Ο ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σαν σήμερα, 18 Ιανουαρίου, γεννήθηκε πριν 111 χρόνια και πέθανε, πριν 42 χρόνια, ο Βασίλης Τσιτσάνης. 
Για το φαινόμενο Τσιτσάνης έχουν γραφτεί πολλά. Εμείς εδώ εστιάζουμε στην σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με τον Τσιτσάνη, κρατάει από παλιά και είναι πολύ στενή.
Ίσως ο Χατζιδάκις είναι ο μόνος έλληνας συνθέτης της λεγόμενης "έντεχνης" μουσικής, που έκανε τον Τσιτσάνη τόσο δικό του, σε διαφορετικά έργα του και σε διαφορετικές συνθετικές περιόδους. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Στις 31 Ιανουαρίου 1949 ο Χατζιδάκις δίνει στο Θέατρο Τέχνης την περίφημη διάλεξή του για το ρεμπέτικο. Σ' αυτήν αναφέρεται εκτενώς σε τραγούδια του Τσιτσάνη. Ας τον ακούσουμε: 

"Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ΄ ένα φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ΄αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» - καθώς την ονόμαζε στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών. Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους καθώς κι άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με το ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι. 

Αργότερα ο ίδιος φίλος, στον ίδιο δρόμο, μου μιλούσε για κάτι καινούργιο. Μα τώρα ήταν καλοκαίρι και η άσφαλτος μύριζε. Το ίδιο σκοτάδι, μα η κάψα έλιωνε τις φωνές και τις έφτιαχνε μόνιμους ίσκιους στα σπίτια. Υπήρχε γύρω μας κάτι ρευστό. Μια καινούργια ρεμπέτικη κραυγή -καινούργια για μένα βέβαια- κυλούσε μ’ ένταση ανάμεσα στα στενά και βρώμικα πεζοδρόμια του Πειραιά και της Αθήνας. Ακούγαμε την πρώτη στροφή που έλεγε «Κουράστηκα για να σ΄ αποκτήσω αρχόντισσά μου μάγισσα τρανή». Κι ο φίλος μου εξηγούσε θίγοντας όλο τον ανικανοποίητο ερωτισμό που έπνιγε την ατμόσφαιρα. Ακόμα, προσπαθούσε να μου εξηγήσει το τραγικό στοιχείο του τραγουδιού που ερχόταν αντιμέτωπο σε μια εποχή που μόνο συνθήματα κυκλοφορούσαν τρέχοντας. Αργότερα πολύ, θά ΄βλεπα πόσην αλήθεια είχαν τα λόγια του, γιατί τότες ακόμη έπαιζα με τις πραγματικές αξίες ανυποψίαστος". 

Ο Χατζιδάκις εδώ αναφέρεται σε δύο προπολεμικά τραγούδια του Τσιτσάνη για να αποδώσει την ένταση του ρεμπέτικου που τότε τον σημάδεψε ανεξίτηλα: "Θα πάω εκεί στην Αραπιά" [Η μάγισσα της Αραπιάς], ένα χασάπικο που ο Τσιτσάνης ηχογράφησε το 1939, και "Αρχόντισσα", ένα χασάπικο αργό, μία από τις ωραιότερες λαϊκές καντάδες που γράφτηκαν ποτέ, που ερμήνευσε με μοναδικό τρόπο, το 1938, σε δίσκο Columbia, ο Στράτος Παγιουμτζής. 

Το "Θα πάω εκεί στην Αραπιά" ο Χατζιδάκις το ενέταξε αργότερα (1972) στο έργο του "Ο σκληρός Απρίλης του '45", που είναι διασκευή λαϊκών και ρεμπέτικων τραγουδιών του Μεσοπολέμου και της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου (για μικρή ορχήστρα με μπουζούκι, δύο κιθάρες, βιολί, μαντολίνο, άρπα, κοντραμπάσο και κρουστά)1. 

Την "Αρχόντισσα" ο Χατζιδάκις την ενέταξε στις "Έξι λαϊκές ζωγραφιές" (1949-50), δηλ. λίγο μετά την διάλεξή του για το ρεμπέτικο, στην οποία είπε γι' αυτό το τραγούδι: 

"Λίγο πριν απ΄ τον πόλεμο του ’40 ο Tσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά το «Αρχόντισσα μου μάγισσα τρανή- κουράστηκα για να σε αποκτήσω». Ήταν ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός -μπορώ να πω- πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου και μετά από εκατοντάδες χρόνια κοντά στο «Ματωμέvο Γάμο» του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ. Αυτό το τραγούδι ορθώθηκε για να αντιμετωπίσει μια τυραννισμένη και δύσκολη εποχή και στάθηκε η πρώτη δυνατή φωνή μιας γενιάς". 

Και συνεχίζοντας ο Χατζιδάκις αναφέρεται σ' ένα θρυλικό τραγούδι του Καλδάρα: 

"Πριν δυό χρόνια ο ίδιος ο Τσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά πάλι αυτούς τους στίχους «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι - το σκοτάδι είναι βαθύ - κι όμως ένα παλικάρι δεν μπορεί να κοιμηθεί», ο ερωτισμός προχωράει και θίγει ακέραια το ανικανοποίητο, δίδοντας μια τόσο λεπτή μα τόσο έντονη αίσθηση μιας βαριάς ατμόσφαιρας, λες και προμηνούσε ένα άγχος, μια καταιγίδα. Φέτος -ο Παπαϊωάννου αυτή τη φορά- μας δίνει ολάκερο αυτό το άγχος με μια δυνατή κραυγή πια- η μοναδική μες στα ρεμπέτικα, και γι΄ αυτό τόσο αληθινή με το «Άνοιξε – άνοιξε»2. Δεν ξέρω, αλλά σ΄ αυτά τα τρία τραγούδια υπάρχει ένας συνδετικός κρίκος που δίνει ξεκάθαρα και μοναδικά το τραγικό στην ερωτική μας περιοχή". 

Ο Χατζιδάκις μας λέει ότι ο Τσιτσάνης τραγουδούσε το "Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι" του Καλδάρα (θα μπορούσε να 'ναι και δικό του!), το οποίο επίσης συμπεριέλαβε στις "Εξι λαϊκές ζωγραφιές" για πιάνο.

Στην ιστορική διάλεξη για το ρεμπέτικο ο Χατζιδάκις είχε φέρει τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σωτηρία Μπέλλου για να παίξουν ζωντανά. Ανάμεσα στα τραγούδια ήταν και το "Μπαξέ τσιφλίκι" του Τσιτσάνη, το οποίο επίσης υπάρχει στις "Έξι λαϊκές ζωγραφιές", όπως και η "Συννεφιασμένη Κυριακή" που σημαίνει ότι από τις έξι οι τρεις είναι Τσιτσάνης! Να θυμίσουμε ότι οι "Εξι λαϊκές ζωγραφιές" ανέβηκαν ως μπαλέτο από το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου και έμειναν πραγματικά στην ιστορία του χορού της μεταπολεμικής Ελλάδας. 

Στα 1955-56 έχουμε μια συνάντηση κορυφής, θα λέγαμε, αφού ο Χατζιδάκις φώναξε τον Βασίλη Τσιτσάνη να παίξει μπουζούκι σε δύο αριστουργήματα του Ελληνικού κινηματογράφου, όπου ο Χατζιδάκις έγραψε τη μουσική: τη Στέλλα του Μιχάλη Κακογιάννη (1955) και τον Δράκο του Νίκου Κούνδουρου (1956). Από τη Στέλλα έχουμε ένα διαμάντι: τη Φαντασία για μπουζούκι και πιάνο, με τον Τσιτσάνη στο μπουζούκι και τον Χατζιδάκι στο πιάνο. Η σχετική ανέκδοτη ηχογράφηση, την οποία παραθέτουμε εδώ, περιλαμβάνεται για πρώτη φορά στον δίσκο Ο Ελληνικός κινηματογράφος και ο Μάνος Χατζιδάκις παρουσιάζουν (1985).

Στον Δράκο του Κούνδουρου έχουμε μία από τις ωραιότερες σκηνές που έχω δει ποτέ σε ελληνική ταινία, όταν ο Ντίνος Ηλιόπουλος προσπαθεί να ακολουθήσει τα βήματα αυτού του ζεϊμπέκικου του Χατζιδάκι, που παραθέτουμε εδώ, και το οποίο ακόμα δεν έχει κυκλοφορήσει σε δίσκο. Ο ρυθμός είναι βαρύς, όπως και η μοίρα του πρωταγωνιστή... Το τραγούδι Ο ήλιος έσβησε, με την συγκλονιστική Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, περιέχει κι αυτό το ζεϊμπέκικο με τον Τσιτσάνη στο μπουζούκι και τη μουσική του Χατζιδάκι να σκίζει τον αέρα!

