Η ΑΕΙΘΑΛΗΣ ΑΘΗΝΑ ΚΑΚΟΥΡΗ ΑΝΘΕΙ ΚΑΙ ΦΕΡΕΙ ΚΙ ΑΛΛΟ

Η τιμητική εκδήλωση, που οργανώθηκε από την Εταιρεία Αχαϊκών Σπουδών, για την συγγραφέα Αθηνά Κακούρη, στον αύλειο χώρο του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Πατρών το απόγευμα της Δευτέρας 20 Σεπτεμβρίου 21, ολοκληρώθηκε με επιτυχία και μεγάλη συμμετοχή Πατρινών, οι οποίοι αγκάλιασαν με θέρμη τη σχετική πρωτοβουλία. 

Ο Πρόεδρος της Εταιρείας Βαγγέλης Πολίτης καλωσόρισε τους προσκεκλημένους και ευχαρίστησε τους εκπροσώπους των φορέων και τους παριστάμενους για την ανταπόκριση στην πρόσκληση της Εταιρείας. 

Στη συνέχεια ανέφερε ότι το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας αποφάσισε να τιμήσει τη συμπολίτισσα συγγραφέα, διότι με την παρουσία της στην νεοελληνική γραμματεία και το έργο της, είναι ευρύτερα δεκτό ότι έχει, μεταξύ άλλων, αναδείξει και συμβάλλει στην κατανόηση της τοπικής ιστορίας και της σύγχρονης φυσιογνωμίας της Πάτρας και της Αχαΐας σε όλους τους τομείς, όπως διαμορφώθηκαν κατά το πέρασμα από τον 19ο στον 20ό μέσα στις κρατούσες συγκυρίες.

Σύντομο χαιρετισμό, προς τη διοργάνωση και τη συγγραφέα με μνεία στη σπουδαιότητα του έργου της, απηύθυναν οι: Σία Αναγνωστοπούλου, Βουλευτής Αχαΐας και καθηγήτρια Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Χαράλαμπος Μπονάνος, Αντιπεριφερειάρχης Αχαΐας και Νικόλαος Ασπράγγαθος, Αντιδήμαρχος Πατρέων. 

Στη συνέχεια η Ζέττα Ζάχου, που συντόνισε με επιτυχία τη εκδήλωση, έδωσε το λόγο στον εκ των κυρίων ομιλητών της βραδιάς ιστορικό Δρ. Μεσογειακών και Ανατολικών Σπουδών και διευθυντή του Μουσείου της πόλεως των Αθηνών Στέφανο Καβαλλιεράκη, ο οποίος αναφέρθηκε στην ιστορική διάσταση στους καίριους και τολμηρούς προβληματισμούς που θέτει το έργο της Α. Κακούρη. 

Η κριτικός λογοτεχνίας και μεταφράστρια Κατερίνα Σχινά, (μέσω βιντεοπροβολής, λόγω δέσμευσης που προέκυψε), έκανε μία σφαιρική παρουσίαση με τις ιδιαίτερα θετικές κριτικές αναφορές στη λογοτεχνική διάσταση της πολυσχιδούς συγγραφικής της δραστηριότητας. Αποσπάσματα από το μυθιστόρημα της Αθηνάς Κακούρη "Πριμαρόλια", διάβασε με απολαυστικό τρόπο η Νίκη Πετσάλη - Παπανδρέου. 

Ακολούθως ο Πρόεδρος της ΕΑΣ επέδωσε στην συγγραφέα, ως δείγμα αναγνώρισης, αναμνηστική πλακέτα. Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με σύντομη συζήτηση με το κοινό, σε κλίμα συγκινησιακής φόρτισης γιατί προέκυψαν τοπικές μνήμες, τις οποίες ανέδειξε η αειθαλής συγγραφέας Αθηνά Κακούρη. 

Η Ζέττα Ζάχου, προλογίζοντας την εκδήλωση, είπε: 

Στην εποχή της μονοσήμαντης σκέψης, της μεγιστοποίησης, του εργαλειακού λογισμού, στην εποχή όπου το άλλο, το όνειρο, το ουτοπικό, «απαγορεύονται» σε όλες τις οργανωμένες και σοβαρές πλευρές και πτυχές κοινωνικής δραστηριότητας, στην εποχή που ο παραδοσιακά κριτικός επιστημονικός στοχασμός φαίνεται εγκλωβισμένος στις στενόχωρες ατραπούς της βεβαιότητας, την εποχή που οι κυρίαρχες λέξεις είναι αποδοτικότητα, αποτελεσματικότητα και διαχείριση, η τέχνη και ο έντεχνος λόγος έμειναν είδη ορφανά, δραστηριότητες αποκομμένες. 

Σ΄ αυτήν ακριβώς την εποχή η Α.Κ μας παίρνει στοργικά από το χέρι και μας παρακινεί: Ψάξτε, Αναρωτηθείτε, Σκεφθείτε. Με το σύνολο του έργου της. 

Η τέχνη και η λογοτεχνία απομένουν πια καθ' ύλην αρμόδιες και ικανές να αντισταθούν στη διάχυτη απώλεια των σημασιών, στην απίσχνανση των νοημάτων, στην ένταξη του αμφίσημου, του αδύνατου και της αταξίας στην περιρρέουσα κεκανονισμένη τάξη. 

Μόνο οι δημιουργοί και οι ποιούντες δικαιούνται να εμφανίζονται απαλλαγμένοι, από την υποχρέωση να υπηρετούν δίχως παραχωρήσεις, το λόγο της εξουσίας. Και σ αυτούς ανήκει η Α.Κ. 

Είτε στα αστυνομικά, είτε στα μυθιστορήματά της  ή στα αμιγώς Ιστορικά, εσχάτως, παραμένει μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι, τόσο ενεργά που μόνον να αναρωτηθείς και να θαυμάσεις μπορείς, ασχέτως αν συμφωνείς ή όχι! Ως αυτόνομο υποσύστημα, η τέχνη έχει, εν πολλοίς, στις μέρες μας, αποκοπεί από τις άμεσες κοινωνικές της ρίζες. Και έτσι η αυτονομία του δημιουργού εμφανίζεται εντελώς απομονωμένη από όλα εκείνα τα στοιχεία της πραγματικότητας που αποτελούσαν κάποτε τις πηγές της έμπνευσης. Όχι όμως και στη γραφή της Α.Κ. 

Το άρωμα μιας εποχής που η τέχνη δεν ήταν ακόμη μόνο εμπόρευμα, γι' αυτή την εποχή, που, έστω κι αν την ωραιοποιούμε εκ των υστέρων, άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη προβληματισμού, αρχή αβεβαιότητας και διχασμού, μας παραπέμπει το έργο της Α.Κ. 

Σ' αυτή την εποχή που, ως μη νέα, δικαιούμαι ελεύθερα να νοσταλγήσω με συγκίνηση, σ' αυτή την εποχή με ξαναγυρνάει το έργο της. Και όχι μόνο γιατί το συνολικό έργο της, ακόμα ακόμα και το μικρό βιβλιαράκι "με τα χέρια σταυρωμένα" τουλάχιστον όπως το διαβάζω εγώ, είναι ενταγμένο σε μια παράδοση που ακουμπάει στις δημιουργικότερες δεκαετίες του τόπου μας αυτές του ΄30 και του ΄60. 

Οι αναφορές στα πρόσωπα της εποχής, τους σκοτεινούς δρόμους, ή τα ρούχα και τα σκούρα κοστούμια, που επανέρχονται, σύμβολα πολλές φορές οικεία, συμπαθητικά ή απωθητικά, λειτουργούν σαν ψηφιδωτό χαμένων ελπίδων, αισθήσεων αλλά κ υ ρ ί ω ς ατμόσφαιρας, που, όπως οι μαυρόασπρες ταινίες, αναδίδουν, με εντελώς σύγχρονα και επεξεργασμένα μέσα, την πολύβουη οσμή μιας εποχής όπου όλα μπορούσαν να διαβάζονται σαν κομμάτια ενός συνόλου το οποίο, κι αν ακόμα δεν αγαπούσαμε, θέλαμε τη συμμετοχή μας. 

Στα έργα της η επιλογή των καθημερινών δεν μου φαίνεται ούτε τυχαία ούτε απλώς «υποδειγματική». Για μένα, αυτά που βλέπω αναπέμπουν σε μια ολόκληρη περίοδο μέσα από μια εντελώς ειδική σκοπιά. 

Δεν ξέρω γιατί, αλλά ίσως αυτός να είναι και ο λόγος για τον οποίο η Α.Κ μού ξυπνά τις αναμνήσεις και τη νοσταλγία που φάνταζαν αμφίσημα ανούσιες, τα όνειρα που κλειδώθηκαν, καθώς φαίνεται οριστικά, την αναζήτηση των αδύνατων πρώτων αληθειών που με συνόδευαν, όχι μόνο στην εφηβεία μου αλλά και πολύ αργότερα, μέχρι να αποκρυσταλλωθούν οριστικά οι πολιτισμοί της απόλυτης υποκειμενικής αυθαιρεσίας. 

Αλλά, διαβάζοντας τα έργα της, δεν είναι μόνο το συναίσθημα και η συγκίνηση που μας υποκινεί, μας ανοίγει ταυτόχρονα και ορίζοντες σκέψης και στοχασμού οι οποίοι, όταν ακριβώς μπορούν να υποβαστάζονται από το συναίσθημα, ενισχύουν και μας τονώνουν. 

Στους καιρούς που διάγουμε, και τους οποίους η ίδια αρνείται εμφατικά να προσδιορίσει ως δύσκολους, μάς βοηθάει να σκεφτόμαστε ότι δεν είμαστε μόνο αυτό που προκύπτει από την ενσωμάτωση μας στο όποιο σύστημα. 

