ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΣΑΡΑΝΤΑΧΡΟΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΜΠΟΓΔΑΝΟΠΟΥΛΟΥ (1978-2018)

ΗΛΙΑΣ ΣΤΕΦ. ΜΠΟΓΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ 

Δικηγόρος 

Άρχων Υμνογράφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας 

Ο Ηλίας Μπογδανόπουλος γεννήθηκε στην Πάτρα από τον Στέφανο και την Ολυμπία. Ο πατέρας του ήταν Ηπειρώτης, τεχνίτης της πέτρας (λιθοξόος). Ο Στέφανος ήταν ο αρχιμάστορας του Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μοίρα (1900), του Ι.Ν. Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, καθώς και του Ιστορικού Δημοτικού Σχολείου Μοίρα. Ο Ηλίας Μπογδανόπουλος απεφοίτησε από την Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το έτος 1943. Σύζυγός του ήταν η Θεοδώρα Καρπέτα, εκπαιδευτικός, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, την Ολυμπία, τον Κωνσταντίνο και την Χρύσα. Υπήρξε διευθυντής του Σωφρονιστηρίου Ανηλίκων Πατρών. Εκεί εγκαινίασε πρωτοποριακές για την εποχή μεθόδους ως προς την εκπαίδευση των παιδιών, ιδρύοντας εργαστήρια (ξυλουργικής, κεραμικής, κ.λ.π.) για τους παραβατικούς ανηλίκους, έτσι ώστε να τους δοθεί ευκαιρία κοινωνικής ενσωμάτωσης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα το 1946 να λάβει υποτροφία από την UNRRA (United Nations Rehabilitation & Relief Administration) και να επισκεφθεί αντίστοιχα αναμορφωτικά ιδρύματα της Αγγλίας και Αμερικής, όπου παρέμεινεν επί διετίαν. Το ίδιο έτος (1946) ηχογράφησε στο Σικάγο τον Παρακλητικό Κανόνα της Θεοτόκου, επί δίσκου γραμμοφώνου. Άσκησε την δικηγορία από το 1948. Το έτος 1955 επρωτοστάτησε στην ίδρυση του «Συλλόγου Φίλων Βυζαντινής Μουσικής» στην Πάτρα, και διετέλεσε πρώτος πρόεδρος αυτού.

Το υμνογραφικό έργο άρχισε επ’ ευκαιρία της εκ Ρώμης παλιννοστήσεως της Τιμίας Κάρας του Πολιούχου των Πατρέων Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου όπου υπήρξε ο κύριος διεκπεραιωτής της σχετικής αλληλογραφίας, του Δήμου Πατρέων μετά του Βατικανού (βλέπε Ιστορικό Λεξικό των Πατρών Κ. Τριανταφύλλου, Βραβείον Ακαδημίας Αθηνών). Το γεγονός τούτο έγινε αφορμή για την σύνθεση της πρώτης του ασματικής ακολουθίας («Ιερά Ακολουθία Εσπερινού, Όρθρου και Χαιρετισμών εις την Ανακομιδήν της Τιμίας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέου»). 

Από τότε επεδόθη «παρέργως μεν αλλά μετά ζήλου και λίαν ευδοκίμως» στη σύνθεση και μελοποίηση ύμνων, οι οποίοι φέρουν το προσωπικό ύφος του συνθέτου και ευρίσκονται στην στάθμη κλασσικού επιπέδου τόσον κατά το κείμενο της ποιήσεως όσον και κατά το μέλος. 

Οι ύμνοι του διακρίνονται από παλμό, έξαρση, ευρηματικότητα και πρωτοτυπία. Η έμπνευση ερχόταν τις νυκτερινές ώρες, όπου κατέγραφε την χειμαρρώδη ποιητική του ροή. Άλλοτε αποσυρόταν στην εξοχήν για να συνθέσει. Αγάπησε μετά πάθους την βυζαντινή ψαλμωδία του Πατριαρχικού ύφους και υπήρξε αυτοδίδακτος και εγκρατής γνώστης της μουσικής. Η συνεχής παρακολούθηση και ακρόαση επί δύο δεκαετίες του Ν. Μαυροπούλου, Δομέστικου του Πατριαρχικού Ναού και μαθητού του Ιακώβου Ναυπλιώτου του Μεγαλοπρεπούς, συνέβαλε κατά πολύ στο ψαλτικόν ιδίωμα του Ηλία Μπογδανοπούλου. 

Το 1973 ετιμήθη με το οφφίκιο του Άρχοντος Υμνογράφου της Αγίας και Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. Απεβίωσε τον Οκτώβριο του 1978 στο Λονδίνο. Το 1997 ετελέσθη φιλολογικό μνημόσυνο στην Διακίδειο Σχολή Λαού Πατρών. 

Ευμενεστάτης κριτικής έτυχε το υμνογραφικόν έργον του από διακεκριμένες προσωπικότητες, ιδιαιτέρως δε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, τον Αρχιεπίσκοπο Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβο, τον αείμνηστο Αρχιεπίσκοπο και πρώτο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας κυρό Μακάριο, τον μεγάλο Έλληνα ζωγράφο Φώτη Κόντογλου, τον διαπρεπή καθηγητή Παναγιώτη Τρεμπέλα, τον αείμνηστο Πρωτοψάλτη της Μ.τ.Χ.Ε. Κωνσταντίνο Πρίγγο, τον Ακαδημαϊκό Αθανασιάδη- Νόβα, Άρχοντες και μεγάλους ιεροψάλτες της Κωνσταντινουπόλεως και πολλούς άλλους. 

Πολλούς από τους ύμνους του εξετέλεσαν πολυμελείς χοροί από Θεσσαλονίκη και Βόλο στο Ηρώδειο Αθηνών και το Αρχαίο Ωδείο Πατρών επ’ ευκαιρία πανηγυρικών εμφανίσεων, τους οποίους διηύθηναν εξέχοντες χοράρχες (Ταλιαδώρος, Χατζημάρκος, Καραμάνης, Θεοδοσόπουλος κ.λ.π.). Στη συναυλία του Ηρωδείου το 1977 παρέστη και ωμίλησε ο τότε Μητροπολίτης Δημητριάδος και Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κυρός Χριστόδουλος. 

Άλλα έργα του ιδίου: ΤΟΠΙΚΟΙ ΙΔΙΩΜΑΤΙΣΜΟΙ υποβληθέντες εις την Γλωσσική Εταιρεία (Β΄ Βραβείο Γλωσσικής Εταιρείας ΜΕΓΑΡΟΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ), συλλογή ποιημάτων, διηγήματα, ομιλίες όπως για την ΟΓΔΟΗΚΟΝΤΑΕΤΗΡΙΔΑ του π. Νικολάου Μαυρόπουλου (έχει εκδοθεί σε τευχίδιο), χρονογραφήματα, άρθρα, δημοσιεύματα κ.ά. καθώς και πλειάδα επιστολών. Εχει στην κατοχή του ένα πλούσιο αρχείο το οποίο περιέχει παλαιά βιβλία (νομικά, εκκλησιαστικά κ.λ.π.), καθώς και παλαιούς δίσκους γραμμοφώνου. Στην κορυφή ενός λοφίσκου στο Δήμο Ερυμάνθου, ευρίσκεται ένα μικρό εκκλησάκι «Προφήτης Ηλίας» κτισμένο στη μνήμη του, από την αγαπημένη του σύζυγο Θεοδώρα. Ο αδελφός του Δημήτριος Μπογδανόπουλος, δικηγόρος, συγγραφέας και λόγιος, έγραψε στην επιτύμβιο πλάκα του αδελφού του Ηλία: 

«Απαντα βίον χρησάμενος, 

ύμνους τω Πλάσαντι μέλπειν, 

τάλαντον άνωθεν σχών, 

πολλαπλούν Αυτώ πάλιν προσήξεν».

Χειρόγραφο Ηλία Μπογδανόπουλου (αρχείο Π.Α. Ανδριόπουλου) 

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΥ ΗΛΙΑ ΜΠΟΓΔΑΝΟΠΟΥΛΟΥ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Από την επιστολή του αειμνήστου Δημάρχου Πατρέων Νικολάου Βέτσου προς τον Πάπα Ιωάννη ΚΓ’, δια της οποίας τον παρακαλεί για την επαναφορά της Κάρας του Αγίου Ανδρέου στον τόπο του μαρτυρίου του, στην Πάτρα. Την επιστολή (Απρίλιος 1963) επιμελήθηκε ιδίαις χερσί ο αείμνηστος Άρχων Υμνογράφος της Μ.τ.Χ.Ε. Ηλίας Μπογδανόπουλος.
Σταχυολογούμε:
- «Τη Αυτού Θειοτάτη Παναγιότητι, ουρανόθεν κεχρισμένω Αρχιεπισκόπω και Πάπα Ρώμης Ιωάννη ΚΓ’… Δεδοξασμένον και αινετόν το Πανάγιον Όνομα του Κυρίου, καταξιούντα την ταπεινότητα ημών, όπως εν αγαλλιάσει ψυχής και βάθει ευλαβείας, υποβάλη τη θεοπροβλήτω Υμών Παναγιότητι το παρόν γράμμα…».
- «Όθεν και πεποίθαμεν, ότι έγκαρπος ο λόγος του της Δικαιοσύνης Ηλίου αναδειχθήσεται, εις την της Υμετέρας Παναγιότητος θεόθεν πεφωτισμένην κρίσιν».- «Παναγιώτατε, η θεοφιλεστάτη Παπική εκείνη χειρονομία, προς απόδοσιν της ακηράτου Αποστολικής Κορυφής εις την γην του Μαρτυρίου, θα συνάψη την ιεράν πόλιν του Πρωτοκλήτου μετά της Αγιωτάτης Πόλεως του Βατικανού, εν δεσμώ αρρήτου πνευματικής αγάπης». - «Εν ιερά και γλυκυτάτη τελούντες προσδοκία και την σεπτήν κατασπαζόμενοι δεξιάν της Υμετέρας Παναγιότητος, βαθυσεβάστως εξαιτούμεθα πλουσιοπαρόχους τας παρ’ Αυτής ευλογίας και ευχάς».

Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής Ιάκωβος προέτρεψε  τον Ηλία Μπογδανόπουλο να γράψει ένα έργο για τον από Αμερικής Οικουμενικό Πατριάρχη Αθηναγόρα. Εκείνος το έγραψε στην Πάτρα, όπου διέμενε μόνιμα, τον Μάρτιο του 1975. Και σημείωσε στο εξώφυλλο του έργου, που δημοσιεύουμε εδώ, ότι «Ετονίσθη υπό του ιδίου εις πολύηχον μέλος χάριν του εκ σπουδαστών Βυζαντινού χορού της εν Βοστώνη Θεολογικής Σχολής «Τίμιος Σταυρός» υπό τον χοράρχην καθηγητήν κ. Σάββαν Ι. Σάββαν».

Δείτε περισσότερα σε σχετική ανάρτησή μας στο ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ. 

ΟΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΟΧΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Π. Α. Ανδριόπουλος 

Η απουσία θεολογίας και αληθινής πνευματικότητος ωθεί την Εκκλησία στους …παραδοσιακούς χορούς. 

Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι στους περισσότερους ιεράρχες και κληρικούς δεν αρκεί ο Χριστός. Γι’ αυτό βάζουν μαζί και την Ελλάδα. «Χριστός και Ελλάδα» είναι η φτηνή συνθηματολογία – μέχρι υστερίας – που αναμασούν οι εκκλησιαστικοί ταγοί. Φαίνεται πως δεν αντιλαμβάνονται ότι ο Χριστός υπάρχει και χωρίς την Ελλάδα, ως Υιός και Λόγος του Θεού. 

Αφήνω που αυτό που εννοούν ως Ελλάδα είναι η τελείως φολκλορική εκδοχή της, σουβλάκι, χοροί του βουνού και του κάμπου και φουστανέλες μαζί με ιαχές ουρανομήκεις. Κάποιες τέτοιες εκδηλώσεις ενοριών ή μητροπόλεων και η χούντα θα τις ζήλευε. 

Δεν υπάρχει πια ενορία ή μητρόπολη που να μην έχει τμήμα «παραδοσιακών χορών». Και βέβαια γίνονται οι ανάλογες εκδηλώσεις ή πλαισιώνονται εκδηλώσεις, ακόμα και με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο. Οι παραδοσιακοί χοροί λειτουργούν – δυστυχώς – και ως γαρνιτούρα. 

Αυτό που περιγράφω εδώ δεν περιλαμβάνει, φυσικά, την αληθινή λαϊκή παράδοση που συνδέει το θρησκευτικό πανηγύρι με τον παραδοσιακό χορό στα νησιά ή τα χωριά μας, όπου πρωτοχορευτής μπορεί να είναι και ο παπάς του χωριού. Εδώ πρόκειται για μια λαϊκή τελετουργία. Άλλο πράγμα.

Στις πόλεις οι παραδοσιακοί χοροί είναι πια μια σοβαρή αστική υπόθεση την οποία καλλιεργεί εδώ και έναν αιώνα το «Λύκειο των Ελληνίδων» και το κάνει πολύ καλά. Η Εκκλησία εζήλωσε την δόξα του Λυκείου των Ελληνίδων; 

Καλό θα ήταν η Εκκλησία μας να αφήσει τους χορούς της «φιλτάτης ημών πατρίδος» στο Λύκειο των Ελληνίδων ως κατ’ εξοχήν αρμόδιο. Και να ασχοληθεί με τους χορούς των ψαλτών και των αγγέλων, διότι κατά τον ύμνο «προηγούνται [του βασιλέως της δόξης] οι χοροί των αγγέλων». 

Κι ακόμα, ο χορός της Μαριάμ μετά την διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσης είναι μια σπουδαία υπόθεση. Αλλά προϋποθέτει διάβαση, ήτοι πέρασμα στην ελευθερία!

Γιώργος Κοζίας: ΙHΣΟΥΙΤΕΣ ΚΑΛΟΙ ΜΟΥ

Γιώργος Κοζίας

ΙHΣΟΥΙΤΕΣ ΚΑΛΟΙ ΜΟΥ 

Ὅλα συντρίμμια. 

Τί νὰ διαβῶ, ποιόν νὰ ρωτήσω; 

Τὸν Καίσαρα, τὴν Ἁγία Ἕδρα, τὶς Βρυξέλλες; 

Πεῖτε μου, σὲ ποιόν ὦμο νὰ ἀκουμπήσω; 

Οἱ θεατὲς τοῦ Κολοσσαίου 

φωνάζουν: «Habet, Hoc Habet». 

Ἐδῶ ὀνειρεύτηκε ὁ Σαρδανάπαλος τὴν μαύρη δόξα 

κι ἐδῶ οἱ ἀντιρρησίες ξεκοιλιάστηκαν ἀπὸ τὰ θηρία. 

Ἄνθρωποι ἰησουίτες καλοί μου, 

βοηθῆστε ἕναν ἴσκιο 

τὸ μαρτύριό του νὰ τελέσει. 

Τὴν τελευταία μου πνοὴ σὰν ἁγιασμὸ κρατῆστε, 

ραντίστε τὰ κεφάλια τῶν ἐχθρῶν κι ἀποχωρῆστε. 

*Πολεμώντας υπό σκιάν... Ελεγεία και σάτιρες, Γιώργος Κοζίας, Περισπωμένη, 2017 

*Φωτό: Pier Paolo Pasolini in Il Decameron (1971)

ΤΑ ΠΕΡΙΩΝΥΜΑ "ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΛΕΜΟΥ" ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

"Μαθήματα Πολέμου" σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιγνάδη 
Η παράσταση "talk of the town" της φετινής άνοιξης, που έγινε sold out από στόμα σε στόμα, επιστρέφει στο Υποσκήνιο Β΄ της Αίθουσας Τριάντη στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και μόνο για 10 παραστάσεις από την Παρασκευή 21 έως την Κυριακή 30 Σεπτεμβρίου κάθε βράδυ στις 21.00.
Παράλληλα, λόγω της πολύ μεγάλης ζήτησης, προγραμματίζονται επιπλέον παραστάσεις από 6 Νοεμβρίου έως 18 Δεκεμβρίου 2018 κάθε Τρίτη στις 21.00.
Επί σκηνής ο Δημήτρης Λιγνάδης, πλαισιωμένος από ομάδα νέων ηθοποιών. Τη μουσική υπογράφει ο Θoδωρής Οικονόμου. ο οποίος παίζει ζωντανά πιάνο κατά τη διάρκεια της παράστασης. Το κείμενο και η δραματουργία είναι του Γιάννη Λιγνάδη. Ιστορικός σύμβουλος, η Δρ. Ανδρονίκη Μακρή.
Το θεατρικό κείμενο του Γιάννη Λιγνάδη, που αποτελεί συρραφή ιστορικών γεγονότων ανθολογημένων από τα πέντε πρώτα βιβλία της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου, επιχειρεί να αναδείξει τη διαχρονική και οικουμενική ουσία της «τραγωδίας του πολέμου», τους σκοτεινούς και πολύπλοκους μηχανισμούς πίσω από το πολεμικό φαινόμενο. Η πολιορκία και άλωση της μαρτυρικής Πλάταιας, ο εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα, οι μάχες της Πύλου και της Σφακτηρίας, η καταστροφή της Μήλου: τα πολεμικά γεγονότα και άλλα δραματικά συμβάντα, όπως ο λοιμός στην Αθήνα, συναρθρώνονται, μεταξύ άλλων, με τον επιτάφιο λόγο του Περικλή και ομιλίες πρωταγωνιστών της πολιτικής ζωής.
Η παράσταση είναι μία συμπαραγωγή της Dramaticus και του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών σε συνεργασία με το Σωματείο Διάζωμα.
Τον Μάιο του 2019 έρχεται το Δεύτερο Μέρος των Μαθημάτων Πολέμου με τίτλο «Μαθήματα Πολέμου Β'», το οποίο πραγματεύεται τα πολιτικά οράματα του Αλκιβιάδη και την διάψευσή τους στην καταστροφική για τους Αθηναίους εκστρατεία στη Σικελία.

 

Σχετικές αναρτήσεις: 

- ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

- "ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΔΡΑΜΑΤΙΚΟΣ: ΠΟΛΕΜΟΣ, ΒΙΑΙΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ" ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ

Άγιος Ανδρέας: ο Πρωτόκλητος Απόστολος, σε δύο αναγνώσεις, στην Αθήνα (φωτό)

Την Παρασκευή 14 Σεπτεμβρίου 2018, στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5 & Σταδίου, Αθήνα) πραγματοποιήθηκε εκδήλωση κατά την οποία παρουσιάστηκαν δύο σημαντικές επανεκδόσεις που μόλις κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις «Το Δόντι». 

