὁ Ἔγκλειστος ἐπισημαίνει ὅτι ὁ Ἰσαάκιος «ἐκάκωσε δ’ οὐ τήν χώραν ἁπλῶς, καί τῶν πλουσίων τούς βίους διήρπασεν … ὥστε πάντας τρόπον τινα ἐπιζητοῦντας φεύξασθαι ἀπ’ αὐτοῦ» (σ. 25). Γιά τήν περίπτωση τοῦ ἑβραϊκῆς καταγωγῆς Ἰωσήφ Νάτση ὁ ὁποῖος «ἤθελε νά γίνει βασιλιάς τῆς Κύπρου» (σ.139), ἀλλά δέν τό κατάφερε ποτέ, ὁ Στέφ. Εὐαγγελίδης ἔχει ἀφετηρία (σσ. 134-138 καί σσ. 142-144) τό διήγημα «Ἑβραῖος βασιλειάς τῆς Κύπρως καί δούκας τῆς Νάξως κι ὅλων τῶν Κυκλάδων» τοῦ νεοέλληνα λογοτέχνη Χρήστου Χρηστοβασίλη. 

Σέ μία γενικότερη ἀποτίμηση, θά ἔλεγα ὅτι τό βιβλίο τοῦ Στέφανου Ευαγγελίδη παρουσιάζει πολλαπλό ἐνδιαφέρον (ἱστορικό, πολιτικό, στρατιωτικό, ἐπιπλέον λογοτεχνικό ἀλλά καί φιλοσοφικό) ἀπευθυνόμενο σ’ ἕνα εὐρύ ἀναγνωστικό κοινό, τό ὁποῖο θά ἀνακαλύψει ὁπωσδήποτε ἄγνωστες περιπτώσεις τῆς ἱστορίας τῆς Ἀνατολῆς καί τῆς Δύσης, τῆς Κύπρου καί τῆς μεσαιωνικῆς Εὐρώπης, μέ ἐπιδιώξεις καί ἐπιλογές ἀνθρώπων ἄλλοι ἀπό τούς ὁποίους ἔχουν διατηρηθεῖ καί ἄλλοι ὄχι στήν ἱστορική μνήμη.  

(Ὁμιλία στήν παρουσίαση τοῦ βιβλίου, Ἀθήνα, βιβλιοπωλεῖο Ὁ Πολίτης, 11.12. 2019)

"ΑΣΤΡΟΝ ΗΔΗ ΑΝΑΤΕΤΑΛΚΕΝ" ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟ - ΔΙΟΝΥΣΗ ΦΙΡΦΙΡΗ

Στην περίφημη σειρά «Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής» του Μανόλη Κ. Χατζηγιακουμή, έχει ηχογραφηθεί και ο γνωστός καλοφωνικός ειρμός «Άστρον ήδη ανατέταλκεν» σε ήχο α’, ο οποίος είναι από τους λίγους που έχουν επιβιώσει ως τις μέρες μας, δηλαδή εξακολουθεί να ψάλλεται και σήμερα σε διάφορες περιστάσεις. 

Στη σειρά «Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής», ο καλοφωνικός ειρμός υπάρχει σε δύο ερμηνείες. Μία είναι αυτή του Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά και η άλλη του πατρός Διονυσίου Φιρφιρή του αγιορείτη. Το μέλος περιλαμβάνεται στο Σώμα Δεύτερο «Καλοφωνικοί Ειρμοί» της Σειράς, που εκδόθηκε στα 2007 από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων. 

Η ερμηνεία του π. Διονυσίου περιέχεται στο 6ο cd και η ερμηνεία του Πατρών Νικοδήμου στο 8ο cd. Τόσο η εκτέλεση του Πατρών, όσο και του π. Διονυσίου, μας είναι γνωστές ήδη από το 1999, όταν κυκλοφόρησαν οι «Ανθολογίες» της Σειράς του Χατζηγιακουμή. Στην «Ανθολογία Δεύτερη» το πρώτο μέλος είναι το «Άστρον ήδη ανατέταλκεν» ηχ α'. Kαλοφωνικός ειρμός Mπαλασίου ιερέως (ακμή 1660 - 1700), ερμηνευμένο από τον Σεβ. Πατρών Νικόδημο, ενώ η ερμηνεία του π. Διονυσίου περιλαμβάνεται στην "Πέμπτη Ανθολογία", που αποτελεί και ένα απάνθισμα Καλοφωνικών Ειρμών. 

Ο Μ. Χατζηγιακουμής σημειώνει για το μέλος και την ερμηνεία του Πατρών: «Aναφέρεται στο μεγάλο γεγονός της Γέννησης του Xριστού (πρόκειται για τον ειρμό της γ’ ωδής του προεόρτιου Κανόνα της 20ής Δεκ.), γι’ αυτό και ο χαρακτήρας του είναι έκδηλα πανηγυρικός και χαρμόσυνος. Tο μέλος κινείται σε θέσεις υψηλές (κυρίως στο οξύ πεντάχορδο). Eιδικά η αρχική εξαγγελτική φράση αποδίδει εξαίρετα το μήνυμα για την ανατολή του Άστρου-Xριστού. Στο πλαίσιο αυτό στοιχείται και η ερμηνεία: στιβαρή, εξαγγελτική, με λαμπρότητα και φωνητική έμφαση, χωρίς ωστόσο περίτεχνη επεξεργασία, πράγμα που διαφυλάσσει στο ακέραιο τον πρωτογενή αρχαϊκό χαρακτήρα του μέλους. Aπό την άποψη αυτή, η παρούσα εκτέλεση αποτελεί ενδιαφέρον ερμηνευτικό υπόδειγμα για τους παλαιότερους τουλάχιστον καλοφωνικούς ειρμούς (όπως π.χ. του Mπαλασίου και του Γερμανού Nέων Πατρών).» 

Το κείμενο του ειρμού είναι: "Άστρον ήδη ανατέταλκεν εκ φυλής Iούδα· όπερ επιγνόντες βασιλείς, κινήσεις ανατολών ποιούνται· και φθάσαι επείγοντο, όνπερ θεάσασθαι Xριστόν εν Bηθλεέμ σαρκί τικτόμενον." 
Ο Μ. Χατζηγιακουμής σημειώνει για την ερμηνεία του π. Διονυσίου: 
"Tο πανηγυρικό και χαρμόσυνο αυτό πνεύμα αποδίδει λαμπρά το μέλος, το οποίο κινείται κυρίως σε θέσεις υψηλές (στο οξύ πεντάχορδο). Eιδικά η αρχική εξαγγελτική φράση αποδίδει εξαίρετα το μήνυμα για την ανατολή του Άστρου-Xριστού. Στο ίδιο ακριβώς πλαίσιο στοιχείται και η ερμηνεία του πατρός Διονυσίου: εξαγγελτική και χαρμόσυνη, με έντονη ψυχική μέθεξη και πολλά στοιχεία από την πλούσια προφορική παράδοση του Όρους. Mια από τις πιο ωραίες και πιο προσωπικές ερμηνείες του πατρός Διονυσίου."

