ΝΕΑ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΝΟΥ ΚΛΗΡΙΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος επιτίθεται, για άλλη μια φορά, με σφοδρότητα στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο για το Ουκρανικό, σε κείμενό του που κάνει το γύρο του διαδικτύου. 

Επικαλούμενος τα πρακτικά της Συνάξεως των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Αυτοκεφάλων Εκκλησιών στη Γενεύη της Ελβετίας (Ιανουάριος 2016), πριν την σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου στην Κρήτη, θεωρεί ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης αθέτησε «τα συμφωνηθέντα» με τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο για το Ουκρανικό και αποφαίνεται: «Διαβάζοντας με τη δέουσα προσοχή τις απόψεις των Προκαθημένων καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του για το ποιος έχει, αν όχι, την αποκλειστική, πάντως, την κύρια ευθύνη ενώπιον του Θεού, της οικουμενικής Ορθοδοξίας και της ιστορίας για την σοβαρή κρίση στις διορθόδοξες σχέσεις και τον κλονισμό της πανορθοδόξου ενότητας…».  

Είναι δε χαρακτηριστικό ότι στο τέλος του κειμένου του ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών βάζει φωτογραφίες (τις δημοσιεύουμε εδώ) από την πρόσφατη επίσκεψη του προέδρου Ζελένσκι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, αντικριστά με φωτογραφίες πρόσφατων «επεισοδίων εις βάρος» της ρωσόφιλης Εκκλησίας της Ουκρανίας (του Ονουφρίου). Πλαισιώνει δε αυτές τις φωτογραφίες με λόγους του Πατριάρχου Βαρθολομαίου, για να καταδείξει την «ανακολουθία» - κατ’ αυτόν - των Πατριαρχικών λόγων. 

Έχουμε γράψει επανειλημμένως ότι για την όλη κατάσταση του κληρικού της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιου Γκοτσόπουλου, ειδικά σε σχέση με τον πόλεμο που συντηρεί εδώ και χρόνια εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ευθύνεται απολύτως ο μητροπολίτης του, ο Πατρών Χρυσόστομος. 

Το ζήτημα δεν είναι η «τιμωρία» του Γκοτσόπουλου από τον Πατρών. Αυτή δεν θα έλθει ποτέ. Άλλωστε κατά την άποψη μας στον κληρικό αυτόν πρέπει η καθαίρεση. 

Το θέμα είναι ότι ο Πατρών Χρυσόστομος, ο οποίος έχει δηλώσει ότι συμπορεύεται με το Οικουμενικό Πατριαρχείο στο Ουκρανικό, δεν μπαίνει καν στον κόπο να αποδοκιμάσει την όλη ρωσόφιλη και εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου δράση του κληρικού του. 

Μέχρι να το κάνει, ας μας επιτρέψει να έχουμε πολύ σοβαρές επιφυλάξεις για το αν όντως συμπορεύεται με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και με την Εκκλησία της Ελλάδος στο Ουκρανικό ή η στάση του είναι αποτέλεσμα συγκυριών και τακτικισμού. 

Πάντως, σε καιρό πολέμου, ήτοι της βάναυσης ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η ρωσόφιλη στάση του κληρικού Γκοτσόπουλου και η σιωπή του ποιμενάρχου του δημιουργούν σοβαρά ερωτηματικά και απορίες για τον ρόλο τους στο ζήτημα. Ο Γκοτσόπουλος είναι σίγουρο ότι είναι σε επαφή με την μερίδα του Ονούφριου. Το κάνει αυτό, άραγε, με την «ευλογία» του Πατρών Χρυσοστόμου;

Η ΘΕΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΥ ΠΙΑΝΙΣΤΡΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΤΙΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΠΑΠΑΜΙΚΡΟΠΟΥΛΟΥ

Πανελλήνιον Λεύκωμα Εθνικής Εκατονταετηρίδος 
1821-1921, Αθήνα 1927. 

ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΠΑΠΑΜΙΚΡΟΠΟΥΛΟΥ (1889¹ – 1980)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Μνήμη Θάνου Μικρούτσικου

Μία από τις πρώτες Ελληνίδες συνθέτριες των αρχών του 20^ου αιώνα (μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών), η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου - Μακρυγιάννη υπήρξε επίσης διάσημη σολίστ και δασκάλα πιάνου. Γεννήθηκε στην Πάτρα της ακμής του εμπορίου (τέλος 19^ου αιώνα) και το αστικό οικογενειακό της περιβάλλον επηρέασε καθοριστικά την μουσική της πορεία. Ο πατέρας της Θεόδωρος Παπαμικρόπουλος και η μητέρα της Σοφία, φρόντισαν από νωρίς για την μουσική καλλιέργεια των παιδιών τους. Η αδελφή της Ηλέκτρα ήταν επίσης εξαιρετική πιανίστρια (πτυχιούχος της Μουσικής Ακαδημίας της Χαϊδελβέργης) όπως και η άλλη αδελφή της Ισμήνη που σπούδασε στο Λονδίνο. Οι τρεις αδελφές Παπαμικροπούλου ήταν πρώτες ανεψιές του πατρινού Παναγιώτη Βουρλούμη, ο οποίος διακρίθηκε στις κυβερνήσεις του Ελ. Βενιζέλου ως υπουργός Επισιτισμού και Εθνικής Οικονομίας, ενώ μετά το 1920 συνδέθηκαν φιλικά με τον μεγάλο διανοούμενο και πολιτικό Παναγιώτη Κανελλόπουλο.

Πατρινοί στην Χαϊδελβέργη της Γερμανίας το 1921 ως φοιτητές:
Παναγ. Κανελλόπουλος και οι αδελφές Παπαμικροπούλου (Αντιγόνη, Ισμήνη, Ηλέκτρα).
Αρχείο Ιω. Αρ. Μικρούτσικου

Το πατρικό σπίτι των αδελφών Παπαμικροπούλου ήταν από τα σημαντικότερα αρχοντικά της πόλης. Την διεύθυνση σημειώνει η ίδια η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου σε κάποιες από τις παρτιτούρες έργων της, που αφιέρωνε σε φίλους: Κορίνθου 174, Πάτραι.

Η Α. Παπαμικροπούλου σπούδασε στη Βασιλική Μουσική Ακαδημία του Λονδίνου. Αποφοίτησε με άριστα και διάκριση, καθώς τής απονεμήθηκε το Ανώτατο Βραβείο (Highest Award) του φημισμένου αυτού μουσικού ιδρύματος της Αγγλίας. Επέστρεψε στην Πάτρα όπου και εγκαταστάθηκε, αναπτύσσοντας πλούσιο παιδαγωγικό έργο. Λέγεται ότι όπως και η αδελφή της Ηλέκτρα, ταξίδευε τακτικά, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, μέχρι και την Καλαμάτα για να παραδώσει μαθήματα πιάνου. «Περιγράφεται ως ιδιαίτερα αυστηρή γυναίκα, με ιδιότυπο χαρακτήρα και απρόβλεπτες αντιδράσεις, κλεισμένη πολύ συχνά στον εαυτό της»². Μεταξύ των διακεκριμένων μαθητών της ήταν και ο σημαντικότατος Πατρινός συνθέτης Ανδρέας Νεζερίτης (1897-1980). Αξιομνημόνευτη σύμπτωση: δασκάλα και μαθητής πέθαναν την ίδια χρονιά!

Η Α. Παπαμικροπούλου, όμως, φαίνεται πως επέστρεφε στο Λονδίνο, όπου εκδόθηκαν και αρκετά έργα της. Σύμφωνα με δημοσίευμα εφημερίδας της εποχής (1920) ερμήνευσε στο Duke’s Hall του Λονδίνου το δημοφιλές κοντσέρτο για πιάνο του Νορβηγού συνθέτη Edvard Grieg (1843-1907) «τη συνοδεία ορχήστρας εξ εκατόν οργάνων. Η μαγική δύναμις της τέχνης της Ελληνίδος Καλλιτέχνιδος άφησεν ανεξαλείπτους εντυπώσεις εις το φλεγματικόν αγγλικόν ακροατήριον»³. Η Α. Παπαμικροπούλου σύμφωνα με γραπτές και προφορικές μαρτυρίες, ήταν μια δεξιοτέχνις του πιάνου. Σε άρθρο πατρινής εφημερίδας παρουσιάζεται ως «η αριστοτέχνις» και αποκαλείται «κορυφαία της Ελλάδος πιανίστρια»⁴. Ήταν τότε τριάντα ετών. Αυτή, λοιπόν, που κάποιοι μουσικοκριτικοί για τις ερμηνείες της, ιδιαίτερα έργων του Σοπέν και του Λιστ, την είχαν αποκαλέσει δεύτερο Ρουμπινστάιν⁵, δεν επέλεξε τυχαία το κοντσέρτο για πιάνο του Grieg. Σε μια διάλεξή της στον Εισαγωγικό Σύλλογο Πατρών, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Νεολόγος (3-4-1915) η Α. Παπαμικροπούλου υπεραμυνόταν του ιδρυτή της Εθνικής Μουσικής Σχολής Μανώλη Καλομοίρη. Θεωρούσε ότι ο Καλομοίρης έκανε έργο ανάλογο με αυτό του Grieg και του Liszt, οι οποίοι διασκεύαζαν αριστοτεχνικά πρωτότυπους νορβηγικούς ήχους και ουγγρικές μελωδίες αντίστοιχα, δημιουργώντας νέες «συνθέσεις αίτινες εκτιμώνται ανά την υφήλιον ως αριστουργήματα». Χαρακτηρίζει μάλιστα τον Καλομοίρη «Grieg της Ανατολής»! Άρα, είναι ευεξήγητο, πλέον, γιατί η Παπαμικροπούλου διέπρεψε κατά την ερμηνεία του κοντσέρτου του Grieg, στο οποίο ο συνθέτης αποκαλύπτει το πραγματικό ενδιαφέρον του για τους λαϊκούς νορβηγικούς σκοπούς. Η ίδια θα κάνει κάτι ανάλογο στις συνθέσεις της για πιάνο και στα τραγούδια της. Πρέπει να σημειωθεί ότι η Α. Παπαμικροπούλου απάντησε, μέσω της στήλης της εφημερίδας Νεολόγος (9-4-1915), σε επικριτικό για την διάλεξή της δημοσίευμα και υπερασπίστηκε πάλι με πάθος τον Καλομοίρη και την ελληνικότητα της μουσικής του.