Με τον γενικό τίτλο «Άγιος Ανδρέας: ο Πρωτόκλητος Απόστολος, σε δύο αναγνώσεις», παρουσιάστηκαν: το βιβλίο «Ο Απόστολος Ανδρέας» του σπουδαίου ιστορικού Στέφανου Θωμόπουλου, το οποίο εκδόθηκε το 1899, και το βιβλίο του υμνογράφου Ηλία Μπογδανόπουλου «Ιερά Ακολουθία εις την επανακομιδήν της Τιμίας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέου». 

Στην εκδήλωση μίλησαν οι: 

 - π. Νικόλαος Ιωαννίδης, αρχιμανδρίτης, συνταξιούχος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

- Χριστίνα Αλεξοπούλου, πολιτικός μηχανικός, εκ των χορηγών της επανέκδοσης του "Αγίου Ανδρέου" του Θωμόπουλου

- Κώστας Μπογδανόπουλος, οδοντίατρος, γιός του αειμνήστου Ηλία Μπογδανόπουλου

- Ανδρέας Τσιλίρας, εκδότης. 

Να σημειωθεί ότι οι εκδόσεις "Το Δόντι" συμπληρώνουν φέτος είκοσι χρόνια εκδοτικής δραστηριότητας και προσφοράς. 

Στην εκδήλωση παρέστη ο εκπρόσωπος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερωνύμου, Αρχιμ. Σεραφείμ Ρίβιος, ενώ απηύθυνε χαιρετισμό ο πρόεδρος του Συλλόγου των εν Αθήναις Πατρινών "Άγιος Ανδρέας ο Πρωτόκλητος", Θεοδόσης Γεωργίου. 

Παραβρέθηκαν, επίσης, πολλοί πατρινοί που διαμένουν στην Αθήνα.
Την εκδήλωση κάλυψε το ecclesiatv.gr

ΑΝΤΙΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟ ΜΕΝΟΣ, ΑΝΤΙΑΜΕΡΙΚΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΡΩΣΙΚΗ ΥΣΤΕΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΑΤΡΩΝ

Από την τιμητική εκδήλωση του Ρωσικού Ιδρύματος "Άγιος Ανδρέας" για τον Μητροπολίτη Πατρών Χρυσόστομο

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Με το ξέσπασμα της κρίσης στις Ελληνορωσικές σχέσεις πριν λίγο καιρό, αποκαλύφθηκε και η προσπάθεια διείσδυσης της Ρωσίας στην Ελλάδα μέσω της Εκκλησίας. 

Ανάμεσα στις Μητροπόλεις που χαρακτηρίστηκαν ως «φιλορωσικές» - τουλάχιστον – ήταν και η Μητρόπολη Πατρών. Ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος έχει αναπτύξει στενές σχέσεις με τη Ρωσική Εκκλησία και επιχειρηματικούς παράγοντες, με πρόσχημα τον Άγιο Ανδρέα, πολιούχο Πατρών, τον οποίον ευλαβούνται ιδιαιτέρως οι Ρώσοι και τον ...χρησιμοποιούν αναλόγως. 

Σε όλα τα σχετικά δημοσιεύματα μεγάλων αθηναϊκών εφημερίδων, η Μητρόπολη Πατρών δεν απάντησε, ενώ άλλες Μητροπόλεις, που εμπλέκονται στο θέμα, εξέδωσαν μία ανακοίνωση, έστω «για τα μάτια του κόσμου», κατά το κοινώς λεγόμενον. 

Πριν από λίγες μέρες σημειώθηκε η ρήξη στις σχέσεις της Ρωσικής Εκκλησίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, λόγω της απόφασης του τελευταίου να εκχωρήσει Αυτοκεφαλία στην Εκκλησία της Ουκρανίας, μετά από επίμονο αίτημα των αρχών, αλλά και της κοινής γνώμης της χώρας. 

Ο γνωστός κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος με κείμενό του στο διαδίκτυο, υιοθετεί πλήρως την θεωρία ότι οι ΗΠΑ «πιέζουν» το Οικουμενικό Πατριαρχείο για να δώσει την Αυτοκεφαλία στην Ουκρανία. Επίσης, αφήνει σαφή υπονοούμενα για τον ρόλο των ΗΠΑ στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδοξίας στην Κρήτη. 

Ο Κληρικός της Πάτρας Α. Γκοτσόπουλος δεν διστάζει να θέσει «αφελή» - βλέπε ειρωνικά ερωτήματα – για τη σχέση Οικουμενικού Πατριαρχείου και ΗΠΑ στο Ουκρανικό: «Μήπως, τελικά, τον «Τόμο Αυτοκεφαλίας» για την Ουκρανία θα τον υπογράψει ο Οικουμενικός Πατριάρχης ως «αποφαινόμενος» και ο … Ντ. Τράμπ ως «συναποφαινόμενος»; Δεν μπορώ να διανοηθώ τυχόν αμερικανική απαίτηση για αντιστροφή των υπογραφών…». 

Πολλοί είναι οι αναγνώστες που σχολιάζουν το κείμενο του Πατρινού κληρικού. Ανάμεσά τους και ο «Σύνδεσμος Ελληνορωσικής Ορθοδόξου Ενώσεως», όπως υπογράφει, που θεωρεί πως «ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος θα πρέπει να απονείμει το οφίκιο του Μιτροφόρου Πρωτοπρεσβυτέρου του Πατριαρχείου Μόσχας και Πασών των Ρωσιών στον π. Αναστάσιο Κ. Γκοτσόπουλο για τις διαχρονικές επίσημες παρεμβάσεις του υπέρ του Πατριαρχείου Μόσχας. Θα ήταν η μικρότερη ανταμοιβή, μαζί με το Αστέρι του Παρασήμου του Αγίου Αλεξάνδρου Νιέφσκυ, για τις πολύτιμες δημόσιες τοποθετήσεις του, υπέρ της Εκκλησίας της Αγίας Ρωσίας, και κατά του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Άξιος!!!» 

Επομένως, η εντύπωση - απολύτως βάσιμη - που δίνουν οι δημόσιες παρεμβάσεις του κληρικού Αναστάσιου Γκοτσόπουλου για συγκεκριμένα εκκλησιαστικά θέματα, είναι ότι στοιχείται στη γραμμή του Πατριαρχείου Μόσχας και στρέφεται κατά του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Άλλωστε στο ίδιο κείμενο ο κληρικός Α.Γ. βάλλει εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου για την απόφαση του περί του δευτέρου γάμου των κληρικών, η οποία, όμως, δεν έχει ακόμα κοινοποιηθεί, ώστε να γνωρίζουμε το ακριβές περιεχόμενό της. 

Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στο πλευρό του κληρικού Α.Γ. τάσσεται αναφανδόν, για άλλη μια φορά, ο διάκονος του Ι. Ναού Παντανάσσης Γεράσιμος, ο οποίος γράφει επί λέξει σε σχόλιό του: «Μπράβο στον π. Αναστάσιο που τολμάει και μιλάει! Αν μιλούσαν κι άλλοι ίσως να μην φτάναμε σε σ' αυτό το σημείο αλλά ο Θεός ξέρει... Κάποιος πρωθυπουργός είχε πει ύστερα απο μια εθνική τραγωδία "ευχαριστούμε τους φίλους μας τους Αμερικάνους". Ίσως το ξανακούσουμε...» 

Οι δύο κληρικοί απηχούν, φυσικά, το γενικότερο αντιπατριαρχικό και φιλορωσικό, ταυτόχρονα, πνεύμα που επικρατεί στην Μητρόπολη Πατρών. 

Ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος σιωπά, κατά την προσφιλή του συνήθεια, αλλά αυτό δεν τον απαλλάσσει της τεράστιας ευθύνης που φέρει για την έκρυθμη κατάσταση στην Μητρόπολη, η οποία θα επιδεινώνεται όσο παραμένουν ανοιχτά και σε ένταση τόσο τα ελληνορωσικά όσο και τα διορθόδοξα θέματα.

ΟΙ ΚΑΤΑΒΑΣΙΕΣ "ΣΤΑΥΡΟΝ ΧΑΡΑΞΑΣ..." ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Ο Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς (1915-2008), στο μεγάλο πρόγραμμα ηχογραφήσεων εκκλησιαστικής μουσικής του Μανόλη Χατζηγιακουμή, πραγματοποίησε και μία πολύ σημαντική ηχογράφηση: όλες τις αργές Καταβασίες Πέτρου Πελοποννησίου (Σύνθεση περ. 1764-1770). 

Ένα δείγμα αυτού του έργου πήραμε με την «Ανθολογία Όγδοη» που εκδόθηκε στη σειρά «Ανθολογίες» των «Μνημείων Εκκλησιαστικής Μουσικής» στα1999, από το «Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων» που ίδρυσε και διευθύνει ο Μανόλης Χατζηγιακουμής. Ολόκληρο το έργο εκδόθηκε αργότερα, το 2012, ως «Σώμα Τέταρτο».  

Οι περίφημες καταβασίες «Σταυρόν χαράξας Μωσής» σε ηχ πλ δ' Γα, της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, ανθολογήθηκαν ως λαμπρό δείγμα στην «Ανθολογία Όγδοη» και κατόπιν εκδόθηκαν στη σειρά τους, στο 4ο cd με τις Καταβασίες σε ήχο βαρύ και πλάγιο του τετάρτου.

