Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΠΕΡΣΟΥ ΣΤΟ ΚΤΗΜΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΣΑΛΑΜΙΝΑ

Το κτήμα Παναγιωτοπούλου καταλαμβάνει έκταση άνω των 40 στρεμμάτων στη δυτική άκρη του όρμου των Παλουκίων Σαλαμίνος. Αποκτήθηκε από τον Παναγιώτη (Τάκη) Παναγιωτόπουλο, εύπορο Πειραιώτη, που διατέλεσε Δήμαρχος Πειραιά (1925-31). Είχε δύο παιδιά, τη μεγάλη χορογράφο Μαρία Χορς (1921-2015) σύζυγο του αρχιτέκτονα Μιχάλη Χορς, και το χημικό και ήρωα της Εθνικής Αντίστασης Αναστάσιο (Τάσο) Παναγιωτόπουλο (1923-2015). 

Σημερινοί ιδιοκτήτες του κτήματος είναι τα παιδιά του Τάσου Παναγιωτόπουλου, μεταξύ των οποίων ο καθηγητής Ιατρικής Παναγιώτης (Τάκης) Παναγιωτόπουλος. Τα κυριότερα κτίσματα εντός του κτήματος οικοδομήθηκαν από τον αρχικό ιδιοκτήτη τη 10ετία του 1920. Μεγαλύτερο όλων είναι η βίλλα Παναγιωτοπούλου, αριστούργημα της Art Nouveau, ιδιοκτησία σήμερα της Κας Ισμήνης (Μήννης) Παναγιωτοπούλου. Υπάρχουν επίσης νεώτερα «ντάμια» (χρηστικά κτήρια) πίσω από τη βίλλα, τα οποία δεν είναι εντελώς ορατά από την Ακτή Σαλαμινομάχων, όπου βρίσκεται η κεντρική πύλη εισόδου. 

Στο βόρειο όριο του κτήματος στέκεται ο μικρός ιερός ναός του Αγίου Αναστασίου του Πέρσου, σήμερα εντός της ιδιοκτησίας της Κας Ειρήνης Παναγιωτοπούλου. Ανοικοδομήθηκε το 1924 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ιωάννη Ζολώτα, μαθητή του Ερνέστου Τσίλλερ. Η οικογένεια Παναγιωτοπούλου είλκε την καταγωγή από την Επτάνησο, μάλλον από τη Ζάκυνθο, όπου ο άγιος τιμάται ιδιαίτερα. 

Ο ναός είναι πανομοιότυπος με τον άγιο Νικόλαο του κτήματος Θων Αμπελοκήπων στην Αθήνα, ο οποίος οικοδομήθηκε το έτος 1891 σε σχέδια του ίδιου αρχιτέκτονα. Μοναδική σημαντική διαφορά των δύο κτισμάτων είναι η εξωτερική μορφή του τρούλου. Ο τρούλος στον άγιο Νικόλαο Θων είναι κατασκευασμένος από ανερχόμενους ομόκεντρους κύκλους από πλίνθους, ενώ ο αντίστοιχος στον άγιο Αναστάσιο τον Πέρση είναι από επιχρωματισμένο κονίαμα με προεξέχουσες ακτινοειδείς απολήξεις από την κορυφή προς τις πλευρές. 

Ο ναός είναι ορατός από την οδό Βεργή, κάθετη στην Ακτή Σαλαμινομάχων. 

Πληροφορίες: Παναγιώτης Βελτανισιάν, Δρ Λαογραφίας, επί τόπου παρατήρηση Όθων Κυπριωτάκης και Διαδίκτυο 

Φωτογραφίες: Στέλιος Καγιαδάκης, Εικαστικός

Δημήτρης Παπανικολάου: Προσέγγιση στα έργα ζωγραφικής του Στάθη Ανδρουτσάκη

Στάθης Ανδρουτσάκης. «Ο Άγγελος των εργατών». Πειραϊκή-Πατραϊκή. 50Χ190 εκ. Ελαιογραφία. Συλλογή Δημοτικής Πινακοθήκης Πατρών

ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑ 

Πεδία πράξης και μνήμης 

Προσέγγιση στα έργα ζωγραφικής του Στάθη Ανδρουτσάκη 

Μνήμη Βασιλικής Κωστούλα 

(Πλάκα Ραφταναίων Ιωαννίνων 1933-Πάτρα 2024) 

εργάτρια Πειραϊκής-Πατραϊκής 

«Kαι θα αδειάσουν όλα τα εργοστάσια, 

και μετά πάλι με την επίταξη θα γεμίσουν, 

για να βγάλουνε όνειρα συντηρημένα σε κουτιά μυριάδες, 

και χιλιάδων λογιών εμφιαλωμένη φύση» 

Οδυσσέας Ελύτης. Άξιον εστί. Προφητικόν 

Ο Στάθης Ανδρουτσάκης, στην ενότητα έργων ζωγραφικής «Εργοστάσια», διερευνά τη σχέση της φθοράς και του θανάτου, με ό,τι την αντιστρατεύεται και την αναστρέφει. Η δημιουργική του πρόταση, κατατείνει στο να ανατάξει αυτό που παρασύρει στο διάβα του ο χρόνος. Αναζητά στη σιωπή των εγκαταλελειμμένων εργοστασίων, το αποτύπωμα του χρόνου και αποκαλύπτει μέσα απ’ τα χαλάσματα, ό,τι διαφεύγει ως εικόνα και αίσθημα. Με το κατακτημένο ύφος της εικαστικής του γραφής, υποβάλλει το ονειρικό στοιχείο, που ενοποιεί και μετουσιώνει τη φθορά σε ποίηση και ομορφιά. Το χέρι του ζωγράφου, κατευθύνει το βλέμμα μας στις ρωγμές και τα σημάδια, που άφησε ο χρόνος στο σώμα της ύλης και των ανθρώπων τα έργα. Εκεί, στην απεικόνιση του «Κλωστηρίου Β», άγγελος «καταβαίνον»1 με λευκά φτερά, σαν να αναζητά το μνημονικό αποτύπωμα των απόντων εργατών, παραπέμποντάς μας στη μεταφυσική θεώρηση του Είναι και Μη Είναι, της αρχής και του τέλους των πραγμάτων. Σε άλλη σκηνή, ένα ερωτευμένο ζευγάρι που φανερώνεται στα ερείπια, είναι ταυτόχρονα ένα ελεγείο και ένας ύμνος, για ό,τι εχάθη και ό,τι αναγεννάται. Μια σιωπηλή παρουσία της μαρτυρίας του Έρωτα και του Θανάτου, ως αντιθετικά ζεύγη μιας αέναης κίνησης και εντροπίας. Τα χρώματά του ελάχιστα. Ώχρα, σταχτί, καφέ σκούρο σαν από καμένο ξύλο, κι ένα απρόσμενο κίτρινο ως δέσμη φωτός, που εισβάλλει απ’ τις ρωγμές και τα μισογκρεμισμένα πορτοπαράθυρα. Μελιά, φωτισμένα κι αέρινα τα σώματα, αντιδιαστέλλουν την αίσθηση του απονεκρωμένου τοπίου. Στο σκίρτημα του βλέμματος απ’ την ονειρική παρουσία των μορφών, η αίσθηση του βεβαιωμένου χρόνου ανατρέπεται. Ένας ποιητικός οίστρος ξεπηδά απ’ τα «ωραία μέσα ερείπια»,2 ως πνοή που εμφυσά και γονιμοποιεί την φαντασία, υπερβαίνοντας τα δεσμά μιας αδήριτης πραγματικότητας. 

