ΠΙΤΕΡ ΜΠΡΟΥΚ: "Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ"

Ο Πίτερ Μπρουκ 

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

«Οι άνθρωποι σε όλες τις θρησκείες έχουν εφεύρει οργανισμούς διακυβέρνησης πιστών και περιουσιών. Η Καθολική Εκκλησία, με αφεντικό της τον Πάπα, ανακάλυψε μια τέτοια κοινωνική δομή και έφτιαξε έναν τεράστιο πολιτικό οργανισμό που εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο. Αυτός ο οργανισμός, για να διατηρήσει τη δύναμή του, έφτασε στο σημείο να καίει ανθρώπους. Αυτό είναι κάτι που σήμερα το ξέρουμε καλά, το βλέπουμε καθημερινά σε διαφορετικά μέρη του κόσμου. Στο όνομα της θρησκείας ‘καίνε’ ανθρώπους. Το γεγονός ότι ο Ντοστογιέφσκι, ένας βαθιά θρησκευόμενος άνθρωπος, έκανε κριτική σε αυτό τον σκληρό πυρήνα του Χριστιανισμού, είναι εντυπωσιακό. Στο τελευταίο μεγάλο μυθιστόρημά του (Αδελφοί Καραμάζοφ) θέλησε να δείξει πόσο εύκολα, μέσω της πολιτικής, η Εκκλησία μπορεί να γίνει δικτατορία» (Πίτερ Μπρουκ, εφημ. ΤΑ ΝΕΑ 12/13-5-07).

Οι πιο πάνω παρατηρήσεις του μεγαλύτερου ίσως σκηνοθέτη θεάτρου στον 20ό αιώνα, είναι απολύτως ρεαλιστικές, καθώς εδράζονται στην ιστορία, αλλά και θεολογικές, αφού θίγει το μέγα θέμα της εκκοσμίκευσης, που ταλανίζει ολόκληρη την Χριστιανοσύνη στον καιρό μας.

Ναι, το μοντέλο της Εκκλησίας – Κράτους, δηλ. ενός εκκοσμικευμένου Χριστιανισμού που θέλει δεκανίκια του τους «θεσμούς» ανήκει στο Βατικανό. Και η Ιερά Εξέταση, επίσης, στην Παπική Εκκλησία πιστώνεται. Αλλά, όπως πολύ ορθά παρατηρεί ο Μπρουκ, αυτές οι πρακτικές υιοθετήθηκαν και από άλλες θρησκείες και το συναντάμε καθημερινά στην ειδησεογραφία, πώς, δηλ., στο όνομα της θρησκείας «καίγονται» άνθρωποι. Δεν παραδίδονται ίσως στην πραγματική πυρά, αλλά υφίστανται παντοίους διωγμούς, σε μικρότερη ή μεγαλύτερη κλίμακα κάθε φορά, επειδή εξέφρασαν τη γνώμη τους ή άσκησαν κριτική σ’ ένα σύστημα «θρησκειοποιημένου χριστιανισμού» - για να περιοριστούμε στα καθ’ ημάς.

Το «σύστημα» επιβάλει την σιωπή. Την άκριτη αποδοχή των θρησκευτικών γκουρού, οι οποίοι μπορούν να λένε ό,τι θέλουν, χωρίς αντίλογο. Η έκφραση άλλης άποψης, η οποία μάλιστα προσπαθεί να αγγίξει την των πραγμάτων αλήθεια, θεωρείται «αιρετική» και άρα πρέπει να εκριζώνεται πάραυτα. Ποιος είναι αυτός που τολμά να αμφισβητήσει τον «Γέροντα»; Ποιος είναι αυτός που δεν στοιχείται στη γραμμή που βολεύει τους «πιστούς», οι οποίοι υψώνουν τείχη για να προφυλαχθούν από τους «μιαρούς»;

Μου είπε κάποιος: «Η Εκκλησία είναι δύναμη! Και δεν είναι έτοιμη η κοινωνία να δεχτεί την αμφισβήτησή της». Κι εγώ του είπα: «Η δύναμη της Εκκλησίας είναι η μωρία του Σταυρού και η κοινωνία, αν θέλει να ανοίξει, επιτέλους, τα μάτια της, θα πρέπει να δει κατάματα τον Χριστό, ως Εκκλησία παρατεινόμενη στους αιώνες, και όχι τον θεσμό». Ο Χριστός έφτασε μέχρι σταυρού και θανάτου για να σώσει τον κόσμο κι όχι για να θεσμοποιήσει την Εκκλησία του, η οποία είναι εν τω κόσμω, αλλά όχι εκ του κόσμου τούτου.

Η μεγαλύτερη εκκοσμίκευση είναι η επίδειξη ισχύος, η επιβολή δυνάμεως, ο συσχηματισμός με το κοσμικό πνεύμα για την εξουδετέρωση της άλλης άποψης. 