Σημειώνει ο Μανόλης Χατζηγιακουμής για τις Καταβασίες του Σταυρού: «Το μέλος σ’ αυτές, ομόλογο απόλυτα και πάλι προς την ιδέα του ποιητικού κειμένου, είναι το ίδιο εκφραστικό και πλούσιο, περισσότερο ωστόσο εμβατηριακό και μεσόφωνο. Επίσης, η ερμηνεία, εμφαντική και εύφωνη, κυριαρχείται και εδώ από την αυτεπίγνωση και την άνεση της λειτουργικής εμπειρίας και πράξης. Και επιπλέον, ηχεί με λαμπρό και διαυγές ηχόχρωμα, με εύρος, με αρχοντική και επιβλητική διατύπωση, ακόμη με λιτά και, ταυτόχρονα, πλουσιότυπα μελίσματα. Ένα όντως εξαιρετικό μέλος σε μια, κατά συγκυρίαν, εξαιρετική εκτέλεση.» 

Να σημειώσουμε εδώ ότι τις Καταβασίες «Σταυρόν χαράξας» τις έψαλε ο μακαριστός Πατρών Νικόδημος στο αργό μέλος του Πέτρου – και μάλιστα απέξω, δηλ. χωρίς μουσικό κείμενο – ήδη από την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (6 Αυγούστου) στον πανηγυρίζοντα την ημέρα αυτή Ι. Ναό Παντοκράτορος Πατρών.
Π.Α.Α.

Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΠΟΥ ΔΕΙΝΟΠΑΘΕΙ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΡΚΟΛΗ

Ο Καβάφης του Στέφανου Κορκολή ΔΕΝ τραγουδιέται υπέροχα 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Γράφτηκε πως «ο Καβάφης του Στέφανου Κορκολή τραγουδιέται υπέροχα!», με αφορμή το διπλό άλμπουμ / βιβλίο «Θάθελα αυτήν την μνήμη να την πω», του Στέφανου Κορκολή, που κυκλοφορεί από την Panik Oxygen, με ερμηνεύτρια τη Σοφία Μανουσάκη. 

Το έργο αυτό, δηλαδή η μελοποιημένη από τον Στέφανο Κορκολή Καβαφική ποίηση, παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2017 στην ‘Όπερα του Καΐρου και στην Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, στα πλαίσια των "Καβαφείων 2017" και στις 23 Απριλίου 2018 παρουσιάστηκε στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ, όπου ο Στέφανος Κορκολής συνέπραξε με την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ. Πάντα «με μεγάλη επιτυχία»! Τώρα θα παρουσιαστεί στο Κηποθέατρο Παπάγου, την Δευτέρα 17 Σεπτεμβρίου, και όπως αναφέρεται στο σχετικό δελτίο τύπου «η Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ συμπράττει [για δεύτερη φορά] με τον Στέφανο Κορκολή». 

Για όσους δεν το γνωρίζουν ο Καβάφης είναι ο πλέον πολυμελοποιημένος ποιητής! Εκατοντάδες συνθέτες, έλληνες κυρίως αλλά και ξένοι, καταπιάστηκαν με την μελοποίησή του και τα τελευταία χρόνια όλο και πληθαίνουν οι σχετικές απόπειρες. 

Αξίζει να σημειωθεί πως ο μεγάλος Δημήτρης Μητρόπουλος, είναι ο πρώτος Έλληνας συνθέτης που μελοποίησε Καβάφη. Πρόκειται για το έργο"14 Invenzioni" πάνω σε ποίηση Καβάφη, για φωνή και πιάνο (1925). 

Προλογίζοντας το έργο του σε ρεσιτάλ που δόθηκε το 1932, σημείωνε: "Κάθε ποίημα από αυτά έχει ως βάση ένα διαφορετικό αρχιτεκτονικό σχέδιο, όπου η φωνή η απαγγέλλουσα το ποίημα αποτελεί ένα μόριο του σχεδίου. Δεν πρόκειται περί τραγουδιού, αλλά ούτε και περί μιας ξερής απαγγελίας με υπόκρουση. Ούτε να τα τραγουδάει κανείς πρέπει, ούτε πάλι να τα απαγγέλλει, μα κάτι ανάμεσα στα δύο. Ίσως μια απαγγελία stylisée, σε ορισμένους ήχους και ρυθμούς που διαγράφει αυστηρά το μουσικό αρχιτεκτονικό σχέδιο". 

Ο Μητρόπουλος συνέθεσε σε τρόπο μουσικά πρωτοποριακό για την εποχή, προφητεύοντας την άποψη που αργότερα διατυπώθηκε από τους φιλόλογους μελετητές, ότι ο Καβάφης είναι ο πρόδρομος της μοντέρνας ποίησης, αφού σε επιστολή του προς τον Καβάφη (1926) έγραψε: «Η μουσική μου είναι τόσο σύγχρονη όσο και η ατμόσφαιρα η καινούργια που αναδίνουν τα τραγούδια σας». Η μοντέρνα αυτή μελοποίηση, σφράγισε – κατά πως φαίνεται – τις επόμενες σοβαρές εργασίες ελλήνων συνθετών πάνω στον Καβάφη. 

Οι μελοποιήσεις του μεγάλου Αλεξανδρινού από έλληνες λόγιους συνθέτες – ασχέτως της επιτυχίας τους – κινήθηκαν σε γραμμές λιτές, πολλάκις αφαιρετικές, ατονικές συχνά, πάντως όχι μελωδικές με την τρέχουσα αντίληψη, δύσκολες για έναν μη εξοικειωμένο ακροατή, αλλά μήπως είναι απλή η Καβαφική ποίηση; 

Έρχεται τώρα ο Στέφανος Κορκολής προτείνοντάς μας έναν Καβάφη που «να τραγουδιέται υπέροχα»! Ε, δε γίνεται. Ο Καβάφης από τη φύση του δεν μπορεί να γίνει υπόθεση των πολλών. Και όσοι το επιχείρησαν, δεν το κατάφεραν. Η προσπάθεια του Στέφανου Κορκολή είναι απολύτως εφήμερη, διότι είναι εύπεπτη, αλλά ο Καβάφης δεν είναι εύπεπτος. 

Μου κάνει, πάντως, εντύπωση πώς ένας μουσικός σαν τον Κορκολή, που δεν είναι τυχαίος, διολίσθησε σε εξαιρετικά αφελείς μελωδίες, σε ορχηστρικές μουσικές κατάλληλες για ασανσέρ, σε ενορχηστρώσεις τάχα ατμοσφαιρικές, μη κατανοώντας το βάθος της Καβαφικής ποίησης. Κι ας γράφτηκε πως ο Κορκολής «έχει βρει τους εσώτερους ρυθμούς της καβαφικής ποίησης». 

Μα πώς να μπει ο Κορκολής στους Καβαφικούς ρυθμούς, όταν ο ίδιος σε συνέντευξή του ομολόγησε πώς προέκυψε η μελοποίηση του Καβάφη: «…σε σύσκεψη με τη δισκογραφική που συνεργάζομαι, μου τέθηκε το ερώτημα: "Γιατί δεν μελοποιείς τον Καβάφη";». 

Η δουλειά του Κορκολή πάνω στον Καβάφη δεν μπορεί παρά να έχει ημερομηνία λήξης. Όπως είχε και του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Πρόκειται για ρηχές προσεγγίσεις, που έχουν σκοπό να φέρουν στανικώς τον Καβάφη στα χείλη του λαού, αλλά …άλαλα τα χείλη των ασεβών… 

Η Καβαφική ποίηση δεν είναι μαζική υπόθεση. Δεν μπορεί να είναι. Οι προσπάθειες των πολλών ελλήνων συνθετών που μελοποιούν Καβάφη με τρόπο «λόγιο», δεν αποσκοπούν στο να τραγουδηθεί ο Καβάφης, αλλά στο να αναμετρηθούν οι ίδιοι με το ανάστημα του μεγάλου Αλεξανδρινού. Εκλαμβάνουν, δηλ., την ποίησή του ως πρόκληση. 

Δεν είναι τυχαίο ότι ο κατ’ εξοχήν συνθέτης της μελοποιημένης ποίησης, ο Μίκης Θεοδωράκης, δεν καταπιάστηκε με τον Καβάφη, ώστε να τον «φέρει στον λαό». Ακόμα και η μελοποίηση του Θάνου Μικρούτσικου δεν κατάφερε να κάνει τον Καβάφη «δημοφιλή». 

Γράφτηκε πως «ο Στέφανος Κορκολής έβαλε ένα στοίχημα. Όχι απλώς να μελοποιήσει την ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη, αλλά να την κάνει τραγούδι. Να βάλει στα σπίτια του κόσμου μέσα από τις μελωδίες τα αριστουργήματα του Αλεξανδρινού ποιητή. Και το πέτυχε.» 

Κατά την προσωπική μου άποψη όχι απλώς απέτυχε, αλλά προσέβαλε και την Καβαφική ποίηση, δίνοντας στο κοινό την αίσθηση ενός «μελωδικού» και τραγουδιστικού Καβάφη, αγνοώντας την τραγικότητα, τον ερωτισμό, την ειρωνεία του… Αγνοώντας ότι κάθε ποίημα του Καβάφη είναι μία παρτιτούρα που έχει δυνατό εσωτερικό ρυθμό. 