Στο κείμενό του για τον συγκεκριμένο ειρμό στον πρώτο τόμο της έκδοσης «Καλοφωνικοί Ειρμοί» μας αποκαλύπτει ότι το «Άστρον» έχει ερμηνεύσει και ο Άρχων Πρωτοψάλτης της Μ.τ.Χ.Ε. Θρασύβουλος Στανίτσας, αλλά η ηχογράφηση κείται στο Αρχείο.
Για την ερμηνεία από τον διακο – Διονύση και τον Πατρών Νικόδημο σημειώνει: «Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες εκτελέσεις, του πατρός Διονυσίου πεποικιλμένη και πλουσιότροπη, με εντονότερα βιωματικό και λαϊκότροπο υπόβαθρο, του μητροπολίτου Βαλληνδρά περισσότερο επίσημη και αρχετυπική, εξίσου ωστόσο δυναμική και εξαγγελτική. Από κάθε άποψη σημαντικές ιστορικές ηχογραφήσεις». 

Π.Α.Α.

ΣΤΟΝ ΠΑΠΑ - ΣΤΑΜΑΤΗ ΣΚΛΗΡΗ ΠΡΕΠΕΙ ΠΑΣΑ ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΤΙΜΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Στον παπα - Σταμάτη Σκλήρη πρέπει πάσα δόξα και τιμή!

Χαίρομαι πολύ που έκανα το τηλεοπτικό πορτρέτο αυτού του σπουδαίου καλλιτέχνη ήδη από όταν ήμουν στον Τηλεοπτικό Σταθμό της Ι. Μητροπόλεως Πατρών "Λύχνος", εδώ και είκοσι χρόνια, και μετά στο  intv.gr.
Παραθέτουμε στη συνέχεια την συνέντευξη που μας παραχώρησε ο παπα - Σταμάτης, το 2015, για λογαριασμό του διαδικτυακού καναλιού intv.gr, σε σκηνοθεσία Γιώργου Αρβανίτη.

Αξίζουν συγχαρητήρια στην «ΕΝΟΡΙΑ εν δράσει…», στην Ευαγγελίστρια του Πειραιά, γιατί διοργάνωσε ένα ουσιαστικό αφιέρωμα τιμής και ευγνωμοσύνης στον θεολόγο, ζωγράφο, αγιογράφο και ιατρό πρωτοπρεσβύτερο Σταμάτιο Σκλήρη, το οποίο πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 8 Δεκεμβρίου 2019, στο Πνευματικό Κέντρο του Ιερού Ναού Ευαγγελιστρίας Πειραιώς. 

Για τον τιμώμενο μίλησαν ο π. Πέτρος Μινώπετρος, ιερέας και σκηνοθέτης και ο πρωτοπρεσβύτερος Βασίλειος Θερμός, ψυχίατρος, Δρ Θεολογίας. 

Την εκδήλωση έκλεισε ο τιμώμενος, ενώ προβλήθηκε οπτικοακουστικό υλικό με μαρτυρίες για το πρόσωπο και την συνεισφορά του στην ζωγραφική και την αγιογραφία.

Παραθέτουμε το βίντεο της εκδήλωσης, πολυχρονίζοντας τον παπα - Σταμάτη, έτι και έτι. 

Μας είναι πολύτιμος!

"Σεβ. Αργολίδος, ετεμαχίσατε τον Άγιον;"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Γράφει η εφημερίδα «Ορθόδοξος Τύπος» στο φύλλο της 6^ης Δεκεμβρίου 2019, σελ. 8:

«Ο γνωστός προωθητής του Φαναρίου με κάθε τίμημα κ. Π. Ανδριόπουλος προκειμένου να εύρη μίαν ακόμη αφορμήν να κατηγορήσει τους «κακούς» Ρώσους εγείρει ζήτημα τεμαχισμού του Αγ. Λουκά του Ιατρού. Μόνον που όπως εις μίαν κλοπήν δεν ευθύνεται μόνον ο κλέπτης αλλά και ο κλεπταποδόχος, τοιουτοτρόπως εδώ ευθύνεται και ο Σεβ. Αργολίδος! Ποίον άλλον θα εγκαλέσουν οι Φαναριώται εις το εδώλιόν τους.»

Και στη συνέχεια η εφημερίδα παραθέτει το κείμενό μας της 1^ης Δεκεμβρίου 2019, με τίτλο:

ΟΙ ΡΩΣΟΙ ΤΕΜΑΧΙΣΑΝ ΤΗΝ ΑΦΘΑΡΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΔΩΣΟΥΝ ΑΠΟΤΜΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ;

Δυστυχώς για τους ρωσόφιλους του "Ορθοδόξου Τύπου" δεν έχω ανάγκη να εγκαλέσω κανέναν ρώσο σε κανένα εδώλιο «Φαναριωτών».

Τα πράγματα είναι απλά και από την αλήθεια δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς.  

Εφ’ όσον βρέθηκε «άφθαρτη» η καρδιά του Αγίου Λουκά του Ιατρού κατά την ανακομιδή των λειψάνων του στην Κριμαία, πώς περιάγει αποτμήματά της στην Ελλάδα ο μητροπολίτης Αργολίδος Νεκτάριος;

Ή οι Ρώσοι τεμάχισαν την «άφθαρτη» καρδιά του Αγίου και έδωσαν και στον Σεβ. Αργολίδος «για ευλογία» ή ο μητροπολίτης Νεκτάριος μας κοροϊδεύει και μας πλασάρει μια ανύπαρκτη καρδιά του Αγίου Λουκά. Το ίδιο ισχύει και για τους άλλους εν Ελλάδι τόπους, οι οποίοι κατέχουν αποτμήματα της καρδιάς του Αγίου Λουκά.

Θα μας πουν οι Ρώσοι αν τελικά τεμάχισαν την «άφθαρτη» καρδιά του Αγίου και πού έδωσαν τα όποια αποτμήματα και …πόση «άφθαρτη» καρδιά έμεινε στην Κριμαία;

Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΓΚΑΤΣΟ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ

8 Δεκεμβρίου 1911, γεννιέται ο Νίκος Γκάτσος. 

Ας θυμηθούμε τι έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις για τον Νίκο Γκάτσο. 

Ο Γκάτσος για τον Χατζιδάκι ήταν "ένας μεγάλος δάσκαλος". "Μου έδωσε πολλά μαθήματα", σημειώνει ο Χατζιδάκις. 

Ένα από αυτά: 

"Περί ήθους το 1960: Μη λογοδοτείς στην Εξουσία. Θα χάσεις το ταλέντο σου. Μόνο αγνοώντας την θα 'χεις τη δύναμη να είσαι ισχυρός χωρίς αυτήν, και με δικό σου πρόσωπο. Το ανθρώπινο...". 

Αποκαλυπτικά τα όσα λέει ο Χατζιδάκις για τον Γκάτσο σε μια συνομιλία με τον Αντώνη Φωστιέρη και τον Θανάση Νιάρχο για το τεύχος Νο. 52 του περιοδικού η λέξη (Φεβρουάριος 1986).

Το κείμενο, με τίτλο: "Ο Νίκος Γκάτσος - ένας πολύ αυστηρός φίλος", αναδημοσιεύθηκε στο βιβλίο του Μάνου Χατζιδάκι "Ο καθρέφτης και το μαχαίρι", που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις "Ίκαρος" το 1988.