Η ίδια η Α.Κ. ξεκαθαρίζει τη θέση της: «Εγώ λοιπόν δεν θα σου πω όλη την ιστορία. Αυτό δεν θα μπορούσα να το κάμω, αλλά και δεν το θέλω. Εγώ θέλω να σου ειπώ εκείνο το μέρος της ιστορίας που σε αφορά... Γιατί τότε θα δείς πως η ιστορία μετρά τη ζωή μας, τη ζωή τη δική μου και τη δική σου και των δικών σου, όχι σε κάποιον αόριστο, περασμένο χρόνο αλλά σήμερα, εδώ που μιλάμε, τώρα.. Είναι ιστορίες συναρπαστικές κι αξιομνημόνευτες, με στιγμές που σε κάνουν να θλίβεσαι και να θρηνείς, κι άλλες να γεμίζεις αγαλλίαση περηφάνεια..». 

Όλο το έργο της υπηρετεί απολύτως το πολλαπλά διατυπωμένο παιδευτικό της πρόταγμα «πρέπει να γνωρίσουμε την Ιστορία μας». 

Και γι' αυτό ακριβώς την ευχαριστώ.

29.760 ΕΥΡΩ ΚΟΣΤΙΣΕ Η ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΑΤΡΩΝ

Από την ΔΙΑΥΓΕΙΑ για την συναυλία που πραγματοποιήθηκε για την ενίσχυση του φιλανθρωπικού έργου της Ι. Μητρόπολης Πατρών στις 6 Σεπτεμβρίου 2021

Η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας - ΠΕ Αχαΐας διοργανώνει τη συναυλία «Μια αγκαλιά τραγούδια», που θα πραγματοποιηθεί στις 6/9/2021, στο Παμπελοποννησιακό στάδιο στην Πάτρα. Περιγραφή: Άλκηστις Πρωτοψάλτη και Μιχάλης Χατζηγιάννης ενώνουν φωνές με «Μια αγκαλιά τραγούδια». 

Η σπουδαία ερμηνεύτρια Άλκηστις Πρωτοψάλτη και ο κορυφαίος Μιχάλης Χατζηγιάννης, αυτό το καλοκαίρι που όλοι περιμέναμε με λαχτάρα θα μοιραστούν τη σκηνή στο Παμπελοποννησιακό στάδιο Πάτρας με «Μια αγκαλιά τραγούδια». Οι δύο καλλιτέχνες ενώνουν για πρώτη φορά τις φωνές τους και τα τραγούδια τους που έχουμε όλοι αγαπήσει! Μας υπόσχονται ένα δίωρο μοναδικό μουσικό ταξίδι με το ακριβό τους «Διθέσιο», ένα νοσταλγικό «Πάρτι», μία καλοκαιρινή «Γιορτή», μας προκαλούν να σιγοψιθυρίσουμε μαζί τους τη «Σωτηρία της Ψυχής», να απογειωθούμε με τα χέρια «ψηλά», να τραγουδήσουμε το αγαπημένο μας «χορεύω» και τα ολοκαίνουρια τραγούδια τους «Νικητές Χαμένοι» και «Κανένας μόνος». Η συναυλία θα πραγματοποιηθεί με σκοπό την ενίσχυση του φιλανθρωπικού έργου της Ιεράς Μητρόπολης Πατρών, αναδεικνύοντας το κοινωνικό «πρόσωπο» και έργο της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. 

Κατόπιν πρόσκλησης συλλογής προσφοράς με (ΑΔΑΜ: 21PROC009123779 2021-08- 27), προσκομίσθηκε η κάτωθι οικονομική προσφορά: H υπ’ αρ. 238913/775 οικονομική προσφορά της επιχείρησης: «LIFEWORKS PRODUCTIONS» - Ιωάννης Τρουλλίνος, Υπηρεσίες Οργάνωσης Εκδηλώσεων, ΑΦΜ 118724695, ΔΟΥ Ηλιούπολης, συνολικού ποσού 29.760,00 Ευρώ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

ΨΒΙΚ7Λ6-2ΧΣ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΥΤΗ: ΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ CULT!

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Το κείμενο του περίφημου Γραφείου επί των Αιρέσεων και Παραθρησκειών της Μητροπόλεως Πειραιώς για τον Μίκη Θεοδωράκη είναι το απόλυτο ..cult! 

«Ωστόσο ένα κατά τη γνώμη μας αρνητικό στοιχείο στις μουσικές του συνθέσεις ήταν το γεγονός ότι τα έργα που μελοποίησε ήταν, κατά κανόνα, έργα μαρξιστών ποιητών και νεοεποχιτών. Αναφέρουμε εδώ τα ποιήματα του Οδυσσέα Ελίτη [η ορθογραφία των συντακτών], τα οποία εκφράζουν τις αρχές της «Νέας Εποχής» και δυστυχώς του Νεοπαγανισμού». 

Ο Ελύτης «νεοεποχίτης» και «νεοπαγανιστής»! Πού να το φανταζόταν! 

Όσο για τον Μίκη: «…δηλώνουμε ότι τιμούμε τον εκλιπόντα σπουδαίο καλλιτέχνη. Όμως δεν «πέφτουμε στην παγίδα» να τον αποθεώσουμε, έχοντας υπ’ όψη μας την προσωπική του ζωή και τον ασταθή πολιτικό χαρακτήρα του. Πολύ περισσότερο δεν έχουμε δικαίωμα να τον τιμήσουμε, ή να τον προβάλουμε, ως πρότυπο προς μίμηση μέσα στον χώρο της Εκκλησίας…». 

Τα «υγιή» κριτήρια της Μητροπόλεως Πειραιώς είναι «η προσωπική του ζωή» και ο «ασταθής πολιτικός χαρακτήρας του»! Προφανώς θα ξέρει ο άγιος Πειραιώς Σεραφείμ λεπτομέρειες της προσωπικής ζωής του Μίκη Θεοδωράκη που δεν ξέρουμε εμείς. Γιατί δεν τις μοιράζεται μαζί μας για να μην πέφτουμε κι εμείς «στην παγίδα» να αποθεώνουμε έναν καλλιτέχνη με άστατη (;) προσωπική ζωή. 

Το ερώτημα, όμως, είναι αμείλικτο: Την Τρίτη 28 Σεπτεμβρίου 2021 η Μητρόπολη Πειραιώς διοργανώνει «Συναυλία κατά της φτώχειας» στο Βεάκειο, με την Ελένη Βιτάλη, τον Γεράσιμο Ανδρεάτο και άλλους καλλιτέχνες. Αυτή η συναυλία θα μας «ανυψώσει από τα πρόσκαιρα στα αιώνια» - κάτι που δεν κατάφερε ο Μίκης με τις μουσικές του, κατά τον άγιο Πειραιώς; 

Έχει ελεγχθεί η προσωπική ζωή των καλλιτεχνών; Μήπως είναι ασταθείς πολιτικά; Ελπίζω να μην τραγουδήσουν Θεοδωράκη και δη τα τραγούδια του σε ποίηση του «νεοεποχίτη» και «νεοπαγανιστή» Ελύτη! Αλλιώς η ηθική κατάπτωση θα είναι μεγάλη! Ελπίζω ο φίλτατος άγιος Πειραιώς να ελέγξει προσωπικώς το ρεπερτόριο, για να μην έχουμε παρεκτροπές… 

«Ο Μίκης θα ήταν πραγματικά μεγάλος και θα προσέφερε σπουδαία υπηρεσία στην Εκκλησία και στην κοινωνία, εάν με την ζωή και το έργο του γινόταν ο εμπνευστής και ο χειραγωγός του λαού προς την εν Χριστώ ζωή», γράφει το Γραφείο επί των Αιρέσεων της Μητροπόλεως Πειραιώς. 

Η επικείμενη φιλανθρωπική συναυλία πιστεύουμε ότι θα στοιχηθεί στην ως άνω «λογική». Οι καλλιτέχνες με το έργο τους θα γίνουν «εμπνευστές και χειραγωγοί του λαού προς την εν Χριστώ ζωή».

ΤΟ "ΘΕΟΤΟΚΕ ΠΑΡΘΕΝΕ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥΗΛ ΓΟΥΤΑ ΠΟΥ ΠΡΩΤΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕ Ο ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

Ο Λυκούργος Αγγελόπουλος, σήμερα, 21 Σεπτεμβρίου, γίνεται 80 χρονών. 

Η πολυσχιδής προσφορά του δεν έχει αποτιμηθεί ακόμα. 

Οι μελέτες του για την βυζαντινή μουσική είναι σκόρπιες και πρέπει να τις ανακαλύψει κανείς. 

Για παράδειγμα, συμμετείχε στον τιμητικό τόμο «ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΝ ΕΠΙ ΧΡΥΣΩ ΙΩΒΗΛΑΙΩ ΙΕΡΩΣΥΝΗΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ 1939-1989» (Αθήναι 1989), με μία εργασία – συμβολή: «Ένα ανέκδοτο "Θεοτόκε Παρθένε" της αρτοκλασίας, μέλος Μανουήλ Γούτα πρωτοψάλτη Θεσσαλονίκης (περί το 1700)». 

Η εργασία του Λυκούργου Αγγελόπουλου εκτείνεται στις σελίδες 661-677 του τόμου και περιλαμβάνει: την εργογραφία του Μανουήλ Γούτα, μορφολογική ανάλυση του «Θεοτόκε Παρθένε» και μουσικολογική ανάλυση, με έμφαση στις διαφοροποιήσεις των μουσικών φράσεων, με βάση την χειρόγραφη παράδοση του μέλους. 

Παρατίθενται, ενδεικτικά, φύλλα από τα διάφορα χειρόγραφα, καθώς και το μέλος στη σημερινή παρασημαντική, διά χειρός Λυκούργου Αγγελόπουλου. 

Στη συνέχεια αναρτούμε ολόκληρη την σχετική μελέτη, καθώς και ένα ηχητικό ντοκουμέντο που ανέβασε στο youtube o Ευάγγελος Κοτσώνας. Το «Θεοτόκε Παρθένε» του Γούτα όπως το έψαλε ο μακαριστός Λυκούργος Αγγελόπουλος στον Ι. Ναό Αγίας Ειρήνης οδού Αιόλου (ζωντανή ηχογράφηση).

ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΕ ΠΑΡΘΕΝΕ ΜΑΝΟΥΗΛ ΓΟΥΤΑ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Ο ΣΕΦΕΡΗΣ ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σήμερα, 20 Σεπτεμβρίου 2021, που συμπληρώνονται 50 χρόνια από το θάνατο του μεγάλου ποιητή μας Γιώργου Σεφέρη σκέφτηκα ένα μικρό αφιέρωμα στην ολοζώντανη πάντοτε μνήμη του. 

Αρχικά τι έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις για τον Σεφέρη, με τον οποίο δεν συνεργάστηκε ποτέ. Την εκτίμησή του, όμως, στον ποιητή, την αποτυπώνει ο Χατζιδάκις στο περίφημο βιβλίο του Ο καθρέφτης και το μαχαίρι. 

Στις φωτογραφίες που αποτελούν την προσωπική του μυθολογία υπάρχει κι αυτή του Σεφέρη και είναι αυτή - η κλασική - που αναδημοσιεύουμε εδώ. Στο τέλος του βιβλίου όπου ο Χατζιδάκις υπομνηματίζει τις φωτογραφίες του, γράφει για τον ποιητή (σ. 258-59): 

«Ο Γιώργος Σεφέρης. Η Γερτρούδη Στάιν είχε πρωτομιλήσει για μένα στον Σεφέρη. Όταν επέστρεψε απ’ το Λονδίνο στην Αθήνα, θέλησε να με γνωρίσει, και τη συνάντηση ανέλαβε ο Κατσίμπαλης. Ένα δείπνο στο σπίτι της Αγγελικής Χατζημιχάλη. Μα ξέσπασε ο εμφύλιος -ήταν Δεκέμβριος του ’45 και η συνάντηση δεν έγινε. Βρέθηκα με τους ηττημένους και υποχωρούσα προς την Καστοριά μαζί με το στρατό του ΕΛΑΣ. Έτσι καθώς υποχωρούσαμε, διάβαζα με απορία το Μυθιστόρημα. Τέλος, τον γνώρισα το 1947. Θέλησα να μου εξηγήσει όλα τα σχετικά με την Έρημη χώρα. -Τι θέλετε να μάθετε; μου λέει. -Ποια είναι, τον ρωτώ. Μου απαντά: -Ο τόπος μας. Προσπαθείστε να τον γνωρίσετε. Δεν έχω άλλο να σας πω… Το επεισόδιο αυτό έγινε αφορμή να απομακρυνθώ τελείως απ’ το μεσοπόλεμο, να γνωρίσω όλες τις λεπτομέρειες του τόπου μου, να γίνω φίλος με τον Νίκο Χατζημιχάλη, το γιο της Αγγελικής, να διαβάσω τα απομνημονεύματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη και να εκτιμήσω βαθιά τον Σεφέρη, χωρίς ποτέ να γίνουμε φίλοι». 

Αυτά έγραφε ο Χατζιδάκις, ο οποίος παρ' ότι δεν μελοποίησε ποτέ Σεφέρη, αφιέρωσε στον ποιητή στίχους που ο ίδιος απήγγειλε πάνω σε μουσική του Νότη Μαυρουδή. Μια από τις σπάνιες καταγραφές του ερμηνευτή Μάνου Χατζιδάκι, από το δίσκο «Παιδί της Γης» που κυκλοφόρησε το 1977, με βασική ερμηνεύτρια την Αρλέτα και τη συμμετοχή του Ηλία Λιούγκου. Στο δίσκο αυτό ο Μαυρουδής μελοποίησε Χατζιδάκι. 

Ιδού οι στίχοι του Χατζιδάκι για τον Σεφέρη, από τις "Τρεις προσωπογραφίες" (Μυθολογία, εκδ. Ύψιλον, 1980, σ. 56): 

"Από τη Μικρασία μετά την καταστροφή, ένας αστός ξεκίνησε με μια βαλίτσα αναμνήσεων στο χέρι, γύρισε χώρες μακρινές και πολιτείες άγνωστες, μάζεψε ακριβό υλικό και συνταγές, μέτρα, ρυθμούς και χρώματα, και τέλος γύρισε στη χώρα του, έχτισε με τα χέρια του σπίτι σημερινό κι ελληνικό, εμπήκε μέσα, κλείδωσε και από τότε πια κανείς δεν τον συνάντησε στην αγορά."

Όμως, η σχέση του Χατζιδάκι με τον Σεφέρη είναι πολύ παλιά. Ανάγεται στα νεανικά χρόνια του Μάνου Χατζιδάκι, όπως μας αποκάλυψε ο ίδιος αργότερα, όταν έγραφε για το έργο του "Πασχαλιές μέσα από το νεκρή γη":

"Ο τίτλος του έργου μου βγήκε μέσο από τον δεύτερο στίχο της Έρημης Χώρας του Eliot, που πρωτογνώρισα το 1943 στη θαυμαστή μετάφραση του Γιώργου Σεφέρη". 

Ο Χατζιδάκις ομολογεί πως ο Σεφέρης και ο Γκάτσος του έμαθαν "τη δυσκολία και τη σοφία της Ελληνικής γης". 

Σημειώνουμε, ακόμα, ότι και ο Χατζιδάκις και ο Σεφέρης έζησαν στο Παγκράτι. Μιας Αθήνας αλλοτινών καιρών....

Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε, ως γνωστόν, Σεφέρη και δη Τα Επιφάνια. Τα τέσσερα τραγούδια των "Επιφανίων" συνέθεσε ο Θεοδωράκης στο Παρίσι το 1960 και το Φεβρουάριο του 1962 ηχογραφήθηκαν με την φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση και το αξεπέραστο δίδυμο των μπουζουκιών Κώστα Παπαδόπουλου-Λάκη Καρνέζη. 

Όμως, Τα Επιφάνια τραγούδησε και ο χατζιδακικός Γιώργος Μούτσιος, σ' ένα δισκάκι 45 στροφών. Η ενορχήστρωση του Κώστα Κλάββα, αλλά και η ερμηνεία του Μούτσιου είναι "χατζιδακική" θα λέγαμε. Σε αντίθεση με την πιο λαϊκή του Μ. Θεοδωράκη και του Γ. Μπιθικώτση.

    

Το ενδιαφέρον στοιχείο στο βιντεάκι που παραθέτουμε εδώ, είναι ότι στο πασίγνωστο τραγούδι Άρνηση (Στο περιγιάλι το κρυφό), ο Μούτσιος παραμένει Σεφερικός! Εξηγούμαι: 

Στην τρίτη στροφή του ποιήματος ο ποιητής βάζει άνω τελεία στο "πήραμε τη ζωή μας" και ακολουθεί η λέξη "λάθος". 

Mε τι καρδιά, με τι πνοή, 

τι πόθους και τι πάθος, 

πήραμε τη ζωή μας· λάθος! 

κι αλλάξαμε ζωή. 

Έτσι το ήθελε ο ποιητής κι έτσι το διαβάζει ο ίδιος σε μια ανέκδοτη ηχογράφηση (Woodberry Poetry Room, 1952) που μπορείτε να ακούσετε εδώ, αλλά και σε ένα βιντεάκι που παραθέτουμε στη συνέχεια. 

Ο Σεφέρης είχε τονίσει στον Θεοδωράκη να μη γίνει λάθος γιατί το νόημα αλλάζει, όμως στην ηχογράφηση με τον Μπιθικώτση γίνεται το λάθος στη λέξη "λάθος" κι ακούγονται όλες μαζί οι λέξεις, δίνοντας διαφορετικό αν μη και αντίθετο νόημα στο ποίημα απ' αυτό που ήθελε ο ποιητής. Η εκτέλεση του Γιώργου Μούτσιου παρότι είναι η σωστή, ελάχιστα ακούστηκε... 

ΜΙΑ ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑ ΑΘΗΝΑ ΚΑΚΟΥΡΗ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ

Η Εταιρεία Αχαϊκών Σπουδών διοργανώνει αύριο, Δευτέρα 20 Σεπτεμβρίου 2021, στον αύλειο χώρο του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Πάτρας στις 19.00, μία τιμητική βραδιά για την σημαντική και αειθαλή συγγραφέα κ. Αθηνά Κακούρη, στην οποία πρέπει πάσα δόξα και τιμή. 

Θα μιλήσουν για το σύνολο του έργου της, ο ιστορικός και διευθυντής του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών Δρ. Στέφανος Καβαλλιεράκης, η κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας κ. Κατερίνα Σχινά και  - φυσικά - η κα Αθηνά Κακούρη. 

Την τιμητική εκδήλωση για την Αθηνά Κακούρη στο Αρχαιολογικό Μουσείο θα συντονίσει το μέλος της Εταιρείας Αχαϊκών Σπουδών και Σύμβουλος Επικοινωνίας κ. Ζέττα Ζάχου. 

Με αφορμή αυτή την εκδήλωση, για την οποία αξίζουν συγχαρητήρια στην Εταιρεία Αχαϊκών Σπουδών που είχε την πρωτοβουλία, ας θυμηθούμε την συνέντευξη που μας παραχώρησε τον περασμένο Μάρτιο η κα Αθηνά Κακούρη στο πλαίσιο της διαδικτυακής μας εκπομπής "Προς Εκκλησιασμόν", που είναι μια παραγωγή της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού. 

Μια εκπομπή για το βιβλίο της "1821 - Η αρχή που δεν ολοκληρώθηκε", με αφορμή τον φετινό εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση. 

Ο ΑΡΧΙΜ. ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΑΘΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΚΟΣΜΟ

Ο Αρχιμανδρίτης Μιχαήλ Σταθάκης, αρχαιολόγος - θεολόγος, προϊστάμενος του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, προσκεκλημένος του Ραδιοφωνικού Σταθμού της Εκκλησίας της Ελλάδος στο αφιέρωμα με θέμα την χλωρίδα. 

Στην συνέντευξή του κάνει αρχικώς αναφορά στις μυθολογίες των εθνών και πώς αυτές σχετίζονται διά των αγγέλων με τον ερχομό του Χριστού. Υπό το πρίσμα αυτό προσεγγίζει τον τρόπο που οι αρχαίοι Έλληνες αντιμετώπιζαν τη φύση και ειδικώς τα φυτά.