 

Αργότερα, το 1961, ο Χατζιδάκις παρουσιάζει τις Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη, για μικρή ορχήστρα. Πρόκειται για επιλεγμένα ρεμπέτικα τραγούδια, ενορχηστρωμένα μ' ένα τρόπο που να εκφράζουν την τραγική ατμόσφαιρα του 1945. Εκεί ο Χατζιδάκις ανθολογεί από τον Τσιτσάνη τα τραγούδια: "Μπαξέ τσιφλίκι" (που το 'χει και στις "Έξι λαϊκές ζωγραφιές") - εδώ με τον τίτλο: "Περίπατος"-, "Χωρίσαμε ένα δειλινό" (που το ξαναβρίσκουμε στα "Λειτουργικά" για φωνή και πιάνο), "Πάλιωσε το σακάκι μου", με τον τίτλο "Ο παλιός δρόμος" και "Όταν συμβεί στα πέριξ", με τον τίτλο "Όταν ανάψουν οι φωτιές". Αυτό το τελευταίο το ξανασυναντάμε αργότερα στον δίσκο του Χατζιδάκι "Τα πέριξ".
Στον δίσκο Ο σκληρός Απρίλης του '45 - είναι πολύ ενδιαφέρον ότι ο Χατζιδάκις συνδέει τα ρεμπέτικα που επιλέγει και επεξεργάζεται ορχηστρικά με την απελευθέρωση - υπάρχουν τα τραγούδια του Τσιτσάνη: "Θα πάω εκεί στην Αραπιά", στο οποίο ήδη αναφερθήκαμε, "Πήρα τη στράτα κι έρχομαι", "Μάγκας βγήκε για σεργιάνι (Β. Τσιτσάνη - Απ. Καλδάρα) και "Το πικραμένο αγόρι" (Β. Τσιτσάνη - Πρόδρομου Τσαουσάκη), που το ξαναβρίσκουμε στα "Πέριξ".
Ο δίσκος Τα Πέριξ (1974) περιλαμβάνει ρεμπέτικα σε διασκευή και ενορχήστρωση του Χατζιδάκι με την πρωτοεμφανιζόμενη, τότε, τραγουδίστρια Βούλα Σαββίδη. Και εδώ ο Τσιτσάνης έχει την τιμητική του θέση. Κατ' αρχήν με το εμβληματικό τραγούδι "Όταν συμβεί στα πέριξ", που δανείζει και τον τίτλο στον δίσκο. Στη συνέχεια έχουμε τα εξής τραγούδια του Τσιτσάνη:"Ο μαχαλόμαγκας", "Το πικραμένο αγόρι" και το "Σε πήραν απ' τα χέρια μου" (Β. Τσιτσάνη - Γιάννη Κυριαζή).
Στα Λειτουργικά, τέλος, η ιέρεια Φλέρυ Νταντωνάκη, τραγουδάει μοναδικά το "Αντιλαλούνε τα βουνά" και το "Χωρίσαμε ένα δειλινό".

   

Πολλά ακόμα θα μπορούσαν να γραφούν γι' αυτή τη μακροχρόνια σχέση Χατζιδάκι - Τσιτσάνη.

Αρκούμαι σ' αυτά, επί του παρόντος, ελπίζοντας ότι σας έδωσα αρκετή τροφή για ακρόαση και μέθεξη. Το σίγουρο είναι πως τόσο τα τραγούδια του Τσιτσάνη, όσο και οι διασκευές του Χατζιδάκι σ'αυτά, παραμένουν ακριβή και άφθαρτη μουσική για όσους αντιστέκονται στην αθλιότητα των καιρών και έχουν αλήθεια μέσα τους.

Σημειώσεις:

1. Το τραγούδι αυτό του Τσιτσάνη ενέπνευσε και τον μεγάλο Νίκο Σκαλκώτα, ο οποίος χρησιμοποίησε το θέμα του στο β' μέρος του κοντσέρτου του για δύο βιολιά. Βλ. σχετικά ΕΔΩ. 

2. Το τραγούδι του Παπαϊωάννου "Άνοιξε, γιατί δεν αντέχω" το διασκεύασε ο Χατζιδάκις για φωνή και πιάνο και το έπαιξε ο ίδιος με την εξαίσια Φλέρυ Νταντωνάκη για τραγωδό, στα "Λειτουργικά" (1991). Αν λάβουμε υπ' όψιν ότι τα περισσότερα από τα κομμάτια αυτού του δίσκου ήταν πρόβες του συνθέτη με τη Φλέρυ στη Ν. Υόρκη του 1970, αντιλαμβανόμαστε πως το ρεμπέτικο ...κυνηγούσε τον Χατζιδάκι στην Αμερική!

Ο "ΑΝΤΩΝΗΣ" ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΕΛΛΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΚΑΙ Ο "ΚΥΡ ΑΝΤΩΝΗΣ" ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΕΛΙΝΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ένας από τους γνωστότερους και τους πλέον εμβληματικούς δίσκους του Μίκη Θεοδωράκη είναι το «Μαουτχάουζεν» σε στίχους του Ιάκωβου Καμπανέλλη. 

Το έργο του Μ. Θεοδωράκη, συγκεκριμένα, ονομάστηκε ''Η μπαλάντα του Μαουτχάουζεν'' (1966) και χωριζόταν σε τέσσερα τραγούδια, το περίφημο ''Άσμα Ασμάτων (Τι ωραία πού' ν' η αγάπη μου)'', τον ''Αντώνη'', τον ''Δραπέτη'' και το ''Όταν τελειώσει ο πόλεμος'', που η ερμηνεύτρια Μαρία Φαραντούρη τραγούδησε ως ''Άμα τελειώσει ο πόλεμος''. 

Στον δίσκο, το τραγούδι «ο Αντώνης» αναφέρεται σε πραγματικό και υπαρκτό πρόσωπο στο στρατόπεδο. 

Να πως το παρουσιάζει ο ίδιος ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, κρατούμενος και αυτός στο συγκεκριμένο στρατόπεδο, στο βιβλίο του «Μαουτχάουζεν»:

«Ήταν μετά το μεσημεριανό φαϊ. Οι Ες-Ες επικεφαλής των συνεργείων των τιμωρημένων είχανε ως εκείνη την ώρα «ξεκάνει» 17 Εβραίους και Ρώσους αιχμαλώτους πολέμου. Μόλις κάποιος παραπατούσε τον σέρνανε στα συρματοπλέγματα του φράχτη. Εκεί ο Ες-Ες τον έχωνε ανάμεσα στο φράχτη και τον πυροβολούσε. Ύστερα έγραφε σε ένα μπλοκ «Ο υπ’αριθ. 137.566 κρατούμενος, αποπειραθείς να δραπετεύσει, εξετελέσθη επι τόπου». Αυτή τη σημείωση την κρατούσε για την βραδυνή αναφορά. Έγραφε όμως άλλη μια και την καρφίτσωνε πάνω στον πεθαμένο «Μόνο η πειθαρχία οδηγεί εις την ελευθερία». Σ’ ένα ανέβασμα της σκάλας του λατομείου, ένας Εβραίος άρχισε να παραπατά. Ο Αντώνης του έκανε νόημα να πλησιάσει. Ο Εβραίος πλησίασε κι ο Αντώνης κράτησε το δικό του αγκωνάρι με το δεξιό και με τ’ αριστερό σήκωσε το αγκωνάρι του Εβραίου. Όμως αυτό έγινε στη μέση της σκάλας. Έμενε ακόμα πολύ ανέβασμα. Ο Ες-Ες τους είδε και τους χώρισε. Διέταξε τον Εβραίο να τρέξει. Αυτός ανέβηκε λίγα σκαλοπάτια, ύστερα άφησε την πέτρα να πέσει και γονάτισε στο σκαλί. Ο Ες-Ες πλησίασε και του είπε να ανοίξει το στόμα. Ο Εβραίος άνοιξε το στόμα. Ο Ες-Ες έβγαλε το περίστροφο, το έχωσε στο στόμα του Εβραίου και πυροβόλησε. Ύστερα γύρισε προς τον Αντώνη και στύλωσε τα μάτια επάνω του. Ο Αντώνης τον κύτταξε άφοβα. Ύστερα πλησίασε τον νεκρό, φορτώθηκε και το δεύτερο αγκωνάρι και συνέχισε να ανεβαίνει την σκάλα. Ο Ες-Ες πάγωσε. Δεν είπε τίποτε. Δεν έκανε τίποτε. 

Όταν όμως ξαναγύρισαν στο λατομείο για να ξαναφορτωθούν αγκωνάρια φώναξε τον Αντώνη να πάει κοντά. Άρχισε να βολτάρει σαν μανιακός ανάμεσα στις πέτρες και να ψάχνει. Βρήκε ένα αγκωνάρι διπλό από τ’άλλα, τό’δειξε στον Αντώνη και του είπε "Αυτό είναι το δικό σου". Ο Αντώνης κύτταξε το αγκωνάρι, ύστερα τον Ες-Ες, ύστερα τα σκόρπια αγκωνάρια γύρω του. Όλοι οι άλλοι κάνανε πως δεν βλέπανε, πως δεν ακούγανε. Στο Μαουτχάουζεν το ένας για όλους και όλοι για έναν, ήταν νόμος. Τρέμανε για το τι θα έβγαινε από τούτο το μπλέξιμο. Αυτός ο Έλληνας το πήγαινε φιρί-φιρί. Ο Ες-Ες είχε κιόλας βγάλει το περίστροφό του από τη θήκη, το 'τριβε νευρικά στο παντελόνι του και ετοιμάζονταν. Ο Αντώνης σταμάτησε μπροστά σ’ένα αγκωνάρι ακόμα πιο μεγάλο από εκείνο που του διάλεξε ο Ες-Ες. «Αυτό είναι το δικό μου», είπε και το φορτώθηκε. Σ’ όλους τους δρόμους που κάνανε ως το βράδυ, ώσπου σήμανε η ώρα για μέσα ο Αντώνης διάλεγε και φορτωνόταν τα πιο βαριά αγκωνάρια. Το ίδιο βράδυ το στρατόπεδο απ’άκρη σ’άκρη μίλαγε για τον Έλληνα τον Αντώνη. 