Αλλά το θέμα δεν τελειώνει εδώ, καθώς ο Στέφανος Κορκολής παρουσίασε το καλοκαίρι «μία διαφορετική μουσική παράσταση» σύμφωνα με σχετικό δελτίο τύπου, το οποίο είναι λίαν κατατοπιστικό: «Ο Στέφανος Κορκολής, έχοντας και πάλι δίπλα του την «αέρινη» φωνή της Σοφίας Μανουσάκη, θα ταξιδέψει τους ακροατές στον μουσικό του κόσμο, μέσα από διαχρονικά δικά του τραγούδια που έχει αγαπήσει το κοινό («Δεν είσαι εδώ», «Θες», «Σβήσε το φεγγάρι», «Ο Άγγελος μου», «Στους πέντε ανέμους», «Σκόνη και θρύψαλα», «Σ’ έχω ερωτευτεί» και πολλά άλλα), αλλά και τραγούδια και μουσικές από το τελευταίο έργο του, όπου μελοποίησε ποιήματα του Αλεξανδρινού Κωνσταντίνου Καβάφη.» 

Με άλλα λόγια, για να προωθήσει τον «Καβάφη του», ο Στέφανος Κορκολής τον εντάσσει μέσα σ’ ένα πρόγραμμα ποτ –πουρί, όπου το «Σκόνη και θρύψαλα», για παράδειγμα, θα διαδέχεται η ποίηση του Καβάφη! 

Ας καταλάβει, επιτέλους, ο κ. Κορκολής ότι ο Καβάφης δεν είναι για διασκέδαση, όπως θέλει να τον λανσάρει. 

Δεν έχει καμία αναστολή ώστε να μην εντάξει τον Καβάφη σ’ ένα πρόγραμμα – αχταρμά; Όλα στο βωμό του μαμωνά και της δημοσιότητος; 

Κι αυτό το κάνει με τον Καβάφη του «ανεπαισθήτως»; 

Επιστρατεύει ορχήστρα, χορωδίες, σολίστ, προφανώς για να δικαιώσει τον Καβάφη, που έγραψε το «Θεατής Δυσαρεστημένος». 

Ο Καβάφης φαίνεται πως ήταν ο ίδιος εραστής της σύγχρονης περί μουσικής αντίληψης, όπου η μελωδία, την οποία (επι)διώκει ο κ. Κορκολής, μπορεί και να μην υπάρχει καθόλου γιατί οι φυσικοί, καθημερινοί ήχοι είναι αυτοί που πλέκουν την ωδή των οδών! 

Ιδού το Καβαφικόν «Ωδή και Eλεγεία των Oδών», από τα Αποκηρυγμένα: 

Το περιπάτημα του πρώτου διαβάτου• 

του πρώτου πωλητού η ζωηρά κραυγή• 

το άνοιγμα των πρώτων παραθύρων, 

της πρώτης θύρας — είναι ωδή, 

ην έχουν την πρωίαν αι οδοί. 

Τα βήματα του τελευταίου διαβάτου• 

του πωλητού του τελευταίου η κραυγή• 

το κλείσιμον θυρών και παραθύρων — 

είναι της ελεγείας η αυδή, 

ην έχουν την εσπέραν αι οδοί.

"ΣΗΜΕΡΟΝ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ..." ΣΤΟ ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΦΙΡΦΙΡΗ

Κάθε χρόνο την μεγάλη εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού ακούω τον αείμνηστο διακο - Διονύση Φιρφιρή στο δοξαστικό των αίνων της εορτής από τις περίφημες ηχογραφήσεις του Μανόλη Χατζηγιακουμή. 
Το μέλος περιλαμβάνεται στην σειρά Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής, και στις κατηγορίες Ανθολογίες (Ανθολογία πρώτη) και Δοξαστικά Ιακώβου Πρωτοψάλτου (Δοξαστικά Σεπτεμβρίου cdΙΙ). Το δοξαστικό "Σήμερον προέρχεται..." ανθολογεί ο Χατζηγιακουμής - λόγω ακριβώς της εξαιρετικής ερμηνείας του π. Διονυσίου - και στην Εκλογή των Δοξαστικών Ιακώβου Πρωτοψάλτου (2ο cd). 
Όλες οι προαναφερθείσες εκδόσεις είναι του Κέντρου Ερευνών και Εκδόσεων. 

Ευτυχώς ο Μανόλης Χατζηγιακουμής ηχογράφησε ολόκληρο το Δοξαστάριο του Ιακώβου Πρωτοψάλτου, το οποίο έψαλλε ο διακο - Διονύσης στις πανηγύρεις του Αγίου Όρους.
Για το συγκεκριμένο μέλος ο Χατζηγιακουμής σημειώνει:
"Το δοξαστικό του Iακώβου πρωτοψάλτου στην Ύψωση του Tιμίου Σταυρού "Σήμερον προέρχεται" ηχ πλ β’, ως κείμενο έχει ως εξής: Σήμερον προέρχεται ο Σταυρός του Κυρίου και πιστοί εισδέχονται αυτόν εκ πόθου και λαμβάνουσιν ιάματα ψυχής τε και σώματος και πάσης μαλακίας. Αυτόν ασπασώμεθα τη χαρά και τω φόβω· φόβω μεν διά την αμαρτίαν, ως ανάξιοι όντες, χαρά δε διά την σωτηρίαν, ην παρέχει τω κόσμω ο εν αυτώ προσπαγείς Χριστός ο Κύριος, ο έχων το μέγα έλεος. Μέλος από τα πιο χαρακτηριστικά του Δοξασταρίου του Ιακώβου, με ιδιαίτερα πλούσιο και ποικιλματικό ηχόχρωμα, στον κλασικό ήχο του πλαγίου δευτέρου. Στο Δοξαστικό αυτό η απαράμιλλη εκφραστική δύναμη του πατρός Διονυσίου βρίσκεται σε μια κορυφαία της στιγμή. Η μακρά λειτουργική χρήση του μέλους (το έψαλλε για πολλά χρόνια στην Ι. Μ. Ξηροποτάμου) έχει δώσει στην ερμηνεία ιεροπρέπεια και γνησιότητα μοναδική, ενώ αποτυπώνονται εξαίρετα σ’ αυτήν τα πνευματικά αισθήματα της ικεσίας, του δέους και, κυρίως, της ευφρόσυνης χαράς για τη λύτρωση και τη σωτηρία του κόσμου. Η εκφραστικότητα της ερμηνείας συμβαδίζει απόλυτα με τις έννοιες του κειμένου και τη μελική τους διατύπωση, καθώς η αρχική περιγραφική είσοδος και πρόοδος του μέλους κορυφώνεται έντονα, μέσα σε μια σπάνια ψυχική μέθεξη, στις έσχατες, και εξαιρετικά δυναμικές, μουσικές φράσεις (ειδικά στις υψίτονες “τη χαρά και τω φόβω” και “ήν παρέχει τω κόσμω”). Tο δοξαστικό αυτό, όπως ψάλλεται, δείχνει ανάγλυφα πόσο ανυπολόγιστης σημασίας γεγονός είναι η ηχογράφηση του Δοξασταρίου του Iακώβου που μας άφησε ο μακαριστός Γέροντας".

Η ΑΔΕΛΦΗ ΣΩΦΡΟΝΙΑ ΝΑ ΑΠΟΣΥΡΘΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΤΩΡΑ!

Η αδελφή Σωφρονία, από την Ι. Μονή Αγίας Τριάδος Ακράτας, με μήνυμα που μου έστειλε στο fb μου ζήτησε να αποσύρω την φωτογραφία του βιβλίου της - τοποθετημένο σε μία κούκλα - που είχα βάλει στην ανάρτησή μου Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΤΑΚΑΣ ΚΑΛΑ ΚΡΑΤΕΙ...

Επειδή δεν θέλω να λυπήσω την αδελφή, έκανα δεκτό το αίτημά της, αλλά! 

Θα συνιστούσα αδελφικώς στην αδελφή Σωφρονία να κλείσει το λογαριασμό της στο fb και να αποσυρθεί ολοκληρωτικά από το ίντερνετ, ώστε να αφοσιωθεί επιτέλους στο μοναχισμό της. 

Και επειδή αυτό δεν της το λένε οι ηγούμενοι του Αγίου Όρους που την εγκωμιάζουν, της το λέω εγώ που δεν την κολακεύω, διότι μάλλον δεν έχει καταλάβει ότι το έχει παρακάνει! 

Στο κελί σας, αδελφή. Εκεί είναι ο φυσικός σας χώρος. 

Η έκθεση στο διαδίκτυο βλάπτει σοβαρά την μοναχική υγεία. 

Π.Α.Α.

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΤΑΚΑΣ ΚΑΛΑ ΚΡΑΤΕΙ...

Π. Α. Ανδριόπουλος 

«Ο Θεός είναι άπαιχτος», «Ένας Θεός που έπαιζε κρυφτό», «Το τώρα του Θεού», "Τα ‘βαλα με το Θεό. Τον ρωτούσα πώς μπορεί και κοιμάται αυτές τις μέρες", «Ευχαριστώ Θεέ μου που δεν με άκουσες», είναι μερικοί μόνο – άκρως ενδεικτικοί – τίτλοι βιβλίων, ομιλιών και αναρτήσεων στο διαδίκτυο, διαφόρων μητροπολιτών, ιερέων, μοναχών, μοναζουσών. 

Τίτλοι και περιεχόμενο που ανήκουν στην «θεολογία της ατάκας». 

Προσπαθώντας να δώσουν στον κόσμο ένα «άλλο πρόσωπο» της Εκκλησίας, απ’ αυτό που ταυτίζεται με τον συντηρητισμό και την θρησκοληψία, οι συμπαθείς ιερωμένοι καταφεύγουν σε έναν χαμηλού επιπέδου «αποφατισμό», για να «ερμηνεύουν» την παρουσία ή την απουσία του Θεού στη ζωή του ανθρώπου. 