Ο Στάθης Ανδρουτσάκης, στα έργα του εργοστασίου της Πειραϊκής-Πατραϊκής, συμβολοποιεί τον χώρο, ως πεδίο πράξης και μνήμης, θέτοντας την τέχνη του στην πρωτοπορία των αναζητήσεων και των ερωτημάτων που τίθενται αναπόφευκτα. Ως δρών υποκείμενο της νεωτερικότητας, μετέχει συνειδητά στο γίγνεσθαι, προτείνοντας την ενέργεια και τη δημιουργία, ως πράξεις αντίστασης στο «παιχνίδι του χρόνου»3 και στον αγώνα της μνήμης εναντίον της λήθης. 

Δημήτρης Παπανικολάου, μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών και Συγγραφέων Ηπείρου 

Στάθης Ανδρουτσάκης. «Σιλό». Πειραϊκή-Πατραϊκή. Ελαιογραφία. 50Χ130 εκ.
Συλλογή Δημοτικής Πινακοθήκης Πατρών 

Βιβλιογραφία 

1.Leon Battista Alberti. «Περί Ζωγραφικής». Εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια: Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα. Εκδόσεις Καστανιώτη. Αθήνα 1994 

Σημειώσεις 

1. Καινή Διαθήκη. «Το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον», σ.182. Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος. Αθήνα 1981 

2. Οδυσσέας Ελύτης. «Άξιον εστί». Ανάγνωσμα έκτο. Προφητικόν, σ.66. Λιθογραφία Γιάννη Μόραλη. Ίκαρος Εκδοτική Εταιρεία. Αθήνα 1979 

3. Κώστας Αξελός. «Προς την πλανητική σκέψη», σ.38. Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Αθήνα 1985 

Η πρώτη γραφή του κειμένου, τυπώθηκε στο φυλλάδιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Πάτρας, με την ευκαιρία της ομώνυμης έκθεσης του Στάθη Ανδρουτσάκη στα Παλαιά Δημοτικά Λουτρά. Πάτρα 15-30 Ιουνίου 2010. Δεύτερη τελική γραφή: 2025 

 Μαρία Κοσσυφίδου. «Από το τότε στο πότε». («Νήματα μνήμης».
Εγκατάσταση της Δανάης Στράτου. Κλωστήριο Β, Πειραϊκής-Πατραϊκής. Πάτρα 2020) 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ 

Ο Στάθης Ανδρουτσάκης γεννήθηκε το 1959. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών, από το 1979 έως το 1983, με δασκάλους τους Δημήτρη Μυταρά, Λευτέρη Κανακάκι, Παναγιώτη Τέτση και Νίκο Κεσσανλή. Από το 1982 έως το 1983 παρακολούθησε σπουδές κεραμικής στο Εργαστήρι Εφαρμογών Κεραμικής της ΑΣΚΤ, με δάσκαλο τον Γιώργο Γεωργίου. Από το 1979 έως 1983 θεωρητικές και παιδαγωγικές σπουδές στην Ιστορία Τέχνης με την καθηγήτρια Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα και Ρυθμολογίας / Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής με τον Παύλο Μυλωνά. Αποφοίτησε με Άριστα, Έπαινο Κεφαλής και Έπαινο Σχεδίου Γυμνού. Μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας. Μέλος της Ένωσης Εικαστικών Πάτρας. Έχει παρακολουθήσει τα περισσότερα από τα ετήσια σεμινάρια της ΄Ένωσης Καθηγητών Καλλιτεχνικών Μαθημάτων σε θέματα Διδακτικής της Τέχνης και τεχνικών τοιχογραφίας (FRESCO) με τον Διονύση Παπαδόπουλο, τον Κώστα Παπατριανταφυλλόπουλο και την Εύα Μελά, τεχνικής της εγκαυστικής με την Ευφροσύνη Δοξιάδη και τεχνικές ψησίματος κεραμικής ρακού κ.ά. από το 1987 έως σήμερα. Το 2011, παρακολούθησε σεμινάριο Λιθογραφίας της Ένωσης Καλλιτεχνών Μολδαβίας UAP-Κισινάου, σεμινάρια Σχεδιασμού Υφάσματος, Κλασσικής Τοιχογραφίας, Μεταξοτυπίας, Λινόλεουμ και Ξυλογραφίας στην Ακαδημία Τεχνών του Πανεπιστημίου Οδησσού, καθώς και σεμινάριο Λιθογραφίας και Σχεδίου, στο Εργαστήριο Χαρακτικής του Τμήματος Εικαστικών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Έχει εργαστεί ως ζωγράφος οροφογραφιών νεοκλασικών κτιρίων, της 2ης Εφορείας Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού στην Πάτρα και σε συντηρήσεις ζωγραφικών έργων, τοιχογραφιών-οροφογραφιών, εικόνων σε νεοκλασικές οικίες και ναούς, καθώς και ως σχεδιαστής αρχαιολογικών αντικειμένων σε πολλά Μουσεία και ανασκαφές σε όλη την Ελλάδα, συνεργαζόμενος με επιφανείς αρχαιολόγους. Από το 1987 έως το 2013, διετέλεσε καθηγητής Καλλιτεχνικών μαθημάτων στη Μέση Εκπαίδευση. Από το 2000 έως το 2002, δίδαξε ζωγραφική και κεραμική στα παιδικά τμήματα του Εικαστικού Εργαστηρίου Δήμου Πατρέων και από το 2002 έως 2012, σχέδιο και ζωγραφική, στα τμήματα ενηλίκων του ίδιου Εργαστηρίου. Από το Φεβρουάριο του 2004 έως το 2008, είχε αναλάβει αποκλειστικά τη διδασκαλία του σχεδίου και της ζωγραφικής, στο τμήμα ενηλίκων του Εικαστικού Εργαστηρίου Δήμου Αμαλιάδας. Έργα του βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στη Ελλάδα και στο εξωτερικό, στη Δημοτική Πινακοθήκη Καλαμάτας, στην Πινακοθήκη Βιάννου και στη Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΣΕΡΓΙΟΥ ΜΠΟΥΛΓΚΑΚΩΦ "ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ" ΣΤΟ ΒΟΛΟ

Ομιλεί ο συγγραφέας και μεταφραστής Δημήτρης Μπαλτάς 

Την Παρασκευή 17 Ιανουαρίου 2025, το Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σε συνεργασία με τον Θρησκευτικό-Φιλολογικό Σύλλογο "Τρεις Ιεράρχες" οργάνωσαν την παρουσίαση της ελληνικής μετάφρασης του βιβλίου "Φιλοσοφία της οικονομίας. Ο κόσμος ως οικονομία" (εισ.-μετ. σχολ. Δημήτρης Μπαλτάς, Αθήνα 2024) του Σεργίου Μπουλγκάκωφ. 

Για το βιβλίο μίλησαν ο καθηγητής Μεθοδολογίας και Ιστορίας της οικονομικής σκέψης κ. Μιχάλης Ζουμπουλάκης και ο μεταφραστής του βιβλίου κ. Δημήτρης Μπαλτάς, δρ φιλοσοφίας. 

Τον συντονισμό της συζήτησης είχε ο κ. Δημήτρης Σκαλτσής, ιστορικός. 

Προηγήθηκαν χαιρετισμοί του προέδρου του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών καθηγητή κ. Λουκά Ζαχείλα και του Προέδρου των "Τριών Ιεραρχών" κ. Κώστα Μοράρου. 

Μετά τις ομιλίες ακολούθησαν ερωτήσεις εκ μέρους των παρισταμένων και ενδιαφέρουσα συζήτηση.

Δείτε παρουσίαση του βιβλίου στην Ιδιωτική Οδό ΕΔΩ. 

Χαιρετισμός του Καθηγητή Λουκά Ζαχείλα 

Ομιλητής ο Καθηγητής Μιχάλης Ζουμπουλάκης 

Χαιρετισμός του προέδρου του Συλλόγου "Τρεις Ιεράρχες" Κώστα Μοράρου

Ο Μπάτσκας Ειρηναίος εκφραστής του δόγματος του “ρωσικού κόσμου”

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στην ιστοσελίδα του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας, φιγουράρει ένα απόσπασμα συνέντευξης του Μητροπολίτη Μπάτσκας Ειρηναίου, του Πατριαρχείου Σερβίας, που έχει ως τίτλο: «Η διαίρεση στην Ουκρανία μετεξελίχθηκε σε διαίρεση και στην οικουμενική Ορθοδοξία». 