Από αυτή την έκδοση το παραθέτουμε στη συνέχεια. 

Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΓΚΑΤΣΟ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Ακολουθεί ένα ντοκουμέντο: 

Ο Μάνος Χατζιδάκις παρουσιάζει και τραγουδά αποσπάσματα από την "Αμοργό" του Νίκου Γκάτσου. Είχε δηλώσει: "Η Αμοργός σημάδεψε εμένα και τη γενιά μου".

Τα χίλια κομμάτια της «άφθαρτης» καρδιάς του Ρώσου Άγιου Λουκά στο Lifo

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

mikropragmata

Την Τετάρτη 5 Ιουνίου 2019, στον Ιερό Καθεδρικό Ναό του Αγίου Νικολάου Καλαμαριάς (Θεσσαλονίκη), τέθηκε προς προσκύνησιν υπό των πιστών τεμάχιο της αφθάρτου καρδίας του νεοφανούς Αγίου Λουκά του ιατρού, Αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως και Κριμαίας, το οποίο μεταφέρθηκε από την Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κλαδοράχης Φλωρίνης, όπου φυλάσσεται. 

Αυτόματα μου γεννήθηκε η απορία: Πώς έφτασε ένα τέτοιο λείψανο από την Κριμαία στην Φλώρινα; 

Ξέρουμε από τον βίο του Αγίου ότι στις 17 Μαρτίου 1996 έγινε στην Κριμαία η ανακομιδή των λειψάνων του, που τέθηκαν για λαϊκό προσκύνημα στο ναό του κοιμητηρίου, αφιερωμένο στη μνήμη των Αγίων Πάντων. Ανάμεσα στα λείψανα του, «βρέθηκαν άφθαρτα τα μάτια του, ο εγκέφαλος, οι πνεύμονες και η καρδιά του». Τρεις ημέρες αργότερα, στις 20 Μαρτίου 1996, τα λείψανα του μεταφέρθηκαν στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος. 

Πώς, λοιπόν, τεμάχιο της αφθάρτου καρδίας του Αγίου έφτασε στην Μονή της Κλαδοράχης Φλωρίνης;

Τμήμα της καρδιάς του Αγίου Λουκά υπάρχει και στην Ιερά Μονή Παναγίας Δοβρά στη Βέροια, όπως πληροφορούμαστε από το διαδίκτυο, αλλά και στον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων Καραβά, στην Παλιά Κοκκινιά.

Τον Απρίλιο του 2018 ο μητροπολίτης Αργολίδος Νεκτάριος - ο εν Ελλάδι βιογράφος του Αγίου Λουκά - μετέφερε λείψανα του Αγίου στην Αγγλία, ανάμεσα στα οποία υπήρχε και τμήμα της άφθαρτης καρδιάς του. Ο Αργολίδος Νεκτάριος έλεγε, μάλιστα, πως «η καρδιά του Αγίου Λουκά κτυπά αυτές τις ημέρες στην Αγγλία»! Αυτό το τμήμα της καρδιάς του Αγίου ανήκει στην Μητρόπολη Αργολίδος, αναφερόταν σε σχετική ανακοίνωση, δηλαδή το «διαχειρίζεται» ο μητροπολίτης Νεκτάριος. 

Την Δευτέρα 25 Νοεμβρίου 2019, ο Αργολίδος Νεκτάριος μετέφερε στην Μητρόπολη Άρτης για προσκύνημα την καρδιά του Αγίου Λουκά, προφανώς το τμήμα που κατέχει. Και η ατέρμονη περιαγωγή αποτμημάτων της άφθαρτης (;) καρδιάς του Αγίου Λουκά συνεχίζεται…

Μάλιστα αυτές τις μέρες οι πιστοί καλούνται να προσκυνήσουν τμήμα της «άφθαρτης» καρδιάς στον Ι. Ναό Αγίου Ελευθερίου επί της οδού Αχαρνών στην Αθήνα. Εδώ δεν δηλώνεται η προέλευση του αποτμήματος…

Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν τέσσερα μέρη της Ελλάδας –που έχουμε εντοπίσει  μέχρι στιγμής – να κατέχουν τμήματα (sic) της «άφθαρτης καρδιάς» του Αγίου Λουκά που φυλάσσεται στον Ι. Ναό Αγίας Τριάδος στην Κριμαία σε ειδική λειψανοθήκη μαζί με τα υπόλοιπα λείψανα του Αγίου; 

Στην Ελλάδα είναι ευρέως διαδεδομένη η τιμή του νεοφανούς Αγίου από χρόνια και είναι να απορεί κανείς πώς διεσπάρησαν ανά την Ελλαδική επικράτεια άπειρα τμήματα λειψάνων του Αγίου από την Κριμαία.

Αυτό όμως που αποτελεί σκάνδαλο είναι το θέμα της άφθαρτης καρδιάς του Αγίου.

Ο ναός του Αγίου Λουκά στην Κριμαία ανήκει στην Ρωσική Εκκλησία και ο κυρίαρχος μητροπολίτης είναι ο Συμφερουπόλεως και Κριμαίας Λάζαρος.

Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται, είναι: Ο μητροπολίτης Συμφερουπόλεως και Κριμαίας Λάζαρος τεμάχισε την άφθαρτη καρδιά του Αγίου Λουκά και έδωσε κάμποσα αποτμήματα στην Ελλάδα; Και ό,τι απέμεινε είναι στην Κριμαία ή έχει διασκορπιστεί αλλού;

Μήπως ευθύνη για την …διασπορά έχει και ο μητροπολίτης Αργολίδος Νεκτάριος, ο οποίος ξέρουμε ότι δίνει «για ευλογία» σε διάφορους ναούς μικρά τμήματα λειψάνων του Αγίου;

Ποιος θα δώσει μια εξήγηση γι’ αυτό το απαράδεκτο φαινόμενο; Μάλλον, κανείς.

Γιατί, καθώς φαίνεται, «κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας» (Σαίξπηρ).

Πάντως την πρώτη και κύρια ευθύνη γι’ αυτή την τραγική κατάσταση, φέρουν οι Ρώσοι «φύλακες» των λειψάνων του Αγίου Λουκά. Όμως, η χρήση των λειψάνων του από τους Ελλαδίτες επισκόπους, αγγίζει τα όρια της δεισιδαιμονίας και της εμπορίας, για να μην πούμε τίποτα χειρότερο…

Alexandra Papastefanou: MINERALS for piano

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

H Subways Music του Σοφοκλή Σαπουνά μας έδωσε (Μάρτιος 2019) σε ψηφιακή διαδικτυακή έκδοση, με διαθεσιμότητα σε όλες τις μεγάλες διεθνείς πλατφόρμες, μία ξεχωριστή πιανιστική συλλογή με την σπουδαία σολίστ Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου σε διπλό ρόλο: της δημιουργού και της ερμηνεύτριας.
«Τα “Ορυκτά” (Minerals), είναι κομμάτια για πιάνο που διατηρούν έναν αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα και επιρροές από τον ιμπρεσιονισμό, τον νεορομαντισμό, τη τζαζ , τον μινιμαλισμό κι ενδεχομένως ολόκληρη την πιανιστική μου εμπειρία. Προσπαθούν να συνομιλήσουν με τη σιωπηλή, ιριδίζουσα, ενίοτε τραχιά, αινιγματική, μυθική φύση των ορυκτών που συνδέονται με τη μνήμη τής πέτρας, της γης και του ίδιου του χρόνου. Έτσι η μουσική φαντασία ανασυνθέτει σχήματα και χρώματα και κάνει την άμμο να τραγουδά…», μας λέει η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου. 
Η έκδοση της Subways Music είναι εξαιρετικά φροντισμένη, όπως άλλωστε μας έχει συνηθίσει με όλες τις παραγωγές της. 