Τέτοια νέα αναταράζανε το Μαουτχάουζεν. Ήταν μια κρυφή διανομή ελευθερίας.» 

Οι στίχοι του τραγουδιού γράφτηκαν από τον Ιάκωβο Καμπανέλλη στα 1963. 

Εκεί στη σκάλα την πλατιά 

στη σκάλα των δακρύων 

στο Βίνερ Γκράμπεν το βαθύ 

το λατομείο των θρήνων 

Εβραίοι κι αντάρτες περπατούν 

Εβραίοι κι αντάρτες πέφτουν, 

βράχο στη ράχη κουβαλούν 

βράχο σταυρό θανάτου. 

Εκεί ο Αντώνης τη φωνή 

φωνή, φωνή ακούει 

ω καμαράντ, ω καμαράντ 

βόηθα ν΄ ανέβω τη σκάλα. 

Μα κει στη σκάλα την πλατιά 

και των δακρύων τη σκάλα 

τέτοια βοήθεια είναι βρισιά 

τέτοια σπλαχνιά είν’ κατάρα. 

Ο Εβραίος πέφτει στο σκαλί 

και κοκκινίζει η σκάλα 

κι εσύ λεβέντη μου έλα εδώ 

βράχο διπλό κουβάλα. 

Παίρνω διπλό, παίρνω τριπλό 

μένα με λένε Αντώνη 

κι αν είσαι άντρας, 

έλα εδώ στο μαρμαρένιο αλώνι. 

Να πούμε ότι ο ''Αντώνης'', το δεύτερο αυτό τραγούδι της ''Μπαλάντας του Μαουτχάουζεν'', έγινε το μουσικό θέμα για το θρυλικό κινηματογραφικό ''Ζ'' του Κώστα Γαβρά και του Βασίλη Βασιλικού. 

Να θυμηθούμε ότι το τραγούδι ακουγόταν ως ανεπίσημος εθνικός ύμνος του Χορασάν (Αφγανιστάν) το 1980 με τίτλο «Watan ishqe tu iftekharam» («Πατρίδα μου, η αγάπη μου για σένα είναι τιμή μου), ενάντια στο υποκινούμενο από την ΕΣΣΔ πραξικόπημα. Κι ακόμα, όταν το Νοέμβριο του 2001 το ΝΑΤΟ ανέλαβε τη διοίκηση του Αφγανιστάν, έπειτα από την ανατροπή των Ταλιμπάν, κατόπιν απόφασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο αφγανικός στρατός μπήκε στην Καμπούλ πάνω σε ανοιχτά στρατιωτικά φορτηγά, τραγουδώντας τον ''Αντώνη'' του Θεοδωράκη στη γλώσσα τους σα να επρόκειτο επίσης για τον δικό τους Εθνικό Ύμνο! Υπάρχει, μάλιστα, βίντεο όπου ο Αφγανός ερμηνευτής Abdel Wahab Madadi ερμηνεύει στην αφγανική τηλεόραση τον ''Αντώνη'' και οι αντιδράσεις κυρίως των νέων φανερώνουν τη δυναμική του τραγουδιού στη συγκεκριμένη ασιατική χώρα.

 

Αρκετά χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 2014, τη μάχη των Κούρδων μαχητών στο Κομπάνι,  το οποίο πολιορκούσαν ανελέητα οι τζιχαντιστές, εμψύχωνε και πάλι ο "Αντώνης" του Μίκη Θεοδωράκη. Το βίντεο, στο οποίο πρωταγωνιστούσαν γυναίκες μαχητές, ξεκινά με τον «Αντώνη», ενώ ακολουθεί το «Ποιος δεν μιλά για τη λαμπρή».

Ο ...ΑΓΙΟΣ "ΚΥΡ ΑΝΤΩΝΗΣ" ΤΗΣ ΜΕΛΙΝΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ 

Το τραγούδι Ο κυρ-Αντώνης σε στίχους και μουσική Μάνου Χατζιδάκι, τραγούδησε σε πρώτη εκτέλεση η Νάνα Μούσχουρη. Ήταν η συμμετοχή του συνθέτη στο Γ' Φεστιβάλ Τραγουδιού του Ε.Ι.Ρ τον Ιούλιο του 1961. Την ίδια χρονιά ηχογραφήθηκε Ο κυρ-Αντώνης, πάντα με τη Νάνα Μούσχουρη.

Το τραγούδι ερμήνευσαν την ίδια εποχή ο Στέλιος Καζαντζίδης με τη Μαρινέλλα, ο Πάνος Γαβαλάς με τη Ρία Κούρτη (λαϊκές εκδοχές του τραγουδιού), η Νινή Ζαχά, η Ζωή Κουρούκλη, η Βίκυ Λέανδρος και πολλοί νεώτεροι τραγουδιστές.

Ο ίδιος ο Χατζιδάκις επέλεξε τον Γιώργο Νταλάρα να τραγουδήσει τον Κυρ-Αντώνη στη Λαϊκή Αγορά του (σε ενορχήστρωση Νίκου Κυπουργού), ήτοι στον κύκλο των 30 τραγουδιών που επέλεξε να επανεκτελέσει το 1987 (μετά τη Ρωμαϊκή Αγορά). Αλλά τη μελωδία του Κυρ-Αντώνη συμπεριέλαβε ο Χατζιδάκις και στους λυρικούς Δεκαπέντε Εσπερινούς του (1964), δηλαδή την ορχηστρική εκδοχή 15 τραγουδιών του για πιάνο, άρπα, δύο κιθάρες και κοντραμπάσο.

Όμως η ονειρική ερμηνεία του ποιητικού αυτού πλάσματος του χατζιδακικού σύμπαντος, βρίσκεται στο πασίγνωστο, πλέον, φιλμάκι, στο οποίο η Μελίνα μετέφραζε στα γαλλικά τους στίχους του τραγουδιού, που έλεγε ο ίδιος ο συνθέτης, καθισμένη στα γόνατα του σχεδόν. Προέρχεται από ένα αφιέρωμα της γαλλικής τηλεόρασης στον Μάνο Χατζιδάκι και τη Μελίνα Μερκούρη, του 1960, τη χρονιά που οι δυο τους θριάμβευσαν στις Κάννες με το Ποτέ την Κυριακή του Ζυλ Ντασσέν.

Το τραγούδι από το βιντεάκι αυτό συμπεριελήφθη στο δίσκο ... Μελίνα του Μάνου (Σείριος 2004), μαζί με άλλα δύο ιστορικά βίντεο που, εκτός από τα τραγούδια, αναδεικνύουν την μοναδική, την αληθινά ερωτική σχέση Μελίνας και Μάνου.

Αυτό το βίντεο παραθέτουμε και στη συνέχεια, προς ρεμβασμόν ονειρικό, στην αυλή του κυρ- Αντώνη που μετρούσε τ' άστρα... Κι εμείς μαζί του...

Ο Κυρ Αντώνης πάει καιρός που ζούσε στην αυλή

μ'ένα κανάτι μ' ένα κρεβάτι και με κρασί πολύ

είχε δυο μάτια γαλανά κι αχτένιστα μαλλιά

κι ένα λουλούδι πάντα φορούσε στα ρούχα τα παλιά

Αχ κυρ Αντώνη πως σ' αγαπάμε

και μαζί σου τ' άστρα μετράμε

τις φωτιές για σένα πηδάμε

ώσπου να 'ρθει η βροχή.

Και τον καημό σου πάντα ξεχνάμε

σαν πουλιά μαζί τριγυρνάμε

σαν παιδιά μαζί σου γελάμε

σαν κάνεις προσευχή

Ο κυρ Αντώνης βιάζεται να πάει να κοιμηθεί

γιατί το βράδυ στα όνειρά του θέλει να θυμηθεί

ότι ποτέ δεν έζησε, μες στο όνειρό του ζει

μα η νύχτα φεύγει και λυπημένο τον βρίσκει η χαραυγή

Αχ κυρ Αντώνη πως σ' αγαπάμε

και μαζί σου τ'άστρα μετράμε

τις φωτιές για σένα πηδάμε

ώσπου να 'ρθει η βροχή.

Και τον καημό σου πάντα ξεχνάμε

σαν πουλιά μαζί τριγυρνάμε

σαν παιδιά με σένα γελάμε

σαν κάνεις προσευχή

Μα ένα βράδυ ο κυρ Αντώνης στρώνει να κοιμηθεί

κι εμείς ξυπνάμε τον καρτεράμε στην πόρτα να φανεί

Μα ο κυρ Αντώνης δεν θα βγεί ποτέ του στην αυλή

αφού για πάντα μες στο όνειρό του θέλησε πια να ζει.