Ο Μπάτσκας Ειρηναίος αναμασά τις γνωστές ρωσόφιλες θέσεις του και μάλιστα στον υπερθετικό βαθμό: Κανονική Εκκλησία στην Ουκρανία είναι η Ρωσική, κανονικός μητροπολίτης Κιέβου ο Ονούφριος και η Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας είναι απλώς σχισματικοί, αμετανόητοι κ.ο.κ. Κι ακόμη ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος θα έπρεπε να δηλώσει ότι παραπλανήθηκε και μέσω του διαλόγου να αποκαταστήσει το σχίσμα. 

Είναι καταγεγραμμένο ότι ήδη από την δεκαετία του 2000 το Οικουμενικό Πατριαρχείο έκανε διάλογο για την επίλυση του Ουκρανικού ζητήματος, αλλά το Πατριαρχείο Μόσχας κράτησε σκληρή στάση και κάθε προσπάθεια έπεφτε στο κενό. Ήθελε να έχει μια ζωή «σχισματικούς» και «ακοινώνητους» στην Ουκρανία και να τους λιθοβολεί. 

Ο Μπάτσκας Ειρηναίος εθελοτυφλεί, επίσης, όταν δεν λαμβάνει υπ’ όψιν του ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν πήγε αυτόκλητο να δώσει λύση στο Ουκρανικό ζήτημα. Παρεκλήθη επανειλημμένως από τις αρχές της χώρας – τουλάχιστον από το 2008 – προκειμένου να αποτιναχθεί ο ρωσικός ζυγός και σε εκκλησιαστικό επίπεδο. 

Αλλά αυτό που είναι αδιανόητο στην συνέντευξη του Μπάτσκας, είναι ότι δεν κάνει την παραμικρή μνεία στον πόλεμο, ήτοι στην ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τον ενδιαφέρει το κατ’ αυτόν «σχίσμα» και όχι το αίμα των ανθρώπων που χύνεται ποταμηδόν τρία χρόνια τώρα! 

Ο Μπάτσκας Ειρηναίος δικαιολογεί έτσι την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, γιατί στην πραγματικότητα θέλει την δεύτερη υποταγμένη στην «Αγία Ρωσία». Κλείνει τ’ αυτιά του στο «δόγμα του ρωσικού κόσμου», γιατί στην πραγματικότητα το ασπάζεται. Δεν τον ενδιαφέρει η βάναυση εισβολή του Πατριαρχείου Μόσχας στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής (για λόγους καθαρά εκδικητικούς), γιατί προσκυνά απροκάλυπτα την παντόφλα του Μόσχας Κυρίλλου. 

Καμία ορθόδοξη ενότητα δεν τον ενδιαφέρει γιατί είδαμε πώς έστησε την «Αυτοκεφαλία» της Αρχιεπισκοπής Αχρίδος. Εκείνος σε μία νύχτα έχρισε τους επί δεκαετίες σχισματικούς Σκοπιανούς ως κανονικούς! Και μετά μιλάει για τους «σχισματικούς» Ουκρανούς! 

Το 2018 ο Μπάτσκας Ειρηναίος δήλωνε σε άλλη συνέντευξη του τα εξής απίθανα: 

«Ο Οικουμενικός Πατριάρχης είναι ο πρώτος στην τιμή, και αυτό σημαίνει ο πρώτος μεταξύ ίσων. Ως εκ τούτου, ο Παναγιώτατος αν θέλει να λάβει μια μονομερή και αυταρχική απόφαση για την υπόθεση των Σκοπίων και της Ουκρανίας, αυτό θα αποτελούσε έκφραση μεγάλης σύγχυσης και πνευματικό λάθος. Η εκχώρηση αυτοκεφαλίας σε Σκόπια και Ουκρανία, είναι ενάντια στη βούληση των Εκκλησιών της Ρωσίας και της Σερβίας». 

Θυμάται, άραγε, ο Μπάτσκας Ειρηναίος τι είχε πει πριν λίγα χρόνια; Το «Σκοπιανό» το «έλυσε», αλλά το Ουκρανικό; Εκεί είναι άλλου είδους «σχισματικοί»… 

Είναι περίεργο πάντως πόσο εθελοτυφλεί ο Μπάτσκας Ειρηναίος: Δεν βλέπει τι έγινε στο εσωτερικό της Ρωσικής Εκκλησίας με τον ισχυρό – μέχρι πρότινος – πρ. Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνα, με τον πρ. Κλιν Λεωνίδα, με ρώσους ιερείς οι οποίοι διώχθηκαν επειδή μίλησαν για ειρήνη και άλλα παρόμοια.

Λυπούμαι, αλλά ο Μπάτσκας Ειρηναίος, τον οποίο κάποτε στην Ελλάδα θεωρούσαμε κορυφαίο ιεράρχη, αποδεικνύεται εν ταις εσχάταις ημέραις ένα φτηνό όργανο της ρωσικής προπαγάνδας, που έχει αναλάβει εργολαβικά την σπίλωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου και προσωπικά του Πατριάρχου Βαρθολομαίου, υπεραμυνόμενος της ρωσικής πολιτικής. 

Η θεολογική του κατάρτιση εξαντλείται μόνο στο να μας υποδεικνύει τους Ουκρανούς «σχισματικούς»; 

Κρίμα, Σεβασμιώτατε… Αν και ζήσατε πόλεμο και βομβαρδισμούς στη χώρα σας, δεν γίνατε λίγο πιο ευαίσθητος για να συναισθανθείτε κάπως την τραγωδία των Ουκρανών χριστιανών που βομβαρδίζονται ανηλεώς. 

Μείνετε στις …κορώνες περί «σχίσματος». Εκεί βολεύεστε μια χαρά…

Η ΔΑΛΙΔΑ ΤΡΑΓΟΥΔΑΕΙ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΚΑΙ ΜΑΝΟ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Η Δαλιδά (Dalida) ήταν γαλλίδα τραγουδίστρια και ηθοποιός, ιταλο-αιγυπτιακής καταγωγής, με σπουδαία καριέρα στο χώρο του τραγουδιού που διήρκεσε 30 χρόνια. Ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στον μη αγγλόφωνο κόσμο (Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Ιαπωνία), με μεγάλες επιτυχίες στο ενεργητικό της («Bambino», «J’attendrai», «Gigi l’ amoroso», «Darla dirladada») και συνολικές πωλήσεις που ξεπερνούν τους 170 εκατομμύρια δίσκους. 

Η Γιολάντa Κριστίνα Τζιλιότι, όπως ήταν το πραγματικό της όνομα, γεννήθηκε στο Κάιρο στις 17 Ιανουαρίου 1933 από γονείς ιταλικής καταγωγής. Το 1955 εγκατέλειψε την Αίγυπτο κι εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, προκειμένου να κάνει καριέρα στον κινηματογράφο. Πολύ γρήγορα, όμως, ξεκίνησε καριέρα τραγουδίστριας και απέκτησε μεγάλη φήμη. Έγινε μια πραγματική σταρ! 

Δυστυχώς, στις 3 Μαΐου 1987, η Δαλιδά βρέθηκε νεκρή στο σπίτι της στο Παρίσι, έχοντας πάρει ισχυρή δόση βαρβιτουρικών. Πέθανε μόνη...

Η Δαλιδά τραγούδησε στα γαλλικά και τους δύο συνθέτες μας, τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι, από την γέννηση των οποίων συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια. 

Τραγούδησε τον "Χορό του Ζορμπά" με γαλλικούς στίχους και "Το τραίνο φεύγει στις οκτώ", επίσης στα γαλλικά, και στην μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. 