Το 1920 εκδόθηκε στο Λονδίνο «Το Κλάϊμα του Βοσκού», από τον εκδοτικό οίκο Wests Ltd, με τίτλο: “The Greek Shepherd’s Song”⁶. Η σύνθεση αυτή για πιάνο δεν είναι τίποτε άλλο παρά η έντεχνη επεξεργασία του γνωστού δημοτικού τραγουδιού «Μπήκαν κλέφτες στο μαντρί». Το έργο αυτό εντάχθηκε αργότερα στην περίφημη «Καλαβρυτινή σουΐτα» για πιάνο της Παπαμικροπούλου, ως τρίτο μέρος.

Τον Απρίλιο του 1931 η συνθέτρια δίνει ένα ρεσιτάλ πιάνου στην ιστορική αίθουσα «Παρνασσός» στην Αθήνα. Παρουσιάζει τις συνθέσεις της «Πόνος», «Πρελούδιο», «Όταν πέφτουν τα φύλλα», «Παράπονο», «Αγωνία» και βέβαια την «Καλαβρυτινή σουΐτα» που ενθουσιάζει κοινό και κριτικούς. Ένας απ’ αυτούς έγραψε στον τρίτο τόμο (1931) των Μουσικών Χρονικών, περιοδικού που διηύθυνε ο Ιωσήφ Παπαδόπουλος: «Η Παπαμικροπούλου τοποθετείται στην πρώτη γραμμή των καλύτερων καλλιτεχνών. Οι συνθέσεις της έχουν ειλικρινή μελοδραματική διάθεση. Έντονος πόνος, λυρικό σκίρτημα διαπνέουν και τα αλέγρα σημεία».

Συχνές ήταν οι εμφανίσεις της Παπαμικροπούλου και στην Πάτρα, όπου «οι Πατρείς εντρυφώσι κατά τας εκάστοτε καλλιτεχνικάς συναυλίας, εις την θεσπεσίαν τέχνην της συμπαθούς καλλιτέχνιδος, ήτις ευγενώς πάντοτε μετέχει αυτών»⁷ Η Α. Παπαμικροπούλου στα προσωπικά της ρεσιτάλ ερμήνευε έργα για πιάνο κλασικών συνθετών καθώς και τις δικές της πρωτότυπες συνθέσεις. Δίκαια χαρακτηρίστηκε στον καιρό της ως καλλιτεχνικός αστέρας της Πάτρας και «δαιμονία κλειδοκυμβαλίστρια». Ο Πατρινός διανοούμενος Αριστείδης Μικρούτσικος σε σχετικό σημείωμά του για ένα ρεσιτάλ της Παπαμικροπούλου παρατηρεί: «Η όλη της μουσική διαπνέεται από μιαν αγνότητα, από μια σοφία. Δημιουργικότης καταπληκτική και πλατειά έμπνευσις… Μέσα σε μίαν ώρα, μας έκαμε να επικοινωνήσουμε με το βαθύ νόημα, όχι της αντικειμενικής και υπολογισμένης, μα της αληθινής Τέχνης, που δεν αφορά τον βιρτουόζο, αλλά τον άνθρωπο – καλλιτέχνη»⁸.

Παραθέτουμε εδώ και το πρόγραμμα (απόκειται στην Μουσική Βιβλιοθήκη "Λίλιαν Βουδούρη") ενός ρεσιτάλ πιάνου που έδωσε την Τρίτη 12 Μαρτίου 1919 στην Αίθουσα του Ωδείου Αθηνών, με ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πρόγραμμα: Bach, Schumann, Liszt, Chopin, Grieg, Paganini – Liszt.

Στις 31 Μαϊου 1919 πραγματοποιήθηκε μια "Στρατιωτική Συναυλία" υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Βασιλείου Σωζόπουλου, Διοικητή Μουσικής Φρουράς Αθηνών και καθηγητή του Εθνικού Ωδείου, του Νικόλαου Δεληγιαννάκη, Διευθυντή της Μουσικής Φρουράς Πατρών και του Χρήστου Τσέκου, αρχιμουσικού της Δημοτικής Μουσικής Πατρών και της Αντιγόνης Παπαμικροπούλου, στην ταράτσα του κινηματοθέατρου "Πάνθεον" στην Πάτρα. Η συναυλία διοργανώθηκε από τον Σύνδεσμο Εφέδρων Αξιωματικών Πατρών και την Οργάνωση Πολεμιστών Πατρών. Παραθέτουμε στη συνέχεια το πλήρες πρόγραμμα της συναυλίας (Μουσική Βιβλιοθήκη "Λίλιαν Βουδούρη"), το οποίο περιλαμβάνει αρκετές συνθέσεις της Παπαμικροπούλου. 

 Η Α. Παπαμικροπούλου άφησε εποχή ως παιδαγωγός – λειτουργός και όχι ως μια τυπική δασκάλα πιάνου. Με αυτή την παιδαγωγική της ιδιότητα, διδάσκει στη Φιλαρμονική Εταιρία γύρω στο 1936 και αργότερα, το 1945, στο Πατραϊκό Ωδείο, όπου χάρισε το πιάνο της και όλη τη μουσική βιβλιοθήκη της. Πρέπει να σημειωθεί ότι το 1937 όταν ο ιερέας Ευθύμιος Ντρέκης ίδρυσε το «Πατραϊκό Ωδείο» σε συνεργασία με τον Μανώλη Καλομοίρη, η Α. Παπαμικροπούλου συμμετείχε στην επιτροπή κυριών της Πάτρας που συστήθηκε με σκοπό την αδιάκοπη λειτουργία του Ωδείου στα χρόνια της Κατοχής. Η σημερινή διευθύντρια του Ωδείου κ. Άσπα Ντρέκη υπήρξε για ένα διάστημα μαθήτρια της Παπαμικροπούλου και ερμηνεύει συνεχώς τις συνθέσεις της για πιάνο. Κάνει γνωστό, μάλιστα, το πιανιστικό ρεπερτόριο της δασκάλας της στους μαθητές της, οι οποίοι σε εξετάσεις και άλλες εκδηλώσεις του Ωδείου περιλαμβάνουν στο πρόγραμμά τους και ένα έργο της Παπαμικροπούλου. Συνεχίζεται, λοιπόν, αδιάκοπα από γενιά σε γενιά, η παράδοση του έργου της Πατρινής συνθέτριας.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Α. ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Η Α. Παπαμικροπούλου συνέθεσε αρκετά τραγούδια, τα οποία φαίνεται πως είχαν ιδιαίτερη απήχηση στην εποχή τους. Άλλωστε τραγουδούσε και η ίδια. Την διάλεξή της στον Εισαγωγικό Σύλλογο για τη Νεοελληνική Μουσική (1915) που προαναφέραμε, επισφράγισε τραγουδώντας η ίδια δύο χαρακτηριστικά ελληνικά τραγούδια: την «Άνοιξη» του Σαμάρα και την «Κατάρα» (1909) του Καλομοίρη.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η ίδια έγραφε και τους στίχους στα περισσότερα τραγούδια της, όπως π.χ. «Δε θα με ξεχάσεις» (1936) ερωτικό τραγούδι ιδιαίτερα δημοφιλές στην εποχή του, «Έλα» (1938) που εκδόθηκαν στην Πάτρα από τον μουσικό οίκο του Μ. Κορνέλλου. Από τα εξώφυλλα αυτών των τραγουδιών πληροφορούμαστε ότι συνθέσεις της Παπαμικροπούλου είχαν ηχογραφηθεί σε δίσκους “Columbia” και “Odeon” και πωλούνταν σε όλα τα μουσικά καταστήματα. 

Η ίδια η Παπαμικροπούλου έπαιζε τις συνθέσεις της «Ελληνική Ραψωδία» και «Νύχτα Χριστουγέννων» για σόλο πιάνο. Οι ηχογραφήσεις αυτές μεταδίδονταν από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς «Μπάρι» και «Ιταλικόν συγκρότημα». Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι μερικά από τα τραγούδια της (όπως το «Λίλυ-Μπεθ», σε στίχους της συνθέτριας) περιλαμβάνονταν στο ρεπερτόριο του Αντώνη Δελένδα, διάσημου τενόρου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Επίσης στο εξώφυλλο του τραγουδιού «Δε θα με ξεχάσεις» αναγράφεται: «Ελανσαρίσθη από τον εκλεκτόν τενόρον κ. Αντώνιον Νέγρην».