Ο ΘΩΜΑΣ ΤΑΜΒΑΚΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΙΑΝΙΣΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΤΗ ΚΥΠΡΙΑΝΟ ΚΑΤΣΑΡΗ

Ομιλία του μουσικογράφου, ερευνητή και δημιουργού του Αρχείου Ελλήνων Μουσουργών, Θωμά Ταμβάκου, στην εκδήλωση για την παρουσίαση του δισκογραφήματος 4 δίσκων ακτίνας "Cyprien Katsaris and Nikolaos Samaltanos present Greek Rarities from the 19th and 20th Centuries" της Melism Records, στην Αίθουσα "Γ. Μαρίνος" της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης "Λίλιαν Βουδούρη" στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (15 Ιανουαρίου 2026). 

Καλησπέρα σας και καλή χρονιά, με υγεία. 

Είναι μεγάλη η χαρά μου και η τιμή να συμμετάσχω στην παρουσίαση τού τετραπλού δισκογραφήματος τού Κυπριανού Κατσαρή με έργα Ελλήνων και Κυπρίων συνθετών, αρκετά από τα οποία εμφανίζονται για πρώτη φορά στη δισκογραφία. Κορυφαίοι μουσουργοί μας, οκτώ τεθνεώτες και ένας εν ζωή, αναδεικνύονται στο έπακρον, με την απίστευτη ερμηνευτική δεινότητα τού Κατσαρή ως ερμηνευτή. Το τετραπλό δισκογράφημα έρχεται ως συνέχεια τού προηγηθέντος από το 2022, με έργα Γιάννη Κωνσταντινίδη, Δημήτρη Λεβίδη και Γιάννη Ανδρέου Παπαϊωάννου, επίσης με τον ίδιο ως ερμηνευτή. Και τα δύο δισκογραφήματα εκδόθηκαν στη Γαλλία από τη δισκογραφική εταιρεία MELISM τού πιανίστα Νίκου Σαμαλτάνου ο οποίος -με πολύ μεράκι- φροντίζει για την αρτιότητα της παραγωγής, καθιστώντας τα ως δισκογραφήματα αναφοράς για την λόγια μουσική. Εξάρω επίσης την ουσιαστική συνδρομή τού Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Ελλήνων Μουσικών «ΑΠΟΛΛΩΝ».

Στο σύνολό της η δισκογραφία του, με δίσκους επαφής, ακτίνας και κασέτες εμπορίου, υπερβαίνει τις εκατόν εξήντα εκδόσεις και επανεκδόσεις από δεκαεπτά δισκογραφικές εταιρείες της Ευρώπης, της Αμερικής και της Ασίας, κυρίως της Ιαπωνίας. Απουσιάζει δυστυχώς η Ελλάδα αλλά και η προγονική του πατρίδα, η Κύπρος. Σημαντικό μέρος της δισκογραφίας, με σαράντα περίπου εκδόσεις, κυκλοφόρησε από τη δική του δισκογραφική εταιρεία την PIANO 21, την οποία ίδρυσε τον Ιανουάριο τού 2001, με κύριο υλικό τις ηχογραφήσεις συναυλιών από προηγούμενες δεκαετίες. Η δυνατότητα της οπτικοακουστικής καταγραφής αποτελεί αδιάψευστο τεκμήριο σύγκρισης των κορυφαίων καλλιτεχνών όλου του κόσμου. Αυτή η οπτικοακουστική καταγραφή με τις εκατόν εξήντα δισκογραφικές εκδόσεις και επανεκδόσεις που προανέφερα, μαρτυρεί με τον καλύτερο τρόπο την ερμηνευτική δεινότητα τού Κατσαρή, χάρη στην οποία κατατάσσεται μεταξύ των διαχρονικών και διάσημων θρύλων του πιάνου.

Ο Κυπριανός Κατσαρής, με τα αμέτρητα εγκωμιαστικά σχόλια από δεκάδες εγνωσμένης αξίας μουσικοκριτικούς, όπως το σχόλιο του μουσικοκριτικού Jeremy Nicholas στο Gramophone στη διαφάνεια, για τις εμφανίσεις του ως σολίστ πιάνου και τα θαυμάσια δισκογραφήματά του, είναι σημείο αναφοράς για τον οικουμενικό μουσικό πολιτισμό τού σύγχρονου ελληνισμού, μαζί με τον Λεωνίδα Καβάκο και τον Θόδωρο Κουρεντζή. Είναι γνωστός στο φιλόμουσο κοινό για τον εκλεπτυσμένο ήχο του, την εκφραστικότητά του και την σχεδόν αβίαστη αυτοκυριαρχία στην τεχνική του. Να μου επιτρέψετε να σας αναφέρω επίσης, ένα ακόμη εγκωμιαστικό σχόλιο τού Harold C. Schonberg, κριτικού μουσικής των New York Times: «Είναι μια ισχυρή προσωπικότητα με αστραφτερά δάκτυλα... Έχει ένα έντονο μουσικό προφίλ, που τον τοποθετεί σε μια κατηγορία κατά πολύ ανώτερη από αυτή των συμβατικών ερμηνευτών της διεθνούς σχολής τού σύγχρονου πιάνου». 

Γεννήθηκε στη Μασσαλία στις 5 Μαΐου τού 1951 από Κύπριους γονείς, με ένα μοναδικό ταλέντο, όσον αφορά την τέχνη της μουσικής, το οποίο εξέλιξε στον ύψιστο βαθμό, σε παγκόσμιο επίπεδο, έχοντας ως υπόβαθρο το άριστο επίπεδο πιανιστικών σπουδών και μουσικής δωματίου στο Ωδείο του Παρισιού. Αυτό το επίπεδο τού έδωσε τη δυνατότητα ν’ αποσπάσει αρκετά διεθνή βραβεία, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας τού 1960. 

Τον χαρακτηρίζουν τα ακόλουθα πέντε στοιχεία: 

Πρώτο στοιχείο: η ασύλληπτη δεξιοτεχνία που τού επιτρέπει να εκτελεί τα δυσκολότερα έργα τού πιανιστικού ρεπερτορίου. 

Δεύτερο στοιχείο: η απαράμιλλη πνευματική συγκέντρωση και φυσική αντοχή με τις οποίες αποδίδει τα μουσικά κείμενα, σε εξαιρετικά απαιτητικές μουσικές μορφές. 

Τρίτο στοιχείο: η μοναδική προσέγγισή του στο ύφος της κάθε περιόδου και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τού κάθε κορυφαίου μουσουργού. 

Τέταρτο στοιχείο: η πρωτότυπη προσέγγισή του σε κρυφές εσωτερικές φωνές των γνωστών αριστουργημάτων της πιανιστικής εργογραφίας η οποία συνδέει το όνομά του με άγνωστες, έως τις μέρες μας, πτυχές της ερμηνευτικής αναδημιουργίας τους. 

Πέμπτο στοιχείο: η πολύπλευρη ηχοχρωματική του απόδοση και η ανακάλυψη νέων ηχητικών δυνατοτήτων τού πιάνου. 

Εκτός από πολυβραβευμένος, ασύγκριτος βιρτουόζος, εργασιομανής, φανατικός τού πιάνου, με ασκημένη περιέργεια στην ανακάλυψη άγνωστων έργων, ξένων και στα τελευταία χρόνια Ελλήνων και Κυπρίων συνθετών, είναι επίσης σπουδαίος μουσικός δημιουργός, διασκευαστής και αυτοσχεδιαστής. Είναι εξίσου σημαντική πλευρά της καλλιτεχνικής προσωπικότητάς του. Πλευρά για την οποία δεν γίνεται αναφορά στον ίδιο βαθμό, όπως γίνεται για τις σολιστικές ερμηνείες του σε έργα για πιάνο άλλων συνθετών. Το γεγονός αυτό ουδόλως μειώνει την ποιότητα της συνθετικής παραγωγής του, αφού σε αυτήν αποτυπώνονται όλες οι προαναφερόμενες δεξιότητες. Ένα μέρος αυτής της πολύ ενδιαφέρουσας καλλιτεχνικής πλευράς και προσφοράς του, αν και περιορισμένης ποσοτικά, είναι αποτυπωμένη σε δισκογραφήματα επαφής και ακτίνας. Επίσης, έχει παρουσιασθεί σε συναυλίες και εκδοθεί από ευρωπαϊκούς μουσικούς οίκους. Αν και το συνθετικό του έργο είναι ποιοτικά λίαν αξιόλογο, είχε αποφασίσει, από την αρχή της σταδιοδρομίας του, ν’ ασχοληθεί περισσότερο με την ερμηνεία έργων για πιάνο άλλων συνθετών, προκειμένου να έχει περισσότερο χρόνο στη διάθεσή του για να προετοιμάσει τα απαιτητικά προγράμματα των συναυλιών, δίνοντας έτσι μικρότερο βάρος στη σύνθεση. Ως συνθέτης είναι αυτοδίδακτος. Άρχισε να συνθέτει από το 1971 και κατά τη διάρκεια των μουσικών σπουδών του. Έως τις μέρες μας το συνθετικό του έργο προσμετρά είκοσι περίπου δικές του συνθέσεις, δέκα αυτοσχεδιασμούς και σαράντα διασκευές σε έργα γνωστών και άγνωστων συνθετών. Όλα αυτά τα έργα είναι για πιάνο και μόνο. 