Το έργο της «12 Ορυκτά» για σόλο πιάνο, μας παρουσίασε η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου σε μια συναυλία της στην Αίθουσα Συναυλιών Φ. ΝΑΚΑΣ, τον Ιανουάριο του 2015. 

Το έργο αυτό κυκλοφορήθηκε από τις εκδόσεις Φίλιππος Νάκας. 

Η Α. Παπαστεφάνου είναι, ως γνωστόν, και συνθέτρια και μάλιστα περιπλανάται σε ετερόκλητα – εκ πρώτης όψεως – μουσικά είδη, καθώς έχει ασχοληθεί με την μελοποιημένη ποίηση, αλλά έχει γράψει και τραγούδια πιο ελεύθερου ύφους, σαν αυτά που συναντάμε στον δίσκο της Σμάλτο. 

Τώρα μας εκπλήσσει με κομμάτια για πιάνο εμπνευσμένα από την ιδιαίτερη φύση και τις διαφορετικές όψεις των ορυκτών. Λέει η ίδια: Θα μπορούσαν να 'ναι χρώματα, ιριδισμοί, κομμάτια από υπόγειες λάμψεις, τεκμήρια του χρόνου, ένα εκκρεμές από χαλαζία, σπήλαια με αντήχηση, η πέτρα Υάκινθος, ο Ίασπις και το διαμάντι... 

Στην αρχή του ρεσιτάλ στο Νάκα, η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου μας εξήγησε πειστικότατα πώς τα ορυκτά την ενέπνευσαν για το συγκεκριμένο έργο. Καθώς την άκουγα μου ήρθε συνειρμικά στο νου η ιδιαίτερη εκπομπή του Γιώργου Κοροπούλη στο παλιό Τρίτο, με τίτλο «Στοιχεία για την αγορά χαλκού». 

Και ακούγοντας από την Α. Παπαστεφάνου τον Ίασπι, θυμήθηκα ότι το όνομα του το πήρε από την εβραϊκή λέξη «yaspeh» και τον συναντάμε στην Παλαιά Διαθήκη, στις οδηγίες για το επιστήθιο των ιερέων: «…καὶ ὁ στίχος ὁ δεύτερος, ἄνθραξ καὶ σάπφειρος καὶ ἴασπις» (Έξοδος 28,18). Καθώς επίσης και το σάρδιο: «καὶ καθυφανεῖς ἐν αὐτῷ ὕφασμα κατάλιθον τετράστιχον. στίχος λίθων ἔσται, σάρδιον, τοπάζιον καὶ σμάραγδος, ὁ στίχος ὁ εἷς·» (οπ.π. 28,17). 

Αλλά και στην Αποκάλυψη συναντούμε αυτά τα ορυκτά: «καὶ εὐθέως ἐγενόμην ἐν πνεύματι• καὶ ἰδοὺ θρόνος ἔκειτο ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τὸν θρόνον καθήμενος, ὅμοιος ὁράσει λίθῳ ἰάσπιδι καὶ σαρδίῳ•» (Αποκάλυψις 4, 2-3). 

Τα ορυκτά της Α. Παπαστεφάνου δεν αφορούν φυσικά σε άμφια ιερέων της Π.Δ., ούτε και στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, αλλά στην ιέρεια των αιώνων που είναι η Μουσική. 

Η Α. Παπαστεφάνου με τα "Minerals" μας αποκαλύπτει έναν μουσικότατο ορυκτό πλούτο, όπου συναντά κανείς πολλές αποχρώσεις δεξιοτεχνίας, μελωδικότητας, αυστηρής και πιο ελεύθερης αρχιτεκτονικής δομής, πολυφωνίας (ως τρόπος γραφής όσο και ως αισθητική), ρυθμολογίας, σημειολογίας, μ’ ένα λόγο όψεις και κατόψεις μιας μουσικής ορυκτολογίας διόλου αυθαίρετης, μα συνειδητής και μετ΄επιστήμης, θα έλεγα.

Αν ο πολυγραφότατος Θεόφραστος έχει αναγνωρισθεί διεθνώς ως πατέρας της ορυκτολογίας, η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου νομίζω πως με το έργο της αυτό καθίσταται η πρώτη μητέρα μιας μουσικής ορυκτολογίας, καθώς τα «Ορυκτά» της δεν προέκυψαν απλώς με αφορμή τα ορυκτά, αλλά ως φυσική συνέπεια τής μετ΄ ευλαβείας ανάλυσης τής σύστασής των από τη συνθέτρια. 

Ως εκ τούτου τα «Minerals» της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου είναι ό,τι καλύτερο για τα Μουσεία Ορυκτολογίας του κόσμου, αλλά και για κάθε άνθρωπο που αισθάνεται ορυκτό κι εξορύσσεται από τη γη, δια της τέχνης και δη της μουσικής. 

Σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, όπου όλοι μιλούν για τον ανεκμετάλλευτο ορυκτό μας πλούτο, καλό θα ήταν οι θέλοντες συνειδητώς ζην, να ανακαλύψουν και τα ορυκτά της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου. Πλούτος μουσικός αδαπάνητος.

Η "ΑΓΙΑ ΒΑΡΒΑΡΑ" ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΒΑΡΒΟΓΛΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Την «Αγία Βαρβάρα» του Μάριου Βάρβογλη (1885-1967) μου την έμαθε ο Μάνος Χατζιδάκις. 

Τον Ιούλιο του 1990 ο Χατζιδάκις έδωσε με την Ορχήστρα των Χρωμάτων δυο ιστορικές συναυλίες, με το ίδιο πρόγραμμα, στο Αρχαίο Ωδείο της Πάτρας (1 Ιουλίου) και στο Ηρώδειο (3 Ιουλίου). Στο πρώτο μέρος περιλαμβάνονταν έργα τριών ελλήνων συνθετών-οι δύο βασικοί εκπρόσωποι της λεγόμενης Εθνικής Μουσικής Σχολής: Μάριου Βάρβογλη (Αγία Βαρβάρα), Πέτρου Πετρίδη (Βυζαντινή Θυσία) και Μενέλαου Παλλάντιου (Προσευχή στην Ακρόπολη). Στο δεύτερο μέρος αυτής της συναυλίας ο Χατζιδάκις συνέπραξε με τον φίλο του, τον μεγάλο Astor Piazzolla, τον συνώνυμο του Αργεντίνικου τάνγκο. Λόγω του Piazzolla ο κόσμος κατέκλυσε τα δύο Ρωμαϊκά θέατρα κι έτσι ήρθε και σε επαφή με άγνωστα στους πολλούς νεοελληνικά έργα. 