Η σχιζοφρένεια κορυφώνεται όταν μέσα στην Εκκλησία, για διάφορα θέματα, γίνεται πόλεμος επικράτησης της μιας ή της άλλης «γραμμής». Τότε δεν υπάρχει έλεος! Οι μεν κατηγορούν τους δε για «αίρεση», «προδοσία της πίστης» και άλλα παρόμοια φαιδρά φονταμενταλιστικά. Στον 21ο αιώνα η πολυπολιτισμικότητα καλεί την Εκκλησία σε συνεχή εγρήγορση και μαρτυρία θυσιαστική. Τα αυτονόητα και οι κορώνες ενός νοσηρού «ορθοδοξισμού» έχουν πεθάνει. Ας το καταλάβουν οι πάσης φύσεως «γνήσιοι», αλλά δειλοί, χριστιανοί. Η ανδρεία είναι αρετή. Και οι προκλήσεις των καιρών την προαπαιτούν.

Αλλά το πρόβλημα, μη το ξεχνάμε, είναι η ελευθερία!

Ποιος οικοδομεί την εν Χριστώ ελευθερία; 

Οι facebookάδες παπάδες με το γελοία τσιτάτα τους; 

Ή οι "παραδοσιακοί" με τις περί έθνους κορώνες τους;

Ευτυχώς, τουλάχιστον, η φωνή του Αποστόλου Παύλου εξακολουθεί να σκίζει τον αέρα: 

"Τῇ ἐλευθερίᾳ οὖν, ᾗ Χριστὸς ἡμᾶς ἠλευθέρωσε, στήκετε, καὶ μὴ πάλιν ζυγῷ δουλείας ἐνέχεσθε."

Η ΣΥΝΑΥΛΙΑ - ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΝΑΖΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ (ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών 22 Φεβρουαρίου 1993. 

Ο Μάνος Χατζιδάκις διευθύνει για τελευταία φορά το δημιούργημά του: την Ορχήστρα των Χρωμάτων, η οποία είχε συμπληρώσει τέσσερα χρόνια δημιουργικής παρουσίας στα μουσικά πράγματα του τόπου. 

Το πρόγραμμα περιλάμβανε έργα του Kurt Weill (τη Συμφωνία αρ. 2) - στο πρώτο μέρος - και Franz Liszt (κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 1) και Bela Bartok (κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 3), στο δεύτερο. Σολίστ στο πιάνο ο διάσημος ούγγρος πιανίστας György Sandor.

Ήμουν εκεί και απήλαυσα τα εξαίσια αυτά έργα και τον εξαιρετικό σολίστ. Σαν τώρα θυμάμαι αυτή τη συναυλία. 

Την επομένη 23 Φεβρουαρίου, ήμουν πάλι στο Μέγαρο για το ρεσιτάλ πιάνου του Sandor που είχε φροντίσει να πραγματοποιηθεί ο Μάνος Χατζιδάκις. Παρακολούθησα το ρεσιτάλ μαζί του. Μετά θα πήγαινε τον προσκεκλημένο του για φαγητό. 

Το άλλο πρωί η είδηση ήταν ότι ο Χατζιδάκις έπαθε έμφραγμα και ήταν στην εντατική! Άντεξε, με αναλαμπές, για ενάμισι χρόνο ακόμα. Στις 15 Ιουνίου 1994 απέδρασε... 

Εκείνη η συναυλία, όμως, της Ορχήστρας των Χρωμάτων ήταν μια διαμαρτυρία του Χατζιδάκι εναντίον του φαινομένου του νεοναζισμού, που είχε αρχίσει τότε να εξαπλώνεται στην Ευρώπη. 

Ο Χατζιδάκις αφιέρωσε 20 σελίδες στο έντυπο πρόγραμμα της συναυλίας για το νεοναζισμό, με τον υπότιτλο: "Οι βρυκόλακες επιστρέφουν". Το αφιέρωμα περιλάμβανε κυρίως υλικό από τις εφημερίδες της εποχής, όπου υπάρχει και ένα δημοσίευμα της εφημερίδας "ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ", με τίτλο: "Επιθέσεις Νεοναζιστών στην Ελλάδα". 

Το παραθέτουμε στη συνέχεια και μπορεί να δει κανείς την παρουσία της "Χρυσής Αυγής", δηλαδή τις επιθέσεις της και τους στόχους της στην Αθήνα του 1992. Η υπόθεση, δηλ., έχει ιστορία 30 χρόνων τουλάχιστον...

Στο πρόγραμμα της συναυλίας είχαμε κι ένα μονόφυλλο (ένθετο) με "Σκέψεις και παρατηρήσεις για το αναζωογονημένο φαινόμενο του Νεοναζισμού" του ίδιου του Μάνου Χατζιδάκι. 

Το κείμενο εκείνο (είκοσι επτά χρόνια πριν!) απεδείχθη άκρως διαχρονικό, αφού έκανε το γύρο του διαδικτύου όταν συντελέστηκε η "νομιμοποίηση" της "Χρυσής Αυγής", ως κόμμα του Ελληνικού Κοινοβουλίου (κατά τις εθνικές εκλογές της 6ης Μαϊου 2012). 

Τώρα το κείμενο αυτό επανέρχεται δυναμικά με αφορμή την καταδίκη της "Χρυσής Αυγής" ως εγκληματικής οργάνωσης. 

Τότε πολλοί θεώρησαν υπερβολικούς τους φόβους του Χατζιδάκι. Τώρα θυμάμαι πως κάπου κάποτε διάβασα και μια κριτική εναντίον αυτού του διάσημου πια κειμένου του. Να που ο φανατισμός του εναντίον του νεοναζισμού δεν ήταν ανέρειστος. 