Από τις προσωπικές του συνθέσεις, μόνο οι μισές έχουν αποτυπωθεί σε παρτιτούρα και λιγότερες έχουν εκδοθεί από μουσικούς οίκους. Οι πέντε από αυτές έχουν δισκογραφηθεί, όπως η Κυπριακή ραψωδία, έργο τού 1978 για το οποίο δεν υπάρχει παρτιτούρα. To πρώτο έργο της εργογραφίας του είναι το Τραγούδι αρ. 1, έργο τού 1971. Συνέθεσε συνολικά είκοσι πέντε έργα με τον ίδιο τίτλο και έως το 2014. Το Ποίημα του Φοίνικα, έργο τού 1977, ήταν το πρώτο που ερμήνευσε σε συναυλίες του στο Παρίσι και την Αμερική. Μετά την Κυπριακή Ραψωδία ακολούθησαν, για τη δεκαετία τού 1980, η Φαντασία στο πασίγνωστο Happy Birthday, οι Παραλλαγές στον Ύμνο της Βαυαρίας, το γνωστό ίσως και αρκετές φορές δισκογραφημένο In Memoriam Mozart, η τριπλή Φαντασία πάνω στον εθνικό ύμνο της Γερμανίας, η Μασσαλιώτιδα (ο εθνικός ύμνος της Γαλλίας) και η Ωδή στη χαρά από το τέταρτο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας τού Beethoven και τέλος η Φαντασία πάνω στο πασίγνωστο χριστουγεννιάτικο τραγούδι Άγια νύχτα τού Grouber. 

Στη δεκαετία τού 1990 συνέθεσε το κορυφαίο του ίσως έργο, τη Mozartiana, με διάρκεια 12’ που επίσης έχει δισκογραφηθεί. Το κύριο θέμα τού έργου προέρχεται από το αργό μέρος τού Κοντσέρτου για πιάνο, με αριθμό 21, Κ. 467 τού Mozart. Εξάλλου με τον Mozart ο Κατσαρής ασχολήθηκε διεξοδικά, ως συνθέτης, διασκευαστής και ερμηνευτής. Το 1991 ολοκλήρωσε το Άλμπουμ για τη νεότητα το οποίο περιέχει δεκαπέντε συνθέσεις του, με αναφορές στον Mozart, τον Chopin με τη Chopiniana, τον Ραχμάνηνοβ με το Goodbye Mr. Rachmaninov και με αναφορές επίσης, σε διάφορες μελωδίες από την Ιαπωνία, σε χριστουγεννιάτικες κλπ. Στην ίδια δεκαετία περάτωσε την Πολυσπουδή η οποία βασίζεται σε Σπουδές για πιάνο τού Chopin. Το 2007 συνέθεσε ακόμη ένα σπουδαίο έργο, τη Μεγάλη φαντασία βασισμένη στο μπαλέτο Ζορμπάς ο Έλληνας τού Μίκη Θεοδωράκη με τον οποίο ο Κατσαρής είχε στενή σχέση και άριστη συνεργασία αφού ερμήνευσε συνθέσεις του για πιάνο. 

Στα πρόσφατα έργα του ανήκουν τα αφιερωματικά Για την Άννα, Για την Κλάρα και το Αντάτζιο για τη Ζαχαρούλα. Η εργογραφία του ως συνθέτη ολοκληρώνεται με το Μελαγχολικό βάλς και κυρίως με τη ογδοντάλεπτη μουσική, με είκοσι τρία μέρη, για το οικολογικό ντοκυμαντέρ Ελπίδα για τον ιδανικό ωκεανό. Βασίζεται στο βιβλίο «Ο έκνομος ωκεανός» τού Ian Urbina, βραβευμένου δημοσιογράφου των New York Times. Το βιβλίο αναφέρεται στη μόλυνση των ωκεανών και τις παράνομες δραστηριότητες τού ανθρώπου που συντελούν στην καταστροφή της θαλάσσιας ζωής και των ωκεάνιων συστημάτων. Από το 2021 η μουσική για το ντοκυμαντέρ έχει αναρτηθεί σε όλες σχεδόν τις πλατφόρμες τού διαδικτύου.

Η απόδοση ύφους άλλου συνθέτη σε έργα όπως η Mozartiana, η Chopiniana, το Goodbye, Mr. Rachmaninov και το In Memoriam Mozart, που προανέφερα, καταδεικνύει τον βαθμό αφομοίωσης της κάθε ξεχωριστής τεχνοτροπίας από τον Κατσαρή, με στοιχεία της προσωπικής λεπτεπίλεπτης αισθητικής του. Με αυτόν τον τρόπο, συνέθεσε έργα, στα οποία ο ακροατής απολαμβάνει μία χαρακτηριστική ανάμνηση από το προσωπικό ιδίωμα τού κάθε μοναδικού συνθέτη, φιλτραρισμένη από μία επίσης, μοναδική καλλιτεχνική προσέγγιση που φέρει αποκλειστικά την υπογραφή τού Κατσαρή. Η χρήση αυτούσιων δανεισμένων θεμάτων από έργα άλλων συνθετών είναι συνυφασμένη με ιδιαίτερη πολυφωνική υφή και πλούσια ηχοχρωματική παλέτα. Έτσι το τελικό άκουσμα καθίσταται μοναδικό και μνημειώδες. Οι συνθέσεις του έχουν μία ιδιαίτερη παιδαγωγική αξία επίσης. Αναπτύσσουν όλα αυτά τα παρελθοντικά ιδιώματα και εκτός των δεδομένων της εποχής τους. Επί π.χ. αποδίδεται ύφος Mozart σε τονικότητες που ο Mozart δεν τις χρησιμοποιούσε και σε τονικές περιοχές του πιάνου που εκείνη την εποχή δεν υφίσταντο. Για την ερμηνεία τους ο Κατσαρής αναπτύσσει τεχνικές που δεν θα μπορούσε να φανταστεί ο ερμηνευτής εκείνης της εποχής.

Αντίστοιχο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση της μορφής τού θέματος με παραλλαγές. Εδώ ο Κατσαρής συνδυάζει την ευχέρειά του στην απόδοση τού ύφους κορυφαίων μουσουργών με την χαρακτηριστική άνεσή του στον αυτοσχεδιασμό, όπως στις Παραλλαγές στο Happy Birthday. Τέλος, η συνθετική του δεινότητα, αναδεικνύεται μέσω της πολυσχιδούς χρήσης των διαφόρων μορφών της λόγιας δυτικής μουσικής (σονάτα, διάφοροι χοροί, χαρακτηριστικά κομμάτια της ρομαντικής περιόδου κ.ά.) σε όλες τις εκφάνσεις των κατά καιρούς ανεπτυγμένων αρμονικών συστημάτων της ευρωπαϊκής μουσικής (τονικών, τροπικών, ιμπρεσιονισμού, Jazz κ.ά.). Αρκετοί από τους πιανιστικούς αυτοσχεδιασμούς του είναι τελείως αυθόρμητοι, με ρομαντικό ύφος. Παρουσιάσθηκαν σε συναυλίες και ευτυχώς ηχογραφήθηκαν. Όπως ο θαυμάσιος αυτοσχεδιασμός πάνω στο κινητικό γλυπτό «Καρδιακός παλμός» τού Yaacov Agam, Ισραηλινού ζωγράφου και σημαντικού εκπροσώπου της οπτικοκινητικής τέχνης. Οι άλλοι αυτοσχεδιασμοί βασίζονται σε μουσικά θέματα τού Τσαηκόβσκη, τού Bellini, τού Wagner, τού Brahms, σε μουσικές για τον κινηματογράφο και σε κορεάτικα τραγούδια. Πολύ σημαντική επίσης, είναι η ενασχόλησή του ως διασκευαστής έργων άλλων συνθετών. Τομέας στον οποίο διαπρέπει, ήδη από τη δεκαετία του 1970, ακολουθώντας κατά κάποιο τρόπο τα χνάρια τού Liszt. Ασχολήθηκε με τα έργα γνωστών συνθετών όπως ο Bach, ο Handel, ο Mozart, ο Beethoven, ο Schubert, ο Brahms, ο Liszt, ο Dvorak, ο Sibelius, ο Χατσατουριάν αλλά και λιγότερο γνωστών όπως ο Addinsel, ο Μπόρτκιεβιτζ, ο Delfino και ο Popy. 