Άλλα τραγούδια της, πολλά από τα οποία ερωτικού χαρακτήρα, είναι: «Αγάπη μου ωραία», «Δεν μ’ αγαπάς», «Μην λησμονήσεις», «Ήρθες αργά», «Γύρισε, γύρισε», «Λυπητερό τραγούδι», «Βαρκαρόλα», «Έλα πάμε» (Fox), «Η Πάτρα στον Μεσοπόλεμο», «Έφυγες» (Valse - Noble), «Ας θυμηθούμε μαζί», «Αγωνία» και «Πόνος».

Β. ΕΡΓΑ ΓΙΑ ΠΙΑΝΟ

Η «Καλαβρυτινή σουΐτα» ή «Εικόνες απ’ τα βουνά» σε πέντε μέρη (έκδοση Röder Λειψίας) είναι ίσως το πιο γνωστό έργο της συνθέτριας, το οποίο έχει παρουσιαστεί κατ’ επανάληψη τόσο από την ίδια όσο και από νεώτερους εκτελεστές. Τα μέρη του έργου φέρουν τίτλους οι οποίοι είναι παρμένοι από δημοτικά τραγούδια της Πελοποννήσου. Δεν είναι γνωστό γιατί η συνθέτρια ονόμασε την σουίτα της «Καλαβρυτινή». Ίσως διότι την εποχή εκείνη ήταν νωπή, ακόμη, στη μνήμη των Ελλήνων η κήρυξη της Επανάστασης του 1821 στα Καλάβρυτα, ένας τόπος - σύμβολο του νεώτερου ελληνισμού. Με δεδομένο το γεγονός ότι στην σουίτα αυτή η συνθέτρια επεξεργάζεται θέματα από την δημοτική παράδοση και η ίδια είναι γεννημένη στην Πάτρα, κοντά στα Καλάβρυτα, δεν αποκλείεται να ήθελε να συνδέσει το ηρωικό και αδούλωτο φρόνημα των Ελλήνων με την περιοχή των Καλαβρύτων. Όλα τα κομμάτια της σουίτας αποτελούνται από σύντομες ενότητες, κάτι σαν μουσικές εικόνες που εκφράζουν μία κυρίως ρομαντική διάθεση, αλλά δεν αποφεύγεται και ο δανεισμός άλλοτε από μια πόλκα, άλλοτε από μια γκαβότ, άλλοτε από ένα ρωμαλέο πρελούδιο. Η Καλαβρυτινή Σουίτα ξεκινάει με το πρελούδιο πάνω στο δημοτικό τραγούδι Ένας αητός καθότανε και εκφράζει, πραγματικά, τη μεγαλοπρέπεια και περηφάνια που αναδύεται από τους στίχους του δημώδους άσματος. Το πρελούδιο αυτό αφιερώνεται από τη συνθέτρια στους γονείς της.

Στο δεύτερο κομμάτι της σουίτας αναγνωρίζουμε το δημοτικό τραγούδι Ντουφέκι μου περήφανο σπαθί μου τιμημένο. Η συνθέτρια τιτλοφορεί το κομμάτι, Καϋμένα ελληνόπουλα και το αφιερώνει στο θείο της Νικολάκη Βουρλούμη. Στην πρώτη ενότητα του κομματιού αυτού το αριστερό χέρι του ερμηνευτή παίζει τη βασική μελωδία ενώ η συνοδεία είναι ένα συνεχές επίμονο πεντάηχο το οποίο παραπέμπει στην πεντατονία της δημοτικής μουσικής. Η δεύτερη ενότητα  είναι πιο δεξιοτεχνική και χορευτική, μ’ ένα λεβέντικο χορό να δεσπόζει.

Στο τρίτο μέρος που τιτλοφορείται Το κλάιμα του βοσκού, andante sostenuto, στη σολ ελάσσονα, η μουσική γίνεται τρυφερή και μοναχική, με μοναδικό σκοπό την ανάγλυφη απόδοση του καημού του βοσκού (προγραμματική μουσική). Η συνθέτρια χρησιμοποιεί μια ηχητική παλέτα από βουκολικούς ήχους, γι’ αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το μέρος αυτό ως «ποιμενικός σκοπός». Το αναγνωρίσιμο δημοτικό τραγούδι είναι αυτή τη φορά το γνωστό μπήκαν κλέφτες στο μαντρί που τοποθετείται σε ένα λιτό οκτάμετρο. Το κομμάτι είναι αφιερωμένο στον Θοδωρή Βουρλούμη, επίσης θείο της συνθέτριας.

Στον τρίτο θείο, τον Παναγή Βουρλούμη αφιερώνεται το τέταρτο κομμάτι, σε 3/4, στης Αρκαδιάς το διάσελο. Στηρίζεται πάνω στο δημοτικό αχ Ελένη. Παρόλο που μορφολογικά θα μπορούσε να θυμίζει δυτικό βαλς, ουσιαστικά έχουμε ένα περίτεχνο πάντρεμα της δυτικής φόρμας με ελληνότροπα μουσικά μοτίβα. Η δεύτερη ενότητα του κομματιού, allegro moderato, είναι σαφώς περισσότερο δεξιοτεχνική και χορευτική. Εδώ κυριαρχεί ένα διμερές μέτρο που εκφράζει μια στιβαρότητα, σε αντίθεση με το τριμερές μέτρο της πρώτης, λυρικού χαρακτήρα, ενότητας. Υπάρχει και μια τρίτη ενότητα που παραπέμπει σε εμμελή απαγγελία (recitativo) και εμφαίνει εσωτερικότητα. 

Το πέμπτο κομμάτι της Καλαβρυτινής Σουίτας, molto vivace με ένα μεσαίο moderato, στη «σκοτεινή» μα και ηρωϊκή ρε ελάσσονα, είναι ένας χορός – ποταμός, με αδιάκοπη κίνηση, που οδηγεί το έργο στην θριαμβευτική κορύφωσή του. Το παραδοσιακό τραγούδι εκίνησεν η κλεφτουριά κι όλα τα παλικάρια προσφέρει το θέμα στο φινάλε της σουίτας που τιτλοφορείται Ελληνοπούλα μ’ για σου.

(Ανάλυση της «Καλαβρυτινής σουΐτας» βλ. και στο βιβλίο της Ε. Αγραφιώτη Η μουσική δεν είναι γένους θηλυκού;, σσ. 157-158).

Το δημοφιλές αυτό έργο της Παπαμικροπούλου διασκευάστηκε από τον επίσης Πατρινό συνθέτη Δημήτρη Μπαζό για πιάνο, κιθάρα και ορχήστρα πνευστών. Σε ενορχήστρωση και διεύθυνση του ιδίου παρουσιάστηκε στην Αθήνα το 1978 (Μοσχάτο) με σολίστ την Άσπα Ντρέκη-Βικάτου στο πιάνο και τον Ανδρέα Μπαζό στην κιθάρα. Αυτή η εκδοχή παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά και στην Πάτρα.

Άλλες συνθέσεις της Παπαμικροπούλου που έχουν εκδοθεί είναι:

·         I Love you so my little Anne (Song without words) – Τραγούδι χωρίς Λόγια

Αφιερωμένο στην Anne Van Fleet McChristian (έκδ. Φ. Νάκα, 1956).

·         Gratitude – Ευγνωμοσύνη, μπαλάντα

Αφιερωμένο στον Charles H. Crutchfield (έκδ. Φ. Νάκα, 1951).

·         Coronation Ball (Air de Ballet) – Ο χορός της ενθρόνισης

Αφιερωμένο στην βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ της Αγγλίας (έκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1953).

·         Ο χορός του λευκού ρόδου (Valse Noble)

Αφιερωμένο εις την Α.Β.Υ. Πριγκήπισσαν Φρειδερίκην Διαδόχου (εκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1947).

 ·        Γαρδένιες το δείλι (Valse - Lente)

Αφιερωμένο στην ευγενεστάτην κα Λόλαν Αριστείδου – Μεταξά (Εκδόσεις Ανδρεάδη – Νάκας, Αθήνα, 1948).

·         Clydia (Air de Ballet)

Αφιερωμένο στον Jim Morton, New York Journal American (έκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1954).

·         You brought spring in to my heart (Air de Ballet) – Έφερες την Άνοιξη στην καρδιά μου

Αφιερωμένο στον Συνταγματάρχη Charles U. Knaub (American mission to Greece) (εκδ. Ανδρεάδη - Νάκα, 1951)

·         Νύχτα τ’ Απρίλη (Φαντασία)

«Αφιερωμένο σε μια ανάμνησι…» (έκδ. Röder)

Διάσημη ήταν η σύνθεση «Νύχτα Χριστουγέννων» (ρομάντζο) σε στυλ μπαλάντας, για σόλο πιάνο (που κυκλοφορούσε σε δίσκο της Columbia από το 1935). Τα κομμάτια «Σάλπιγγες» (εμβατήριο, έκδ. 1935), «Καμπάνες» και «Γαρδένιες στο δείλι» ήταν επίσης δημοφιλή έργα για πιάνο, που παίζουν μέχρι σήμερα μαθητές του «Πατραϊκού Ωδείου». Από όλο το συνθετικό της έργο συνάγεται ότι η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου ήταν μια αληθινή δεξιοτέχνης του πιάνου, «κάτι που διακρίνεται στα ποικίλματα και στην έκταση του πληκτρολογίου που χρησιμοποιεί»⁹. Οι συνθέσεις της έχουν ειλικρινή μελοδραματική διάθεση, έντονο λυρισμό και προκαλούν βαθειά συγκίνηση. Όπως έγραψε ο Αριστείδης Μικρούτσικος, «με τη φωνή της ψυχής της μας χαρίζει το χρυσό κλειδί της διαισθήσεως της Μουσικής… Μας λέει: Η Μουσική είναι ο Λυτρωμός».