Παραθέτω στη συνέχεια το κείμενό του. Την ανάρτηση πλαισιώνει υλικό από το πρόγραμμα εκείνης της ιστορικής συναυλίας, που - ευτυχώς! - έχω στο αρχείο μου, αλλά και ένα βίντεο στο οποίο ο Μάνος Χατζιδάκις εξηγεί το σκεπτικό της συναυλίας της Ορχήστρας των Χρωμάτων κατά του νεοναζισμού (από συνέντευξη στον Κώστα Κωβαίο, ΕΡΤ, 1993).  

Στην ερώτηση "Πώς βλέπετε αυτή την έξαρση του νεοναζισμού", ο Χατζιδάκις απάντησε απερίφραστα: "Άθλια! Με αηδιάζει. Και φυσικά οφείλουμε όλοι μας να πάρουμε τα σωστά μέτρα και έγκαιρα πριν είναι αργά". 

Ο Χατζιδάκις και πάλι προφήτης! Αργήσαμε να κάνουμε τη σωστή διάγνωση και το πληρώσαμε...

Ο Νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. 

Είναι η μεγεθυμένη έκφραση - εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενισχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του. 

Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία. Και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια. Όμως μια τέτοια παιδεία δεν ευνοείται από τις πολιτικές παρατάξεις και από όλες τις κυβερνήσεις, διότι κατασκευάζει ελεύθερους και ανυπότακτους πολίτες, μη χρήσιμους για το ευτελές παιχνίδι των κομμάτων και της πολιτικής. Κι αποτελεί πολιτική «παράδοση» η πεποίθηση πως τα κτήνη, με κατάλληλη τακτική και αντιμετώπιση, καθοδηγούνται, τιθασεύονται. 

Ενώ τα πουλιά... Για τα πουλιά, μόνον οι δολοφόνοι, οι άθλιοι κυνηγοί αρμόζουν, με τις «ευγενικές παντός έθνους παραδόσεις».  

Κι είναι φορές που το κτήνος πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή «λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων», σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου, που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες. 

Πρόσφατη περίπτωση ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μόνο που ο πόλεμος αυτός μας δημιούργησε για ένα διάστημα μιαν αρκετά μεγάλη πλάνη, μια ψευδαίσθηση. Πιστέψαμε όλοι μας πως σ' αυτό τον πόλεμο η δημοκρατία πολέμησε τον φασισμό και τον ενίκησε. Σκεφθείτε: η «Δημοκρατία», εμείς με τον Μεταξά κυβερνήτη, και σύμμαχο τον Στάλιν, πολεμήσαμε τον Ναζισμό, σαν ιδεολογία άσχετη με μας τους ίδιους και τον ...νικήσαμε. Τι ουτοπία και τι θράσος. Αγνοώντας πως απαλλαγμένοι από την ευθύνη του κτηνώδους μέρους του εαυτού μας και τοποθετώντας το σε μια άλλη εθνότητα, υποταγμένη ολοκληρωτικά σ' αυτό, δεν νικούσαμε κανένα φασισμό αλλά απλώς μιαν άλλη εθνότητα επικίνδυνη, που επιθυμούσε να μας υποτάξει. 

Ένας πόλεμος σαν τόσους άλλους από επικίνδυνους ανοήτους, σε άλλους ανοήτους, περιστασιακά ακίνδυνους. Και φυσικά, όλα τα περί «Ελευθερίας», «Δημοκρατίας», και «λίκνων πνευματικών και μη», άξια για τις απαίδευτες στήλες των εφημερίδων και τους αφελείς αναγνώστες. Ποτέ δεν θα νικήσει η Ελευθερία, αφού την στηρίζουν και τη μεταφέρουν άνθρωποι, που εννοούν να μεταβιβάζουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους. (Κάτι σαν την ηθική των γερόντων χριστιανών. Το καλό και το κακό έξω από μας. Στον Χριστό και στο διάβολο. Κι ένας Θεός που συγχωρεί τις αδυναμίες μας, εφ' όσον κι όταν τον θυμηθούμε, μες στην ανευθυνότητα του βίου μας. Επιδιώκοντας πάντα να εξασφαλίσουμε τη μετά θάνατον εξακολουθητική παρουσία μας. Αδυνατώντας να συλλάβουμε την έννοια της απουσίας μας. Το ότι μπορεί να υπάρχει ο κόσμος δίχως εμάς και δίχως τον Καντιώτη τον Φλωρίνης). 

Δεν θέλω να επεκταθώ. Φοβάμαι πως δεν έχω τα εφόδια για μια θεωρητική ανάπτυξη, ούτε την κατάλληλη γλώσσα για τις απαιτήσεις του όλου θέματος. Όμως το θέμα με καίει. Και πριν πολλά χρόνια επιχείρησα να το αποσαφηνίσω μέσα μου. Σήμερα ξέρω πως διέβλεπα με την ευαισθησία μου τις εξελίξεις και την επανεμφάνιση του τέρατος. Και δεν εννοούσα να συνηθίσω την ολοένα αυξανόμενη παρουσία του. Πάντα εννοώ να τρομάζω. 

Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι. Είναι οι μισητοί δολοφόνοι, που βρίσκουν όμως κατανόηση από τις διωκτικές αρχές λόγω μιας περίεργης αλλά όχι και ανεξήγητης συγγενικής ομοιότητος. Είναι εκείνοι που τους έχουν συνηθίσει οι αρχές και οι κυβερνήσεις, σαν μια πολιτική προέκτασή τους ή σαν μια επιτρεπτή αντίθεση, δίχως ιδιαίτερη σημασία που να προκαλεί ανησυχία. (Τελευταία διάβασα πως στην Πάτρα, απέναντι από το αστυνομικό τμήμα, άνοιξε τα γραφεία του ένα νεοναζιστικό κόμμα. Καμμιά ανησυχία, ούτε για τους φασίστες, ούτε για τους αστυνόμους. Φυσικά ούτε και για τους περιοίκους). 

Ο εθνικισμός είναι και αυτός Νεοναζισμός. Τα κουρεμένα κεφάλια των στρατιωτών, έστω και παρά την θέλησή τους, ευνοούν την έξοδο της σκέψης και της κρίσης, ώστε να υποτάσσονται και να γίνονται κατάλληλοι για την αποδοχή διαταγών και κατευθύνσεων προς κάποιο θάνατο. Δικό τους ή των άλλων.  

Η εμπειρία μου διδάσκει πως η αληθινή σκέψη, ο προβληματισμός οφείλει κάπου να σταματά. Δεν συμφέρει. Γι' αυτό και σταματά. Ο ερασιτεχνισμός μου στην επικέντρωση κι ανάπτυξη του θέματος, κινδυνεύει να γίνει ευάλωτος από τους εχθρούς. Όμως οφείλω να διακηρύξω το πάθος μου για μια πραγματική κι απρόσκοπτη ανθρώπινη ελευθερία. 

Ο φασισμός στις μέρες μας φανερώνεται με δύο μορφές. Ή προκλητικός, με το πρόσχημα αντιδράσεως σε πολιτικά ή κοινωνικά γεγονότα, που δεν ευνοούν την περίπτωσή τους, ή παθητικός μες στον οποίο κυριαρχεί ο φόβος για ό,τι συμβαίνει γύρω μας. Ανοχή και παθητικότητα λοιπόν. Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών. Προτιμότερος ο αργός και σιωπηλός θάνατος από την αντίδραση του ζωντανού κι ευαίσθητου οργανισμού που περιέχουμε. 

Το φάντασμα του κτήνους παρουσιάζεται ιδιαιτέρως έντονα στους νέους. Εκεί επιδρά και το marketing. Η επιρροή από τα Μ.Μ.Ε. ενός τρόπου ζωής που ευνοεί το εμπόριο. Κι όπως η εμπορία των ναρκωτικών ευνοεί τη διάδοσή τους στους νέους, έτσι και η μουσική, οι ιδέες, ο χορός και όσα σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους έχουν δημιουργήσει βιομηχανία με τεράστια και αφάνταστα οικονομικά ενδιαφέροντα. 

Και μη βρίσκοντας αντίσταση από μια στέρεη παιδεία όλα αυτά δημιουργούν ένα κατάλληλο έδαφος για να ανθίσει ο εγωκεντρισμός, η εγωπάθεια, η κενότητα και φυσικά κάθε κτηνώδες ένστιχτο στο εσωτερικό τους. Προσέξτε τον χορό τους με τις ομοιόμορφες στρατιωτικές κινήσεις, μακρά από κάθε διάθεση επαφής και επικοινωνίας. Το τραγούδι τους με τις συνθηματικές επαναλαμβανόμενες λέξεις, η απουσία του βιβλίου και της σκέψης από την συμπεριφορά τους και ο στόχος για μια άνετη σταδιοδρομία κέρδους και εύκολης επιτυχίας. 

Βιώνουμε μέρα με τη μέρα περισσότερο το τμήμα του εαυτού μας - που ή φοβάται ή δεν σκέφτεται, επιδιώκοντας όσο γίνεται περισσότερα οφέλη. Ώσπου να βρεθεί ο κατάλληλος «αρχηγός» που θα ηγηθεί αυτού του κατάπτυστου περιεχομένου μας. Και τότε θα 'ναι αργά για ν' αντιδράσουμε.  

Ο Νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς - όπως στη γνωστή παράσταση του Πιραντέλο. Είμαστε εσείς, εμείς και τα παιδιά σας. Δεχόμαστε νάμαστε απάνθρωποι μπρος στους φορείς του AIDS, από άγνοια, αλλά και τόσο «ανθρώπινοι» και συγκαταβατικοί μπροστά στα ανθρωποειδή ερπετά του Φασισμού, πάλι από άγνοια, αλλά κι από φόβο κι από συνήθεια. 

Και το Κακό ελλοχεύει, χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο Νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστής είναι ο Θάνατος. 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

Έκτο Επιστημονικό Συμπόσιο Νεοελληνικής Εκκλησιαστικής Τέχνης (9-11.10.2020)

Το Έκτο Επιστημονικό Συμπόσιο Νεοελληνικής Εκκλησιαστικής Τέχνης ανήκει στη σειρά των Επιστημονικών Συμποσίων που διοργανώνει το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων-Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών και μέλη ΔΕΠ άλλων Πανεπιστημιακών Τμημάτων. Στόχος των Συμποσίων είναι η μελέτη και ανάδειξη των μνημείων της νεοελληνικής εκκλησιαστικής τέχνης. 