Στη συνέχεια, ο π. Μιχαήλ κάνει αναφορά στις θεότητες οι οποίες σχετίζονται με τη φύση, τα όρη, τη θάλασσα, τους ποταμούς, τα δέντρα και τα φυτά όπως οι Δρυάδες και οι Αμαδρυάδες, για να καταλήξει στα περί της θεάς Δήμητρας και της κόρης Περσεφόνης. Πρόκειται, ίσως, περί προελληνικών θεοτήτων που σχετίζονται με τη γενεσιουργό δύναμη της φύσεως και την ωρίμανση των καρπών. Οι θεές σχετίζονται και με τους χθόνιους καρπούς, όπως είναι τα ορυκτά μεταλλεύματα. Η λατρεία της Δήμητρας στην Αττική είναι ευρύτατα διαδεδομένη από το Σούνιο έως και την Ελευσίνα. Μάλιστα η λατρεία της αποκτά ιδιαίτερη σημασία με πολιτική χροιά κατά τις περιόδους όπου η Αθήνα ηγεμονεύει μεταξύ των συμμαχικών πόλεων - κρατών. Υπογραμμίζονται, επίσης, οι ανάγκες για σταθερότητα στην καρποφορία καρπών και δημητριακών. Ειδική αναφορά γίνεται στο πλήθος των ονομάτων ανθρώπων οι οποίοι μετατράπηκαν από τους θεούς σε φυτά, όπως ο Κρόκος, ο Κυπάρισσος, η Δάφνη και άλλα. 

Η συνέντευξη κλείνει με ένα μικρό απόσπασμα από το κείμενο "Γαίας ατίμωσις" του μακαριστού αρχιτέκτονα Δημητρίου Πικιώνη.

Η ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΝΑΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΧΩΝΙΑΤΗ (ΒΙΝΤΕΟ)

Ο Διεθνής Οργανισμός "Αναλόγιο" σε συνεργασία με το Ενοριακό Συμβούλιο του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικού πραγματοποίησε εκδήλωση - παρουσίαση του προγράμματος του "Διεθνές Φεστιβάλ Αναλόγιο 2021" και της έκδοσης «Βίος, Ακολουθία και Παρακλητικός Κανών του εν αγίοις Πατρός ημών Μιχαήλ του Χωνιάτου Μητροπολίτου Αθηνών», την Τρίτη 7 Σεπτεμβρίου 2021 στις 19:30 στην Κεντρική σκηνή του Φεστιβάλ Βιβλίου στο Ζάππειο. 

Ομιλητές: 

- Σμαρώ Κώτσια, Εκτελεστική Διευθύντρια του Διεθνούς Φεστιβάλ Αναλόγιο, θεατρολόγος 

- Αρχιμανδρίτης Μιχαήλ Σταθάκης, αρχαιολόγος – θεολόγος 

- Θανάσης Βασιλείου, επιμελητής Εκδόσεων – μεταφραστής. 

Συντονίζει ο Κωνσταντίνος Μπούρας. 

Ερμηνεία του ποιήματος του Αγίου Μιχαήλ Χωνιάτη "Έρως Αθηνών". 

Θεοδώρα Μαγγίνα, πρωτότυπη σύνθεση 

Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο 

Κωστής Θέος, βιολοντσέλο 

Παναγιώτης Ανδριόπουλος, απαγγελία. 

Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο. 

ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΙΑ ΧΟΡΣ ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Δύο οικουμενικές Μαρίες του νεώτερου Ελληνισμού έφυγαν σαν σήμερα… 

16 Σεπτεμβρίου 1977 η αξεπέραστη ντίβα της όπερας Μαρία Κάλλας, 16 Σεπτεμβρίου 2015 η Μαρία Χόρς, η εμβληματικότερη Ελληνίδα χορογράφος, που συνέδεσε το όνομά της με την τελετή αφής της ολυμπιακής φλόγας, την οποία επιμελούνταν για περίπου 50 χρόνια. 

Συνυπήρξαν το 1961 στην περίφημη Μήδεια του Λουίτζι Κερουμπίνι, όταν η Μαρία Χορς υπέγραψε τη χορογραφία στην παράσταση που ανέβηκε τον Αύγουστο στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου και, στη συνέχεια, στη Σκάλα του Μιλάνου, με τη Μαρία Κάλλας στον ομώνυμο ρόλο, σε σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και σκηνικά και κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη. 

Μουσική διεύθυνση: Maestro Nicola Rescigno 

Ερμηνευτές: J.Vickers, S.Glantzi, G.Modesti, Κική Μορφονιού.  

Παραθέτουμε εδώ δύο σελίδες από τα ιστορικά προγράμματα της παράστασης με τους συντελεστές στην Επίδαυρο και στην Σκάλα του Μιλάνου, όπου φαίνεται ότι η Μαρία Χορς υπογράφει την διδασκαλία της χορογραφίας, αλλά συνυπογράφει την σύνθεση της χορογραφίας με τον Αλέξη Μινωτή. Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον θέμα, που χρήζει ειδικής έρευνας. 

Πάντως το όνομα της Χορς αναγράφεται δύο φορές στο πρόγραμμα. 

Παραθέτουμε και δύο ιστορικές φωτογραφίες: Πρόβα κοστουμιών για την "Μήδεια" του Cherubini, με την Κάλλας στην Επίδαυρο. 

Οι συνεργάτες της παράστασης: Αλέξης Μινωτής (σκηνοθέτης), Γιάννης Τσαρούχης (σκηνικά-κοστούμια), Μαρία Χορς (χορογραφίες). Εργαστήρι κοστουμιών Εθνικής Λυρικής Σκηνής Αθήνα, καλοκαίρι 1961. Φωτογράφος: Δημήτρης Παπαδήμος. 

Στην Επίδαυρο το κοινό αποθέωσε την Κάλλας μαγεμένο. 

Τον ρόλο είχε ερμηνεύσει η Κάλλας πρώτη φορά, τον Ιούνιο του 1953, στη Φλωρεντία και την επόμενη χρονιά θριάμβευσε στη «Σκάλα» με μαέστρο τον Λέοναρντ Μπέρνσταϊν. Για εννέα χρόνια η Μήδεια ήταν μέρος του ρεπερτορίου της που την τραγούδησε 31 φορές. Με αυτό το ρόλο έκανε και τη μοναδική εμφάνισή της στον κινηματογράφο, όταν στα δύσκολα χρόνια της απόσυρσής της, ο Πιερ Πάολο Παζολίνι την έπεισε να ενσαρκώσει την σπαρακτική ηρωίδα. Με παραγωγό τον άλλο μεγάλο θαυμαστή της, τον Ρομπέρτο Ροσσελλίνι, τα γυρίσματα έγιναν τους καλοκαιρινούς μήνες του 1969 και η πρεμιέρα δόθηκε στη Ρώμη λίγους μήνες αργότερα (9.1.1970), χωρίς την επιτυχία που όλοι ανέμεναν. Η ταινία, όμως, παραμένει ένα μοναδικό ντοκουμέντο!

Μνημονεύουμε λοιπόν Μαρία Κάλλας και Μαρία Χορς, δύο γυναίκες που πάλεψαν σε δύσκολους καιρούς και αναδείχθηκαν πανάξιες της κλήσης τους! 

Αλέξης Μινωτής και Γιάννης Τσαρούχης μπροστά από την αφίσα της Μήδειας 
στην Σκάλα του Μιλάνου. Διακρίνεται και το όνομα της Μαρίας Χορς. 

Η ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΟ ΖΑΠΠΕΙΟ ΓΙΑ ΤΟ "ΑΝΑΛΟΓΙΟ" ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΧΩΝΙΑΤΗ ΣΤΟ OPEN υβριδική - ecclesiatv.gr

Σήμερα, Πέμπτη 16 Σεπτεμβρίου στις 9.30 το βράδυ, θα μεταδοθεί από το κανάλι OPEN υβριδική, επιλέγοντας το ecclesiaTV, η εκδήλωση - παρουσίαση του προγράμματος του "Διεθνές Φεστιβάλ Αναλόγιο 2021" και της έκδοσης «Βίος, Ακολουθία και Παρακλητικός Κανών του εν αγίοις Πατρός ημών Μιχαήλ του Χωνιάτου Μητροπολίτου Αθηνών», που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 7 Σεπτεμβρίου 2021 στις 19:30 στην Κεντρική σκηνή του Φεστιβάλ Βιβλίου στο Ζάππειο.  

ΟΔΗΓΙΕΣ 

Το 24ωρο πρόγραμμα του ecclesiaTV μπορείτε να το βλέπετε και στο OPEN TV υβριδική, από την SMART τηλεόρασή σας. 

Επιλέγετε το κανάλι OPEN, πατάτε το ΚΟΚΚΙΝΟ κουμπί στο τηλεκοντρόλ, αριστερά στο μενού πατάτε ΚΑΝΑΛΙΑ και επιλέγετε το ecclesiaTV.

L' enfant. Scene, poesie de Victor Hugo musique de Mario Foscarina Damaschino

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η ημερίδα «Χίος και Γαλλία 18ος-19ος αι.: Φιλελληνισμός, Ιστορία, Μνήμη» που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 5ου Φεστιβάλ «ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ», τον περασμένο Ιούλιο, είχε και μια μουσική τεκμηρίωση, δηλαδή μία συναυλία με έργα Ελλήνων και Γάλλων συνθετών από τον 19ο έως και τον 21ο αιώνα. 

Η συναυλία αφηγήθηκε μια μουσική ιστορία που αρχίζει από την καταστροφή της Χίου από τους Τούρκους το 1822. Λίγα χρόνια μετά, ο σπουδαίος Γάλλος ποιητής Victor Hugo (1802-1885) γράφει το ποίημα “L’Enfant” (1828), βασισμένο στο τραγικό γεγονός που σημάδεψε το νησί. Το ποίημα μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον μεγάλο Έλληνα ποιητή Κωστή Παλαμά, με τίτλο «Το Ελληνόπουλο». 