Στο συγγενικό περιβάλλον της Α. Παπαμικροπούλου ανήκει ο συνθέτης Θάνος Μικρούτσικος. Η αδελφή τής Αντιγόνης, Ηλέκτρα, παντρεύτηκε έναν ξεχωριστό πνευματικό άνθρωπο της Πάτρας, τον Αριστείδη Μικρούτσικο, αδελφό του πατέρα του Θάνου Μικρούτσικου. Στο προσωπικό αρχείο του συνθέτη σώζεται το κύριο μέρος του συνθετικού έργου της θείας του Αντιγόνης Παπαμικροπούλου.

Ο ίδιος ο Θ. Μικρούτσικος αναφέρεται στην θεία του, στην αυτοβιογραφία του στον Οδυσσέα Ιωάννου (εκδ. Πατάκης, 2011). Εκεί λέει επί λέξει: «Η Αντιγόνη Παπαμικροπούλου είναι η πρώτη σημαντική νεοελληνίδα συνθέτης – έχω αρκετές παρτιορύρες των συνθέσεών της στο αρχείο μου».

Παρτιτούρες έργων της υπάρχουν ακόμη στην Εθνική Βιβλιοθήκη, στην Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και σε ιδιωτικές συλλογές.

Η Α. Παπαμικροπούλου πέθανε από καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια στην Αθήνα (στο Χολαργό) στις 23 Μαρτίου 1980.

Ο Θάνος Μικρούτσικος εξέφρασε κι ένα …παράπονο στους θείους του Αριστείδη και Αντιγόνη:

«Θείε Αριστείδη Μικρούτσικε και θεία Αντιγόνη Παπαμικροπούλου, πολύ θα ήθελα να ζήσω μια μέρα μαζί σας. Έχω όμως ένα παράπονο από εσάς. Δεν μου αφήσατε ένα σημείωμα για τον απίστευτα σπουδαίο συνθέτη Δημήτρη Λιάλιο. Ή το γράψατε και κάπου ξέπεσε; Εγώ όμως κυνηγούσα –παιδί του δημοτικού – τον Θεόφιλο Κάββουρα στην Τριών Συμμάχων και χαιρόμουνα, δεκαετία του ‘50, την μπάντα – συμφωνική ορχήστρα που διηύθυνε.»

Στον Θάνο Μικρούτσικο οφείλουμε το cd με τα Κουαρτέτα των Πατρινών συνθετών: Δημήτρη Λιάλιου, Ανδρέα Νεζερίτη και Θεόφιλου Κάββουρα.

Ήταν μία πρότασή μας στην «Πάτρα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2006», που τελικά διεκπεραιώθηκε εκτός Πολιτιστικής.

Στην εκδήλωση «Πατρινοί συνθέτες – Πατρινοί ποιητές», που διοργανώσαμε με το Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον στις 26 Νοεμβρίου 2016, στην Αθήνα, παρουσιάσαμε και δύο - από τα πιο δημοφιλή στην εποχή τους - τραγούδια της Αντιγόνης Παπαμικροπούλου: «Έλα» και «Δεν θα με ξεχάσεις», που ερμήνευσε η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά, με τον Μάριο Καζά στο πιάνο.

Έργα της συνθέτριας έχει αποδώσει και ο συνθέτης και πιανίστας Σπύρος Δεληγιαννόπουλος. Παραθέτουμε στη συνέχεια ένα δείγμα αυτής της δουλειάς.

Επίσης, η Σέρβα πιανίστρια και μαθηματικός Anita Savic, συμπεριέλαβε σε ένα δίσκο της με έργα ελλήνων συνθετών για πιάνο, τον "Χορό του Λευκού Ρόδου" της Παπαμικροπούλου. 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Στην υπάρχουσα σχετική, με τη συνθέτρια, βιβλιογραφία αναφέρεται ως χρονολογία γέννησης το 1888. Όμως στην Ληξιαρχική Πράξη Θανάτου του Δήμου Πατρέων, ως έτος γέννησης της συνθέτριας αναγράφεται το 1889. Πρόκειται, ουσιαστικά, για το πρώτο επίσημο τεκμήριο που αφορά στην χρονολογία γέννησης της Παπαμικροπούλου και ως τέτοιο το υιοθετούμε ανεπιφύλακτα.

2. Έφη Αγραφιώτη, Η μουσική δεν είναι γένους θηλυκού; σ. 156, Αθήνα 2004.

3. Εφ. Νεολόγος Πατρών, 30-8-1920.

4. Εφ. Νεολόγος Πατρών, 14-3-1918.

5. Εφ. Η Γνώμη Πατρών, 8-4-1980 (Άρθρο του Λάμπη Λούκου).

6. Εφ. Νεολόγος Πατρών, 30-8-1920.

7. Τέλης Δ. Τουρνάς, Αι Πάτραι - Τα γράμματα και αι τέχναι, σσ. 14-15, Ακαδημαϊκόν Ημερολόγιον Πατρών, 1918.

8. Εφ. Τηλέγραφος Πατρών, 14-12-1930.

9. Αλέκα Συμεωνίδου, Λεξικό Ελλήνων Συνθετών, σ. 338 (έκδ. Φ. Νάκας, 1995).

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

-        Εφ. Νεολόγος, 3 & 9-4-1915 / 14-3-1918 / 30-8-1920.

-        Εφ. Τηλέγραφος, 14-12-1930.

-        Εφ. Η Γνώμη, 8-4-1980.

-        Εφ. Πελοπόννησος, 17-4-1980.

-        Έφη Αγραφιώτη, Η μουσική δεν είναι γένους θηλυκού; Εθνικό Συμβούλιο Ελληνίδων (έκδ. Δρόμων, 2004).

-        Τάκης Καλογερόπουλος, Το Λεξικό της Ελληνικής Μουσικής, Τόμος 4^ος (έκδ. Γιαλλελή, 1998).

-        Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Η Πάτρα της «Μπελ Εποκ», Εισαγωγή στο βιβλίο Πάτρα 1900 του Αλέκου Μαρασλή (Πάτρα, 1978).

-        Γιάννης Μουγγολιάς, Αντιγόνη Παπαμικροπούλου. Ένας συναρπαστικός μουσικός βίος, περιοδικό «το δόντι», τεύχος 19, Απρίλιος 2002.

-        Αλέκα Συμεωνίδου, Λεξικό Ελλήνων Συνθετών (Βιογραφικό – Εργογραφικό), (έκδ. Φίλιππος Νάκας, Μάιος 1995).

-        Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμος Β΄ (Γ΄ Έκδοσις, Πάτραι 1995).

ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΡΙΝΟ ΣΥΝΘΕΤΗ ΘΕΟΦΙΛΟ ΚΑΒΒΟΥΡΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ένας από τους σημαντικότερους έλληνες μουσικούς του 20ου αιώνα, γεννήθηκε στην Πάτρα το 1894. Ο διαπρεπής βιολιστής, παιδαγωγός και αρχιμουσικός Γεώργιος Λυκούδης. Ένας μουσικός με διεθνή καριέρα, ο οποίος διηύθυνε και την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και την Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ, διετέλεσε μουσικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου και μουσικός σύμβουλος της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, υπήρξε μουσικοκριτικός στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ και μαζί με τη σύζυγό του Αλίκη έπαιξαν σε ρεσιτάλ στην Αθήνα, κυρίως, πολλές σονάτες για βιολί και πιάνο ελλήνων συνθετών. Ο Γεώργιος Λυκούδης με την ΚΟΑ παρουσίασε και τον “Ρεμβασμό” του συντοπίτη του συνθέτη Δημήτρη Λιάλιου στις 5 Αυγούστου 1946.
Ο Λυκούδης υπήρξε και περίφημος δάσκαλος βιολιού στο Ωδείο Αθηνών. Έβγαλε πολλούς άξιους μαθητές, ανάμεσά τους ο περίφημος Τάτσης Αποστολίδης (1928-2009). Ο Τάτσης Αποστολίδης έκανε επίσης μεγάλη καριέρα, και το 1952 ίδρυσε το Ελληνικό Κουαρτέτο, το οποίο άφησε εποχή! Ο Αποστολίδης συνδέθηκε φιλικά με τον σχεδόν συνομήλικό του Πατρινό Θεόφιλο Κάββουρα (γεννημένος το 1930), ο οποίος σπούδαζε στο Εθνικό Ωδείο με τον Μανόλη Καλομοίρη και πήρε το 1953 πτυχίο ενορχήστρωσης με Άριστα. Το 1954 ο Τάτσης Αποστολίδης αποφοίτησε από το Ωδείο Αθηνών, όπου σπούδαζε βιολί με τον Γ. Λυκούδη. Βίοι παράλληλοι...
Οι δύο νέοι μουσικοί υπήρξαν και συστρατιώτες, οπότε αναπτύχθηκε μεταξύ τους φιλία και αλληλοεκτίμηση, με κοινή πάντα αγάπη τους την μουσική. Αντάλλασσαν ιδέες και μουσικό υλικό. Ήταν μια σχέση που άντεξε στο χρόνο...