Νομίζω ότι το επιστέγασμά του ως διασκευαστής, είναι η διασκευή για πιάνο και των εννέα συμφωνιών τού Beethoven πάνω στις πρότυπες μεταγραφές τού Liszt και τού Κοντσέρτου για πιάνο αρ. 5 τού Beethoven επίσης. To Κοντσέρτο, το γνωστό και ως Αυτοκρατορικό, έχει δισκογραφηθεί από τη δική του εταιρεία σε δίσκο ακτίνας. Με τις εννέα Συμφωνίες τού Beethoven σε μεταγραφή Liszt και επιπρόσθετη διασκευή δική του όπως προείπα, πραγματοποίησε το 1984 έναν δισκογραφικό άθλο, υπέρτερο των ελάχιστων που προηγήθηκαν. Σχολιάστηκε ως ηχογράφηση υψηλού επιπέδου. Δικαίως έλαβε δυο φορές το βραβείο Grand Prix du Disque (1984 και 1989). Επίσης το δισκογράφημα με την Ενάτη Συμφωνία που βλέπετε στη διαφάνεια βραβεύτηκε στη Γερμανία το 1984 ως “Record of the Year”. Στην εργογραφία του μπορούμε να προσθέσουμε τις καντέντσες των μερών τού πιάνου σε είκοσι κοντσέρτα για πιάνο και ορχήστρα τού Mozart. Επίσης, τις αντίστοιχες καντέντσες σε αντίστοιχα κοντσέρτα τού Joseph Haydn και τού Wilhelm Friedmann Bach. Να σημειώσω ότι ο μοναδικός ερμηνευτής των συνθέσεών του είναι ο ίδιος ο συνθέτης. Ευελπιστώ στο μέλλον να ηχογραφηθούν όλες όσες συνθέσεις του δεν έχουν ακόμη έλθει στο φως και αυτό να γίνει και από άλλους πιανίστες. Θερμά συγχαρητήρια και πάλι για το αριστουργηματικό τετραπλό δισκογράφημα της MELISM και σε όλους όσους συνέβαλαν στην υλοποίησή του. 

Εύχομαι να είναι καλοτάξιδο και ευπώλητο. Σας ευχαριστώ.

ΕΝΑ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΤΕΤΡΑΠΛΟ CD ΜΕ ΔΙΑΜΑΝΤΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΏΝ

Η Melism Records και ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Δικαιωμάτων Ελλήνων Μουσικών «ΑΠΟΛΛΩΝ», σε συνεργασία με τη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής παρουσίασαν το τετρααπλό CD: CYPRIEN KATSARIS AND NIKOLAOS SAMALTANOS PRESENT GREEK RARITIES FROM THE 19TH & 20TH CENTURY παρουσία του διεθνούς φήμης “grand maître” του πιάνου και συνθέτη, Κυπριανού Κατσαρή, στην αίθουσα «Γ. Μαρίνος» της Βιβλιοθήκης «Λ. Βουδούρη» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την Πέμπτη, 15 Ιανουαρίου 2026. 

Στο δισκογράφημα περιλαμβάνονται έργα των: Ν.Χ. Μάντζαρου, Δ. Μητρόπουλου, Ρένας Κυριακού, Γ. Κωνσταντινίδη, Κων/νου Κυδωνιάτη, Γ.Α. Παπαϊωάννου, Γ. Λεωτσάκου, Φαίδρου Καβαλλάρη και Μίκη Θεοδωράκη, τα περισσότερα σε Πρώτες Παγκόσμιες Φωνογραφήσεις. 

Στην εκδήλωση μίλησαν οι: Κυπριανός Κατσαρής, Θωμάς Ταμβάκος (μουσικογράφος – μουσικός ερευνητής – κριτικός - συγγραφέας), Αγγελική Καθαρίου (λυρική τραγουδίστρια, Καθηγήτρια Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Πανεπιστημίου Μακεδονίας), Βάλια Βράκα (μουσικολόγος – Υπεύθυνη Τομέα Ελληνικής Μουσικής της Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη), Νικόλαος Σαμαλτάνος (σολίστ πιάνου - διευθυντής ηχογραφήσεων - ιδρυτής Melism Rec.) και ο Δρ Χρήστος Ηλ. Κολοβός (διευθυντής ορχήστρας - ερευνητής). 

Η Αγγελική Καθαρίου και ο Νικόλαος Σαμαλτάνος ερμήνευσαν, στο τέλος της εκδήλωσης, δύο από τις «14 Invenzioni» του Δημήτρη Μητρόπουλου σε ποίηση Κ.Π. Καβάφη, που περιλαμβάνονται στο δισκογράφημα. 

Την Καλλιτεχνική επιμέλεια & οργάνωση της εκδήλωσης είχε ο Δρ Χρήστος Ηλ. Κολοβός, στον οποίο αξίζουν τα εύσημα για την επιτυχία της όλης διοργάνωσης. 

Το τετραπλό αυτό δισκογράφημα, αποτελεί μια κυριολεκτικά εθνική προσφορά του Κατσαρή και της “Melism Records” στην παγκόσμια μουσική κοινότητα, μουσικολογική και φιλόμουση, αφού δίδεται η ευκαιρία σε αυτούς τους «πρώτης τάξεως» συνθέτες, όπως θα έλεγε κι ο Κυδωνιάτης - ο καθένας βέβαια από το δικό του μετερίζι και με τις δικές του καταβολές-  να ακούσουν οι επίγονοί τους αλλά και όλη η ανθρωπότητα, τα έργα τους σε ηχογραφήσεις «αναφοράς» για το μέλλον από σπουδαίους σολίστες των ημερών μας. Δηλ. για την περαιτέρω μόρφωση και παιδεία μας στην Νεοελληνική Έντεχνη Μουσική των τελευταίων 200 ετών, όπως παρουσιάζεται και εδώ συγκεκριμένα και με όραμα, περιδιαβαίνοντας την Εθνική μας Σχολή από τον Πατριάρχη της Νικόλαο Χαλικιόπουλο-Μάντζαρο έως τον Γιώργο Λεωτσάκο και τον Κύπριο Φαίδρο Καβαλλάρη, περνώντας από τον Κυδωνιάτη και τον Κωνσταντινίδη, τον Μητρόπουλο, την Κυριακού και τον Γ.Α. Παπαϊωάννου, και καταλήγοντας στον αγαπημένο φίλο και στενό συνεργάτη του Κατσαρή, Μίκη Θεοδωράκη. Όλοι αυτοί φτιάχνουν μια μουσική ανθολογία αντιπροσωπευτική της μεγάλης μας μουσικής παράδοσης, που κάποιοι εσκεμμένα και σε τακτική βάση, αποκρύπτουν από το κοινό, κρατώντας το στην άγνοια και την ημιμάθεια, με το πιο γνωστό ανιστόρητο ευφυολόγημα από χείλη σεβάσμιου τεθνεώτος πια και λαοφιλούς πάντοτε διακεκριμένου καθηγητή πανεπιστημίου, ότι «η Ελλάδα δεν έχει παράδοση στην κλασική μουσική». Αυτό καταβαραθρώνεται «από τα πάνω», αυτή την φορά, ξανά, δηλ. από έναν από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες της ιστορίας της μουσικής, τον Κυπριανό Κατσαρή, χωρίς να μειώνεται στο ελάχιστο βέβαια η προσφορά τόσων δεκαετιών όλων των υπόλοιπων πιστών «εργατών» της Ύψιστης Μουσικής μας Τέχνης. Και έτσι επιτυγχάνεται ο στόχος, που είναι, η γνώση. Αφού, «η γνώση είναι δύναμη».

Συνέπραξαν ως σολίστες επίσης, η μεσόφωνος Αγγελική Καθαρίου με τον πιανίστα Νικόλαο Σαμαλτάνο και τη βιολονίστρια Nina Pissareva-Zymbalist και οι Έλληνες βιρτουόζοι κρουστοί Κωνσταντίνος Σερεμέτης, Θοδωρής Βαζάκας, Τάκης Μαρινάκης στην τελευταία του ηχογράφηση πριν «φύγει» από την ζωή και οι Σπύρος Λάμπουρας, Αλέκος Χρηστίδης, Στέλλα Τριανταφύλλου και Βεατρίκη Αληθεινού, με τον απαράμιλλο Κυπριανό Κατσαρή, στο μοναδικά εκπληκτικό βιρτουόζικο και μουσικότατο κοντσέρτο για σόλο πιάνο - σόλο ξυλόφωνο - σόλο βιμπράφωνο και κρουστά, ΚΚ44, του Κυδωνιάτη υπό τη μπαγκέττα του Χρήστου Κολοβού. 

Αναλυτικότερα ακούγονται, αρκετά από αυτά τα έργα σε Παγκόσμιες Πρώτες Ηχογραφήσεις, ανά CD:

(1) «ζωντανές» και “studio” ηχογραφήσεις έργων των Μάντζαρου, Λεωτσάκου, Κωνσταντινίδη, Κυριακού, Καβαλλάρη, Γ.Α. Παπαϊωάννου και Θεοδωράκη από το ρεσιτάλ του Κατσαρή στην Αίθ. «Δ. Μητρόπουλος» του ΜΜΑ (13/1/2024) και από την ηχογράφηση στο Θέατρο «Βρετάνια» του κοντσέρτου του Κυδωνιάτη 

(2) 8 από τις 18 «Συμφωνίες» για σόλο πιάνο του Μάντζαρου, σε Παγκόσμια Πρώτη Δισκογράφηση 

(3) έργα για σόλο πιάνο και δύο πιάνα του Γιάννη Κωνσταντινίδη, συμπεριλαμβανομένης σε Παγκόσμια Πρώτη Δισκογράφηση από τον Νικόλαο Σαμαλτάνο, της ανέκδοτης Σονατίνας «του Βερολίνου» (1927) 

(4) έργα Μητρόπουλου: οι «14 Invenzioni» σε π. Κ.Π. Καβάφη, η περίφημη σονάτα του για πιάνο «Η ψυχή μου», (ολοκληρωμένη από τον μουσικολόγο Δρα Ιω. Φούλια), σε Παγκόσμια Πρώτη Δισκογράφηση από τον Σαμαλτάνο και το “Un Morceau de Concert” σε Παγκόσμια Πρώτη, καθώς και τα «Tρία τραγούδια» του Γ.Α. Παπαϊωάννου σε π. Κ.Π. Καβάφη, εξ όσων γνωρίζουμε, σε Παγκόσμια Πρώτη. Και τους δύο κύκλους Κ.Π. Καβάφη ερμηνεύει η Αγγελική Καθαρίου. 