Στα 1878 το ποίημα του Hugo μελοποιεί για φωνή και πιάνο η Μαριώ - Φωσκαρίνα Δαμασκηνού (1850-1921), η οποία γεννήθηκε και έζησε στο Παρίσι, καταγόταν όμως από εύπορη οικογένεια της Κέρκυρας, με προσφορά στην Επανάσταση του 1821. Σπούδασε κοντά στους καλύτερους δασκάλους και συναναστράφηκε με την αφρόκρεμα της παρισινής κοινωνίας στην καμπή του 20ού αιώνα για να δημιουργήσει μικρό αριθμό έργων από καθαρή αγάπη για την τέχνη, χωρίς βιοποριστικά ή επαγγελματικά κίνητρα. Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τον θάνατο της Μαριώς – Φωσκαρίνας Δαμασκηνού. 

Η Mario Foscarina αποτελεί μια μεγάλη ανακάλυψη των γνωστών ερευνητών Θωμά Ταμβάκου και Γεωργίου Κωνστάντζου, ο οποίος συγκέντρωσε και μας έδωσε τα έργα της (έκδοση 2016). 

L' enfant. Scene, poesie de Victor Hugo musique de Mario Foscarina. Paris. Lissarrague, [1878]. Μέτρο 6/8 & 2/2. Σε Cm/Eb. Allegro Agitato. 10+1 σελ. Incipit: Les Turc ont passe. Πηγή: BNF: Vm7 – 56398. Διαφημίζεται στον Menestrel της 14-12-79. Εκτελέστηκε στο Ωδείο Αθηνών στις 28-2-1882. 

Η παρουσίαση του “L’ Enfant” στο Φεστιβάλ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ της Χίου (26-7-2021), είναι η πρώτη σύγχρονη εκτέλεση του κομματιού. Δεν υπάρχουν ενδείξεις για το αν παρουσιάστηκε άλλη φορά από το 1882. 

Ερμηνεύουν: 

Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο 

Χρήστος Μαρίνος, πιάνο

Ο ...ΑΒΑΘΗΣ "ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ" ΤΗΣ ΓΕΛΕΝΑ ΠΟΠΟΒΙΤΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Η ταινία «Ο άνθρωπος του Θεού» της Γελένα Πόποβιτς, μια ταινία για τον Άγιο Νεκτάριο, «σπάει ταμεία», παρ’ ότι έχει – κυρίως - αρνητικές κριτικές. 

Ένα ερώτημα που πρέπει να τεθεί από την αρχή είναι: Σε ποιους απευθύνεται η ταινία; Σε πιστούς ή σε απίστους; Σε σινεφίλ ή σε ανυποψίαστους θεατές; Στην οικουμένη ή στις ορθόδοξες χώρες; 

Η ταινία μάλλον ξεκίνησε με μια …χολιγουντιανή λογική. Μίκι Ρουρκ, Αλεξάντερ Πετρόφ, εγχώριοι (έλληνες) ηθοποιοί – σταρ, έστω και σε ένα πλάνο, Πράισνερ στη μουσική κ.ο.κ.

Επομένως υπήρχε μια πρόθεση «ανοιχτότητας», η οποία ακυρώθηκε από το φτωχό αποτέλεσμα. Ένα αποτέλεσμα που βρήκε αμέσως το κοινό του: τους «ευσεβείς» και «φιλάγιους». Μια βιογραφία που επικεντρώθηκε στην αδικία που βρήκε τον Άγιο και πήρε μια μορφή καταγγελίας. 

Σκεπτόμουν ότι τόσο κάποιοι εκ των παραγωγών της ταινίας, όσο και άλλοι που παρότρυναν τους πιστούς να σπεύσουν να δουν – βλέπε να στηρίξουν – την ταινία, έχουν ως βίωμά τους την πρακτική που τάχα καταγγέλλουν: συκοφαντίες, αδικίες, υπόγειες διαδρομές… 

Η ταινία θα έπρεπε να απευθύνεται σε όλους! Αλλά αυτό προϋποθέτει μιαν άλλη θέαση του θέματος. Πιο ψαγμένη και πιο ποιητική. Στην ταινία όλα ήταν προβλέψιμα και επιφανειακά. Βάθος δεν υπήρχε. Μια σοβαροφάνεια περιφερόταν στις σκηνές, στα πλάνα και τις εκφράσεις. 

Τα αγγλικά των ελλήνων ηθοποιών ήταν ανυπόφορα. Δεν κάνεις μια διεθνή παραγωγή με τέτοια προφορά. Με όρους κινηματογραφικούς η ταινία συνιστά συντηρητισμό. Δεν προσφέρει κάτι, δεν προάγει κάτι.

Όμως, η υπερεκχειλίζουσα «ευσέβεια» ήταν αρκετή για να …εκστασιαστούν οι πιστοί, οι οποίοι, μάλιστα, δεν έχασαν την ευκαιρία να αντιπαρατεθούν με όσους άσκησαν κακή κριτική, προσάγοντας έως και αστεία επιχειρήματα. 

«Παιδιά του Διαφωτισμού», οι συγκεκριμένοι κριτικοί – δημοσιογράφοι, οπότε τι περιμένετε; Μας είπαν οι παραδοσιοκράτες. Κι έτσι ξεκίνησε πάλι ένας αστείος «πόλεμος» μεταξύ Δύσης και Ανατολής.

Χάθηκε μια ευκαιρία… Για μια ταινία που θα ένωνε, δεν θα δίχαζε, που θα έδινε ένα τόνο αληθινής – και όχι επίπλαστης – πνευματικότητας, που θα έφερνε την αγιότητα δυναμικά στο κάδρο του σινεμά, αλλά με ένα …μετέωρο βήμα… Αγιότητα μετεωριζόμενη κι όχι οριζόμενη. 

Το σινεμά έχει άλλους όρους, που πρέπει, όχι να τους δεχθείς, αλλά να τους εξελίξεις. 

Μια ταινία για ένα Άγιο στις μέρες μας είναι πολύ δύσκολη υπόθεση! Απαιτεί γερό οπλισμό και …ελεύθερη κατάδυση. 

«Ο άνθρωπος του Θεού» ήταν προδιαγεγραμμένος… Συναισθηματικούλης και άρα λίγος…

Το «κύκνειο άσμα» του Μίκη Θεοδωράκη σε ποίηση Διονύση Καρατζά

Μίκης Θεοδωράκης και Διονύσης Καρατζάς στο Βραχάτι, 23 Αυγούστου 1986 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

H Ραψωδία για βαρύτονο και ορχήστρα εγχόρδων (2009) σε ποίηση Διονύση Καρατζά αποτελεί το «κύκνειο άσμα» του Μίκη Θεοδωράκη. Έτσι την χαρακτηρίζει άλλωστε ο ίδιος ο συνθέτης σημειώνοντας τα εξής: «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία για έναν συνθέτη από το να έχει ένα δικό του πρωτογενές θεματικό υλικό, όπως αυτό των έργων του “Λυρικού Βίου” κι έτσι να μπορέσει να αφήσει ελεύθερη τη φαντασία και την τεχνική του στην ανασύνθεση του υλικού αυτού. Αυτό είχα ακριβώς την τύχη να κάνω από το 1995 μέχρι χτες, που, με το Κύκνειο Άσμα μου, τη Ραψωδία για βαρύτονο και ορχήστρα εγχόρδων, έκλεισα οριστικά τον κύκλο της ενασχόλησής μου με τη μουσική σύνθεση, κύκλο που άνοιξα με τη σύνθεση της “Κασσιανής” (1942). Δηλαδή κράτησε 68 ολόκληρα χρόνια! Για την περίοδο αυτής της ανακύκλωσης του “Λυρικού Βίου”, το μόνο που έχω να προσθέσω είναι ότι υπήρξε πλούσια σε ποσότητα και εξαιρετική σε ωριμότητα». Η Ραψωδία είναι αφιερωμένη στον Γερμανό φίλο του Θεοδωράκη Πέτερ Χάνσερ-Στρέκερ ως ένα είδος φόρου τιμής του συνθέτη στη χώρα που ο ίδιος αποκαλεί «πατρίδα του συμφωνικού του έργου». Όπως έχει δηλώσει: «Θεωρώ τον εαυτό μου έναν συμφωνιστή […] που γεννήθηκε στο Αιγαίο και […] έναν Κρητικό μελωδό που έζησε στο Παρίσι». 

Μορφολογικά η Ραψωδία για βαρύτονο, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί άτυπη σουίτα, αφού αποτελείται από σειρά διακεκριμένων μερών. Έχει δεκαέξι μέρη. Τα περισσότερα από τα μέρη της -τα 10 συγκεκριμένα- έχουν οργανική μορφή, ενώ τα υπόλοιπα έξι είναι τραγούδια. Η διάταξη των μερών είναι η ακόλουθη. Οκτώ μελωδικά ορχηστρικά, δύο τραγούδια, ένα ρυθμικό ορχηστρικό εμβόλιμο, τέσσερα τραγούδια και μια ρυθμική απόληξη. 

Οι μελωδίες των ορχηστρικών, προέρχονται από τραγούδια που υπάρχουν σε κύκλους τραγουδιών που γεννήθηκαν από τον ποιητικό λόγο του Πατρινού ποιητή Διονύση Καρατζά («Η Βεατρίκη στην οδό Μηδέν», «Τα πρόσωπα του Ήλιου») και είναι ενταγμένοι, οι κύκλοι, στην περίοδο του «Λυρικού Βίου». Τα τραγούδια προέρχονται από τον κύκλο «Τα πρόσωπα του Ήλιου». Η επιλογή των στίχων ανήκει στον συνθέτη. 