Η συναυλία άνοιξε με το έργο του Βάρβογλη. 

Ο ίδιος ο Βάρβογλης γράφει για το Πρελούντιο της Αγίας Βαρβάρας, ότι ξεκινά «από τους παλιούς και απλούς ρυθμούς της εκκλησιαστικής μουσικής και από τον μονότονο ήχο μιας καμπάνας, για να δώσει έπειτα, στο δεύτερο θέμα, που είναι ποιμενικό, περισσότερη κίνηση και χρώμα. Τα δύο αυτά θέματα προετοιμάζουν τον ακροατή στην ατμόσφαιρα του θρησκευτικού μυστικισμού, που βασιλεύει στο μικρό Ελληνικό χωριό, όπου εξελίσσεται η πρώτη πράξη του λυρικού δράματος». 

Το Πρελούδιο για ορχήστρα το έγραψε ο Βάρβογλης στο Παρίσι το 1912 και η πρώτη εκτέλεση έγινε στο Ντύσσελντορφ της Γερμανίας την ίδια χρονιά, με μαέστρο τον ίδιο τον συνθέτη. Το έργο – αφιερωμένο στον Οκτάβιο Μερλιέ – βασίζεται στο ομώνυμο «λυρικό δράμα» του Σ. Σκίππη. Κατά ορισμένες πηγές, ο Βάρβογλης κατέστρεψε την όπερα που ακολουθούσε. Κατά τον Γιώργο Λεωτσάκο (New Grove) σώζονται αποσπάσματα της γ΄πράξης. 

Την παρτιτούρα του Συμφωνικού Πρελούδιου για Ορχήστρα «Αγία Βαρβάρα» εξέδωσε το Γαλλικό Ινστιτούτο στην Αθήνα το 1948, με εγκωμιαστικό πρόλογο του διευθυντού του Οκτάβιου Μερλιέ. Στην παρτιτούρα τυπώθηκε και ένα από τα δύο σκίτσα του Μάριου Βάρβογλη που φιλοτέχνησε ο Achille Ouvré, το 1912. 

Ας μη ξεχνάμε πως ο Μάριος Βάρβογλης ήταν συνθέτης, ζωγράφος και μοντέλο! Τον ζωγράφισε ο Μοντιλιάνι, ο Περικλής Βυζάντιος, ο Σπύρος Ξένος, ο Δημήτρης Γαλάνης και ο Achille Ouvré.

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το σημείωμα της Αλεξάνδρας Λαλαούνη για την «Αγία Βαρβάρα», όπως δημοσιεύτηκε στο πρόγραμμα της Ορχήστρας των Χρωμάτων.

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΜΠΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΝΕΛΑΟ ΠΑΛΛΑΝΤΙΟ

Εκατόν πέντε χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος από την γέννηση του μουσουργού Μενέλαου Παλλάντιου. 

Ο Μενέλαος Παλλάντιος (1914-2012) υπήρξε μία πολυσχιδής προσωπικότητα. Η προσωπικότητά του αυτή τού επέτρεψε να ασχοληθεί αφενός μεν με τη σύνθεση πολλών και διαφορετικών ειδών μουσικής (συμφωνικά έργα, concerti για πιάνο, τραγούδια, μουσική για παραστάσεις αρχαίου δράματος, μπαλέτο κ.ά.), αφετέρου δε με τη γενική διεύθυνση της Ε.Α.Σ., τη διεύθυνση της ορχήστρας του Εθνικού Θεάτρου, τη διεύθυνση αλλά και τη διοίκηση του Ωδείου Αθηνών, σε διαφορετικές περιόδους της ζωής του. Το 1969 αναδείχτηκε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Ξεχώρισε ως δάσκαλος, αρχικά στο Ωδείο Πειραιώς και αργότερα στο Ωδείο Αθηνών, όπου διετέλεσε Διευθυντής (1962-1986) και μετέπειτα Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου. 

Για τον Μενέλαο Παλλάντιο του Μάνου Χατζιδάκι δείτε το κείμενό μας ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΠΑΛΛΑΝΤΙΟΣ ΚΑΙ ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ. 

Δημοσιεύουμε, στη συνέχεια, ένα κείμενο του συνθέτη και παραγωγού της σπουδαίας σειράς "Λόγου Χάριν", Βαγγέλη Μπόντα. Η σειρά "Λόγου Χάριν" είναι μια συλλογή αρχείων ηχογραφήσεων λόγου με αφήγηση-ανάγνωση από προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, το θεματικό αντικείμενο της οποίας περιλαμβάνει κείμενα από τη λογοτεχνία, την ποίηση, το θέατρο, την αυτοβιογραφία, την φιλοσοφική σκέψη κ.α.. Η κάθε έκδοση περιλαμβάνει το cd με τις ηχογραφήσεις των αφηγήσεων-αναγνώσεων μαζί με πρωτότυπες μουσικές συνθέσεις (ιντερμέδια-μουσικές γέφυρες μεταξύ των ενοτήτων όταν πρόκειται για λογοτεχνία ή ποίηση, ή αυτούσιο μουσικό έργο όταν πρόκειται για θέατρο) καθώς επίσης ένθετο βιβλίο που περιλαμβάνει όλα τα ηχογραφημένα κείμενα ή εναλλακτικά μεμονωμένος ακουστικός ψηφιακός δίσκος (cd).
Ο Βαγγέλης Μπόντας είχε θείο τον Μενέλαο Παλλάντιο και όταν πέθανε έγραψε το παρακάτω κείμενο μνήμης:  

Κανείς δεν μπορεί να χαρακτηρίσει κάποιον άνθρωπο αθάνατο. 

Το προνόμιο αυτό, το κατέχουν μόνο, 

το έργο, οι πράξεις, η συνολική πορεία της ζωής, του καθενός μας. 

Όταν τα παραπάνω, αποτρέπουν στο πέρασμα του χρόνου, τον ύψιστο θάνατο, 

που είναι ο θάνατος της μνήμης, τότε, ο άνθρωπος γίνεται αθάνατος. 

Ο Μενέλαος Παλλάντιος, που μόνο ως φυσική παρουσία, 

είναι απών από τα ξημερώματα της περασμένης Πέμπτης, 

βάδισε επί ενενήντα οκτώ χρόνια, 

συντροφικά με την αλήθεια, την αρετή, την αξιοπρέπεια, τη συνέπεια, 

σε τέτοιο υψηλό βαθμό, που δικαιωματικά χαρακτηρίζεται σπάνιος. 

Πρόσφερε πλουσιοπάροχα στον τόπο, στους ανθρώπους, στην τέχνη. 

Προσωπικά, θα του οφείλω για πάντα, 

το μεγαλύτερο δώρο που μου δόθηκε ποτέ, 

μετά από αυτό της ίδιας μου της ζωής. 

Τη γνωριμία και σύνδεσή μου με την τέχνη της μουσικής, 

με αφορμή το μαθητικό του πιάνο, 

που μου χάρισε στα πρώτα παιδικά μου χρόνια. 

Δεν είχα την τύχη να τον έχω δάσκαλο στο πρωτεύων αντικείμενό του. 