Παραθέτουμε σχετικά βίντεο. 

 

Από τον Μάνο Χατζιδάκι τραγούδησε "Τα παιδιά του Πειραιά" και την "Μελαγχολία της ευτυχίας", πάντα σε γαλλικούς στίχους: «Hassapico nostalgique» ή «Bonheur» ο τίτλος του, οι γαλλικοί στίχοι ήταν του J . Larue και η ορχήστρα που έπαιξε ήταν η φημισμένη ορχήστρα του Raymond Lefevre.

 

Ο LUDWIG VAN BEETHOVEN ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Μίκης Θεοδωράκης είχε ως πρότυπό του τον μεγάλο συνθέτη L.V. Beethoven. Το διακήρυξε ο ίδιος σε όλους τους τόνους. 

Στο κείμενο που ακολουθεί διερευνούμε αυτήν ακριβώς τη σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με τον οικουμενικό Μπετόβεν. Μια σχέση που δομήθηκε απ' όταν ο Θεοδωράκης ήταν έφηβος!

Στα 1944 γράφει την "Φαντασία" για πιάνο, με την ένδειξη "σε ύφος Beethoven, το θέμα παρμένο από τη Συμφωνία του Νο 5". Ένα έργο ημιτελές, το οποίο έχει και την ένδειξη: "Σχέδιο Φαντασίας για ορχήστρα". Προφανώς το ...άκουγε για ορχήστρα. Το έργο ο νεαρός συνθέτης το αφιερώνει "Στον αγαπητό κι ευγενικό φίλο Μενέλαο Μπραχ[κ]ούλη". 

Από το Αρχείο Μίκη Θεοδωράκη στην Μουσική Βιβλιοθήκη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών   

Και το επόμενο "Μπετοβενικό" έργο Μίκη Θεοδωράκη είναι Η Αποκάλυψη (Ωδή στον Μπετόβεν), του 1945. Για ορχήστρα εγχόρδων, αφηγητή και χορωδία. 

Έγραψε ο συνθέτης στις 25 Σεπτεμβρίου 2018, όταν παρουσιάστηκε το έργο αυτό στο Μέγαρο Μουσικής σε α' παγκόσμια εκτέλεση: 

«Γιατί «Αποκάλυψη» και γιατί «Μπετόβεν»; Γιατί την ίδια εποχή αποκαλύφθηκαν μέσα μου ως προς την Τέχνη η Συμφωνική Μουσική και ως προς τον Φιλοσοφικό διαλογισμό, τον πατριωτισμό και την κοινωνία, η Αντίσταση και ο Μαρξισμός. Παράλληλα σφραγίστηκε υπαρξιακά και για πάντα η μπετοβενική διάσταση της Τέχνης της Μουσικής. 

Το 1942 υπήρξε για μένα σταθμός. Πρώτον, άκουσα για πρώτη φορά Συμφωνική Μουσική (την 9η του Μπετόβεν). Δεύτερον, ανέπτυξα την θεωρία μου «Για τη Συμπαντική Αρμονία», που έμελλε να γίνει ο οδηγός σε όλη μου τη ζωή (Σκέψη και Δράση) και τρίτον, άρχισα τη σύνθεση του πρώτου χορωδιακού-συμφωνικού μου έργου με τον αρχικό τίτλο «Συμφωνία αρ. 1», τον οποίο μετέτρεψα αργότερα σε «Αποκάλυψη», για να την ξεχωρίσω από την «Πρώτη Συμφωνία» (1948-1953). 

«Η Αποκάλυψη» τελείωσε στις 31 Ιανουαρίου του 1945, γιατί στο μεταξύ μεσολάβησαν κορυφαία γεγονότα, που με απομάκρυναν από την σύνθεση. Όμως η εγγραφή μου στο Ωδείο Αθηνών, στην τάξη Αρμονίας, Αντίστιξης και Φούγκας με καθηγητή τον Φιλοκτήτη Οικονομίδη το φθινόπωρο του 1943 διεδραμάτισε αντιθέτως καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση του έργου, που είναι άλλωστε εμφανής. 

Το έργο αυτό το παρουσίασα στον Δάσκαλό μου που ήταν διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας αλλά και της Χορωδίας Αθηνών, των οποίων μέλος ήμουν κι εγώ. Προς μεγάλη μου έκπληξη, μου ανακοίνωσε ότι το προγραμμάτισε για το φθινόπωρο του 1945! Και μου ζήτησε να ετοιμάσω τα υλικά, δηλαδή τις πάρτες των μουσικών και των χορωδών. Πλην όμως, λίγο αργότερα με κάλεσε στο γραφείο του, για να με ρωτήσει τι έκανα στα Δεκεμβριανά. Δηλαδή στις μάχες μεταξύ του ΕΛΑΣ και των Άγγλων, που διήρκεσαν από τον Δεκέμβριο του 1944 έως τις αρχές του Ιανουαρίου του 1945. Κάποιος φαίνεται ότι με «κάρφωσε», γνωρίζοντας ασφαλώς ότι ο Οικονομίδης έπνεε μένεα κατά των κομμουνιστών, που όπως μου είπε και ο ίδιος «είχαν κάψει το σπίτι της αδελφής του». 

Του απάντησα ότι υπήρξα μέλος του ΕΛΑΣ και ότι πολέμησα στην πρώτη γραμμή επί 33 μέρες! Πρόσθεσα μάλιστα ότι, εάν διάβαζε προσεκτικά το έργο, θα έβλεπε ότι, αναζητώντας τον Θεό, τον ανακάλυπτα τελικά στο πρόσωπο του Εργάτη. Στους προλετάριους όλων των εθνών! 

Όπως ήταν φυσικό, ο άνθρωπος κόντεψε να πάθει έμφραγμα από τον μεγάλο θυμό του. Μεταξύ πολλών άλλων, μου φώναξε ότι «δεν θέλει να με ξαναδεί μπροστά του» και μου πέταξε κατάμουτρα το αντίγραφο της μουσικής μου σύνθεσης. Αυτή ήταν η γένεση και ο θάνατος του έργου αυτού, που έμεινε κυριολεκτικά θαμμένο τόσα χρόνια, μέχρι που ο φίλτατος διευθυντής της εξαίρετης Καμεράτας-Oρχήστρας των Φίλων της Μουσικής, Γιώργος Πέτρου, επανέλαβε την ρήσιν «Δεύρο έξω» και έτσι νεκραναστημένο το παρουσιάζει στη συναυλία της 12.10.2018! 

Ο τίτλος «Η Αποκάλυψη» περιγράφει τον αγωνιώδη αγώνα των «εύθραυστων» εφήβων για την κατανόηση του αινίγματος της ζωής, που ξεκινά από την αναζήτηση του Θεού. Ένα κομμάτι μου τον αναζήτησε στον χώρο της Φιλοσοφίας με την θεωρία της Συμπαντικής Αρμονίας. Ένα άλλο, στον τομέα της Τέχνης, ξεκινώντας από το φιλόδοξο και δύσκολο εγχείρημα της σύνθεσης του πρώτου συμφωνικού μου έργου με μοναδικά ακούσματα την «Ωδή στη Χαρά» και ανταποδίδοντας με ανεξήγητη τόλμη και αυτοπεποίθηση τη δική μου «Ωδή στον Μπετόβεν». Ας μην ξεχνάμε ότι αναφέρομαι στην ελληνική επαρχία της δεκαετίας του 1930-1940 με τελευταίο σταθμό την Τρίπολη της Αρκαδίας (1940-1943), όπου ήταν παντελώς άγνωστη η Συμφωνική Μουσική. 