Πάτρα, 22 Σεπτεμβρίου 1995

Θυμίζουμε εδώ ότι ο Διονύσης Καρατζάς συνεργάστηκε σε τέσσερις κύκλους τραγουδιών, βασισμένους σε ποίηση του, με τον Μίκη Θεοδωράκη. Τα «Πρόσωπα του Ήλιου» το 1987, το «Ως Αρχαίος Άνεμος» επίσης το ’87 που μάλιστα το ερμήνευε ο ίδιος και η Σοφία Μιχαηλίδου στην α’ εκτέλεση (το ίδιο έργο επανακυκλοφόρησε πριν από δύο χρόνια με τον Μπάμπη Τσέρτο και την Ειρήνη Καράγιαννη), η «Βεατρίκη στην οδό μηδέν» που κυκλοφόρησε σε δίσκο το 1994, ένα έργο για πιάνο και φωνή με ερμηνεύτρια την σπουδαία Μαρία Φαραντούρη και την εξαίσια Ντόρα Μπακοπούλου στο πιάνο και τα «Λυρικότερα» το 1994 που μάλιστα είχαν πρωτοκυκλοφορήσει στη Γερμανία με τον ξένο τίτλο «Poetica». 

Με την Ραψωδία για βαρύτονο ο Μίκης Θεοδωράκης επιλέγει να κλείσει τον συνθετικό του βίο με Διονύση Καρατζά! Κι ακόμα επιλέγει την συμφωνική φόρμα, αλλά στοιχούμενος στην μελωδία και δη στο τραγούδι, αφού και τα ορχηστρικά μέρη του έργου είναι τραγούδια χωρίς λόγια. 

Η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε από την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στις 30 Ιανουαρίου 2013, με σολίστ τον σπουδαίο βαρύτονο Δημήτρη Τηλιακό και μαέστρο τον Μίλτο Λογιάδη. 

Η πλέον πρόσφατη ερμηνεία του έργου – που δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμα σε δίσκο – είναι αυτή που πραγματοποιήθηκε στις 20 Ιουλίου 2021 για τα 96α γενέθλια του Μίκη Θεοδωράκη στον Κήπο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. 

Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του Νίκου Χαλιάσα, παρουσίασε έργα του Μίκη Θεοδωράκη, με σολίστ την μεσόφωνο Μαίρη-Έλεν Νέζη και τον βαθύφωνο Τάσο Αποστόλου, ο οποίος ερμήνευσε στιβαρά και αισθαντικά, ταυτόχρονα, την Ραψωδία. Άλλωστε την είχε ερμηνεύσει και στο παρελθόν (2016) στο Μέγαρο Μουσικής, υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου. 

Μετά τη συναυλία ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΚΟΑ, μαέστρος Λουκάς Καρυτινός, δήλωσε: "Ως Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και ως Έλληνες πρέπει να πούμε ένα τεράστιο ευχαριστώ στον Μίκη, ο οποίος σε όλη του την πορεία δεν άφησε ποτέ κατά μέρος τη συμφωνική μουσική δείχνοντας σε όλους μας, ότι - παράλληλα με οποιοδήποτε άλλο είδος - δεν πρέπει να αφιστάμεθα από την ουσιαστική εκδοχή της μουσικής, που είναι η συμφωνική. Έχοντας μελετήσει το έργο του και έχοντάς τον ζήσει από κοντά, θέλω να μεταφέρω στους συμπολίτες μας τη διαρκή του αγωνία για την ανάταση της Ελλάδας σε όλους τους τομείς." 

Ήταν, νομίζω, η τελευταία συναυλία με συμφωνικά έργα του Μίκη Θεοδωράκη, πριν την αναχώρησή του από τα επίγεια. 

Μας αποχαιρέτησε με το μελωδικό κύκνειο άσμα του σε ποίηση Διονύση Καρατζά. 

Ίσως αποχαιρέτησε και την Πάτρα των παιδικών του χρόνων, μιας που ο Δ. Καρατζάς είναι ο ποιητής της «Πάτρας των αγγέλων». Κι ο Μίκης σταθερά Αρχάγγελος!

Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Μυρτώ Θεοδωράκη, Διονύσης Καρατζάς 
Πάτρα, 1 Αυγούστου 1989 

Οι φωτογραφίες του Διονύση Καρατζά με τον Μίκη Θεοδωράκη είναι από το προσωπικό αρχείο του ποιητή, τον οποίο και ευχαριστώ από καρδιάς για την ευγενική παραχώρηση. 

Ο ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ

Αναδημοσιεύουμε εδώ, από το σημερινό φύλλο (11-9-2021) της εφημερίδας ΤΑ ΝΕΑ, ένα ξεχωριστό κείμενο του Μίκη Θεοδωράκη για τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό, σε επιμέλεια Γεωργίου Π. Μαλούχου. 

Το κείμενο αυτό, που αποτελεί πρόλογο σε έκδοση ποιημάτων του Σολωμού, έχει σαφώς αυτοβιογραφικό χαρακτήρα και καταδεικνύει την ουσιαστική σχέση του Μ. Θεοδωράκη με τον Δ. Σολωμό. 

Ήταν ένας κόκκινος τόμος: ο Διονύσιος Σολωμός με πρόλογο του Πολυλά. Ένα βιβλίο που μεγάλωσα μαζί του. Το θυμάμαι, παιδί στο Αργοστόλι, σε περίοπτη θέση της βιβλιοθήκης του πατέρα μου, που την είχαμε πάντοτε μαζί μας όταν μετακομίζαμε από πόλη σε πόλη, σε κάθε μετάθεσή του ως διευθυντή νομαρχιών ανά την Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Έτσι ήταν που ο Σολωμός βρέθηκε από τότε, και εξακολουθεί μέχρι και σήμερα αδιάλειπτα να βρίσκεται, μέσα στην καρδιά και τη σκέψη μου. Δεν είναι υπερβολή να πω ότι το έργο του με σημάδεψε. Ήταν, μαζί με τον Παλαμά, η πλατιά πόρτα που άνοιξε για μένα στην ελληνική αλλά και την παγκόσμια γραμματεία. Αλλά, ταυτόχρονα, ήταν και η πρώτη οδός της μύησής μου στα μεγάλα ιδανικά για τα οποία πάλεψα σε όλη μου τη ζωή: αυτά της ελευθερίας, της δημοκρατίας και της πατρίδας. 

Ακόμα θυμάμαι, σαν να είναι τώρα, παιδί στην Τρίπολη, όταν πια είχαν μπει οι Γερμανοί, πόση δύναμη έπαιρνα από την ποίησή του και πόσο αυτή οδήγησε από τότε τις πράξεις μου. Ήταν ο δάσκαλός μου. Διάβαζα ασταμάτητα τον Πλάτωνα, τον Αισχύλο, τον Σοφοκλή, τον Σαίξπηρ, τον Γκαίτε, τον Αντρέγεφ, τον Νίτσε, τον Σοπενχάουερ, άρχιζα μετά να μελετώ τον Μπαχ, τον Μπετόβεν και τον Μπραμς, αλλά ο Καρυωτάκης, ο Παλαμάς και, κυρίως, ο Σολωμός, ήταν οι πραγματικοί δάσκαλοί μου. Διάβαζα μαζί τις Γραφές και, με όλους αυτούς τους οδηγούς, αναζητούσα το ιδεατό. Αλλά θυμάμαι και τις γεμάτες υπερηφάνεια διηγήσεις του παππού μου τα βράδια στα Γιάννενα: «Κάναμε την ίδια διαδρομή με τους Σολωμούς», έλεγε ο Μιχαήλ Θεοδωράκης στον πατέρα μου καθώς συζητούσαν τις κρύες νύχτες του χειμώνα πλάι στη σόμπα. «Στην πρώτη επανάσταση του τάδε έτους, πήγαμε στη Σύρο. Στη δεύτερη, στη Ζάκυνθο. Οι Τούρκοι καίγανε τα σπίτια μας, τα δέντρα, τα κτήματα. Μετά γυρίζαμε και φτου και απ’ την αρχή». 

Ο Σολωμός, παιδί στην Κέρκυρα, πήγαινε στην εκκλησία και έψελνε το «Κύριε Ελέησον», με μοναδικό, λέγανε από γενιά σε γενιά, τρόπο. Αυτό ήταν και το κύριο επιχείρημα του πατέρα μου για να τον ακολουθώ τις Κυριακές στην εκκλησία: το γεγονός ότι ο μικρός Σολωμός όχι μόνον πήγαινε, αλλά και έψελνε. Και το έκανα· εκεί βυθίστηκα μέσα στο απέραντο μεγαλείο της βυζαντινής μας μουσικής παράδοσης. «Ο Σολωμός σπούδασε νομικά», ήταν η επόμενη συζήτηση. «Όμως δεν δικηγόρησε ποτέ», απαντούσα. «Σπούδασε κι εσύ, και μην δικηγορήσεις!» ανταπαντούσε ο πατέρας μου. Το έκανα κι αυτό. Κι όταν εν μέσω της Κατοχής άκουσα για πρώτη φορά την Ενάτη του Μπετόβεν στην Τρίπολη, στον κινηματογράφο, σε ένα φιλμ της γερμανικής προπαγάνδας, τότε κατάλαβα βαθιά μέσα μου το νόημα των στίχων του: «Άστραψε φως κι εγνώρισεν ο νιος τον εαυτό του». Είχαν πια όλα συντελεσθεί.

Όμως εγώ είχα αποφασίσει ότι θα πήγαινα ένα ουσιαστικό βήμα πιο πέρα: ο Σολωμός έγραψε μεν ένα αριστούργημα για την πολιορκία του Μεσολογγίου, έκλαψε γι’ αυτήν, αλλά δεν συμμετείχε. Εγώ, δεν ενέκρινα αυτή τη στάση. Ήθελα να συμμετέχω. Ήθελα να είμαι εκεί. Και αυτό έκανα. Πάντα. Έτσι, λίγο καιρό αργότερα, έχοντας πια βγει στην Αντίσταση, κυνηγημένος και κρυμμένος στην αρχή στην Αθήνα, στην Πλάκα και, στη συνέχεια, στο συνοικισμό της Καλλιθέας, θα έγραφα την Πρώτη Συμφωνία μου και στο τέλος της θα προσέτρεχα στον Σολωμό: «Αύριο θα κόψουμε / κάτι λουλούδια / αύριο θα ψάλουμε / κάτι τραγούδια / εις την πολύανθη / Πρωτομαγιά». Αλλά ένα σφίξιμο στο μέρος της καρδιάς επέμενε να μου λέει ότι δεν υπάρχει, ούτε θα υπάρξει ποτέ πολύανθη Πρωτομαγιά.