Λόγω των δύσκολων και, εν πολλοίς, απαγορευτικών υγειονομικών συνθηκών, το Συμπόσιο θα διεξαχθεί διαδικτυακά από την Παρασκευή 9 έως και την Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2020, σύμφωνα με το Πρόγραμμα. 

Στο Πρόγραμμα του φετινού Συμποσίου περιλαμβάνονται ανακοινώσεις που σχετίζονται με τη νεοελληνική ναοδομία και την εκκλησιαστική τέχνη του ελλαδικού χώρου αλλά και των ελληνικών κοινοτήτων που αναπτύχθηκαν στον ευρύτερο βαλκανικό και μικρασιατικό χώρο. 

Η Τιμητική Επιτροπή του Συμποσίου αποτελείται από τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμο Β΄, τον Ομότιμο Καθηγητή κ. Εμμανουήλ Κωνσταντινίδη, τον Ομότιμο Καθηγητή κ. Ευθύμιο Τσιγαρίδα και την Ομότιμη Καθηγήτρια κ. Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη. 

Η Οργανωτική Επιτροπή αποτελείται από την Πρόεδρο του Τμήματος Θεολογίας Καθηγήτρια Ιωάννα Στουφή-Πουλημένου, τον Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας Θωμά Ιωαννίδη, τον τ. Επίκ. Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας Γεώργιο Κόρδη, τον Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Αρχιτεκτόνων-Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών Σταύρο Μαμαλούκο, τον Πρόεδρο του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ Αναπλ. Καθηγητή Δημήτρη Παυλόπουλο και τον Δρ. Θ. Ιωάννη Φριλίγκο. 

Η διαδικτυακή παρακολούθηση των εργασιών του Συμποσίου από κάθε ενδιαφερόμενο είναι ελεύθερη μετά από εγγραφή, η οποία θα γίνει με αποστολή του ονοματεπωνύμου και της ηλεκτρονικής του διεύθυνσης στη γραμματεία του Συμποσίου (Symp.neoell.ekkl.technis@gmail.com), η οποία και θα τους αποστείλει τον σχετικό σύνδεσμο για τη σύνδεση. Λόγω περιορισμού του αριθμού των συμμετεχόντων που θέτει το πρόγραμμα σύνδεσης, θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

ΟΨΙΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΔΥΣΕΙΜΩΝ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

«Αυτείδωλον εγενόμην» (Μ. Κανών) ή εγωκεντρικός παροξυσμός με φυσιολογικό αποτέλεσμα τον πνευματικό αμοραλισμό – αηθικισμό (immoralismus). Ο πνευματικός ταγός της σήμερον, μέσα στην Εκκλησία, ζώντας όχι με την ζωή του Θεού, αλλά «τη ιδία φύσει» (Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος), οδηγείται φυσιολογικά στο θάνατο. Όμως αυτοπεριοριζόμενος, ένεκα της λατρείας του ειδώλου του, στον ενδόκτιστο χωροχρόνο και καλλιεργώντας παραλόγους ορέξεις, όχι μόνο δε συνειδητοποιεί το χάλι του, αλλά εμφανίζεται ως σωτήρ και οδηγός των ταλαιπώρων ανθρώπων – ναυαγίων, γενόμενος εν τέλει «φονεύς συνειδότος ψυχής» (Άγιος Ανδρέας Κρήτης). Έτσι η εκτροπή στον φασισμό, και μάλιστα τον καθημερινό, είναι «μοιραία». Γιατί φασισμός είναι η καθημερινή πρακτική της αυταρχικής συμπεριφοράς του Εγώ προς τον Άλλο, αυταρχικής συμπεριφοράς που βασίζεται στην υπερεκμετάλλευση της αδυναμίας του πλησίον. Του "πνευματικού πατρός" προς το παιδί του, αλλά και του «τέκνου» προς τον γέροντα είδωλο. Και όλα αυτά – φευ! – εν ονόματι Ιησού Χριστού. Και ο Κύριος της δόξης «καταντά» πρόσχημα της ανώμαλης σχέσης.