Όμως, με την κήρυξη του πολέμου το πνευματικό και ιδεολογικό μου οπλοστάσιο άρχισε να μεταμορφώνεται μέσα μου. Από τον ακραίο φιλοσοφικό ιδεαλισμό, γνώρισα και ενστερνίσθηκα τελικά τον Μαρξισμό, που με οδήγησε να πορευτώ από την ιδεολογία στην πράξη, δηλαδή στην ένταξή μου στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Σ’ αυτό, μεγάλο ρόλο διεδραμάτισε και η οικογένειά μου με τη μεγάλη και δραματική φόρτιση, με τη μητέρα μου από τον Τσεσμέ της Μικράς Ασίας και θύμα της μεγάλης εθνικής μας καταστροφής και τον πατέρα μου Κρητικό, απόγονο σειράς αγωνιστών από το 1800 ως το 1912, τότε που και ο ίδιος, σε ηλικία 16 ετών, κατατάχθηκε εθελοντής και τραυματίστηκε σοβαρότατα στο Μπιζάνι, το Φρούριο που προστάτευε τα Γιάννενα. 

Όμως η τελική μεγάλη στροφή που καταγράφει το έργο, έγινε κατά τη διάρκεια της Μάχης του Δεκέμβρη. Όλες τις μέρες της μάχης, το κουβαλούσα πάνω μου και στη μάχη αυτή ουσιαστικά ολοκληρώθηκε. (Τον Γενάρη του 1945 το καθαρόγραψα μέσα σε συνθήκες τρομακτικής παρανομίας). Τελικά, ο Θεός μού αποκαλύφθηκε στο πρόσωπο του Εργάτη! 

Έτσι, θα έλεγα ότι η πεμπτουσία του έργου αυτού είναι ο εσωτερικός μου αγώνας που με οδήγησε από την καθαρή Φιλοσοφία στον Μαρξισμό και μάλιστα στην πιο ακραία του μορφή: τον ένοπλο αγώνα.

Καιρός όμως να μιλήσουμε για το σήμερα, όπου χωρίς να το καταλάβω και χωρίς να το έχω συνειδητοποιήσει ως τώρα, βρέθηκα φορτωμένος με 93 χρόνια μιας θυελλώδους, θα τη χαρακτήριζα, ζωής. 

Εκείνο το συναίσθημα που κυριαρχεί τώρα μέσα μου είναι η μεγάλη περιέργεια. Η συγκίνηση αλλά και η λύτρωση… Και όλα αυτά τα οφείλω στους συνεργάτες της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας «Λίλιαν Βουδούρη» με επικεφαλής την κ. Μεράκου, στον κ. Πέτρου, στους Μουσικούς της Καμεράτας-Ορχήστρας των Φίλων της Μουσικής, στη Χορωδία του Δήμου Αθηναίων και στον διευθυντή της Σταύρο Μπερή και στον Νίκο Καραθάνο, που θα δώσουν το Φιλί της Ζωής στο ξεχασμένο αυτό έργο μου. 

Τους ευχαριστώ όλους και όλες από τα βάθη της καρδιάς μου». 

Από την γενική δοκιμή της "Αποκάλυψης" (11-10-2018), με την παρουσία του συνθέτη.
Φωτ. Χάρης Ακριβιάδης

Ο μαέστρος Γιώργος Πέτρου είπε σε συνέντευξη του για την «Αποκάλυψη» του Μίκη Θεοδωράκη:

«Μιλώντας καθαρά με μουσικά κριτήρια για αυτό το έργο, θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα «θαύμα». Είναι καταπληκτικό πώς ένα παιδί 15-17 ετών, σε μια κατοχική Αθήνα και μια ταραγμένη Αθήνα της Απελευθέρωσης, έχει απορροφήσει μια τεράστια μουσική παράδοση της Ευρώπης, και χωρίς προσβάσεις σε ηχογραφήσεις, μουσικό υλικό, ή κάθε μέσο πληροφορίας το οποίο στην εποχή μας θεωρούμε αυτονόητο, αναπτύσσει μια ολοκληρωμένη, σύγχρονη (για το 1945), νεοκλασική μουσική γλώσσα, δημιουργώντας ένα έργο με μεγάλη δομή και άρτια γραφή για τα έγχορδα και τη χορωδία, κάνοντας χρήση αναφορών στον μεγάλο Μπετόβεν, καθώς και στη μεγάλη Τέχνη της αντίστιξης της κλασικής εποχής, μέσα από ένα πρίσμα μοντέρνας οπτικής των μέσων του 20ού αιώνα. Είναι ένα συγκινησιακά φορτισμένο έργο, που καταπιάνεται με την πιο αρχέγονη φιλοσοφική αναζήτηση του ανθρώπινου νου: τη σχέση του Ανθρώπου με τον Θεό». 

Ένα έργο του Θεοδωράκη που θα μπορούσε κάποιος να ανιχνεύσει αναλογίες με την Missa Solemnis του Μπετόβεν, όπου το έργο είναι εκκλησιαστικό, βασισμένο σε κείμενο λειτουργικό, αλλά είναι ξεκάθαρη η υποκειμενική διάθεση, τόσο συνεπαρμένη από ψυχικές αντιθέσεις, από ανθρώπινα πάθη, από την φλόγα ακατανίκητων κι ανικανοποίητων πόθων. 

Η θρησκευτική γαλήνη είναι το ζητούμενο...

Τρία χρόνια μετά την «Αποκάλυψη», το 1948, ο Θεοδωράκης γράφει τον «Εσπερινό», σε στίχους αγνώστου  και με προσθήκη μέρους του γνωστού ύμνου της Θείας Λειτουργίας «Σε υμνούμεν». Μια σύνθεση που αποτελεί διασκευή από το δεύτερο μέρος του Σεξτέτου του L.V. Beethoven op. 81b. Προφανώς ο συνθέτης μας ασκείται πρακτικά στον Μπετόβεν. 

Ιδού οι στίχοι που προσάρμοσε ο Μίκης Θεοδωράκης, σε μουσική Μπετόβεν. 

Απαλά μας φτάνει από πέρα 

του Εσπερινού ψαλμωδία γλυκειά 

μας έρχεται κοντά 

μαζί με τον αέρα 

αρμονία θεϊκειά 

Σε υμνούμεν, Σε ευλογούμεν, Αμήν 

Τώρα λες και πάει να σβήση 

δες μακριά 

εχάθη πια 

πάει πια 

Σε υμνούμεν, Σε ευλογούμεν, Αμήν. 

Από το Αρχείο του Μίκη Θεοδωράκη που φυλάσσεται στην Μουσική Βιβλιοθήκη του Συλλόγου "Οι Φίλοι της Μουσικής", στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, δημοσιεύουμε εδώ την παρτιτούρα του "Εσπερινού", δια χειρός του συνθέτη.

Το τραγούδι αυτό ερμήνευσε η Δάφνη Πανουργιά, με τον Μάριο Καζά στο πιάνο, στην Αίθουσα "Γιάννης Μαρίνος" του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (21-2-2022), σε μεταγραφή για φωνή και πιάνο Θεοδώρας Μαγγίνα, στο πλαίσιο διάλεξης του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου για τις νεανικές εκκλησιαστικές συνθέσεις του Μίκη Θεοδωράκη. Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο. 

   

Η σχέση Θεοδωράκη με τον Μπετόβεν συνεχίστηκε στην πορεία των χρόνων με διάφορους τρόπους. 

Ο Μίκης Θεοδωράκης διηύθυνε την πρώτη συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών για την περίοδο 1979-80 στο Θέατρον Ολύμπια. Η ΚΟΑ ερμήνευσε την δική του Πρώτη Συμφωνία και την Συμφωνία αρ. 6 "Ποιμενική" του Μπετόβεν. Ήταν η πρώτη φορά που διηύθυνε συναυλία συμφωνικής μουσικής μετά την Μεταπολίτευση. (Γ.Β. Μονεμβασίτης, Μίκης Θεοδωράκης, Χρονολόγιο, 2024, σ. 273). 