Είχα όμως και έχω την τιμή να τον έχω δάσκαλο μου για πάντα, 

ρουφώντας με δίψα και αποτυπώνοντας, 

τα υψηλής πάντα ποιότητας λεγόμενά του, 

μέσα από τις συναντήσεις, τις επικοινωνίες, 

και από δω και στο εξής μέσα απ’ τα ταξίδια της μνήμης. 

Η απώλεια μιας τέτοιας φυσικής παρουσίας κάνει τον κόσμο φτωχότερο. 

Η ύπαρξη όμως και η διαδρομή της, αδιαμφισβήτητα τον καθιστά πλουσιότατο. 

Αθήνα 11 Αυγούστου 2012

Ας ακούσουμε, στη συνέχεια, το Κοντσέρτο για Πιάνο και Ορχήστρα σε Μι, του Μενέλαου Παλλάντιου. 

Με την ...αείμνηστη Ορχήστρα των Χρωμάτων, υπό τον Μίλτο Λογιάδη και την σπουδαία σολίστ Μαρία Χαιρογιώργου - Σιγάρα (1921-2005). 

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ "ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΧΑΤΖΗΓΙΑΚΟΥΜΗ

Του Σταύρου Ζουμπουλάκη
Η Καθημερινή

Κυκλοφόρησε φέτος τον Οκτώβριο (2019) –και ας γράφει 2018 στο εξώφυλλο– ένα σύνολο 15 ψηφιακών δίσκων με τίτλο «Πατριαρχικά Μουσικά Αρχεία. Ζωντανές ηχογραφήσεις (1956-1966)». Συνοδεύεται με πολυσέλιδο βιβλίο (425 σελ.), το οποίο περιέχει συνοπτικό ιστορικό διάγραμμα της πατριαρχικής εκκλησιαστικής μουσικής μας, από το 1453 ώς τον εικοστό αιώνα, περιγραφή και σχολιασμό των μελών των 15 cd, βιογραφικά των ψαλτών και κυρίως τα ίδια τα μουσικά κείμενα τα οποία ψάλλουν οι πατριαρχικοί ψάλτες. Παράλληλα, με την πλήρη έκδοση κυκλοφόρησε και Εκλογή σε τέσσερα cd και μικρότερο συνοδευτικό βιβλίο. Η ενότητα αυτή, με τον υπέρτιτλο «Αρχείον Εκκλησιαστικής Μουσικής», έρχεται να προστεθεί στις προηγούμενες συλλογές «Μνημεία» και «Σύμμεικτα». Σύνολο μέχρι τώρα 141 ψηφιακοί δίσκοι! Ο αναγνώστης που δεν γνωρίζει το έργο αυτό, το οποίο εκπονείται και εκδίδεται επί δεκαετίες, θα σκεφτεί ίσως ότι πρόκειται για τον ερευνητικό καρπό κάποιου Ιδρύματος με μεγάλους προϋπολογισμούς και κάμποσους ερευνητές. Είναι, ωστόσο, έργο ενός μόνο ανθρώπου: του Μανόλη Χατζηγιακουμή. Εργο επιστημονικά στιβαρό, χτισμένο πάνω στη μελέτη της χειρόγραφης μουσικής παράδοσης. Ακατάτακτος και αταξινόμητος λόγιος ο Χατζηγιακουμής: νεοελληνιστής με απροσπέραστες μελέτες, μεταφραστής της ομηρικής «Οδύσσειας», ιστορικός της μουσικής, ειδικός στην εκκλησιαστική βυζαντινή. 

Η νέα μουσική προσφορά του έχει μια ουσιώδη διαφορά από τις προηγούμενες: σε εκείνες κάλεσε μεγάλους ψάλτες στο στούντιο και τους ηχογράφησε, εδώ πρόκειται για ψάλτες που έχουν ηχογραφηθεί ζωντανά την ώρα της δουλειάς τους, κατά την ακολουθία, μέσα στην εκκλησία. Ψάλτες και τι ψάλτες: Πρίγγος, Στανίτσας, Δανιηλίδης, Νικολαΐδης, π. Τσινάρας! Ψάλλουν κυρίως στον Πατριαρχικό ναό στο Φανάρι και σε ορισμένους ενοριακούς ναούς της Πόλης. Είναι παράδοξο και εντυπωσιακό: μετά τα Σεπτεμβριανά (1955) και το πογκρόμ των Ρωμιών της Πόλης, η πατριαρχική ψαλτική παράδοση, αντί να καταρρεύσει, γνωρίζει μια λαμπρή περίοδο κατά την αμέσως επόμενη δεκαετία (1956-1966), και συνεχίζεται αδιάκοπη μέχρι τον τελευταίο Ρωμιό πρωτοψάλτη, για τριάντα ολόκληρα χρόνια, Λεωνίδα Αστέρη (1985-2015), αλλά και, λαβωμένη, μέχρι σήμερα.

Ονομάζουμε όλοι την εκκλησιαστική μουσική μας βυζαντινή και νομίζουν οι περισσότεροι ότι πρόκειται για τη μουσική που έψελναν στην Αγία Σοφία. Η λεγόμενη βυζαντινή μουσική είναι νεοελληνική μουσική. Μεγάλη τομή στην ιστορία της ήταν η μεταρρύθμιση του 1814 με την εισαγωγή της νέας σημειογραφίας και, ταυτόχρονα, μεθόδου διδασκαλίας, έργο των Τριών Δασκάλων, Χρυσάνθου του εκ Μαδύτων, Γρηγορίου Πρωτοψάλτου και Χουρμουζίου Χαρτοφύλακος. Χάρις στο έργο τους μπορούμε και ψάλλουμε σήμερα στους ναούς μας όσα ψάλλουμε. Δύο είναι τα κεντρικά σημεία, όπως τονίζει ο Μανόλης Χατζηγιακουμής, της μεγάλης αυτής μεταρρύθμισης: το «Θεωρητικόν Μέγα της Μουσικής» του Χρυσάνθου (γράφτηκε μεταξύ 1811 και 1814, αλλά τυπώθηκε το 1832 στην Τεργέστη) και οι μεταγραφές των παλαιών μελών, των γραμμένων δηλαδή στην παλαιά γραφή, από τον Γρηγόριο και κυρίως από τον Χουρμούζιο στη νέα παρασημαντική. Πρόκειται για χιλιάδες ιδιόγραφες σελίδες μεταγραφών στη Νέα Μέθοδο όλων ουσιαστικά των μελών που είχαν διασωθεί από τους προ της Αλώσεως χρόνους μέχρι τις μέρες τους. Εχει σημασία να τονίσουμε ότι το τεράστιο αυτό μεταρρυθμιστικό έργο υιοθετήθηκε και επιβλήθηκε από το ίδιο το Πατριαρχείο (Προκήρυξη του 1815) και εμπεδώθηκε με την απαρχή λίγο αργότερα (1820) της εκκλησιαστικής μουσικής τυπογραφίας. 