Αυτή η θεολογία της ατάκας έχει μεγάλη πέραση. 

Οι εκφραστές της απολαμβάνουν ευρείας αποδοχής, τα βιβλία τους πουλάνε σα ζεστό ψωμάκι, οι προσκλήσεις για ομιλίες και παρουσιάσεις των βιβλίων τους ανά την ελλαδική επικράτεια πέφτουν βροχή! 

Αυτή η θεολογία της ατάκας «ενσωματώνει» και την πολυπόθητη για τον σύγχρονο άνθρωπο «χαρά». Γι’ αυτό και οι θεράποντές της μιλούν με μεγάλη σιγουριά για την «εσωτερική» χαρά, για την «ενοχή της χαράς» και άλλα «χαρούμενα» πράγματα, στην προσπάθειά τους να τονώσουν το ακροατήριό τους, που νομίζει πως θα χαρεί κι αυτό κάποια στιγμή… 

Στην ίδια λογική της ατάκας και τα περί αγάπης: «αγάπη για πάντα», «μην πληγώνεσαι αν δεν σ’ αγαπούν, δε αξίζει» κ.ο.κ. 

Θα ακουστεί …σκληρό, αλλά όλη αυτή η ιστορία μας παραπέμπει στο λαϊκό άσμα 

Άκου απαίτηση που έχει ο Θεός 

να μη σε θέλω κι όμως να σε αγαπάω 

άκου απαίτηση που έχει ο Θεός 

όταν σε διώχνω πάλι εγώ να σε ζητάω 

Δυστυχώς, δε νομίζω ότι υπάρχει ελπίς. Η θεολογία της ατάκας, βασισμένη σ’ ένα φτηνό – έως ανόητο ψυχολογισμό – θα κερδίζει έδαφος, μιας και ο κόσμος πάντα θέλει «συνταγές», έστω και «αποφατικές». Και οι σεφ του είδους είναι πανταχού παρόντες – από την Εκκλησία μέχρι το διαδίκτυο – για να του τις δώσουν. Κι ας διατείνονται για το αντίθετο.

ΜΙΚΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΦΛΩΡΟ

Π.Α. Ανδριόπουλος

Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Φλώρος εκπροσωπεί την ...άλλη Ελλάδα. Αυτήν της οικουμενικότητας, της σοβαρότητας, της επιστημονικής εργασίας που μένει εις τον αιώνα. 

Ο Κ. Φλώρος είναι πολύ λίγο γνωστός στην Ελλάδα κι αυτό είναι ένα πρόβλημα της χώρας μας. Ακόμα δεν γνωρίζει τους Έλληνες που την τιμούν με το παραπάνω ανά την οικουμένη. 

Επιχειρούμε ένα ελάχιστο αφιέρωμα σε πτυχές μόνο του πολυσχιδούς έργου του. 

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στα 1930. Μετά από σπουδές νομικής στην Ελλάδα, σπούδασε στη Βιέννη μουσικολογία, ιστορία της τέχνης, φιλοσοφία και ψυχολογία. Διδακτορική διατριβή στα 1955. Διπλώματα σύνθεσης (Α. Uhl) και διεύθυνσης ορχήστρας (Η. Swarovsky, G. Kassowitz) στα 1953. Υφηγεσία στα 1961 στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, με τρίτομη εργασία για τα Κοντάκια της μεσοβυζαντινής περιόδου. Από το 1967 έως το 1995, Καθηγητής Μουσικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Στην αρχή της δεκαετίας του 1960 κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει πρώτος τις πιο παλιές βυζαντινές και σλαβικές σημειογραφίες. Συμμετοχή στα συμπόσια «Μουσικής Ερμηνευτικής» (από το 1990). Το 1998 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Φλώρου Η Ελληνική Παράδοση στις Μουσικές Γραφές του Μεσαίωνα, Εισαγωγή στη Νευματική Επιστήμη των εκδόσεων Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1998, σε μετάφραση Κώστα Κακαβελάκη, που έγινε υπό την επίβλεψη του συγγραφέα, αποτελεί αναμφισβήτητα σταθμό! Πρόκειται για το πρώτο βιβλίο του Κ. Φλώρου στα ελληνικά. Άλλωστε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του παραμένει ακόμα άγνωστο στο ελληνικό κοινό. 

Στο βιβλίο αυτό, ο Κ. Φλώρος επιχειρεί να καταδείξει με τρόπο επιστημονικό, μακρυά από θρησκευτικές ιδεοληψίες και εθνικιστικές κορώνες, την ιστορική πορεία των ελληνικών νευμάτων και πώς πάνω σ’ αυτά βασίστηκαν οι παλαιοσλαβικές σημειογραφίες, αλλά και ολόκληρο το γρηγοριανό μέλος. Το συμπέρασμα που προκύπτει από τις αποδείξεις που προσφέρει η συστηματική σύγκριση ανατολικών και δυτικών σημειογραφιών είναι ότι «η Ρώμη πήρε τη χορική της σημειογραφία, με ορισμένες αλλαγές, απευθείας από το Βυζάντιο».

Παραθέτουμε στη συνέχεια μια ιστορική - πλέον - εκπομπή του Κωνσταντίνου Κακαβελάκη, ο οποίος συνομιλεί με τον καθηγητή ιστορικής Μουσικολογίας του πανεπιστημίου του Αμβούργου Κωνσταντίνο Φλώρο για θέματα της μακρόχρονης έρευνας του πάνω στην συγκρισιολογία των νευματικών σημειογραφιών και τις αλληλεπιδράσεις τους, αλλά και για άλλα σημαντικά θέματα.

   

Ο μουσικολόγος Κωνσταντίνος Φλώρος, υπήρξε μεγάλος μαλεριστής και έγραψε πέντε τόμους για τον μεγάλο αυστριακό συνθέτη. Στις 7 Μαρτίου 2010, η Διεθνής Εταιρεία Γκούσταβ Μάλερ της Βιέννης (Internationale Gustav Mahler Gesellschaft) του απένειμε το Χρυσό Μετάλλιο Μάλερ ως αναγνώριση του έργου του.

Από τις εκδόσεις Νεφέλη κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά (2010) στα ελληνικά, το βιβλίο του Κωνσταντίνου Φλώρου με τίτλο Gustav Mahler, οραματιστής και δυνάστης, σε μετάφραση Ιωάννη Φούλια. 
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα "Ελευθεροτυπία" (που δεν υπάρχει πια) και τον Γιάννη Τριανταφύλλου ο Κωνσταντίνος Φλώρος μας λέει τα εξής ενδιαφέροντα:

Γιατί χαρακτηρίζετε τον Μάλερ οραματιστή και δυνάστη;
«Ο Μάλερ ζούσε κυρίως για τον εσωτερικό του κόσμο, για την τέχνη του, αλλά ταυτόχρονα, θεωρώντας την κάτι το ιερό και καταβάλλοντας μεγάλες προσπάθειες για ν' αγγίξει το τέλειο μέσα από αυτήν, γινόταν και δυνάστης. Ηταν πολύ αδιάλλακτος όταν ήταν αρχιμουσικός στο Αμβούργο ή αργότερα γενικός διευθυντής της Αυτοκρατορικής Οπερας της Βιέννης. Δεν έδειχνε την παραμικρή συγκατάβαση. Οποιος δεν ανταποκρινόταν στις απαιτήσεις του, έφευγε».

Μπορεί να θεωρηθεί ιδιοφυΐα της μουσικής;
«Από μικρό παιδί έπαιζε φυσαρμόνικα και πιάνο, ενώ άρχισε πολύ νωρίς να συνθέτει. Υπάρχει η εμφάνιση μιας μεγάλης ιδιοφυΐας αλλά συγχρόνως και μιας τεράστιας πειθαρχίας. Για να γράψει κανείς τέτοιες συμφωνίες και τραγούδια, απαιτείται συνεχής απασχόληση. Η τραγωδία του ήταν η εξής: ήθελε να γίνει συνθέτης αλλά δεν μπορούσε να ζήσει από την σύνθεση. Επρεπε λοιπόν να γίνει διευθυντής ορχήστρας, ξεκινώντας από τις μικρές πόλεις. Αργότερα, στη Βιέννη, ασχολούνταν με διοικητικά θέματα. Δυσφορούσε με όλα αυτά γιατί μπορούσε να συνθέσει μόνο κατά τους θερινούς μήνες όταν είχαν διακοπές τα θέατρα. Πήγαινε σε διάφορα σπίτια απομονωμένα, έχτιζε σπιτάκια μέσα στο δάσος για να μην τον ενοχλούν οι θόρυβοι και συγκεντρωνόταν στο έργο του. Το χειμώνα, το πρωί πριν πάει στην όπερα και το βράδυ όταν επέστρεφε, τελειοποιούσε τις παρτιτούρες του».