Στις 25 Μαΐου του 2017, παρουσιάστηκε η Συμφωνία αρ. 2 του Μ. Θεοδωράκη από την Συμφωνική Ορχήστρα του Ντίσελντορφ στην αίθουσα συναυλιών Tonhalle, στις όχθες του Ρήνου, παρουσία του Έλληνα συνθέτη. Θεωρήθηκε ένα από τα κορυφαία μουσικά γεγονότα του 2017 στη Γερμανία. 

Με το ταξίδι του στη Γερμανία ο Μίκης Θεοδωράκης εξέπληξε τους περισσότερους, αν όχι τους πάντες σε Γερμανία και Ελλάδα, που δεν περίμεναν ότι ο 92χρονος, τότε, συνθέτης θα έμπαινε στον κόπο να πάει για μια ακόμα φορά στη «πατρίδα της συμφωνικής μουσικής», όπως συνηθίζει να λέει. Εν τέλει εκείνος που φαίνεται να πίστευε περισσότερο σε αυτό το ταξίδι στο Ντίσελντορφ για την παρουσίαση του συμφωνικού του έργου ήταν ο ίδιος ο Θεοδωράκης, ο οποίος ήταν παρών τόσο στις πρόβες της συμφωνικής ορχήστρας, όσο και στην μεγάλη συναυλία. 

 

Σε συνέντευξή του στην DW ο Μίκης Θεοδωράκης δήλωσε ότι με τον ερχομό του στη Γερμανία κλείνει ένας κύκλος. «Εδώ και μέρες αυτό δημιουργεί μέσα μου μια φοβερή ατμόσφαιρα. Για μένα το Ντίσελντορφ σημαίνει Μπετόβεν. Είναι το πνεύμα του Μπετόβεν και το αισθάνομαι αυτό. Αισθάνομαι ότι έχω ακόμα μέσα μου έναν "γερμανό" συνθέτη μέσα μου που θριαμβεύει», είπε χαρακτηριστικά και θυμήθηκε πως φέτος (2017) συμπληρώνονται 75 χρόνια από τότε που πρωτάκουσε το 1942 στην κατοχική Τρίπολη την 9η Συμφωνία του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν με το περίφημο χορωδιακό μέρος «Ωδή στη Χαρά» σε στίχους Φρίντριχ Σίλερ. Και αύριο στο Ντίσελντορφ, 75 ολόκληρα χρόνια μετά από αυτή την «συγκλονιστική πρώτη επαφή» με την 9η του Μπετόβεν, παρουσιάζεται ένα από τα σημαντικότερα, κατά την εκτίμησή του, συμφωνικά έργα του. «Ελπίζω ότι από εκεί ψηλά ο Μπετόβεν ίσως ακούσει το έργο μου και μειδιάσει», είπε χαρακτηριστικά ο Μίκης Θεοδωράκης. Άλλωστε εκείνη η πρώτη ακρόαση της 9ης, σα να φύτεψε μέσα του τον όνειρο να γίνει μια μέρα συνθέτης συμφωνικής μουσικής. 

Ο Μίκης Θεοδωράκης στο Ντίσελντορφ το 2017 - Αρχείο Γ. Μονεμβασίτη

Όμως ο Μίκης Θεοδωράκης δεν θαυμάζει τον Μπετόβεν μόνο ως εξαιρετικό συμφωνιστή και ως τον κορυφαίο συνθέτη λόγω της μεγάλης επίδρασής του στη μουσική. Τον θαυμάζει και ως άνθρωπο: «Ο Μπετόβεν λέει ότι η νέα κοινωνία θα έχει στο επίκεντρο τον άνθρωπο, αλλά και ότι θα πρέπει να υπάρξει μια κοινωνία, στην οποία όλοι να είναι ίσοι. Ο Μπετόβεν ήταν πραγματικός επαναστάτης και ως άνθρωπος. Για μένα ο Μπετόβεν είναι καλλιτεχνικά πατέρας μου. Έχω αντιγράψει και τις εννέα συμφωνίες του». 

Παραθέτουμε, τέλος, ένα βίντεο με απόψεις Γερμανών για τον Μίκη Θεοδωράκη, όπου γίνεται αναφορά και στην σχέση του με τον Μπετόβεν, το μέγα πρότυπό του!

 

ΜΝΗΜΗ ΑΘΩ ΔΗΜΟΥΛΑ - 40 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Φέτος συμπληρώνονται 40 χρόνια από την αναχώρηση του ποιητή Άθω Δημουλά. 

Ο Άθως Δημουλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1921. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο Πολιτικός Μηχανικός και συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφίες στο εξωτερικό (Βέλγιο, Αγγλία, Γαλλία), ειδικευόμενος στις Στατικές Κατασκευές και τη Σιδηροδρομική. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα εργάστηκε ως Πολιτικός Μηχανικός και Διευθυντής στους Σιδηροδρόμους. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1951 με την έκδοση της πρώτης του ποιητικής συλλογής που είχε τίτλο Ποιήματα. Τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό βραβείο Ποίησης (1966 για τη συλλογή Άλλοτε και Αλλού). Έργα του μεταφράστηκαν στα αγγλικά και τα πολωνικά. Πέθανε το 1985. 

Ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά των ποιητών και θεωρείται «ελάσσων ποιητής», αλλά για μένα είναι πραγματικά ξεχωριστός. Κι αν θέλετε, ο Ελύτης, με αφορμή τον Κριναγόρα, μας έδωσε το κλειδί: «Πείσθηκα ότι κι ένας ελάσσων ποιητής, ένας γραμματικός, ένας κομψοτέχνης του στίχου, μπορεί από κάποια πλευρά να σ’ αγγίξει». 

Και ο Άθως Δημουλάς μας αγγίζει και μας συνέχει. Διαβάζουμε την επιλογή των ποιημάτων του που είχε κάνει ο ίδιος με αυστηρά κριτήρια από το 1981 και εκδόθηκαν μετά το θάνατό του, τον Μάιο του 1999 από τις εκδόσεις «Ίκαρος», με τον τίτλο «Τα Ποιήματα» και με την επιμέλεια της συζύγου του ποιητή, της ποιήτριας Κικής Δημουλά. 

Πρόκειται για πολύτιμους λίθους! Ποιήματα στιβαρά, κραταιά, ή «μια πρόθεση στο χάος», όπως θα ‘λεγε κι ο ίδιος.

Η Κική Δημουλά είχε μιλήσει για "ιδανικές στιγμές" με τον σύντροφο της ζωής της: 

«Μ’ άρεσε τότε που ζούσε ο Αθως και πηγαίναμε διάφορες εκδρομές με το αυτοκίνητο. Ηταν από τις ιδανικές στιγμές. Το ότι υπάρχει ένας άλλος δίπλα σου, ότι ερήμην του σκέφτεσαι και δημιουργείς, είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Είχα πολλές φορές σκεφτεί ότι κλέβοντας από την προσοχή του άλλου, κλέβοντας από την άγνοιά του, δημιουργείς. Το ένιωθα με τον Αθω. Τον ευχαριστούσε να το κάνω, βέβαια. Δεν τον ενημέρωνα αλλά δεν με διέκοψε και ποτέ μαντεύοντας! Ναι, μου είναι αλησμόνητη η σιωπή μέσα στο αυτοκίνητο, ο καθρέφτης δεξιά απ’ όπου περνούσαν αποκεφαλισμένα τα τοπία, έχω πολλές εικόνες ακόμα. Αλλά δεν είμαι πια, εδώ και πολλά χρόνια, τρυφερή. Και φοβάμαι ότι αυτό, μάλλον το έκανε ο θάνατος του Αθου. Πολύ το φοβάμαι…». 

Η Κική Δημουλά με τον σύζυγό της Άθω και τον Νίκο Δεσύλλα

Στο πλαίσιο των εκπομπών «Προς Εκκλησιασμόν», που είναι μια παραγωγή της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, πραγματοποιήσαμε μια συνέντευξη με την κόρη των δύο ποιητών, του Άθω και της Κικής, την κυρία Έλση Δημουλά και αναφερθήκαμε και στους δύο. Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο.  