   

Στον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, όπως πάντα στα έργα του, ο Σολωμός “παγίδευσε” τη μουσική μέσα στο στίχο του. Τη μουσική που ο Μάντζαρος τη βρήκε, την ανέσυρε, την έκανε κτήμα όλων μας, με τον τρόπο που μόνον η μεγάλη μουσική, το ιερό αυτό μυστήριο, μπορεί να το πετύχει. Ολόκληρη η ποίηση του Σολωμού, άλλωστε, ήταν αυτός ο αγώνας, να γράψει μουσική με σκέψη και με λόγο. Και ίσως γι’ αυτό υπήρξε τόσο δύσκολος στην τελική διατύπωση. Το ένα σχέδιο ακολουθούσε το άλλο. Έψαχνε για την τελειότητα. Όμως ποια; Μήπως προσπαθούσε το ακατόρθωτο, να μετουσιώσει το λόγο σε μουσική; Εγώ, μελετώντας τον αδιάκοπα, ανακάλυπτα διαρκώς νέα μουσική: μια παράξενη αρμονία γέμιζε το πνεύμα μου. Και θα περνούσαν δεκαετίες ασταμάτητης επαφής και αναζήτησης του “ήχου” μέσα στον σολωμικό στίχο, μέχρι την Τρίτη Συμφωνία μου, στην οποία θα μελοποιούσα εκείνη τη στροφή που χτύπησε βαθιά μέσα μου στα 1940: «Τώρα που η ξάστερη / νύχτα μονάχους / μας ηύρε απάντεχα / και εκεί στους βράχους / σχίζεται η θάλασσα / σιγαλινά»… Και δεν ήταν οι μόνοι στίχοι του για τους οποίους έγραψα μουσική, καθώς την ίδια παγκόσμια αρμονία, το ίδιο ηθικό αίτημα με τον Σολωμό αναζητούσα και αναζητώ σε όλη μου τη ζωή και με όλη μου την τέχνη. 

Στις αρχές του έτους 1950 είχα βρεθεί με τον Μιχάλη Κατσαρό στην Αθήνα, στη Ζαλοκώστα, στον ραδιοφωνικό σταθμό των Ενόπλων Δυνάμεων, όπου ο Μιχάλης προσπαθούσε να πάρει άδεια για να κάνει μία ποιητική εκπομπή. Ο υπεύθυνος ταγματάρχης τον ρώτησε τι θα λέει. Κι ο Μιχάλης άρχισε να απαγγέλει τον Εθνικό Ύμνο, αυτό το μέγα αριστούργημα του Σολωμού. Εγώ, για να τον βοηθήσω, άρχισα αμέσως να τραγουδάω μαζί την Ενάτη του Μπετόβεν, το τελευταίο μέρος, το ποίημα του Σίλερ. Ο ταγματάρχης φούσκωσε από εθνικό παλμό και προσέλαβε ευθύς τον Κατσαρό. Αργότερα, τον έκανε διευθυντή του Δελτίου των Ειδήσεων. Εγώ υπηρετούσα τότε στο σταθμό ως μουσικός. Αυτό, μέχρι να έρθει στο Α2 ο φάκελός μου. «Πώς είναι δυνατόν ένας κουμμουνιστής να υπηρετεί στο σταθμό των Ενόπλων Δυνάμεων!» είπε τώρα ο ίδιος ταγματάρχης, που μου ανακοινώνει περιφρονητικά πως τον ξεγέλασα – όμως οι υπηρεσίες αγρυπνούν και το φύλλο πορείας είναι έτοιμο. Κι έτσι, από τη Ζαλοκώστα, στις 10 Ιανουαρίου 1950, βρέθηκα ξαφνικά στην Αλεξανδρούπολη… 

Με όλα αυτά, μπορεί λοιπόν να καταλάβει κανείς πώς ένιωσα όταν ο παλιός συνεξόριστος και φίλος μου στη Δάφνη της Ικαρίας Φώτης Φωτόπουλος, που είχε βρεθεί πια στο Ανατολικό Βερολίνο την εποχή που εγώ βρισκόμουν ήδη στο Παρίσι, σε ένα γράμμα του μου ζήτησε να στείλω έργα μου για να τα δείξει στον διάσημο μαέστρο Όλαφ Κοχ, αυθεντία στον Μπαχ, διευθυντή της Ορχήστρας Δωματίου του Βερολίνου. Η αδελφή του Φώτη, η Πόπη, ασχολιόταν με τη μουσική και ήταν δική της πρόταση. Έστειλα την Τρίτη Σουίτα μου, έφτασε στον Κοχ, κι εκείνος είπε πώς του άρεσε. Ήθελε να την παρουσιάσει. Όμως, έπρεπε πρώτα να εγκρίνει το κείμενο η αρμόδια “Ιδεολογική Επιτροπή” του Βερολίνου. Το κείμενο ήταν «Η τρελή μάνα» του Σολωμού. Οπότε ο Φώτης, για να τους συγκινήσει, έκανε τη σολωμική μάνα του 1830 μάνα αντάρτισσα του 1948, που χάνει στον πόλεμο τα δύο παιδιά της, αντάρτες-κομμουνιστές! Απογοητευμένος ο Φώτης μού γράφει στο Παρίσι: «Μόλις διάβασε το αναπλασμένο κείμενο ο υπεύθυνος, μου είπε: “Μόνο δύο νεκροί; ” Και το απέρριψε…» 

Έχουν περάσει εβδομήντα χρόνια από την Τρίπολη, αλλά και σαράντα χρόνια από μία άλλη μεταγενέστερη “διαμονή” μου στα αρκαδικά βουνά με… έξοδα του ελληνικού κράτους, από την εποχή που ένα ολόκληρο τάγμα χωροφυλάκων της Χούντας με φύλαγε κλεισμένο στη Ζάτουνα, μη επιτρέποντάς μου να δω άνθρωπο, χωρίς να μπορώ να μάθω τι συμβαίνει και, κάθε μέρα, χωρίς να ξέρω αν η επομένη μέρα το πρωί θα με έβρισκε ζωντανό… Διάβαζα και έγραφα ασταμάτητα, αν και δεν μπορούσα να παίξω αυτά που έγραφα: υπήρχαν σοβαρές υποψίες ότι θα ενεργοποιούσαν το διάταγμα του Αγγελή που απαγόρευε να παίζεται η μουσική μου, κυρίως από εμένα τον ίδιο που είχα… απαγορευτεί ολόκληρος, και θα με οδηγούσαν νύχτα σε έκτακτο στρατοδικείο. Ανάμεσα στα έργα εκείνης της εποχής, και τα Θούρια. Και ανάμεσα στα Θούρια, η επιστροφή μου στον Σολωμό, που ήταν πάλι εκεί, μαζί μου: «Διονύσιε Σολωμέ, σε σέ κράζω!»… 

 

Όπως λοιπόν και τότε στη Ζάτουνα, έτσι και σήμερα γυρίζω πάλι προς τον Σολωμό, στους Ελεύθερους Πολιορκημένους που είμαστε ξανά, στον Ύμνο εις την Ελευθερίαν που πρέπει και πάλι να διαβαστεί και να ακουστεί, περισσότερο από ποτέ. Ως Έλληνας, συγκινούμαι όσο κάθε Έλληνας και κάθε Ελληνίδα στο άκουσμα του Εθνικού Ύμνου, που είναι ολόκληρος αφιερωμένος στην Ελευθερία και γι’ αυτή μιλά. Είναι ολόκληρος αφιερωμένος στην Ελλάδα και στα ιδανικά της, στην αποτίναξη κάθε ξένης εξάρτησης, παρέμβασης και δουλείας, που, όπως από πολύ νωρίς είχε δει ο Σολωμός, ήταν πηγή καταστροφών γι’ αυτό τον τόπο και για το λαό του, όπως ακριβώς πάντοτε πίστευα και πιστεύω, όπως σήμερα το βλέπουμε να συμβαίνει με τον πιο καταστρεπτικό για την πατρίδα μας τρόπο. 

Πέρα από τη μέγιστη λογοτεχνική του αξία, το συναρπαστικό ποίημα του Σολομού που αργότερα, με την ευκαιρία της Ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα, έγινε ο Εθνικός Ύμνος της πατρίδας μας, είναι, από κάθε άποψη, ένα από τα πιο προοδευτικά ποιητικά έργα που γράφτηκαν ποτέ στην ελληνική γλώσσα. Ως συνθέτης δε, θαυμάζω τον τρόπο με τον οποίο ο Μάντζαρος, ο οποίος είχε δώσει μαθήματα μουσικής στον Σολωμό, ανακάλυψε και έφερε στο φως την εσωτερική μουσική του ποιήματος, όταν το μελοποίησε για τετράφωνη ανδρική χορωδία και πιάνο. Και νιώθω ευτυχής και δικαιωμένος, γιατί εκείνο που έκαναν ο Μάντζαρος με τον Σολωμό ήταν εκείνο που, τόσες γενιές αργότερα, κάναμε με τον Ρίτσο στον Επιτάφιο και τη Ρωμιοσύνη, με τον Ελύτη στο Άξιον Εστί, με τον Σεφέρη στο Μυθιστόρημα… Μπορεί να φανταστεί κανείς την ελληνική συνείδηση και την ελληνικότητα χωρίς αυτά τα λόγια του Σολωμού για την Ελευθερία να είναι κτήμα όλων των Ελλήνων εδώ και τόσες γενιές; Όχι. Ο Σολωμός και ο Μάντζαρος έβαλαν τη μεγάλη τους σφραγίδα στην έννοια και τη συνείδηση της ελληνικότητας. Η ποίηση και η μουσική, χέρι χέρι, στην πιο μεγάλη τους ώρα, ενέπνευσαν γενιές Ελλήνων να αγωνιστούν, τους έδειξαν και τους άνοιξαν το δρόμο προς την Ελευθερία, όπως πάντοτε συμβαίνει. Και όπως, ασφαλώς, θα τον ανοίξουν και πάλι. 