Το 1968 ο Θεόφιλος Κάββουρας έγραψε το ένα και μοναδικό κουαρτέτο του για έγχορδα. Αυτό το διαμαντάκι, όπως έχει χαρακτηρισθεί από πολλούς μουσικούς που αντελήφθησαν τη σημασία του, το έπαιξε το Ελληνικό Κουαρτέτο υπό τον Τάτση Αποστολίδη το 1984, εδώ στο Δημοτικό Θέατρο Απόλλων σε μια εκδήλωση μνήμης που διοργάνωσε η Λέσχη Φίλων Κλασσικής Μουσικής για την επέτειο των δέκα χρόνων από τον ξαφνικό θάνατο του Θεόφιλου Κάββουρα. Και το Ελληνικό Κουαρτέτο του Αποστολίδη έπαιξε το έργο του Θεόφιλου Κάββουρα πάλιν και πολλάκις σε συναυλίες του ανά την Ελλάδα.

Το 2004 μετά από μια έρευνά μου γύρω από τους Πατρινούς Συνθέτες πρότεινα στον Θάνο Μικρούτσικο την έκδοση ενός ψηφιακού δίσκου, στο πλαίσιο της Πάτρα – Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2006, με κουαρτέτα εγχόρδων των Πατρινών συνθετών: Δημητρίου Λιάλιου, Ανδρέα Νεζερίτη και Θεόφιλου Κάββουρα. Ο Θάνος Μικρούτσικος κατανόησε την αξία των έργων και ανέθεσε στο Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γιώργου Δεμερτζή την ηχογράφηση. Ο ψηφιακός δίσκος κυκλοφόρησε αρκετά μετά την Πολιτιστική, αλλά έχει μια μοναδική αξία: Πατρινοί Συνθέτες: Λιάλιος, Νεζερίτης, Κάββουρας! Η αξία δεν είναι το “Πατρινοί Συνθέτες”, αλλά το γεγονός ότι ο δίσκος έτυχε διθυραμβικών κριτικών, με το έργο του Κάββουρα να ξεχωρίζει, και να αποτελεί την πρώτη ηχογράφηση, ως τώρα, έργου του συνθέτη. 

Με το Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον, και συγκεκριμένα τον πιανίστα Τάσο Σπηλιωτόπουλο και την σοπράνο Θεοδώρα Ζήκου, παρουσιάσαμε στο Δημοτικό Θέατρο της Πάτρας (12-4-2010) τέσσερα τραγούδια του Θεόφιλου Κάββουρα, από τα τριάντα περίπου που έχει γράψει. Και εδώ διακρίναμε, κατά τις πρόβες, τις αρετές του συνθέτη: οικονομία εκφραστικών μέσων, πυκνότητα γραφής, μελωδικότητα που αναβλύζει, και μια σχέση με την ποίηση μοναδική! Σίγουρα η ιδιαίτερη αυτή σχέση του συνθέτη με την ποίηση έχει να κάνει με τον ποιητή αδελφό του, αείμνηστο Δημήτρη Κάββουρα. 

Ο Θεόφιλος Κάββουρας μελοποιεί με οίστρο, αλλά και προγραμματικά ταυτόχρονα. Τίποτα δεν είναι τυχαίο, τίποτα δεν πάει χαμένο. Το πιάνο ακούγεται κάποτε σαν πλήρης ορχήστρα, θα λέγαμε, γιατί η γραφή του δεν είναι απλώς συνοδευτική αλλά καθοριστική για την έκβαση της περιπέτειας που λέγεται τραγούδι. Και οι μελωδικές του φράσεις πλατιές και λιτές ταυτόχρονα, σαρκώνοντας το συναμφότερον στην μουσική ποιητική του.

Αξίζει όμως να επισημανθεί και κάτι ακόμα: Ο Θεόφιλος Κάββουρας παρ' ότι μαθήτευσε κοντά στον ιδρυτή και πατριάρχη της Εθνικής Μουσικής Σχολής Μανώλη Καλομοίρη, δεν υπήρξε πιστός οπαδός της Ε.Μ.Σ. Εμπνεύστηκε από τα δημοτικά τραγούδια και το έργο του φέρει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του ελληνικού χρώματος και ως προς τη μελωδία και ως προς το ρυθμό. Όμως αυτή η ελληνικότητα του Κάββουρα δεν είναι προπαγανδιστική, δεν κραυγάζει, δεν υπηρετεί μια ιδεολογία. Είναι σαφής μα υπαινικτική, ταιριασμένη απόλυτα με την δυτική του παιδεία, που σημαίνει πως αφουγκραζόταν τον καιρό του, και παρ' ότι Πατρινός και άρα έπρεπε να έχει καθολική επιρροή από την Δύση, εκείνος αφομοίωσε δημιουργικά στο έργο του παράδοση και δυτική τεχνική γραφής. Υπήρξε μελωδιστής και δεν ενέδωσε διόλου στις μοντερνιστικές τάσεις της εποχής του. Δεν τον ενδιέφερε, πιστεύω, να φανεί πρωτοποριακός. Έκανε αυτό που ήθελε με τρόπο φυσικό και αβίαστο.

Τέλος, να σημειώσω ότι το 1965 ο μαέστρος Ανδρέας Παρίδης διηύθυνε την ΚΟΑ στο έργο του Θεόφιλου Κάββουρα Αποχώρηση 1944, που πραγματεύεται την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, χρησιμοποιώντας μοτίβα από αντάρτικα και γερμανικά τραγούδια της εποχής. Τότε περίπου και η Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡΤ ερμήνευσε το συμφωνικό ποίημα Πορεία και κορυφή. Αυτές οι εκτελέσεις έργων του Θεόφιλου Κάββουρα από τα συμφωνικά σχήματα των Αθηνών ήταν μεγάλη επιτυχία για ένα περιφερειακό συνθέτη. Μοναδικό διαβατήριό του ήταν η μουσική του. Ούτε οι δημόσιες σχέσεις ούτε άλλου είδους σκοπιμότητες. Δυστυχώς ο πρόωρος θάνατός του δεν επέτρεψε την ανάδειξη του έργου του, κάτι που βαρύνει εμάς τους επιγόνους του.

Γι' αυτό καταφεύγω στον Ζήσιμο Λορεντζάτο και στην ερμηνεία του για την παράδοση:“Κάθε νιόκοπη γενιά, αν δε φυσήξει στο κάρβουνο της παράδοσης να το κάνει να κοκκινίσει, κάλλιο να την κλαις. Είναι γενιά νεκρή και τα γεννήματά της κοιλάρφανα... Όλα είναι ζωή στην ανώτερη φάση της: ζωή και παράδοση ταυτόσημες. Όλα τέλος είναι: ή παράδοση ή τίποτα”.

Παραθέτουμε στη συνέχεια την εκδήλωση «Ο ΜΑΕΣΤΡΟΣ» Θεόφιλος Κάβουρας (1930 - 1974), που διοργάνωσε στο Δημοτικό Θέατρο "ΑΠΟΛΛΩΝ" - Πάτρα 12 Απριλίου 2010, το Πλήρωμα 94. 

Ένα ακόμα κείμενο μας για τον Θεόφιλο Κάββουρα ΕΔΩ

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ MAHLER ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΚΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ

"Ο Gustav Mahler του Μάνου Χατζιδάκι": Μία εκδήλωση του Καλλιτεχνικού Συνόλου "Πολύτροπον" (υπεύθυνος: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος), στην Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, που περιλάμβανε διάλεξη του Παναγιώτη Ανδριόπουλου και μουσικό μέρος στο οποίο η σοπράνο Δάφνη Πανουργιά και η Βίκυ Στυλιανού στο πιάνο, ερμήνευσαν τραγούδια του G. Mahler, της Alma Mahler και του Μάνου Χατζιδάκι. 

Στο βίντεο που ακολουθεί περιλαμβάνονται τα τραγούδια: 

ALMA MAHLER (1879-1964) 

- Die stille stadt, σε ποίηση Richard Dehmel (1863-1920)

- In meines Vaters Garten, σε ποίηση Otto Erich Hartleben (1864-1905) 

- Laue Sommernacht, σε ποίηση Gustav Falke (1853-1916) 

GUSTAV MAHLER (1860-1911) 

- Wer hat dies Liedlein erdacht (Des Knaben Wunderhorn) 

- Ich ging mit Lust (Des Knaben Wunderhorn) 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ (1925-1994) 

Κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη, Ένα ταγκό για την Άλμα Μάλερ (από τον κύκλο τραγουδιών «Οι μύθοι μιας γυναίκας» σε στίχους Νίκου Γκάτσου, 1988).

Διασκευή για φωνή και πιάνο: Βίκυ Στυλιανού.

 

Η ΚΥΡΙΑ ΤΑΣΙΑ ΒΥΘΟΥΛΚΑ - ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ

Η κυρία Τασία Βυθούλκα – Σωτηροπούλου που …απέδρασε αυτές τις μέρες από τον μάταιο τούτο κόσμο, ήταν μια ξεχωριστή μορφή των παιδικών μου χρόνων. 