 

Βλέποντας την συνέντευξη ο άξιος φίλος Roni Bou Saba, φιλόλογος, θεολόγος, μεταφραστής κράτιστος, εμπνεύστηκε και μετέφρασε στα αραβικά έξι ποιήματα του Άθω Δημουλά. 

Τα ποιήματα αυτά δημοσιεύτηκαν στην μεγάλης κυκλοφορίας αραβική εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed, τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική μορφή της. 

Ο Roni Bou Saba μετέφρασε έξι ποιήματα του Άθω Δημουλά, τα εξής: Βίοι, Συλλογισμός, Μυκήναι, Επίδαυρος, Ζευς, Ο Ηνίοχος των Δελφών. 

Η εφημερίδα συνοδεύει τα ποιήματα του Δημουλά με την φωτογραφία του αγάλματος του Ηνίοχου, με αφορμή, προφανώς, το ομώνυμο ποίημα. Να σημειώσουμε ότι το συγκεκριμένο άγαλμα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών και αποτελεί ίσως το γνωστότερο έκθεμά του και ένα από τα σημαντικότερα γλυπτά της αρχαίας ελληνικής τέχνης της πρώιμης κλασικής εποχής.

 

Στην ηλεκτρονική μορφή της εφημερίδας παρατίθεται και μία σπάνια φωτογραφία του ποιητικού ζεύγους Δημουλά. 

Πάντως η συγκυρία με τον Ηνίοχο του ποιητή, είναι ευτυχής, καθώς ακριβές αντίγραφο του Ηνιόχου των Δελφών, ενός από τα γνωστότερα αγάλματα της κλασικής γλυπτικής τέχνης, κοσμεί πλέον τον κεντρικό σταθμό του Μετρό στο διεθνές αεροδρόμιο της Ντόχα, στο Κατάρ. Το αντίγραφο του Ηνιόχου αποτελεί δώρο της ελληνικής κυβέρνησης στο Κατάρ και τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος έγιναν από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στο πλαίσιο της επίσημης επίσκεψής της στο Κατάρ, και από τον γενικό διευθυντή της Αρχής των Μουσείων του Κατάρ, Ahmad Al-Namla (6 Απριλίου 2021). 

Λίαν επίκαιρος, λοιπόν, ο Άθως Δημουλάς και …άγρυπνος ο μεταφραστής Roni Bou Saba, ο οποίος ανέδειξε το ποίημα στα αραβικά. 

Σημειώνουμε, ακόμα, ότι ο Roni Bou Saba έχει μεταφράσει στα αραβικά δύο ποιήματα της Κικής Δημουλά: «Έκλειψις» και «Εκφραστική πέτρα». Το ποίημα «Έκλειψις» μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε μετά το θάνατο της ποιήτριας και το παρουσιάσαμε εδώ. 

Νομίζω πως το ποιητικό ζεύγος Δημουλά ανθεί και φέρει κι άλλο. 

Ο Ηνίοχος των Δελφών του Δημουλά τα λέει όλα: 

Όταν σε είδα δεν ερώτησα 

τί ακριβώς στα χέρια σου κρατούσες. 

Αμέσως ένιωσα πως οδηγείς 

κάτι πολύ σημαντικό. Της περιωπής 

του άρματος του ήλιου. 

Η προσοχή σου δεν μπορούσε 

έτσι να δίνονταν σε τίποτε 

φθαρτό και γήινο. Κατ’ υψηλό, 

κάτι μοναδικό έδειχνες πως ελέγχεις. 

Και η γαλήνη σου έδειχνε 

πως ήσουν γεννημένος 

για τη μοναδικότητα αυτή.

 Άθως και Κική Δημουλά - Αρχείο Έλσης Δημουλά. 

ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ: "ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΟΣ"

Π. Α. Ανδριόπουλος 

Ο Γιάννης Τσαρούχης γράφει «Τα ποιήματα της πνευματικότητος» στα 1935. 

Τα εφτά (7) ποιήματα αριθμούνται με τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου. Α', Β', Γ', Δ', Ε', ΣΤ', Ζ' και καταλαμβάνουν τις σ. 41-47 του βιβλίου τού Γιάννη Τσαρούχη Ποιήματα 1934-1937, εκδόσεις Άγρα, 1980. 

Τα ποιήματα της πνευματικότητος είναι γραμμένα στην Αθήνα το 1935, πριν ο Τσαρούχης φύγει για το Παρίσι. Ο ίδιος στον πρόλογος της έκδοσης με τα Ποιήματα του, σημειώνει: «Τα ποιήματα αυτά αντανακλούν την ψυχική μου κατάσταση εκείνης της εποχής, που ήταν ένα μείγμα οδυνηρής νοσταλγίας της χαμένης μου παιδικής ζωής και συγχρόνως μια διάθεση να την αποτελειώσω με σκληρότητα…». 

Και πιο κάτω αποσαφηνίζει: «Αν δέχομαι να δημοσιευτούν σήμερα αυτά τα ποιήματα είναι πρώτον, γιατί νομίζω πως είναι χρήσιμο να δείχνουμε φανερά τους δρόμους που πήραμε για να φτάσουμε εκεί που φτάσαμε. Και δεύτερον, γιατί όλα αυτά είναι τόσο μακριά ώστε είναι σα να πρόκειται για έναν ξένο». 

Ο ποιητής Γιώργος Χρονάς μας λέει πώς βοήθησε στην έκδοση των ποιημάτων του Τσαρούχη: «Σ' έναν ταχυδρομικό φάκελο, στο ντουλάπι του ισογείου, δίπλα στο κρεβάτι του, της κατοικίας του στο Μαρούσι, Πλουτάρχου 28, είχε τα ποιήματα. Ο γραφικός του χαρακτήρας μού ήταν βατός και άρχισα, το 1975, να τα καθαρογράφω. Μόλις τελείωσα μου υπαγόρευσε την εισαγωγή. Τον πρόλογο.». 

Στα ποιήματα της πνευματικότητας ο Τσαρούχης αποδομεί, θα λέγαμε, την έννοια της «πνευματικότητος» που συνήθως χρησιμοποιείται για να εκφράσει κάτι τι «το υψηλόν». Για τον Τσαρούχη η πνευματικότητα είναι μάλλον συνυφασμένη με την απλότητα και την αλήθεια. Με την αμφισβήτηση του εαυτού και την διαρκή αμφιβολία που μας πάει παραπέρα. Κι ακόμα σκέπτομαι πως «ο πνευματικός άνθρωπος» θα έχει τα χαρακτηριστικά του Τσαρούχη: ανήσυχος, προφητικός, ασυμβίβαστος, και πάνω απ’ όλα γενναίος. 

Υδατογραφία του Γ. Τσαρούχη του 1934, που περιλαμβάνεται
στην έκδοση με τα ποιήματα του μεγάλου ζωγράφου

Αλλά ας δούμε τα νεανικά εκείνα ποιήματα της πνευματικότητος του Τσαρούχη. 

Α' 

Ένας άνθρωπος έστησε μια πνευματικότητα κοντά στη θάλασσα. ‘Ηταν από τσίγκο, σ' ένα τελάρο ξύλινο βαμμένο με λαδομπογιά. Το βράδυ την έριξε ο αέρας και σκότωσε έναν περαστικό. 

Β' 

Είχε πει πως η δική του πνευματικότης δε φοβάται τίποτα, ήταν νέου συστήματος. Το τελάρο ήταν από ξύλο, εν συνδυασμώ με σιδερογωνιές. ‘Ηταν ωραία και μεγάλη, βαμμένη με ριπολίνα άσπρη, θαλασσιά και χρυσή. Εγιναν και εγκαίνια. Υπήρχε κι ένας αρχιμανδρίτης. Και χωρίς να φυσάει άνεμος, από κακό υπολογισμό, έπεσε η πνευματικότης την ώρα του αγιασμού. Το τι γίνηκε δεν περιγράφεται. Ο παπάς πληγώθηκε. Η γυναίκα του δημάρχου έπαθε διάσειση. Τους πήγαν όλους στο νοσοκομείο. 