Σημαντικότατη οικονομική αρωγή σε όλο αυτό το εγχείρημα και συγκεκριμένα για τις ηχογραφήσεις του Κυδωνιάτη και των «Συμφωνιών» του Μάντζαρου, προσέφερε ο «ΑΠΟΛΛΩΝ».

 

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, από το Αρχείο Ελλήνων Μουσουργών του Θωμά Ταμβάκου, τις πρώτες αυτόγραφες σελίδες τριών μελοποιημένων ποιημάτων του Κ. Καβάφη από τον Γ.Α. Παπαϊωάννου. Εμπεριέχονται στο δισκογράφημα με τα 4 CD's της MELISM με τον τίτλο "Cyprien Katsaris and Nikolaos Samaltanos present: Greek Rarities from the 19th & 20th century". 

Η ΠΡΙΓΚΙΠΙΣΣΑ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η Πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδος και της Δανίας (1942-2026), που κοιμήθηκε ειρηνικά σήμερα, Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2026, στο Παλάτι Θαρθουέλα στην πρωτεύουσα της Ισπανίας, αποφοίτησε από τη σχολή του Σάλεμ στη Γερμανία όπως και η αδερφή της Βασίλισσα Σοφία της Ισπανίας, ενώ στη συνέχεια μελέτησε φιλοσοφία και αρχαιολογία υπό την καθοδήγηση της αρχαιολόγου Θεοφανώς Αρβανιτοπούλου. 

Μαζί με την Αρβανιτοπούλου και την αδερφή της Σοφία, η Πριγκίπισσα Ειρήνη πραγματοποίησε μικρής κλίμακας αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της Δεκέλειας περισυλλέγοντας κομμάτια σπασμένων αγγείων διαφόρων εποχών. Αποτέλεσμα αυτής της έρευνας ήταν το 1959 να εκδοθεί το βιβλίο αρχαιολογίας «Όστρακα εκ Δεκελείας» (“Fragments of Decelea”). 

«Το κύριον ημών εύρημα, πλην τοπογραφικών τινών διαπιστώσεων, ήτο η εκ της επιφανείας του εδάφους είς τινα σημεία, ένθα δια της καλλιεργείας είχον αναμοχλευθεί τα χώματα, περισυλλογή αφθόνων οστράκων αγγείων διαφόρων εποχών, από της μυκηναϊκής μέχρι της ρωμαϊκής και της βυζαντινής έτι», έγραφαν οι ίδιες στον πρόλογο του μικρού πονήματός τους, που υπέγραφαν με την Θεοφανώ Αρβανιτοπούλου. Πράγματι στο βιβλιαράκι αυτό παρουσιάζονται με φωτογραφίες, αποσπασματικά σωζόμενα πολλά αγγεία, μεταξύ των οποίων πολλές λήκυθοι, πινάκια, κύλικες κ.ά. Επιπλέον έπειτα από επιμονή των νεαρών Πριγκιπισσών η Αρχαιολογική Υπηρεσία ανέλαβε την συνέχιση των ερευνών σε ευρύτερη κλίμακα αλλά έγιναν και οργανωμένες προσπάθειες αποκατάστασης στον αρχαιολογικό χώρο της Δεκέλειας. 

Το 1960, όταν η Ειρήνη ήταν 18 ετών, εκδόθηκαν τα «Αρχαιολογικά Ποικίλα των Α.Α. Β.Β. Υ.Υ. των Βασιλοπαίδων Σοφίας και Ειρήνης και της καθηγήτριας αυτών Θεοφανούς Α. Αρβανιτοπούλου». 

Η Πριγκίπισσα Ειρήνη με την δασκάλα της Θεοφανώ Αρβανιτοπούλου 

Σε νεαρή ηλικία, η Πριγκίπισσα Ειρήνη συνειδητοποίησε την αγάπη της για τη μουσική, μία αγάπη που όπως εξομολογήθηκε η ίδια προήλθε από τον πατέρα της Βασιλέα Παύλο. Μελέτησε πιάνο μαθητεύοντας δίπλα στη διάσημη πιανίστα Τζίνα Μπαχάουερ (Gina Bachauer, 1913 - 1976), ενώ ως πιανίστρια έδωσε κονσέρτα για φιλανθρωπικούς σκοπούς στην Ευρώπη και την Αμερική.

Η πριγκίπισσα Ειρήνη έκανε το ντεμπούτο της στο Royal Festival Hall του Λονδίνου, στο Ηνωμένο Βασίλειο, τον Ιούνιο του 1969. Η πριγκίπισσα έπαιξε το Κοντσέρτο για δύο πιάνα του Μπαχ με την δασκάλα της Τζίνα Μπαχάουερ.

Ας ακούσουμε το Κοντσέρτο για δύο πιάνα, Κ365 του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ που παίζει η Τζίνα Μπαχάουερ με τη μαθήτριά της, πριγκίπισσα Ειρήνη και την Philadelphia Orchestra υπό τον μεγάλο μαέστρο Eugene Ormandy (27 Οκτωβρίου 1974). Υπάρχει στο Αρχείο της ΕΡΑ και ανέκδοτη ζωντανή ηχογράφηση του έργου αυτού, το 1967 στην Αθήνα, με τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ σε διεύθυνση του συζύγου της Μπαχάουερ, Alec Sherman. 

   

Μέσα στα πλαίσια της γενικότερης συνεισφορά της η πριγκίπισσα Ειρήνη θέσπισε το 2004 τα «Βραβεία Τζίνα Μπαχάουερ» τα οποία προκηρύσσονταν και χρηματοδοτούνταν από το Σωματείο «Κόσμος εν Αρμονία» σε συνεργασία με το Σύλλογο «Οι Φίλοι της Μουσικής» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Αφορμή για τη δημιουργία αυτών των βραβείων ήταν αφενός η μεγάλη αγάπη της πριγκίπισσας Ειρήνης για την μουσική και αφετέρου η πεποίθηση ότι πολλά ταλέντα «χάνονται» επειδή δεν έχουν την κατάλληλη υποστήριξη και την οικονομική δυνατότητα να τελειοποιήσουν τις σπουδές τους και να διακριθούν. Μέσω του Βραβείου δινόταν η δυνατότητα σε νέους μουσικούς να μαθητεύσουν δίπλα σε σπουδαίους δασκάλους του εξωτερικού καθώς και να δώσουν δύο κονσέρτα ένα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και ένα στη Μαδρίτη. 

Ας σημειωθεί ότι η Πριγκίπισσα Ειρήνη έφυγε τη χρονιά που συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον θάνατο της Τζίνα Μπαχάουερ (1976-2026).

Αγγλία, 17 Ιουνίου 1969. Η πριγκίπισσα Ειρήνη της Ελλάδας υποκλίνεται με την διακεκριμένη καθηγήτρια πιάνου της, Τζίνα Μπαχάουερ, στη σκηνή του Royal Festival Hall, μετά το ντεμπούτο της πριγκίπισσας Ειρήνης στη Βρετανία.

Πριγκίπισσα Ειρήνη και Τζίνα Μπαχάουερ στο Λονδίνο (1969) 

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου και ώρα 19:00, στην αίθουσα «Αφροδίτη» του Ξενοδοχείου MY WAY, πρόκειται να παρουσιαστεί το βιβλίο «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο». 

Πρόκειται για μια μια σημαντική μελέτη του κ. Σταύρου Ζουμπουλάκη, Προέδρου της Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ. 

Με τον συγγραφέα θα συζητήσουν οι ιατροί:

- Παναγιώτης Αλεξόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής-Ψυχογηριατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, Διευθυντής της Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής Πατρών. Επισκέπτης Καθηγητής στα Πανεπιστήμια Technical University of Munich και Trinity College Dublin 

- Θεόδωρος Κουρέλης, Επιστημονικά Υπεύθυνος Παθολογικής Ογκολογικής Κλινικής της Γενικής Κλινικής Πατρών «Ολύμπιον» Ι.Κ.Ε 

- Χρήστος Μπίκας, Διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας». 

Οργάνωση-Συντονισμός εκδήλωσης Ζέττα Ζάχου, σύμβουλος επικοινωνίας. 