Η ερωτική του ζωή συνδέεται με την προσωπικότητά του και τη λατρεία του για τη μουσική;
«Ο Μάλερ ελκόταν από μορφωμένες, πνευματώδεις γυναίκες. Γνώρισε στο Αμβούργο την Αννα Φον Μίλντενμπουργκ και είχε μια ερωτική σχέση μαζί της, η οποία όμως χάλασε επειδή η Αννα θεωρούσε την εργασία του αντίζηλό της. Ανάλογα ισχύουν και για το γάμο του με την Αλμα, μια πολύ προικισμένη συνθέτρια. Της απαγόρευσε να συνθέτει, γιατί νόμιζε ότι δεν γίνεται να υπάρχουν σε μια οικογένεια δύο συνθέτες. Βέβαια, τότε ήταν το πατριαρχικό σύστημα και ίσχυαν πράγματα ακατανόητα για μας. Η Αλμα θεωρούσε τον εαυτό της παραμελημένο ενώ και σεξουαλικά δεν αισθανόταν ικανοποιημένη. Και άρχισε μια σχέση με τον αρχιτέκτονα Βάλτερ Γκρόπιους. Ο Μάλερ καταβαραθρώθηκε. Σ' αυτά τα βιώματά του οφείλουμε τη δεκάτη συμφωνία του, την οποία δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει αφού τον επόμενο χρόνο πέθανε. Το έτος 1907 είναι πολύ κρίσιμο στη ζωή του. Ηταν 47 ετών και το ένα κοριτσάκι του πέθανε ενώ ένας γιατρός τού διέγνωσε καρδιακή πάθηση. Ο Μάλερ ήταν σπόρτσμαν, έκανε αναβάσεις σε όρη, διέσχιζε μεγάλες αποστάσεις με το ποδήλατο, οπότε πλέον άλλαξε η ζωή του. Παρ' όλα αυτά εξακολουθούσε να διευθύνει πολύ εντατικά ακόμη και στην Αμερική, στη Μετροπόλιταν Οπερα, στο Κάρνεγκι Χολ. Πέθανε το 1911, πριν συμπληρώσει το 51ο έτος της ηλικίας του».

Θα μπορούσε να θεωρηθεί επίκαιρος σήμερα; Θα μπορούσε να συνθέσει το σάουντρακ της εποχής μας;
«Η αναγέννηση του Μάλερ άρχισε το 1960, έπαιξε ρόλο και "Ο θάνατος στη Βενετία" του Βισκόντι, το βιβλίο του Αντόρνο και πολλά άλλα. Στην εποχή μας πολλοί ταυτίζονται με την προσωπικότητά του. Πρώτον, γιατί ήταν ουσιαστικά άπατρις. Είχε γεννηθεί στη Βοημία, ζούσε στην Αυστρία αλλά δεν θεωρούσε τον εαυτό του πολίτη κάποιας χώρας, επειδή ήταν Εβραίος. Σ' αυτό το θέμα της μετακινήσεως, του γκλομπαλισμού είχε ήδη εντρυφήσει. Πίστευε, μάλιστα, ότι ο καλλιτέχνης τις ώρες της έμπνευσής του γίνεται προφήτης. Πραγματικά, η έκτη του συμφωνία είναι ένα έργο που δείχνει την καταστροφή. Πολλοί λένε ότι διαισθάνθηκε και τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέσα στο έργο και στην ψυχή του υπάρχουν πολλές αντιφάσεις, επίσης χαρακτηριστικό στοιχείο της εποχής μας. Δεν υπάρχει σήμερα κανείς μεγάλος συνθέτης που να μην αναγνωρίζει τη σπουδαιότητα του Μάλερ, ενός πειραματιστή που αγωνιζόταν να φτάσει η μουσική του στον πολύ κόσμο».

Δύο σημαντικές επανεκδόσεις για τον Άγιο Ανδρέα παρουσιάζονται στη Στοά του Βιβλίου

Με τίτλο «Άγιος Ανδρέας: ο Πρωτόκλητος Απόστολος, σε δύο αναγνώσεις», οι εκδόσεις «Το Δόντι» διοργανώνουν την Παρασκευή 14 Σεπτεμβρίου, 8.00 μ.μ. στη Στοά του Βιβλίου (Πεσμαζόγλου 5 & Σταδίου, Αθήνα) την παρουσίαση δύο σημαντικών επανεκδόσεων που μόλις κυκλοφόρησαν.

Πρόκειται για το βιβλίο «Ο Απόστολος Ανδρέας» του σπουδαίου ιστορικού Στέφανου Θωμόπουλου, το οποίο εκδόθηκε το 1899, καθώς και το βιβλίο του υμνογράφου Ηλία Μπογδανόπουλου «Ιερά Ακολουθία εις την επανακομιδήν της Τιμίας Κάρας του Αποστόλου Ανδρέου». 

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν οι: 

- π. Νικόλαος Ιωαννίδης, αρχιμανδρίτης, ομ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

- Κώστας Μπογδανόπουλος, οδοντίατρος 

- Ανδρέας Τσιλίρας, εκδότης 

Ο Στέφανος Θωμόπουλος (1859-1939), μια μεγάλη μορφή της τοπικής ιστοριογραφίας της Αχαΐας εξέδωσε το βιβλίο για τον Άγιο Ανδρέα το 1899 «προς όφελος του εν Πάτραις ναού του Πρωτοκλήτου». Το βιβλίο αποτελεί μια πλήρη βιογραφία του Αποστόλου Ανδρέα, με έμφαση στη σχέση του με την Πάτρα. Σε μια πρώτη μορφή το κείμενο είχε διαβαστεί στην Πάτρα, στην «εν Πάτραις Σχολή του Λαού» στις 30 Νοεμβρίου 1896. Η επανέκδοση περιλαμβάνει ακριβή ανατύπωση της πρώτης έκδοσης, κυκλοφορεί σε επιμέλεια του Δημήτρη Τερζή και πρόλογο του Μητροπολίτη Πατρών κ. Χρυσοστόμου, με τη σημαντική υποστήριξη ιδιωτών χορηγών, ενώ τα καθαρά έσοδα από την κυκλοφορία του θα διατεθούν για κοινωφελείς σκοπούς. 

Ο Ηλίας Μπογδανόπουλος (1912-1978), δικηγόρος – Άρχων Υμνογράφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, αποτέλεσε μια ξεχωριστή προσωπικότητα στον χώρο της Εκκλησίας, τόσο για το υμνογραφικό του έργο, όσο και για τον σημαντικό ρόλο που έπαιξε στην επανακομιδή της Κάρας του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα το 1964. Η επανέκδοση της Ακολουθίας (πρώτη έκδοση: 1968) κυκλοφορεί με την άδεια και την επιμέλεια των απογόνων του υμνογράφου και εντάσσεται σε μια γενικότερη προσπάθεια ανάδειξης του έργου του Ηλ. Μπογδανόπουλου και αξιοποίησης του πλούσιου αρχείου του, στο πλαίσιο της οποίας το βιβλίο θα εκδοθεί και σε δίγλωσση έκδοση (ελληνικά – ρωσικά).

Ηλίας Μπογδανόπουλος 

Ο Μaurice Jaubert του Μάνου Χατζιδάκι

Π.Α. Ανδριόπουλος

"Οι Μύθοι μιας γυναίκας" Έργο 47 (1988) είναι ένας κύκλος τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και ένα της Αγαθής Δημητρούκα. Τραγουδά η Νάνα Μούσχουρη.
Πέρασαν κιόλας τριάντα χρόνια από τότε...
Είναι η συνεργασία του Χατζιδάκι με την μούσα των νεανικών του χρόνων Ν. Μούσχουρη, μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες! 

Απ' αυτόν τον κύκλο επιλέγουμε "Τα λόγια που περίμενα", που είναι εκ μέρους του Χατζιδάκι "Ένα τραγούδι για τον Μaurice Jaubert". 

Γράφει ο συνθέτης στο εσώφυλλο του δίσκου: 

"Το θέμα της εισαγωγής ανήκει στον Jaubert και είναι από την ταινία του Μαρσέλ Καρνέ Quai De Brumes. To βρήκα να ταιριάζει και στην ατμόσφαιρα των στίχων και στο αφιέρωμα που επιθυμούσα να πραγματοποιήσω για το συγγενή μου αυτόν συνθέτη".
Ο Χατζιδάκις θεωρούσε τον Jaubert "συγγενή" του συνθέτη, γιατί σε μια συνέντευξή του στην εκπομπή "Παρασκήνιο" στα 1979, εξομολογήθηκε τον θαυμασμό του για τον σπουδαίο αυτό γάλλο συνθέτη του Μεσοπολέμου, τις μουσικές του οποίου άκουγε από 13 ετών και μετά τις έπαιζε στο πιάνο. Άλλωστε ο Jaubert ανήκε στις μουσικές ακροάσεις της οδού Μάνου 3, στο Παγκράτι των νεανικών χρόνων του Χατζιδάκι, και στην νεανική του δισκοθήκη.

Στο γνωστό βιβλίο του "Ο καθρέφτης και το μαχαίρι", ο Χατζιδάκις συμπεριλαμβάνει και την φωτογραφία του αγαπημένου του συνθέτη, γράφοντας: 

"Ο Μωρίς Ζωμπέρ. Πολύ φίλος μου. Μου γνώρισε την Γαλλία και τον πατέρα μου. Δεν κατάλαβα γιατί παντρεύτηκε και γιατί πέθανε τόσο νέος, στις αρχές του πολέμου. Βέβαια η Γαλλία του δεν επιζεί. Μα μήπως επιζεί η δικιά μου Ελλάδα; Βλέποντας την άτυχη περίπτωσή του, φρόντισα ν' αποσυνδέσω τον εαυτό μου από την κάθε Ελλάδα και να ενωθώ μόνο με τα βιώσιμα στοιχεία της. Και σήμερα ακόμα συνηθίζει να τριγυρνά στην γειτονιά του Μπομπούρ, εκεί που ήταν κάποτε η λαϊκή αγορά. Και συναντιόμαστε κάθε φορά που πηγαίνω στο Παρίσι."