Γ' 

Οι άλλες πνευματικότητες που πέσανε, πέφτουνε γιατί κάτι τους λείπει. Κάποιος κακός υπολογισμός γίνεται. Εγώ ετοιμάζω να στήσω μια καινούργια και είμαι αισιόδοξος. Μα κι αν πέσει θα κάνω μιαν άλλη, ακόμα πιο τέλεια. Ξέρω καλά την τέχνη μου. 

Δ’ 

Εγώ δεν θα στήσω ποτέ μου πια πνευματικότητα και υπερηφανεύομαι γι’ αυτή μου την απόφαση. Ατυχήματα και σκοτωμοί είναι το τέλος κάθε πνευματικότητος. Άνθρωποι και ζώα σκοτώνονται από την πτώση τους, άντρες στο άνθος της ηλικίας τους, θύματα της περιέργειάς των, κι ανύποπτα άλογα, σκύλοι και γάτες και πρόβατα, που κατά τύχην περνούν από κει. Όχι πια άλλες πνευματικότητες. Αλλά ποιος είναι πρόθυμος να σ’ ακούσει; 

Ε’ 

Τρεις πνευματικότητες είχε στήσει στο παρελθόν, όλες νέου συστήματος, τελειοποιημένες, μεγάλες κι ωραίες, κοντά στη θάλασσα. Θες ο άνεμος, θες κακός υπολογισμός και οι τρεις πέσανε. Τώρα ετοιμάζεται για τέταρτη. Γίνεται λόγος για συρματόσχοινα που θα βαστάνε κόντρα και για πολλές άλλες τεχνικές λεπτομέρειες και τελειοποιήσεις. Αμφιβάλλω. Αμφιβάλλω πολύ. Αλλά γιατί θέλουν καλά και σώνει να στήνουν πνευματικότητες κοντά στη θάλασσα, που φυσάει ο άνεμος και τις σκουριάζει η υγρασία; 

ΣΤ’ 

Δεν θα με υπερνικήσει η αμφιβολία μου και θα στήσω κι εγώ την πνευματικότητά μου. Κανένα δυσάρεστο προηγούμενο δεν θα με σταματήσει. 

Ζ’ 

Θα πέσει! Θα πέσει! Εφώναζαν μερικοί άγγελοι, προς το δεξιό μέρος του ουρανού. Ενώ μερικοί άλλοι, αριστερά ανεστραμμένοι εφώναζαν: «Έπεσε! Έπεσε! Αχ, έπεσε η τόση λαμπρή πνευματικότης!». Πράγματι κατά το απόγευμα έπεσε η τεραστία πνευματικότης και εσκότωσε πολλούς , όχι επισήμους, αλλά διανοουμένους.

Η "ΜΥΡΤΙΑ" ΜΕ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ (ΒΙΝΤΕΟ 1994)

Από την βραδιά με τίτλο ''Το τραγούδι του Ορφέα'' που συνέθεσε και οργάνωσε ο Σπύρος Σακκάς στο Δημοτικό θέατρο Πειραιά σε συνεργασία με την γενική διεύθυνση μουσικών συνόλων ΕΡΤ, το 1994.

"Η Μυρτιά" με την Δάφνη Πανουργιά. 

Μεταδόθηκε ζωντανά από την ΕΤ2. 

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης 

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος 

Δεύτερη φωνή: Σπύρος Σακκάς 

Συνοδεύουν: Φοίβος Δεληβοριάς, Σαββίνα Γιαννάτου, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Ηλίας Λιούγκος Σκηνοθεσία: Θάνος Χρυσοβέργης 

Διεύθυνση φωτισμού: Γιάννης Λαζαρίδης 

Ηχοληψία: Κώστας Αναλογίδης, Ανδρέας Μαυρίδης

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΡΟΥΠΟΣ: "ΘΑ ΖΩ ΓΙΑΤΙ Μ' ΑΓΑΠΗΣΕΣ"

Γιώργου Κουρουπού: "Θα ζω γιατί μ' αγάπησες" σε ποίηση και στίχους Φ.Γ. Λόρκα, Ανδρέα Αγγελάκη & Γ. Κουρουπού 

Τάσης Χριστογιαννόπουλος, τραγούδι

Δάφνη Πανουργιά, τραγούδι

Γιάννης Τσανακαλιώτης, πιάνο 

Θανάσης Αποστολόπουλος, πιάνο 

Η τέταρτη δισκογραφική συνεργασία τού διακεκριμένου συνθέτη με τη Subways Music διαθέσιμη σε CD και στις μουσικές πλατφόρμες: 

Spotify: https://tinyurl.com/3t5ftffj 

Apple: https://tinyurl.com/yf9p5uwt 

Amazon: https://tinyurl.com/4sd8s58z 

Bandcamp: https://tinyurl.com/3hxzvuh8 

Deezer: https://tinyurl.com/37k5zffb 

YouTube Music: https://tinyurl.com/mxwe3ps3 

Καλλιτεχνική επιμέλεια παραγωγής: Ιουλίτα Ηλιοπούλου 

Εκτέλεση παραγωγής: Subways Music/Σοφοκλής Σαπουνάς 

Συνεργάτις παραγωγής: Κυριακή Χατζηδάκη 

Γραφιστικά: Άννα Μπουγκά 

Ηχογράφηση: Ίδρυμα Θεοχαράκη 

Ηχοληψία - μείξη: Θέμης Ζαφειρόπουλος 

Μάστερινγκ: Ανέστης Ψαραδάκος (Athens Mastering) & Γιάννης Χριστοδουλάτος (Sweetspot Productions)

Τα Άγια Θεοφάνεια στον Ι. Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού (Βίντεο & φώτο)

Πανηγυρικά εορτάστηκαν τα Άγια Θεοφάνεια στον Ι. Ναό Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού. 

Την Δευτέρα 6 Ιανουαρίου 2025, τελέστηκε η Θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου, ιερουργούντος του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Σταυροπηγίου κ. Αλεξίου, πλαισιωμένου από τον προϊστάμενο του Ναού Αρχιμ. Μιχαήλ Σταθάκη και τους εφημερίους του Ναού. 

Στο τέλος της Θ. Λειτουργίας τελέστηκε η Ακολουθία του Μ. Αγιασμού των Θεοφανείων. 

Με τους ψάλτες του Ναού συνέψαλαν ο Γιάννης Χριστόπουλος, σολίστ της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και η ηθοποιός, μουσικός και σκηνοθέτης Φένια Παπαδόδημα. 

Ακολούθησε ο καθιερωμένος Αγιασμός των Υδάτων στο πλήρως ανακαινισμένο Κολυμβητήριο του Αθλητικού Κέντρου «Θάνος Βεζυργιάννης», παρουσία του Δημάρχου Φιλοθέης-Ψυχικού Χαράλαμπου Μπονάτσου, της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκης Κεραμέως, του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκου Παπαθανάση, της Υφυπουργού Ανάπτυξης Ζωής Ράπτη της Γ.Γ Βιομηχανίας Βίκυς Λοΐζου, της Περιφερειακής Συμβούλου Βορείου Τομέα Μαργαρίτας Βάρσου, της Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου Κατερίνας Αλεξοπούλου, της Γραμματέως του Δ.Σ Φαίνης Χατζηαθανασιάδου, δημοτικών συμβούλων και εκπροσώπων τοπικών συλλόγων. 

Παραθέτουμε το βίντεο της Θ. Λειτουργίας. Κάμερα - Επεξεργασία: Κατερίνα Λεονάρδου.