Μίκης Θεοδωράκης 

Δεκέμβριος 2013

ΕΝΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΠΟΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΑ ΚΤΙΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΑΡΑ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ - ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

Χαρά Σαΐτη

Εικαστικός - Θεωρητικός της Τέχνης, 

Αντιπρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας 

Κατά πολύ σοφότεροι και σίγουρα σοβαρά προβληματισμένοι, με ένα ολοκαίνουργιο βιβλίο στο χέρι, φύγαμε το βράδυ της Κυριακής 5 Σεπτεμβρίου 2021, από το Κηποθέατρο “΄Αγγελος Σικελιανός”, όπου παρουσιάστηκε από τη συγγραφέα - αρχιτεκτόνισσα Χαρά Παπαδάτου και τις εκδόσεις Fagotto το εξαιρετικό πόνημα «Η ευρηματική αντισεισμική κατασκευή των κτιρίων της νήσου Λευκάδας». 

Η λέξη “πόνημα” δεν χρησιμοποιήθηκε τυχαία, ούτε για να εξυπηρετήσει τον λόγο. Επιλέχθηκε συνειδητά για να προσπαθήσει να αποδώσει τον “πόνο” και όχι μόνο τον κόπο της εξαιρετικής Λευκαδίτισας αρχιτέκτονος, για την ιστορία αλλά την τύχη που θα έχει στο μέλλον η παραδοσιακή αντισεισμική κατασκευή του νησιού μας, ένας πολιτιστικός θησαυρός που παραμένει σήμερα τουλάχιστον παραμελημένος. Πρόκειται για την αξία των ταπεινών σπιτιών της παλιά πόλης, αλλά και μεγαλύτερων κατασκευών όπως των εκκλησιών, των αρχοντικών, των καταστημάτων και των δημόσιων κτιρίων, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις καταφέρνουν να αντιστέκονται στη φθορά δύο αιώνων. 

Στην εισήγησή της η κ. Παπαδάτου παρουσίασε συνοπτικά τον τρόπο δόμησης των σπιτιών και την συνάφειά του με τη ναυπήγηση των πλεούμενων, από ανθρώπους που ζούσαν στην κυριολεξία πάνω στο νερό. Η κοινή μαστορική ορολογία -π,χ “πέτσωμα”, “καρίνα”, “μπρατσόλια”, κ.λ.π. – δείχνει αυτό ακριβώς που αναφέρεται και στον Όμηρο. Όποιος ξέρει να φτιάχνει πλοία μπορεί να φτιάξει και σπίτια. Κατά συνέπεια, τα σπίτια της Λευκάδας δεν χτίστηκαν, αλλά “ναυπηγήθηκαν”, όπως και για τα πλεούμενα συνήθιζαν να λένε οι παλιοί πως “έχτισαν”ένα καράβι. 

Η απλότητα, η σοφία αλλά η μοναδικότητα της κατασκευής τους είναι εντυπωσιακά. Κατά κανόνα διόρωφα, με πετρόχτιστη την κατωδομή και ξύλινη ανωδομή, που δεν συνδέονται αλλά μένουν αυτόνομες η μία από την άλλη, ώστε να δίνουν στα διαφορετικά υλικά τη δυνατότητα να αντιδρούν με τη δική τους συχνότητα σε τυχόν σεισμό και να μένουν αλώβητα. Τα πέτρινα θεμέλια, στηρίζονται πάνω σε στρογγυλές πέτρες και έχουν εμβόλιμα ξύλινες στρώσεις από αγριαπιδιά ή δρυ, ώστε να διατηρούν ελαστικότητα και ευελιξία, να “κυλούν” σε περίπτωση σεισμού και να απορροφούν τους σεισμικούς κραδασμούς. 

Η κ. Παπαδάτου αναφέρθηκε διεξοδικά στην τεχνική κατασκευής, αλλά μετέφερε και την αγωνία της για να διασωθεί, να αξιοποιηθεί και να έχει συνέχεια. Πρότεινε μάλιστα μεταξύ άλλων την διοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου, πράγμα που ο δήμαρχος Λευκάδας κ. Χαράλαμπος Καλός υποδέχθηκε αμέσως, διαβεβαιώνοντας ότι θα υλοποιηθεί από το Πνευματικό Κέντρο του Δήμου. Μάλιστα ο Δήμαρχος δεσμεύθηκε και χρονικά, και τοποθέτησε τη διοργάνωση του συνεδρίου σε συνδυασμό με την παράδοση της αναστήλωσης της οικίας Ζαμπελίων. Το σημαντικό για την πόλη μας έργο, που ξεκίνησε από την προηγούμενη δημοτική αρχή, παρουσίασε όμως πολλές ελλείψεις στην αρχική μελέτη όσο και απρόβλεπτα προβλήματα στη αναστηλωτική διαδικασία, προβλέπεται να ολοκληρωθεί τον Μάρτιο του 2022. Γι’ αυτό το μνημείο του 19ου αιώνα μίλησε και ο κ. Σπύρος Λάζαρης, αρχιτέκτων και μέλος της ομάδας επίβλεψης για την αναστήλωση της Οικίας Ζαμπελίων, προβάλλοντας την ιδιαιτερότητα του έργου, λόγω ακριβώς του παραδοσιακού τρόπου δόμησής του. 

Τη μακροχρόνια προσπάθεια να αναγνωριστεί η ιδιαίτερη τοπική αρχιτεκτονική της Λευκάδας στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ευρώπης τόνισε ο βουλευτής Λευκάδας κ. Θανάσης Καββαδάς, ο οποίος αγωνίζεται επί σειρά ετών και με κάθε τρόπο γι αυτόν τον σκοπό. Μάλιστα έδωσε την εντύπωση ότι με την τελική κατάθεση ολοκληρωμένου φακέλου στην Ευρωπαϊκή επιτροπή, δεν θα αργήσει να συμπεριληφθεί και η αρχιτεκτονική της Λευκάδας στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. 

Όπως υπογράμμισε με την προλογική του τοποθέτηση ο εκδότης κ. Νίκος Θερμός, το ζήτημα και το ζητούμενο να αναδειχθεί το τεράστιο πολιτιστικό απόθεμα της Λευκάδας -και σε ότι αφορά την παραδοσιακή αρχιτεκτονική- παραμένει. Η καταγραφή των οικημάτων, η δημιουργία εργαστηρίων με παραδοσιακούς μαστόρους, η ανάδειξη των κτιρίων, η δημιουργία κέντρου παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και πολλά άλλα, ήταν μερικές από τις προτάσεις του. 

Λίγες σκέψεις...

Η Λευκάδα έχει πραγματικά τεράστια πολιτιστικά αποθέματα, πολλές φορές αναξιοποίητα ή τουλάχιστον αναξιοποίητα σχετικά με τις σύγχρονες προσεγγίσεις πολιτιστικής διαχείρισης. Από την άλλη μεριά, οι τεράστιες δυνατότητες που προσφέρει ο τουρισμός στον τόπο, εάν συνδυαστούν με σοβαρό προγραμματισμό και σχεδιασμό πολιτιστικού προσανατολισμού, μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα του τουρισμού, να διευρύνουν την τουριστική περίοδο, να προσελκύσουν ανθρώπους που θα εκτιμήσουν τον τόπο για την ιστορία του και τον πολιτισμό του, θα τον σεβαστούν και θα τον προωθήσουν οι ίδιοι μέσα από τις αυθεντικές εμπειρίες που θα αποκομίσουν. Παράλληλα θα γίνουν βιώσιμες οι πολιτιστικές δομές, θα αξιοποιηθούν, θα παραμείνουν ζωντανές και ακμαίες, προίκα για τις επόμενες γενιές. Η διαχείριση του πολιτιστικού τουρισμού προτείνεται ως η πιο ουσιαστική προσέγγιση ανάπτυξης. Με σεβασμό στο περιβάλλον, στον άνθρωπο, στις αξίες. Μένει μόνο να το πιστέψουμε...

Σε ότι αφορά την παραδοσιακή αντισεισμική δόμηση, όπως την παρουσίασε η κ. Παπαδάτου, αποκαλύφθηκε ένας πολύπλευρος θησαυρός αντικειμένων, που άπτεται της αρχιτεκτονικής, της ιστορίας, της αρχαιολογίας, της μηχανικής, κ.α. Ίσως λοιπόν πρέπει να διευρύνουμε τις έρευνες σε διεπιστημονική βάση, ώστε σιγά σιγά να δημιουργηθεί ένα επιστημονικό corpus βάσης δεδομένων ανοιχτό στους ερευνητές. Κάτι τέτοιο, θα μπορούσε να προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας παγκοσμίως, γιατί θα συνδυάσει την παραδοσιακή δόμηση με τις σύγχρονους εναλλακτικές αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις, θα συγκρίνει αντισεισμικές τεχνικές άλλων πολιτισμών και τόπων, θα ψάξει να βρει πατήματα από τη προϊστορική εποχή ως σήμερα, αλλά και παρόμοιες τεχνικές αλλού (π.χ. στη Βενετία), κ.α. 

Ελπίζω να μην είμαστε εμείς η γενιά που θα στερήσουμε από τα παιδιά μας τον πολιτισμό τους, κληροδοτώντας τους μόνο δωμάτια προς ενοικίαση και περιβαλλοντικά προβλήματα. Η συζήτηση είναι μεγάλη, αλλά νιώθω ότι είναι σημαντικό ότι ήδη άρχισε. 

Συγχαρητήρια στην κ. Χαρά Παπαδάτου-Γιαννοπούλου για το εξαιρετικό βιβλίο της «Η ευρηματική αντισεισμική κατασκευή των κτιρίων της νήσου Λευκάδας», από τις εκδόσεις Fagotto. Ευχόμαστε να είναι καλοτάξιδο! Η Λευκάδα της οφείλει πολλά για την άοκνη και ανιδιοτελή προσφορά της στον τόπο της.