Ο «πνευματικός πατήρ» ποιμαίνει ενορία, «παράγει ποιμαντικό έργο» προς διαφήμισιν, είναι «παραδοσιακός» ή και "προοδευτικός", ανάλογα, και ποδηγετεί ανθρώπους που εκουσίως δέχονται να συντρίβονται από τη χαύνωση που τους προσφέρει, αφού δεν μπορούν να αμυνθούν ή δεν θέλουν… Κι έτσι εδραιώνεται η πρόκληση. Με την ανοχή των πολλών και τη σιωπή ακόμη περισσότερων.
Αλλ’ η αρετή της ανδρείας εξέλιπε και το στερρόν της προθέσεως είναι ανύπαρκτο, αφού το έργο της βούλησης καθίσταται ανενεργό. Κι ούτε λόγος για «αρρενωπό ψυχή».
Ο δε πνευματικός πατήρ ηγείται ανερυθριάστως τοιούτου κατάπτυστου εσωτερικού περιεχομένου περιεχομένου "πιστών" αφελών και ευπίστων. «Άχρηστος βίος, πενιχρά ζωή, κατακλυσμός καταδύσεως» (Μ. Κανών). Κι ούτε μια στιγμή αμφιβολίας μήπως και πήραμε τη ζωή μας λάθος, κατά πως λέει ο ποιητής, και πρέπει ν’ αλλάξουμε ζωή. Ο λόγος όμως του πνευματικού πατρός είναι τρομοκρατικός. Προϊόν μιας παιδείας ανάπηρης που δε μπορεί να δει την εν Χριστώ ζωή ως ζωντανή διαλεκτική ενότητα του Εγώ με το Άλλο και τον Άλλο. Γιατί ο λόγος εδώ είναι απλά μέσο επιβεβαίωσης, μέσο πρόσκτησης της ανυποψίαστης βεβαιότητας μιας ανάπηρης αυτάρκειας, του εσωτερικού φασισμού. Κι έτσι πληθύνεται η ράτσα των ανίσκιωτων ανθρώπων που από άγνοια, από φόβο ή από συνήθεια επιμένουν να σκοτίζουν του νου την ωραιότητα αποκόπτοντας κάθε δεσμό με το αυτεξούσιο, που ο Θεός μας χάρισε.

Με "παραμυθητικό" τάχα λόγο, αφιονίζονται τα πλήθη στον ρυθμό των likes, και στην έκσταση για τον "πατερούλη" - Στάλιν, που απολαμβάνει της "αγάπης" των διαδικτυακών του τέκνων. 

Τα φαινόμενα του πνευματικού ολοκληρωτισμού – φασισμού όλο και περισσότερο κερδίζουν έδαφος στον γενικότερο εκκλησιαστικό χώρο. Με πνευματικούς πλανώντες και πιστούς πλανωμένους. Φυσικά επ’ ουδενί πρόκειται για μια αναγεννητική θεωρία (με προκάλυμμα συχνά «νηπτικό») ή για μια χριστιανική αναρχία. Είναι μια κακή παράσταση. Και πρωταγωνιστής είναι ο πνευματικός θάνατος.

φωτό: Ναυάγιο του Νίκου Μάρκου

ΝΙΚΟΣ Ε. ΚΑΝΤΕΡΑΚΗΣ: ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ

Μόλις κυκλοφόρησε ένα ξεχωριστό βιβλίο του έμπειρου εκπαιδευτικού, μαθηματικού Νίκου Ε. Καντεράκη, με τίτλο "Ιστορίες Μαθηματικής Αναζήτησης" (εκδ. Ι. Σιδέρης, 2020). 

Το βιβλίο αυτό στοχεύει να δώσει πρωτότυπες και εποικοδομητικές ιδέες:

1) Σε όλους τους μαθητές του Ι.Β.Ο. για μαθηματική εξερεύνηση, κάτι που άλλωστε τους χρειάζεται ιδιαίτερα στα μαθηματικά του INTERNATIONAL BACCALAUREATE DIPLOMA PROGRAMME για την τελική αξιολόγησή τους (Math exploration, Internal Assessment).

2) Στους μαθητές του PEARSON EDEXCEL INTERNATIONAL A LEVEL.

3) Στους μαθητές του Ενιαίου Λυκείου για τυχόν δημιουργικές εργασίες που επιλέγουν να κάνουν στα μαθηματικά.

4) Στους μαθητές που αναρωτιούνται διαχρονικά «ποια η χρησιμότητα των μαθηματικών στη καθημερινή ζωή;», δείχνοντας μέσα από την έρευνα πώς παίρνονται οι σωστές αποφάσεις για προβλήματα καθημερινότητας.

5) Στους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές που ζητούν εναγωνίως έμπνευση για μαθηματική έρευνα.

6) Στους φοιτητές και καθηγητές μαθηματικών, με στόχο το μάθημα να αποκτά ουσία και η γνώση να κατακτάται ευχάριστα, στο πλαίσιο των απαιτήσεων της σύγχρονης και παγκοσμιοποιημένης εκπαίδευσης και τηλεκπαίδευσης.

«Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο γραφικός υπολογιστής ή GDC (Graphic Display Calculator) άρχισε να κατακτά ολοένα και σημαντικότερη θέση στα προηγμένα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα ανά τον κόσμο, αποτελώντας απαραίτητο ηλεκτρονικό εργαλείο. Επιπλέον, διεθνή εκπαιδευτικά συστήματα, όπως τα Ι.Β.Ο., A-LEVEL, SAT κ.ά., απαιτούν πια υποχρεωτικά από τους μαθητές την κατοχή, γνώση και χρήση του GDC. Έτσι, η χρήση του GDC καθίσταται αναντικατάστατη στη σύγχρονη εκπαίδευση, καθώς οπτικοποιεί τη διδασκαλία.
Το βιβλίο αυτό είναι καρπός πενταετούς μελέτης και πειραματισμού του συγγραφέα, ο οποίος μέσα από δώδεκα ιστορίες προσπαθεί να απαντήσει στη διαχρονική ερώτηση των μαθητών: "Ποια είναι η χρησιμότητα των Μαθηματικών στην καθημερινή ζωή;". Αποτελεί επίσης μια πρωτοποριακή, για τα ελληνικά δεδομένα, πρόταση διδακτικής αξιοποίησης του GDC με τη μορφή ολοκληρωμένης συλλογής παραδειγμάτων και εφαρμογών που αναδεικνύουν τις απεριόριστες δυνατότητές του.