Υπό την αιγίδα της Ιατρικής Εταιρείας Δυτικής Ελλάδος- Πελοποννήσου 

Με την υποστήριξη του βιβλιοπωλείου ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 

Με την ευγενική φροντίδα του ξενοδοχείου MY WAY Hotel and Events 

Χορηγοί επικοινωνίας ΣΚΑΙ ΠΑΤΡΑΣ, ΜΕΛΩΔΙΑ ΠΑΤΡΑΣ

O Σταύρος Ζουμπουλάκης γεννήθηκε το 1953 στη Συκιά Λακωνίας. Σπούδασε νομική και φιλολογία στην Αθήνα, και φιλοσοφία στο Παρίσι. Υπηρέτησε πολλά χρόνια στη Μέση Εκπαίδευση. Από το 1998 ως το 2012 διετέλεσε διευθυντής του περιοδικού «Νέα Εστία». Είναι πρόεδρος,από το 2008, του ΔΣ του «Άρτου Ζωής». Τον Φεβρουάριο 2013 ορίστηκε πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος. Το 2015 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, και το 2019 του τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το 2017 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο δοκιμίου - κριτικής για το βιβλίο του «Υπό το φως του μυθιστορήματος» (2015) και με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών – Ίδρυμα Πέτρου Χάρη για το βιβλίο του «Ο στεναγμός των πενήτων. Δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη» (2016). Το βιβλίο «Η ανακοίνωση της αλήθειας στον άρρωστο» είναι μια σημαντική μελέτη πάνω στην ανθρώπινη τρωτότητα, την πηγή της ανθρωπιάς και του ψυχικού συμμερισμού, το οποίο εκδόθηκε τον Οκτώβριο του 2025. 

Άλλα έργα του 

• Έντεκα συναντήσεις: Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο. Αθήνα: Πόλις. 2020. 

• Άσπονδοι αδελφοί: Εβραίοι, χριστιανοί, μουσουλμάνοι. Αθήνα: Πατάκης. 2019. 

• Για το Ολοκαύτωμα. Αθήνα: Πόλις. 2018. 

• Στ' αμπέλια. Αθήνα: Πόλις. 2018. 

• Για το σχολείο. Αθήνα: Πόλις. 2017. 

• Αρχή σοφίας και κατακόκκνα όνειρα: Πίστη και έρωτας στον Τ.Κ. Παπατσὠνη. Αθήνα: Πόλις. 2017. 

• Ο στεναγμός των πενήτων: Δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. 2016. 

• Χριστιανισμός της χαράς: Η μαρτυρία του πάπα Φραγκίσκου. Αθήνα: Πόλις. 2015. 

• Υπό το φως του μυθιστορήματος. Αθήνα: Πόλις. 2015. 

• Χρυσή Αυγή και Εκκλησία. Αθήνα: Πόλις. 2013. 

• Η αδερφή μου. Αθήνα: Πόλις. 2013. 

• Ποιος θεός και ποιος άνθρωπος; Φιλοσοφικά δοκίμια. Αθήνα: Πόλις. 2013. 

• Ανίερη συγκυβέρνηση. Αθήνα: Πόλις. 2011. 

• Χριστιανοί στον δημόσιο χώρο: Πίστη ή πολιτιστική ταυτότητα;. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. 2010. 

• Στη σκηνή του κόσμου: Από το Βελιγράδι στην Τεχεράνη. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. 2007. 

• Ο Θεός στην πόλη. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. 2002. 

• Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ως άγγελος: Οι θεολογικές προϋποθέσεις της φτερωτής απεικόνισής του. Αθήνα: Δόμος. 1992. 

Μεταφράσεις 

• Weil, Simone (2018). Το πρόσωπο και το ιερό.. Αθήνα: Πόλις. 

• Levinas, Emmanuel (2017). Τέσσερις ταλμουδικές μελέτες. Αθήνα: Πόλις.

ΣΤΟΝ PELOPONNISOS FM ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΘΕΣΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Ο θεολόγος Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος ομιλεί στον δημοσιογράφο Παναγιώτη Ρηγόπουλο, σήμερα, Τρίτη 13 Ιανουαρίου 2026, στον ραδιοφωνικό σταθμό PELOPONNISOS FM 103,9, για την επίθεση που εξαπέλυσε με ανακοίνωσή της η Ρωσική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών σε βάρος του Οικουμενικού Πατριάρχη, Βαρθολομαίου, τον οποίο, μεταξύ άλλων, κατηγορεί και για άμεση σχέση με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, με στόχο να καλλιεργήσει ρωσοφοβικά αισθήματα στις ευρωπαϊκές χώρες. 

Στο μεταξύ το Φανάρι εξέδωσε την ακόλουθη ανακοίνωση σχετικά με την δήλωση ρωσσικών υπηρεσιών κατά του Οικουμενικού Πατριάρχου: 

"Η Μήτηρ Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως – Μήτηρ και αυτής της Εκκλησίας της Ρωσσίας – εκφράζει τη βαθύτατη θλίψη της για τη νέα ρωσσική επίθεση κατά του προσώπου της Α.Θ. Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, την οποία εξαπέλυσαν, αυτή τη φορά, κρατικές υπηρεσίες της χώρας. Από το 2018, οπότε το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποφάσισε την παραχώρηση Αυτοκεφάλου καθεστώτος στην Εκκλησία της Ουκρανίας, η Μήτηρ Εκκλησία απέφυγε να σχολιάσει τις αναρίθμητες παρόμοιες επιθέσεις που προήλθαν είτε από εκκλησιαστικά είτε από πολιτικά κέντρα και πρόσωπα της Ρωσσίας. Το ίδιο πράττει και σήμερα. 

Τα ευφάνταστα σενάρια, οι ψευδείς ειδήσεις, οι ύβρεις και οι κατασκευασμένες πληροφορίες κάθε είδους προπαγανδιστών δεν αποθαρρύνουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο από τη συνέχιση της διακονίας και της οικουμενικής αποστολής του". 

Παραθέτουμε την παρέμβαση του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου στον PELOPONNISOS FM.

 

ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΙΑΣ ΣΚΟΜΠΤΣΟΒΑ

80 χρόνια από το εκούσιο μαρτύριο της αγίας Μαρίας Σκομπτσόβα (1891-1945) και με αφορμή την έκδοση του βιβλίου, "Θρησκευτικός υλισμός. Η κοσμοαντίληψη του Βλαδίμηρου Σολοβιώφ", στο Βιβλιοκαφέ Έναστρον, στο κέντρο της Αθήνας, πραγματοποιήθηκε απόψε, Δευτέρα, 12 Ιανουαρίου 2026, μια ξεχωριστή εκδήλωση με ομιλητές τον Σωτήρη Γουνελά και τον Δημήτρης Μπαλτά. 

Και οι δύο ομιλητές έχουν μεταφράσει στα ελληνικά κείμενα της αγίας Μαρίας Σκομπτσόβα. 

Ο Σωτήρης Γουνελάς αναφέρθηκε στο μεταφραστικό - από τα γαλλικά - πόνημά του "Η Ημέρα του Αγίου Πνεύματος" (εκδόσεις Επιστροφή), διαβάζοντας και σχολιάζοντας απόψεις και ερμηνείες της  αγίας Μαρίας Σκομπτσόβα. 

Ο Δημήτρης Μπαλτάς αναφέρθηκε το δοκίμιό της «Θρησκευτικός υλισμός. Η κοσμοαντίληψη του Βλαδίμηρου Σολοβιώφ», που κυκλοφορήθηκε από τις εκδόσεις Firebrand, με εισαγωγή-μετάφραση-σχόλια του ιδίου. 

Στο δοκίμιο αυτό η Μαρία Σκομπτσόβα προσεγγίζει πλευρές της κοσμοαντίληψης του Ρώσου φιλοσόφου Βλαδίμηρου Σολοβιώφ: «Ολόκληρη η φιλοσοφία του Σολοβιώφ προσπαθεί να βρει το βασικό νόημα και τον πυρήνα της ύπαρξης στη Θεία αρχή, και σε αυτή τη Θεία αρχή να ενισχύσει όλες τις πτυχές και όλους τους τύπους και εκδηλώσεις της παγκόσμιας ζωής, να κατανοήσει τα πάντα ως ενιαίο κόσμο, τη Θεανθρώπινη διαδικασία που αγκαλιάζει ολόκληρο το σύμπαν σε όλες τις εκδηλώσεις του». 

Το 2025 συμπληρώθηκαν 80 χρόνια από τον εκούσιο κατά τις μαρτυρίες, αλλά σε κάθε περίπτωση βίαιο θάνατο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης μιας ομολογουμένως ιδιαίτερης προσωπικότητας, της ποιήτριας, θρησκευτικής φιλοσόφου, ζωγράφου και από το 1932 μοναχής Μαρίας Σκομπτσόβα. Η προσωπική ζωή της Μαρίας Σκομπτσόβα διακρίνεται από μια πολυσύνθετη δράση στον χώρο της λογοτεχνίας και της τέχνης, παράλληλα όμως και της πολιτικής και εκκλησιαστικής ζωής. Είναι ευρύτερα παραδεκτό ότι συνολικά η ζωή της διακρινόταν από γενναιότητα και εντέλει αντισυμβατικότητα. Η Σκομπτσόβα κινιόταν μεταξύ των λογοτεχνικών κύκλων, παντρεύτηκε και χώρισε δύο φορές, διετέλεσε δήμαρχος την εποχή μετά την Επανάσταση του 1917, ασχολήθηκε με το δοκίμιο, ιδιαίτερα το θρησκευτικό-φιλοσοφικό, και κατάφερε να λάβει το μοναχικό σχήμα. Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και το τέλος της. Όπως φαίνεται από τις σχετικές μαρτυρίες, δεν επιλέχθηκε από τους Ναζί ώστε να εκτελεστεί - η ίδια ήταν που επέλεξε να αντικαταστήσει την επιλεγείσα προς εκτέλεση συγκρατούμενή της.