Πλατεία Παντοκράτορος (είμαστε γείτονες), Ναός του Παντοκράτορος (ψάλλαμε με τα παιδιά της και η ίδια πάντα στο εκκλησίασμα) και Φιλαρμονική Εταιρεία – Ωδεία Πατρών, όπου μας άνδρωσε χορωδιακά! 

Την εποχή εκείνη η χορωδία της Φιλαρμονικής ήταν η μοναδική νεανική χορωδία της Πάτρας με αξιώσεις. 

Η ίδια, καθηγήτρια Μουσικής, μουσικοπαιδαγωγός, συγγραφέας σχολικών βιβλίων Μουσικής, μαέστρος, μας άνοιξε δρόμους που ακόμα μας καθορίζουν. 

Θυμάμαι, τέτοιες μέρες, αρχές του Ιουλίου 1983 (πέρασαν κιόλας 40 χρόνια!), την ένατη συνάντηση Ελληνικών χορωδιών, στο πλαίσιο των Πολιτιστικών εκδηλώσεων Αιγιαλείας «Ελίκεια 83», που διοργάνωσε η Ομάδα Εργασίας για τη χορωδιακή ανάπτυξη του Υπουργείου Πολιτισμού. 

Συμμετείχαν και μας δίδαξαν οι μετέπειτα δάσκαλοι μας και στην Αθήνα, όλοι αείμνηστοι πλέον: Μιχάλης Αδάμης, Στέφανος Βασιλειάδης, Αντώνης Κοντογεωργίου, Γιάννης Μάντακας. 

Παραθέτω στη συνέχεια, στη μνήμη της κυρίας Τασίας, το πρόγραμμα εκείνης της χορωδιακής συνάντησης. 

Με ευγνωμοσύνη! 

Π.Α.Α.

 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος: ΤΑ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΚΑ

Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου, με τίτλο: «ΤΑ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΚΑ» (σελ. 195). 

Πρόκειται για κείμενα που αφορούν σε πτυχές του έργου και της σκέψης του Μάνου Χατζιδάκι. 

Το βιβλίο έχει και ένα αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, καθώς ο συγγραφέας έζησε από κοντά την τελευταία δημιουργική περίοδο του Μ. Χατζιδάκι, αυτή της Ορχήστρας των Χρωμάτων. 

Στο σημείωμα «Αντί προλόγου», ο Π. Ανδριόπουλος αναφέρεται στον Χατζιδάκι ως «επικίνδυνο αντιεξουσιαστή». 

Το βιβλίο χωρίζεται σε εννέα ενότητες: 

Α΄ Από τον Κάλβο στον Χριστιανόπουλο (η σχέση του Μ. Χατζιδάκι με έλληνες ποιητές). 

Β΄ Ρεμπώ και Λόρκα. 

Γ΄ Οι συνθέτες του κόσμου (Μπετόβεν, Μάλερ, ρώσοι συνθέτες του 20ού αιώνα, Μωρίς Ζωμπέρ, Νίνο Ρότα, Άστορ Πιατσόλλα). 

Δ΄ Σπουδή στην ελληνικότητα (Μάριος Βάρβογλης, Νίκος Σκαλκώτας, Μενέλαος Παλλάντιος, Γιάννης Χρήστου). 

Ε΄ Βίοι παράλληλοι (όψεις της σχέσης Μάνου Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη). 

ΣΤ΄ Ο Χατζιδάκις στην Κρήτη (κείμενα – μαρτυρίες). 

Ζ΄ Η Παιδική Χορωδία των Ανακτόρων του Μάνου Χατζιδάκι (η συνεργασία του συνθέτη με την χορωδία που ίδρυσε ο βασιλεύς Παύλος). 

Η΄ Η τελευταία συναυλία (με την Ορχήστρα των Χρωμάτων – διαμαρτυρία κατά του νεοναζισμού). 

Θ΄ «Με ποιους αλήθεια είναι ο Χριστός;» (κείμενα για τα Χριστούγεννα και τον Επιτάφιο του Μ. Χατζιδάκι, αναφορές του στην υμνογραφία, συνομιλία με τον Μωρίς Μπεζάρ, ο Χατζιδάκις μάθημα στην Θεολογική Σχολή ΑΠΘ). 

Αντί Επιμέτρου ένα κουίζ για τον Μάνο Χατζιδάκι που δημοσίευσε ο Π. Ανδριόπουλος στα mikropragmata του Άρη Δημοκίδη (Lifo). 

Την έκδοση σχεδίασε, διόρθωσε και επιμελήθηκε ο Δημήτρης Καραδήμας. 

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας. 

Εκτύπωση: «ΣΤΟΙΧΕΙΑΓΡΑ» - Αφοί Παπαδάκη ΕΠΕ. 

Κεντρική διάθεση: Βιβλιοπωλείο Ναυτίλος, Χαριλάου Τρικούπη 28, Αθήνα.

Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΧΩΝΙΑΤΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟ Ν. ΨΥΧΙΚΟΥ

Τη μνήμη του Αγίου Μιχαήλ Χωνιάτη, Μητροπολίτου Αθηνών, τίμησε και φέτος το Ίδρυμα Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. 

Το βράδυ της Δευτέρας 3 Ιουλίου 2023 τελέστηκε Αγρυπνία στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, κατά την οποία προέστη ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Ωρεών κ Φιλόθεος, Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο (ecclesiaTV.gr) και χαρακτηριστικά στιγμιότυπα (φωτογραφίες: Αναστάσιος Βόπης). 

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟΝ ΡΩΣΟ "ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΟ" ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΣΛΙΟΝΟΦ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο κληρικός της Εκκλησίας της Ρωσίας Διονύσιος Σλιόνοφ, καθηγούμενος της ιεράς μονής Αγίου Ανδρέου του Στρατηλάτη, καθηγητής της Θεολογικής Ακαδημίας Μόσχας και διευθυντής του Τμήματος Μεταπτυχιακών Σπουδών της Θεολογικής Ακαδημίας Μόσχας, δημοσίευσε τον Απρίλιο του 2023 ένα κείμενο με τίτλο: «Κριτική της θεωρίας περί πρωτείου τιμής και εξουσίας εξ απόψεως της ορθοδόξου Eκκλησιολογίας». Ένα κείμενο προγραμματικών αρχών της Ρωσικής Εκκλησίας για το ζήτημα του «πρωτείου τιμής» του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Σε εκείνο το κείμενο του ηγουμένου Διονυσίου Σλιόνοφ απαντήσαμε, επειδή υπήρχε και ειδική αναφορά σε μας, αλλά και παραπομπές στο Φως Φαναρίου. Δείτε την απάντηση μας εδώ. 

Φαίνεται, όμως, πως ο Ρώσος καθηγούμενος και καθηγητής, πήρε εργολαβία την «αποδόμηση», από πλευράς Ρωσικής Εκκλησίας, του Οικουμενικού Πατριαρχείου. 

Έτσι, δημοσίευσε, στη συνέχεια το κείμενο με τον τίτλο: «Το «ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς…» του 28ου κανόνα της εν Χαλκηδόνι Συνόδου και οι ερμηνείες αυτού». 

Στον επίλογο του κειμένου του ο ηγούμενος Διονύσιος Σλιόνοφ αναφέρεται και πάλι στην ελαχιστότητά μας, ως εξής: 

«Ένας από τους κορυφαίους δημοσιολόγους της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως, ο Π. Ανδριόπουλος αποκάλυψε στις 8 Ιανουαρίου 2022 ένα ενδιαφέρον γεγονός. Επί πατριαρχίας Μελετίου Μεταξάκη οι ενορίες στην Αφρική πέραν των ορίων των τριών αρχαίων περιοχών, που καθορίσθηκαν από τον 6ο κανόνα της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου ως δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας (Αίγυπτος, Λιβύη και Πεντάπολη), υπάγονταν θεωρητικά στον Οικουμενικό Πατριάρχη ως «βάρβαροι», αλλά εκ των πραγμάτων παραχωρήθηκαν από αυτόν στον Πατριάρχη Αλεξανδρείας. Πριν από 20 χρόνια η κατάσταση αυτή de facto νομιμοποιήθηκε ως de jure. Στις 23 Οκτωβρίου 2001 ο Οικουμενικός Πατριάρχης απένειμε Τόμο στον Πατριάρχη Αλεξανδρείας για τη δικαιοδοσία εφ’ όλης της Αφρικής. Τοιουτοτρόπως, μόνον από τις 23 Οκτωβρίου 2001 εμφανίσθηκε η νόμιμη κανονική μορφή δικαιοδοσίας του Πατριάρχη Αλεξανδρείας επί του εδάφους όλης της αφρικανικής ηπείρου. Η προ εικοσαετίας πράξη αποτυπώνει όχι τόσο την αρχαία πρακτική, όσο τις πρωτοφανείς και παγκόσμιες αξιώσεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, οι οποίες άρχισαν να διαμορφώνονται και να αναπτύσσονται δυναμικά τον 20ό αι. μετά το 1923. Άλλωστε στον 28ο κανόνα της εν Χαλκηδόνι Συνόδου γινόταν λόγος μόνον περί βαρβάρων των τριών διοικήσεων, αλλά όχι και περί βαρβάρων στη διοίκηση της Αιγύπτου». 