Στόχος του συγγραφέα είναι να δώσει φρέσκιες ιδέες, εμπνέοντας και κεντρίζοντας το ενδιαφέρον εκπαιδευτικών και μαθητών για έρευνα, ελπίζοντας ότι αυτή θα συνεχιστεί και πέρα από τις σελίδες του βιβλίου αυτού».

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Πρόλογος
Ευθείες Γραμμές για Ευθείες Απαντήσεις
Πώς θα κερδίσω περισσότερα;
Βοηθώντας την οικογένειά μου
Είχε δίκιο ο Αρχιμήδης; (Μία πειραματική προσέγγιση του αριθμού π)
Παρατηρώντας και εξερευνώντας
Ποιο είναι το τρίγωνο με τη μεγαλύτερη επιφάνεια;
Και ο νικητής είναι ο...
Παιχνίδια τύχης;
Μία εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις;
Αναζήτηση στο άπειρο
Η "κρυμμένη" συμμετρία της τριτοβάθμιας συνάρτησης
Παγωτό Πύραυλος
Βιβλιογραφία

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ 

Ο Νικόλαος Ευσταθίου Καντεράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1955 και είναι καθηγητής Μαθηματικών. Το 1981-1998 δίδαξε Μαθηματικά στο Κολέγιο Αθηνών και από το 1999 διδάσκει στο Α΄ Λύκειο Αρσακείου Ψυχικού. Έχει μετεκπαιδευτεί στο Phillips Exeter Academy (New Hampshire, ΗΠΑ, 1988-1989 και 1994) σε νέες μεθόδους διδασκαλίας Μαθηματικών (Mathematics and Technology) και στην εφαρμογή του Graphic Display Calculator (GDC) στην εκπαίδευση.
Έχει συμμετάσχει σε Ελληνικά και διεθνή συνέδρια Μαθηματικών με εισηγήσεις πάνω σε θέματα διδακτικής των Μαθηματικών με GDC. Το 2002 επιλέχθηκε από την Casio Computer CO., LTD. JAPAN ως υπεύθυνος ενημέρωσης και εφαρμογών του GDC, στο "ICTM 2nd International Conference on the Teaching of Mathematics", οργανώνοντας και διευθύνοντας εργαστήρια (Workshops) με τίτλο: "A picture is worth a thousand explanations: teaching maths effectively using a GDC". 

Είναι συγγραφέας του βιβλίου "Στρατηγικές διδασκαλίας με γραφικό υπολογιστή" (1995, εκδ. Σοκόλη), που είναι η πρώτη προσπάθεια ενημέρωσης του τρόπου διεξαγωγής μαθήματος Μαθηματικών με GDC στην ελληνική εκπαίδευση. Το 2006 εξέδωσε το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο: "Εξερευνώντας τα μαθηματικά και τη φυσική με τον γραφικό υπολογιστή", (εκδόσεις Ι. Σιδέρης). Το 2020 εκδόθηκαν οι «Ιστορίες Μαθηματικής Αναζήτησης».

"IN MODO DORICO" ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΟΥΖΑΝΑ ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Πριν τρεις μήνες (5 Ιουλίου 2020) απέδρασε προς ουρανίους θαλάμους η διάσημη αρχιτέκτων Σουζάνα Αντωνακάκη, μία από τις μεγαλύτερες Ελληνίδες αρχιτέκτονες που, μαζί με τον Δημήτρη Αντωνακάκη, δημιούργησαν σειρά διακεκριμένων έργων, τα οποία αποτελούν συγκερασμό ελληνικού και ξένου μοντερνισμού, παράδοσης και νεωτερικότητας.

Έχει περάσει πλέον στην ιστορία της Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής. 

Αυτό που δεν είναι τόσο γνωστό είναι ότι ο πατέρας του Δημήτρη Αντωνακάκη και πεθερός της Σουζάνας, ήταν ο Αριστείδης Γεωργίου Αντωνακάκης, χαρισματικός βιολονίστας, μουσικοπαιδαγωγός και συνθέτης, ο οποίος έζησε μόλις 38 χρόνια! 

Φέτος τον Οκτώβριο συμπληρώνονται 120 χρόνια από τη γέννησή του. 

Αίφνης, θυμάμαι ότι πριν 10 χρόνια, στις 15 Μαρτίου 2010, το αγαπημένο Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο πραγματοποίησε μια πολύ ιδιαίτερη συναυλία στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, με έργα ελλήνων συνθετών. Μια "πολυσυλλεκτική", θα λέγαμε, συναυλία στην οποία το ΝΕΚ ερμήνευσε "φρεσκότατα" έργα των φίλων του συνθετών: Κωνσταντίνου Α. Λυγνού, Σπύρου Γκάτση, Μαρίας - Χριστίνας Κριθαρά, Σίμου Παπάνα και το κουαρτέτο In modo dorico του Κρητικού Αριστείδη Αντωνακάκη, που γράφτηκε στο Ηράκλειο το 1936. Είναι κοινός τόπος πως χωρίς το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο δεν θα γνωρίζαμε τις δημιουργίες των Ελλήνων συνθετών, παλαιών και σύγχρονων, για κουαρτέτο εγχόρδων. Η δουλειά που έγινε χάρη και στο πάθος του ιδρυτή του ΝΕΚ ακαταπόνητου Γιώργου Δεμερτζή, είναι τεράστια και πολυεπίπεδη. Είναι εργασία εθνικού περιεχομένου, για όσους καταλαβαίνουν. 