Η εκκλησιαστική μουσική μας θεωρείται από τους περισσότερους ανώνυμο οικοδόμημα. Μέγα λάθος: έχει συνθέτες, που άφησαν γραπτό έργο, και που διαμόρφωναν και αναδιαμόρφωναν αυτή τη μουσική παράδοση. Πέρα από τους κορυφαίους Θεοφάνη Καρύκη, Χρυσάφη τον νέο, Γερμανό Νέων Πατρών, Μπαλάσιο ιερέα, Πέτρο Μπερεκέτη, Πέτρο Πελοποννήσιο, Ιάκωβο Πρωτοψάλτη, υπήρξαν και δεκάδες άλλοι. Ολοι αυτοί ήταν ψάλτες και συνθέτες. Και οι περισσότεροι άλλωστε πατριαρχικοί ψάλτες που ακούμε στο έργο το οποίο παρουσιάζουμε ήταν οι ίδιοι και συνθέτες, κατεξοχήν ο Πρίγγος. Περιοριζόμαστε εδώ στο Πατριαρχείο, αλλά ας μη θεωρηθεί ότι μόνο εκεί υπάρχουν μεγάλοι ψάλτες και μουσικοί: και στον Αγιον Ορος ανθεί η μουσική, κατά την ίδια περίοδο (1453-1820), με κορυφαίο ίσως εκπρόσωπό της, τον Δαμιανό Βατοπεδινό (17ος αι.). Οι περισσότεροι από αυτούς τους ψάλτες και συνθέτες ήταν γνώστες και της άλλης μουσικής, της κοσμικής, της «εξωτερικής», όπως την έλεγαν, της ανατολικής εν προκειμένω. 

Ο λόγος που γίνεται εδώ για χειρόγραφα και για βιβλία δεν πρέπει να οδηγήσει τον αναγνώστη να παραθεωρήσει ότι πρόκειται για μουσική προφορική. Αυτή ακριβώς η προφορικότητα διέσωσε και τους κύριους άξονες της μουσικής παράδοσης της προγενέστερης από τη μεταρρύθμιση του 1814. Ο τρόπος με τον οποίο ψάλλονται όλα αυτά τα μέλη μαθαίνεται διά της ακοής πάνω στο στασίδι. Οι παιδικές φωνές που ακούμε να κανοναρχούν, να ισοκρατούν, να συμψάλλουν δεν είναι μόνο ένα εξαίσιο μουσικό στολίδι στα cd αυτά, αλλά και ζωντανή μαρτυρία για το πού και πώς μαθαίνεται η ψαλτική. 

Η βυζαντινή μουσική και το γρηγοριανό μέλος είναι οι δύο μεγάλες λατρευτικές μουσικές δημιουργίες της χριστιανικής Ευρώπης. Ενώ το γρηγοριανό μέλος ακούγεται σήμερα στην Ευρώπη μόνο σε μετρημένα στα δάχτυλα καθολικά μοναστήρια, η βυζαντινή μουσική αντίθετα ψάλλεται καθημερινά στους ορθόδοξους ναούς. Αφησα έξω από τη συζήτηση το κατά πόσον η μουσική αυτή υπηρετεί τη λογική λατρεία της Εκκλησίας, κυρίως κατά τη θεία λειτουργία, ή αυτονομείται και την επισκιάζει. Ο λόγος σήμερα ήταν μόνο για μουσική.

Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε στη Ζάκυνθο η Εσπερίδα για τα 150 χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Κάλβου

Με μεγάλη επιτυχία και συγκίνηση πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 30 Νοεμβρίου 2019 η αφιερωματική εκδήλωση - Εσπερίδα του Μουσείου Σολωμού και Επιφανών Ζακυνθίων για την συμπλήρωση 150 χρόνων από τον θάνατο του Ανδρέα Κάλβου (1792-1869) στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ζακύνθου.

Ύστερα από τον χαιρετισμό και το καλωσόρισμα του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος κ. Ιωάννη Στεφ. Παπαδάτου, ο ιστορικός κ. Δημήτρης Αρβανιτάκης ανέπτυξε το θέμα «Ανδρέας Κάλβος. “Καθηγητής Γλωσσών και Μαθηματικών;”». 

Στη συνέχεια ο Α΄ Αντιπρόεδρος του Μουσείου και φιλόλογος κ. Διονύσης Σέρρας, μίλησε με θέμα «Ο Ανδρέας Κάλβος και τα έργα του». 

Το συναυλιακό μέρος της βραδιάς ανέλαβε η Χορωδία «Το Όνειρο του Παιδιού», η οποία απέδωσε μελοποιημένη ποίηση για τον Κάλβο. 

Τέλος τον λόγο πήρε η Διευθύντρια του Μουσείου κα Κατερίνα Δεμέτη, η οποία αφού ευχαρίστησε τους ομιλητές, κάλεσε τους παρευρισκόμενους να θαυμάσουν το πορτραίτο του Ποιητή, ζωγραφισμένο από τον Χρήστο Ρουσέα το 1959, που δέσποζε στον χώρο της εκδήλωσης, το οποίο βγήκε από την μόνιμη έκθεση του Μουσείου για να εκτεθεί ειδικά την βραδιά της Εσπερίδας.

ΜΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ "ΜΑΓΙΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΑΠΙΑΣ" ΣΤΟ ΩΔΕΙΟ "ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ"

ΩΔΕΙΟ ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ 

Μουσικό Εργαστήρι Σύνθεσης και Εκτέλεσης 

Καλλιτεχνική διεύθυνση: Αλέξανδρος Καλογεράς

Διάλεξη 

«Η Μάγισσα της Αραπιάς» 

του Β. Τσιτσάνη, του Ν. Σκαλκώτα και του Μ. Χατζιδάκι 

Ομιλητής: 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος 

θεολόγος – μουσικός 

Σάββατο 14 Δεκεμβρίου 2019, 6 μ.μ. 

Αίθουσα Συναυλιών Ωδείου Αραχώβης 39, Εξάρχεια 

Είσοδος ελεύθερη 

Ένα τραγούδι, μια εποχή. Ο Μάνος Χατζιδάκις μέσα στην Κατοχή ανιχνεύει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». 

Με την απελευθέρωση ο Νίκος Σκαλκώτας μας δίνει το μοναδικό Κοντσέρτο για 2 βιολιά που είναι το πρώτο έργο νεοελληνικής κλασικής µουσικής, που χρησιµοποιεί το ρεµπέτικο τραγούδι, αφού, στο δεύτερο µέρος του, ακούγεται το «Θα πάω κει στην Αραπιά», του Βασίλη Τσιτσάνη. 

Το 1949 ο Χατζιδάκις δίνει την περίφημη διάλεξή του για το Ρεμπέτικο στο Θέατρο Τέχνης και αναφέρεται στο τραγούδι αυτό. Οκτώ μήνες πριν τον αιφνίδιο θάνατο του Νίκου Σκαλκώτα (19-9-1949). Αργότερα ο Χατζιδάκις θα επανέρχεται στην «Αραπιά» του Τσιτσάνη στο δικό του έργο.  

Ο Σκαλκώτας χρησιµοποιεί τη µελωδία του Τσιτσάνη ως «λαϊκό τραγούδι», το οποίο εκθέτει, σαφώς πιο έντεχνο από µορφολογική άποψη, καθώς η αυθεντική µελωδία του Τσιτσάνη είναι πολύ πιο απλή και λιγότερο χρωµατική από το θέµα που ακούγεται στο έργο. Στη συνέχεια στήνει πάνω του µια σειρά ονειρικές και εξώκοσµες παραλλαγές. 