Ο Μωρίς Ζωμπέρ πέθανε σε ηλικία 40 ετών το 1940. Ο Χατζιδάκις ήταν 15 ετών. Δεν τον συνάντησε ποτέ. Μα τον έφερε πάντοτε μέσα του ως "μουσική ποιητική". Οι μουσικές του Μ. Ζωμπερ για τον γαλλικό κινηματογράφο, σημάδεψαν τον Χατζιδάκι ...ανεπανόρθωτα. 

Γι' αυτό ας ακούσουμε το τραγούδι - αφιέρωμα του Χατζιδάκι στον Μωρίς Ζωμπέρ της προσωπικής του μυθολογίας. 

ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΜΕΝΑ

Του χωρισμού θ' αρχίσω το τραγούδι 
σε κάβους ν' ακουστεί και σε νησιά. 
Τι κρίμα που δεν ήσουνα λουλούδι 
τι κρίμα που δεν ήμουνα δροσιά. 

Φωτιές ο ήλιος γύρω μας ανάβει 
και σπέρνει στον αφρό χρυσά φλουριά. 
Τι κρίμα που δεν ήσουνα καράβι 
τι κρίμα που δεν ήμουνα στεριά. 

Μου φώναξες δε σ' άπλωσα το χέρι 
σου φώναξα δεν έβγαλες μιλιά. 
Τι κρίμα που δεν ήσουν περιστέρι 
τι κρίμα που δεν ήμουνα φωλιά. 

Γλυκό ψωμί σου ζύμωνα 
για να ξεχνάς τις λύπες 
τα λόγια που περίμενα 
ποτέ δε μου τα είπες...

Η ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΠΛΑΝΑ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Επειδή για μένα το κάθε θέμα δεν το τελειώνει η αδηφάγος επικαιρότης, επανέρχομαι στην υπόθεση του μεταφραστή Γιώργου Μπλάνα, η περίπτωση του οποίου απασχόλησε τα ΜΜΕ τον περασμένο Απρίλιο, λόγω της ανάθεσης σ’ αυτόν τεσσάρων μεταφράσεων αρχαίας τραγωδίας και κωμωδίας στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. 

Ο καθηγητής Θεόδωρος Κ. Στεφανόπουλος, σε αποκαλυπτικό και τεκμηριωμένο κείμενό του, υποστήριξε πως ο Μπλάνας χρησιμοποιεί το αρχαίο κείμενο ως αφορμή, αν όχι ως πρόσχημα, και παράγεται ένα κείμενο ερήμην του πρωτοτύπου που στην πραγματικότητα μαρτυρεί την άγνοια της αρχαίας γλώσσας. Για τον καθηγητή Θ. Στεφανόπουλο το μεταφραστικό εγχείρημα Μπλάνα ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ, αλλά συνιστά ΦΕΝΑΚΗ.
Κάποιοι άλλοι είπαν, όμως, πως πρόκειται για μα «μια εναλλακτική, λιγότερο αυστηρή μετάφραση, που όμως λειτουργεί θεατρικά». Κι αυτή η «θεατρική λειτουργία» με «ποιητικές πινελιές» είναι που δίνει «άφεση αμαρτιών» στον Γ. Μπλάνα. 

Βέβαια, ξεκίνησε μια μεγάλη συζήτηση γύρω από το πώς μεταφράζουμε σήμερα τα αρχαία κείμενα και πόσο μας ενδιαφέρει η πιστότητα σε αυτά ή μια πιο ελεύθερη απόδοση, που μπορεί να είναι πιο ελκυστική για τους θεατές κυρίως. 

Το θέμα είναι διαχρονικό, αλλά επανέρχεται μετ’ επιτάσεως κατά καιρούς λόγω, ακριβώς, της συγκεκριμένης κάθε φορά νέας πραγματικότητας. 

Διάβασα στην «Καθημερινή» την κριτική της Ματίνας Καλτάκη για τον «Ορέστη» του ΚΘΒΕ, όπου γράφτηκαν τα εξής για την μετάφραση Μπλάνα: 

«Ο «Ορέστης» του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, που σκηνοθέτησε ο Γιάννης Αναστασάκης, ήταν μία πολύ καθαρή ανάγνωση του έργου που βασίστηκε στην πιστή και ταυτόχρονα ελεύθερη απόδοση του Γιώργου Μπλάνα. Πώς γίνεται αυτό; Οντας ο ίδιος ποιητής, ο Μπλάνας διαχειρίστηκε ποιητικά το πρωτότυπο, προσθέτοντας στίχους με τους οποίους εξηγεί, αναλύει και ερμηνεύει τους πρωτότυπους, παραμένοντας ταυτόχρονα –ποιητικώ τω τρόπω– πιστός στο πνεύμα του. Για παράδειγμα, οι 7 στίχοι με τους οποίους απαντά η Ηλέκτρα για πρώτη φορά στην Ελένη (81-87), γίνονται 17 από τον Μπλάνα. Κι όμως, νιώθεις να ρέει ο λόγος, χωρίς εσωτερικές αντιστάσεις, σαφής και ποιητικός την ίδια στιγμή, γραμμένος για να ακουστεί. Πράγματι «μιλήθηκε» θαυμάσια από τους ηθοποιούς που ήταν με ελάχιστες αντιρρήσεις εξαιρετικοί.» 

Οι απορίες είναι αυτόματες: Πόσο πιστή μπορεί να είναι μία μετάφραση που ταυτόχρονα είναι και «ελεύθερη απόδοση». Πώς μένει «πιστός» στο πνεύμα του πρωτοτύπου ο Μπλάνας, όταν «ποιητική αδεία» προσθέτει στίχους για να ερμηνεύσει και να αναλύσει τους πρωτότυπους. Είναι η μετάφραση ταυτόχρονα και ένα υπόμνημα; Και σ’ αυτή την διαδικασία δεν υπάρχει ίχνος αυθαιρεσίας, αλλά μόνο «ποιητικός τρόπος»; Κι ακόμα μπορεί να δικαιολογηθεί ο Μπλάνας όταν κάνει τους 7 στίχους, με τους οποίους απαντά η Ηλέκτρα για πρώτη φορά στην Ελένη (81-87), 17; Υπερδιπλασιάζει το πρωτότυπο κι αυτό το βαφτίζουμε «σαφή και ποιητικό» λόγο; 

Να, όμως, που η ίδια δημοσιογράφος - κριτικός, η Ματίνα Καλτάκη, έρχεται με νέα κριτική της να αποδομήσει τον «ελευθέριο» τρόπο του Μπλάνα. 

Η Ματίνα Καλτάκη θεωρεί υπεύθυνο τον Γ. Μπλάνα για την μη πρόσληψη από το κοινό των λυρικών μερών της τραγωδίας Ο «Αγαμέμνων», από την «Ορέστεια» του Αισχύλου, όπως τη σκηνοθέτησε ο Τσέζαρις Γκραουζίνις για το φετινό Φεστιβάλ Επιδαύρου. 

Γράφει η Ματίνα Καλτάκη, κάνοντας και την αυτοκριτική της, τρόπον τινα: 

«Κι αν για την παράσταση του «Ορέστη» (του ΚΘΒΕ) έγραψα ότι οι δραστικές επεμβάσεις του στο πρωτότυπο ήταν ποιητικώ τω τρόπω κοντά στο πνεύμα του έργου, εδώ η εντύπωση αλλάζει κάθετα. Ισως γιατί η υψηλής ποίησης τραγωδίες του Αισχύλου δεν έχουν τα «μεταμοντερνιστικά» χαρακτηριστικά των έργων του Ευριπίδη και δεν «σηκώνουν» αυθαίρετες προσθήκες, επεξηγήσεις και φλυαρίες. Είναι τουλάχιστον παράδοξο αυτό που διαπιστώνεις μελετώντας την απόδοσή του, που εκδόθηκε και κυκλοφορεί (εκδ. Γαβριηλίδη, 2018) μαζί με το αρχαίο κείμενο. Κοιτάς έναν στίχο στο αρχαίο, αναζητείς τη νεοελληνική απόδοσή του και διαπιστώνεις ότι... δεν υπάρχει σχέση! Και πώς να υπάρχει, όταν για τους 1.673 στίχους του πρωτοτύπου ο Μπλάνας χρειάστηκε 1.901 στίχους; Η σπουδαία απόδοση (με τον ίδιο ακριβώς αριθμό στίχων) του «Αγαμέμνονα» από τον Κώστα Γεωργουσόπουλο (Αισχύλου Ορέστεια, εκδ. Εστία, 1989) λειτουργεί σαν μέτρο για την αλαζονεία της μετάφρασης του Μπλάνα» 

Άρα η Ματίνα Καλτάκη όχι απλώς θεωρεί ότι εδώ ο Μπλάνας λειτούργησε με «αυθαίρετες προσθήκες» και «φλυαρίες», αλλά ότι η μετάφρασή του όζει «αλαζονείας»! Μας καταθέτει ότι, αντιπαραβάλλοντας το πρωτότυπο με τη νεοελληνική απόδοσή του, «διαπιστώνεις ότι… δεν υπάρχει σχέση!». 

Δεν θα σταθώ στις οικονομικές παραμέτρους του θέματος, ότι δηλ. ο Γ. Μπλάνας πληρώνεται πολύ ακριβά για να συντηρεί την αλαζονεία του, αλλά θα επισημάνω, απλώς, ότι ο Γ. Μπλάνας απτόητος, ξανά προς τη δόξα τραβά. Τι κι αν αυθαιρετεί; Είναι πλέον ο αδιαφιλονίκητος «εθνικός» μας μεταφραστής.