Αυτό που για τον ηγούμενο Διονύσιο Σλιόνοφ χαρακτηρίζεται ως «πρωτοφανείς και παγκόσμιες αξιώσεις του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως», δεν είναι άλλο παρά η τήρηση της κανονικής και αρχαίας τάξης της Εκκλησίας, όπως φθάνει μέχρι τις μέρες μας. Το άκρως προβληματικό και εξόφθαλμα αντικανονικό είναι η εισβολή του Πατριαρχείου Μόσχας στην κανονική δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, με τη μορφή, μάλιστα «Πατριαρχικής Εξαρχίας». 

Ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος Β’, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για το πότε Οικουμενικός Πατριάρχης θα συγκαλέσει μία Σύναξη των Προκαθημένων, είπε επί λέξει: «Είναι προσωπική απόφαση του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου ως η κεφαλή των Ορθοδόξων όποτε το κρίνει θα το κάνει γιατί ο Θεός του έχει δώσει σοφία». 

Ο Προκαθήμενος του Δευτερόθρονου Πατριαρχείου της Ορθοδοξίας, μας παραπέμπει, με αυτή την απάντηση, στην σημαντική επισήμανση του μεγάλου Νικολάου Αφανάσιεφ (Afanassief) ο οποίος, αν και αρνείται το πρωτείο του Οικουμενικού Θρόνου, γράφει: 

"Αν υποτεθεί ότι οι αρχηγοί των αυτοκεφάλων εκκλησιών συμφωνούν στο να επιτρέψουν σε έναν πατριάρχη να συγκαλέσει μία οικουμενική σύνοδο, τότε η πράξις τους θα σήμαινε πως αναγνωρίζουν αυτόν τον πατριάρχη ως πρώτον της Ορθοδόξου Εκκλησίας". Και συνεχίζει: "Ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο: αν οι αυτοκέφαλες εκκλησίες είχαν αναγνωρίσει το δικαίωμα του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως να συγκαλεί [Οικουμενική ή Πανορθόδοξο Σύνοδο] τότε θα είχαν ταυτοχρόνως αναγνωρίσει και το πρωτείο του στην Ορθόδοξη Εκκλησία (ibid)". 

Αυτό έγινε πάλιν και πολλάκις. Πέρα από την σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδοξίας στην Κρήτη, πολλές συνάξεις προκαθημένων πραγματοποιήθηκαν επί πατριαρχίας του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, με τη συμμετοχή και των Πατριαρχών Μόσχας. Επομένως, το «πρωτείο» του Οικουμενικού Πατριάρχου, που ενοχλεί την σημερινή Εκκλησία της Ρωσίας, έχει επικυρωθεί από την ίδια την Ρωσική Εκκλησία, πέρα από τα Δίπτυχα, που βέβαια είναι η αδιαμφισβήτητη πηγή του «πρωτείου». 

Επίσης, τα φληναφήματα του ηγουμένου Διονυσίου Σλιόνοφ περί του «εκκλήτου», που αποτελεί κανονικό προνόμιο του Οικουμενικού Πατριάρχου, κονιορτοποιούν οι ομοεθνείς του κληρικοί (Ρώσοι, Λιθουανοί κ.α.), οι οποίοι συνεχώς προσφεύγουν στο Φανάρι για να αποκατασταθούν στην ιερωσύνη, την οποία τους στέρησε η Εκκλησία της Ρωσίας, μόνο και μόνο επειδή δεν ενστερνίστηκαν την «θεολογία του πολέμου» που έχει εισάγει η Μόσχα. 

Τα παραπάνω αποτελούν μια εν τοις πράγμασιν απάντηση στα όσα γράφει στο τρίτο κείμενό του ο ρώσος κληρικός Διονύσιος Σλιόνοφ, με τίτλο: «Ποιος είναι η Κεφαλή;» 

Είναι χαρακτηριστικό ότι και στα τρία κείμενά του ο ηγούμενος χρησιμοποιεί ως «βιβλιογραφία» - και εις επίρρωσιν των θέσεών του - και τους εν Ελλάδι ένθερμους εκφραστές του ρωσικού αφηγήματος: εφημερίδα «Ορθόδοξος Τύπος», ο αποτειχισμένος κληρικός Θεόδωρος Ζήσης (μετά του υιού του, μοναχού Σεραφείμ), ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος, ο αγιορείτης Λουκάς Γρηγοριάτης κ.α. 

Κανείς δεν αμφισβητεί το γεγονός ότι ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας, όπως μας επαναλαμβάνουν οι ρώσοι και οι ομόφρονές τους. Αν είναι δυνατόν! Αλλά, φαίνεται ότι ο «εκκλησιολόγος» της Μόσχας αμφισβητεί κατ' ουσίαν το γεγονός της υπάρξεως πρώτου ως ορατής κεφαλής σε παγκόσμιο επίπεδο. 

Χρησιμοποιεί το επιχείρημα ότι ο Χριστός είναι κεφαλή της καθόλου Εκκλησίας, χωρίς να διερωτηθεί για το γεγονός ότι εάν υπάρχει κεφαλή σε περιφερειακό επίπεδο (ο πρώτος μιας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας) γιατί να μην υπάρχει και σε παγκόσμιο επίπεδο; Δεν είναι λογικό να παραδεχόμαστε ότι υπάρχουν κεφαλές σε τοπικό (επίσκοποι) και περιφερειακό επίπεδο και όχι σε παγκόσμιο! Είναι άλλωστε κοινώς αποδεκτό το εκκλησιολογικό αξίωμα του Αγίου Ιγνατίου του Θεοφόρου ότι κάθε επίσκοπος κατά την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας είναι ορατή κεφαλή της καθολικής Εκκλησίας! Ο μοσκοβίτης «εκκλησιολόγος» χρησιμοποιεί το επιχείρημα ότι ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας με ένα πολεμικό και μή κριτικό τρόπο! 

Ενώ παραδέχεται το γεγονός ότι «στην όψιμη Βυζαντινή θεολογία θεωρείτο αποδεκτή η προσφώνηση του Πατριάρχη ως κεφαλή, αλλά μόνο ως τύπος της αυθεντικής κεφαλής του Σωτήρα Χριστού», παραπέμπει αμέσως μετά στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσίθεο, ο οποίος χαρακτήριζε την Οικουμενική Σύνοδο κεφαλή του Πάπα και των Πατριαρχών και θεωρούσε όλους τους Πατριάρχες κεφαλές και Αρχιποιμένες καθώς και τους πέντε Πατριάρχες κεφαλή. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι τα επιχειρήματά του είναι τουλάχιστον ασύνδετα… 

Το γεγονός ότι ὁ Κωνσταντινουπόλεως είναι κεφαλή σε παγκόσμιο επίπεδο είναι αδιαμφισβήτητο κανονικό γεγονός, αποκρυσταλλωμένο και μαρτυρούμενο στην κανονική παράδοση και τα κανονικά κείμενα, (βλ. για παράδειγμα τον Νομοκάνονα, στον οποίο αναφέρεται ότι ο Κωνσταντινουπόλεως είναι η κεφαλή όλων των Εκκλησιών και πρόεδρος των άλλων Πατριαρχών) μάλιστα δε και στο κείμενο του Τόμου ανύψωσης του Μητροπολίτου Μόσχας σε Πατριάρχη. Το υπενθυμίζουμε στον ρώσο «εκκλησιολόγο»: «ὡς κεφαλήν καί ἀρχήν ἔχῃ αὐτός (ο Πατριάρχης Μόσχας) τόν Ἀποστολικόν Θρόνον τῆς τοῦ Κωνσταντινουπόλεως ὡς καί οἱ ἄλλοι Πατριάρχαι». 

Το ότι συνδέει την έννοια της κεφαλής και του πρωτείου στην Εκκλησία με τον Χριστό, τούτο υπονοεί ότι το πρωτείο έχει χριστολογική βάση και θεμελίωση και υπάρχει θείῳ δικαίῳ, ενώ ταυτόχρονα ο ίδιος απορρίπτει ασυζητητί οιαδήποτε θεολογική θεμελίωση του πρωτείου και θεωρεί τις θέσεις του αείμνηστου Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου, ότι το πρωτείο έχει θεολογική θεμελίωση, ως αιρετικές (sic)! 