Ο Χατζιδάκις το προσεγγίζει ορχηστρικά, στον «Σκληρό Απρίλη του ‘45» και εν τέλει ως lied, για φωνή και πιάνο. 

Η διάλεξη θα εστιάσει σ’ αυτήν ακριβώς την έμπνευση που έδωσε «Η μάγισσα της Αραπιάς» του Τσιτσάνη, στον Σκαλκώτα και στον Χατζιδάκι.

[Αφίσα: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας]

Στη συνέχεια "Η μάγισσα της Αραπιάς" στην εκδοχή του Χατζιδάκι για φωνή και πιάνο, όπως την πρόβαρε στην Αμερική με την Φλέρυ Νταντωνάκη, εκεί γύρω στα 1970.

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΥΩΤΑΚΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΗ ΣΤΑΘΗ ΓΥΦΤΑΚΗ

Την Πέμπτη 5 Δεκεμβρίου 2019, στις 8.30 το βράδυ, «Φύγε, η καρδιά μου νοσταλγεί…», στο Ίδρυμα Β&Μ Θεοχαράκη.
Δημοφιλής αλλά και απελπισμένος, μοντέρνος για την εποχή του και συνάμα κλασσικός ο Κώστας Καρυωτάκης κατέχει μια σταθερή θέση, όχι μόνον στην ελληνική ποίηση, αλλά και στην ψυχή κάθε νέου αναγνώστη. Ποίηση και πεζά του Κώστα Καρυωτάκη παρουσιάζονται μαζί μ’ ένα κύκλο μελοποιημένων ποιημάτων του από τον Στάθη Γυφτάκη. 

Τραγούδια που ακούν τον ψυχικό τόνο των λέξεων και δίνουν τον αέρα της ταραχής, αλλά και της ήρεμης ενατένισης του ποιητικού κόσμου. 

Τραγούδι: Τάσος Αποστόλου, Χριστίνα Γιαννακοπούλου 

Πιάνο: Πόπη Μαλαπάνη 

Απαγγελία: Ιουλίτα Ηλιοπούλου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ "ΝΟΡ ΑΣΧΑΡ" ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΑΣ

Η Αρμενική Κοινότητα της Αθήνας δεν παύει να μας εκπλήσσει σχετικά με εκδήλωσή μας "Επί τα όρη τα Αραράτ", που πραγματοποιήσαμε με το "Πολύτροπον" την Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2019 στην Μουσική Βιβλιοθήκη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Η εβδομαδιαία ελληνοαρμενική εφημερίδα «Νορ Ασχάρ» προανήγγειλε το γεγονός, έκανε, στη συνέχεια, μια πρώτη αναφορά στον απόηχο, στο φύλλο της 25ης Νοεμβρίου 2019 και τώρα έρχεται με ένα τετρασέλιδο αφιέρωμα, στο φύλλο της 2ας Δεκεμβρίου 2019, το οποίο παραθέτουμε αυτούσιο.  

Ευχαριστούμε και πάλι θερμά την κα Λούση Μπερμπεριάν, η οποία έχει την επιμέλεια των ελληνικών κειμένων στην εφημερίδα "Νορ Ασχάρ" και είναι η Πρόεδρος του Μητροπολιτικού Συμβουλίου της Μητρόπολης Ελλάδος της Αγίας Αρμενικής Ορθόδοξης Αποστολικής Εκκλησίας.

Ελπίζουμε ότι θα επανέλθουμε με μια ακόμα, πρωτότυπη εκδήλωση, γύρω από την πλούσια και ενδιαφέρουσα Αρμενική μουσική παράδοση.

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΝΟΡ ΑΣΧΑΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΜΑΣ (2-12-2019) by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

ΟΙ ΡΩΣΟΙ ΤΕΜΑΧΙΣΑΝ ΤΗΝ ΑΦΘΑΡΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΛΟΥΚΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΔΩΣΟΥΝ ΑΠΟΤΜΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ;

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σύμφωνα με τον βίο του Αγίου Λουκά του ιατρού, Αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως και Κριμαίας, ο οποίος πρόσφατα αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τη αιτήσει της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ουκρανίας, στις 17 Μαρτίου 1996 έγινε στην Κριμαία η ανακομιδή των λειψάνων του, που τέθηκαν για λαϊκό προσκύνημα στο ναό του κοιμητηρίου, αφιερωμένο στη μνήμη των Αγίων Πάντων. Ανάμεσα στα λείψανα του «βρέθηκαν άφθαρτα τα μάτια του, ο εγκέφαλος, οι πνεύμονες και η καρδιά του». Τρεις ημέρες αργότερα, στις 20 Μαρτίου 1996, τα λείψανα του μεταφέρθηκαν στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος. 

Ο ναός του Αγίου Λουκά στην Κριμαία ανήκει στην Ρωσική Εκκλησία και ο κυρίαρχος μητροπολίτης είναι ο Συμφερουπόλεως και Κριμαίας Λάζαρος.

Στην Ελλάδα είναι, ως γνωστόν, ευρέως διαδεδομένη η τιμή του νεοφανούς Αγίου, από χρόνια. Δυστυχώς υπάρχει μια ατέρμονη περιφορά λειψάνων και αποτμημάτων του Αγίου, που είναι να απορείς πώς διεσπάρησαν ανά την Ελλαδική επικράτεια από την Κριμαία.

Αυτό όμως που αποτελεί σκάνδαλο είναι το θέμα της άφθαρτης καρδιάς του Αγίου.

Γνωρίζουμε ότι υπάρχουν τουλάχιστον τρία αποτμήματα της καρδιάς του Αγίου Λουκά στην Ελλάδα.

Ένα στην Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κλαδοράχης Φλωρίνης, ένα άλλο στην Ιερά Μονή Παναγίας Δοβρά στη Βέροια και ένα τρίτο στην κατοχή του εν Ελλάδι βιογράφου του Αγίου, μητροπολίτου Αργολίδος Νεκταρίου.

Αυτά τα τρία – μέχρι στιγμής – «ελλαδικά» αποτμήματα της άφθαρτης καρδιάς του Ρώσου Αγίου Λουκά, «περιοδεύουν» ανά την Ελλάδα και το εξωτερικό, πανηγυρικά!

Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται, είναι: Ο μητροπολίτης είναι ο Συμφερουπόλεως και Κριμαίας Λάζαρος τεμάχισε την άφθαρτη καρδιά του Αγίου Λουκά και έδωσε τρία αποτμήματα στην Ελλάδα; Και ό,τι απέμεινε είναι στην Κριμαία ή έχει διασκορπιστεί αλλού;

Ποιος θα απαντήσει σ’ αυτό το σημαντικό ερώτημα; Μάλλον, κανείς.

Γιατί, καθώς φαίνεται, «κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας» (Σαίξπηρ).

Πάντως την πρώτη και κύρια ευθύνη γι’ αυτή την τραγική κατάσταση, φέρουν οι Ρώσοι «φύλακες» των λειψάνων του Αγίου Λουκά. Φυσικά και η χρήση των λειψάνων από τους Ελλαδίτες επισκόπους είναι τελείως απαράδεκτη!