Ο Κωνσταντινουπόλεως ως κεφαλή δεν ασκεί πρωτείο εξουσίας, αλλά πρωτείο διακονίας της ενότητας των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών και πάντοτε σε συνοδικό πλαίσιο. Το δικαίωμα του εκκλήτου δεν υπονοεί κάποιου είδους παπική εξουσία επί των άλλων τοπικών Εκκλησιών, διότι όπως αναφέρει σχετικά ο αείμνηστος Μητροπολίτης Σάρδεων Μάξιμος: 

"Ἡ ἐν Χαλκηδόνι ἁγία Σύνοδος διά τῶν εἰρημένων κανόνων αὐτῆς 9ου και 17ου δέν ἐξαναγκάζει τούς ἐπισκόπους καί κληρικούς, τούς δυσηρεστημένους πρός τόν ἴδιον αὐτῶν μητροπολίτην, ἀπαραιτήτως νά ἀποτείνωνται πρός τό κριτήριον τοῦ Θρόνου τοῦ Κωνσταντινουπόλεως, παρακάμπτοντες τό κριτήριον τοῦ Ἐξάρχου τῆς Διοικήσεως, ἀλλ' ἐπαφίησι τοῦτο εἰς τήν ἐλευθέραν αὐτῶν γνώμην καί προαίρεσιν, οὐδέ παρέχει εἰς τόν Κωνσταντινουπόλεως τό δικαίωμα, ὅπως ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καί αὐθαιρέτως ἀναμιγνύηται εἰς δικαστικάς ὑποθέσεις κληρικῶν, ἐπισκόπων καί μητροπολιτῶν ἄλλων περιοχῶν καί τοῦτο ἐκ σεβασμοῦ ἀκριβῶς πρός τήν τάξιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως καί διά νά μή δώσῃ ἀκριβῶς ἀφορμήν πρός βιαίαν ἀνάμιξιν τοῦ Κωνσταντινουπόλεως εἰς τήν κανονικήν δικαιοδοσίαν ἄλλων".1 

Είναι, επίσης, εξίσου σημαντικά τα όσα σημειώνει περί της φύσης και του σκοπού της λειτουργίας αυτού του δικαιώματος: 

"Τό ἰδιαίτερον τοῦτο προνόμιον τοῦ Κωνσταντινουπόλεως οὐδόλως σημαίνει τήν ἀπό μέρους αὐτοῦ παραβίασιν τῶν δικαίων τῶν λοιπῶν θρόνων, διότι οὗτος, διαπνεόμενος πάντοτε ὑπό τοῦ πνεύματος τῆς ἑνότητος τῶν ἐκκλησιῶν ἐν τῇ ὀρθῇ πίστει καί τῇ ἀγάπῃ, ἐποιεῖτο χρῆσιν τοῦ προνομίου τούτου μόνον ἐν περιπτώσει, καθ'ἥν οἱ ἐνδιαφερόμενοι, κατ'ἰδίαν αὐτῶν ἐπιθυμίαν ἀπηυθύνοντο πρός τόν θρόνον αὐτοῦ δι'ἐκθέσεων, ἀναλύοντες τά παράπονα αὐτῶν"2

"Καί ἐάν ἔτι δεχθῶμεν", επισημαίνει ο ίδιος Μητροπολίτης "ὅτι οἱ κανόνες 9ος καί 17ος εἶναι ὄντως ἀσαφεῖς, ποῖος ἄραγε δύναται νά ἑρμηνεύσῃ ὀρθῶς τό περιεχόμενον καί νά ἀποδώσῃ καί νά ἀποκαταστήσῃ τό γνήσιον αὐτῶν πνεῦμα; Μονομερεῖς καί αὐθαίρετοι κρίσεις ἀνθρώπων ἤ ἡ συνεχής καί ἀδιάκοπος πρᾶξις τῆς ἐκκλησίας, ἐν ᾗ ἀποτυποῦται ἡ κανονική αὐτῆς συνείδησις, τό πλέον δηλαδή εὐαίσθητον καί αὐθεντικόν κριτήριον τῆς ὀρθῆς ἑρμηνείας τῶν κανόνων;" 3

Είναι περιττό να αναφέρουμε ότι από κανονικής και ιστορικής σκοπιάς το πρωτείο του Κωνσταντινουπόλεως δεν είναι απλό πρωτείο τιμής, αλλά εμπεριέχει δικαιώματα, αρμοδιότητες και ευθύνες, πάντοτε ασκούμενο σε συνοδικό πλαίσιο! Ουδεμία δυσαρμονία υπάρχει μεταξύ πρωτείου και συνοδικότητας. Εάν το πρωτείο του Κωνσταντινουπόλεως ήταν πρωτείο εξουσίας και κυριαρχίας δεν θα υπήρχαν σήμερα ούτε παλαίφατα Πατριαρχεία, ούτε Αυτοκέφαλες Εκκλησίες, ούτε φυσικά και η Εκκλησία Ρωσίας, ούτε ερασιτέχνες θεολόγοι και εκκλησιολόγοι αυτής, οι οποίοι περιφρονητικά αμφισβητούν με έωλα επιχειρήματα το πρωτείο του Κωνσταντινουπόλεως, πρωτείο διακονίας της ενότητας των τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών. 

Όμως, ενώ αρέσκεται στα περί πρωτείου, ο ρώσος καθηγούμενος, αγνοεί (;) την ξεχωριστή εργασία του Μητροπολίτου Σηλυβρίας κ. Μαξίμου, για το θέμα, που έχει διεθνή απήχηση. Τον παραπέμπω προς μελέτην: Maximos Vgenopoulos, Primacy in the Church from Vatican I to Vatican II: An Orthodox Perspective. Foreword by His All-Holiness Ecumenical Patriarch Bartholomew. (DeKalb: Northern Illinois University Press), 2013. ISBN: 978-0-87580-473-6. 

Η μελέτη του Σηλυβρίας Μαξίμου έρχεται να δικαιώσει τόσο το άνευ ίσων πρωτείο του ανά την οικουμένη πρώτου (πρβλ., σελ. 42, 67, 69, 91, 123, 130, 132, 135 και κυρίως 136), όσο και την αναγωγή του πρωτείου στον Θεό Πατέρα. Διαβάζουμε, παραδείγματος χάριν, στην σελίδα 129 πως: 

The overall context in which the relation between the primate and the synod should be placed is a trinitarian one, i.e., the commnional life of the Holy Trinity. The very existence of the ministry of the primate is also a reflection of the life of the Holy Trinity, for, as we have just seen, Zizioulas says that the person through whom the communion of the Holy Trinity becomes unity is the Father. 

Για τον Αρχιμ. Διονύσιο Σλιόνοφ, από το θέμα του «πρωτείου» του Οικουμενικού Πατριάρχου «εξαρτάται η ενότητα της οικουμενικής Ορθοδοξίας, η οποία ήδη πορεύεται την ακανθώδη οδό διαμαχών και διαιρέσεων». Εμείς, όμως, του θυμίζουμε, ότι το «πρωτείο» του Οικουμενικού Πατριάρχου είναι εκκλησιολογική υπόθεση, ενώ το «πρωτείο» του Μόσχας υπόθεση πολέμου! Κι αυτό είναι τραγικό για την ρωσική Ορθοδοξία.

_____________

1. Σάρδεων Μαξίμου, Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ, Ἱστορικανονική Μελέτη, Ἔκδοσις Β', Πατριαρχικόν Ἵδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν, Θεσσαλονίκη 1989. σ.140. 

2. Σάρδεων Μαξίμου, ὅ.π.,σ.211. 

3. Σάρδεων Μαξίμου, ὅ.π.,σ.207.

Η "ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ" ΣΤΗΝ "ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ" ΓΙΑ ΤΗ "ΝΙΚΗ"

Η δημοσιογράφος Άντα Ψαρρά γράφει σήμερα στην "Εφημερίδα των Συντακτών" για τα δύο κόμματα του Ελληνικού Κοινοβουλίου "Ελληνική λύση" και "Νίκη". 

Στην αναφορά της στο κόμμα "Νίκη" του Δ. Νατσιού, παραπέμπει και στην "Ιδιωτική Οδό" και μάλιστα στο κείμενό μας "Ο Δημήτρης Νατσιός του Γιώργου Καραμπελιά". 

Γράφει, λοιπόν, η Άντα Ψαρρά: 

"Ενδιαφέρουσες αυτές οι παρατηρήσεις, μόνο που όπως παρατηρεί την επομένη (31.5) στο αξιόλογο ιστολόγιό του «Ιδιωτική Οδός» ο θεολόγος και ερευνητής Παναγιώτης Ανδριόπουλος, «ο Γιώργος Καραμπελιάς ήταν αυτός που συνεργάστηκε στενά επί χρόνια με τον Δημήτρη Νατσιό, στο όνομα της “πονεμένης ρωμιοσύνης”. Ηταν μαζί, σφιχταγκαλιασμένοι, σε τηλεοπτικές εκπομπές, σε παρουσιάσεις βιβλίων, σε ημερίδες, σε συνέδρια, κοντολογίς για κάμποσα χρόνια συμπορεύονταν!». 

Μη βιαστεί κανείς να χαρακτηρίσει «αντίχριστο» τον κ. Ανδριόπουλο. Εχει, άλλωστε, τιμηθεί από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο με το «Οφφίκιο του Αρχοντος Δικαιοφύλακος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας». Και μπορεί κανείς εύκολα να διαπιστώσει ότι ο Νατσιός υπήρξε όντως ένας από τους βασικούς παρουσιαστές των βιβλίων του Καραμπελιά, παρόντος του συγγραφέα σε εκδηλώσεις ανά την Ελλάδα". 

ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΧΩΝΙΑΤΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΝΕΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ

Τη μνήμη του Αγίου Μιχαήλ Χωνιάτη - Μητροπολίτου Αθηνών - θα τιμήσει και φέτος το Ίδρυμα Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών. 

Το βράδυ της Δευτέρας 3 Ιουλίου και ώρα 8 θα τελεστεί Αγρυπνία στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού, κατά την οποία θα προστή ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Ωρεών κ Φιλόθεος, Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, το βίντεο της εκδήλωσης - αφιέρωμα στον Άγιο Μιχαήλ Χωνιάτη, που πραγματοποίησε ο Ναός του Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, σε συνεργασία με το Καλλιτεχνικό Σύνολο "Πολύτροπον", στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.