Το ΝΕΚ όχι μόνο ερμήνευσε, αλλά και εξέδωσε το Κουαρτέτο του Α. Αντωνακάκη και συνοδεύει την εκτός εμπορίου αυτή σημαντική έκδοση με ένα cd που περιέχει την ερμηνεία του έργου από το ΝΕΚ. Την καταγραφή της παρτιτούρας επιμελήθηκε ο φιλόπονος Άγγελος Λιακάκης (το τσέλο του ΝΕΚ) και η έκδοση πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή του Τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. 

Την έκδοση προλογίζει ο καθηγητής του Τμήματος, Δημήτρης Χανδράκης, σολίστ στο βιολί και μέλος του ΝΕΚ, ο οποίος σημειώνει πως το κουαρτέτο του Αντωνακάκη "είναι ένα αληθινό κόσμημα όχι μόνο για τον ελλαδικό χώρο αλλά και διεθνώς". 

Ο Γιώργος Δεμερτζής γράφει τα εξής άκρως διαφωτιστικά στο προλογικό σημείωμα της έκδοσης:

"Ο Αριστείδης Γεωργίου Αντωνακάκης γεννήθηκε στην Οδησσό το 1900 όπου και παρέμεινε μέχρι το 1919. Εκεί τελείωσε το γυμνάσιο (1917) γράφτηκε στο πανεπιστήμιο αλλά και ξεκίνησε μαθήματα βιολιού. Το 1919 μετά τον θάνατο και των δύο γονιών του έρχεται στα Χανιά, όπου τελειώνει τις μουσικές του σπουδές με δάσκαλους τους Αλέκο Αλμπέρτη και Αχιλλέα Γέροντα στο βιολί, μουσικούς δραστήριους στην Αθήνα, με περιστασιακή, διδακτική παρουσία στη Κρήτη και τον Ηρακλειώτικης καταγωγής Κων/νο Σφακιανάκη στα θεωρητικά. Στα Χανιά, στο "Βενιζέλειο Ωδείο" ξεκινά να διδάσκει βιολί και δραστηριοποιείται γενικότερα στην δημιουργία μουσικών συνόλων. Παράλληλα γράφει τα πρώτα του έργα, κυρίως τραγούδια, έργα για πιάνο αλλά και μεταγράφει πολλά έργα προσαρμόζοντάς τα στις δυνατότητες των συνόλων που υπήρχαν. Παράλληλα εργάζεται στην τηλεγραφική εταιρία “Eastern Company”, εργασία που τον φέρνει –με μετάθεση- αρχικά στο Ηράκλειο (1933) και στην συνέχεια στην Αθήνα (1938). 

Στο Ηράκλειο, όπου δίδασκε πλέον στο παράρτημα του Ελληνικού Ωδείου, φτιάχνει μαζί με τους Βασίλη Νουφράκη (βιολί) Λευτέρη Αλεξίου (βιόλα) και Χρήστο Μιστίλογλου (τσέλο) το «Κρητικό Κουαρτέτο», σύνολο για το οποίο συνθέτει το 1936 (το τελειώνει στις 29 -11 1937) το δικό του, μεγαλύτερο και πραγματικά φιλόδοξο έργο, το κουαρτέτο σε δωρικό τρόπο (in modo dorico) το οποίο παίζεται πρίν ό συνθέτης έρθει με την τελευταία του μετάθεση στην Αθήνα (στις αρχές του 1938, όπου και θα αφήσει την τελευταία του πνοή, τον μήνα Ιούλιο, μετά από σύντομη ασθένεια. Ανάμεσα στους ακροατές και ο μετέπειτα μουσικολόγος Φοίβος Ανωγιαννάκης, μαθητής του συνθέτη στο βιολί, του οποίου η ζωντανή ανάμνηση για το έργο, συνέβαλε αποφασιστικά στην αναβίωσή του χάρις και στην φροντίδα του γιού του συνθέτη, Αρχιτέκτονα Δημήτρη Αντωνακάκη.

Το έργο αντανακλά την νοσταλγία του συνθέτη για τις μουσικές του αναμνήσεις από τον τόπο που μεγάλωσε, την Οδησσό. Οι σλαβικές επιδράσεις, η μουσική του Ντβόρζακ και του Μποροντίν, είναι φανερές, πολύ περισσότερο από το ομότιτλο γνωστό κουαρτέτο του Ρεσπίγκι, βασισμένο στον ίδιο τρόπο το οποίο ελάχιστα θυμίζει. Αναρωτιέται τόσο ο εκτελεστής, όσο και ο ακροατής όταν παρασύρεται από τις πλούσιες μελωδίες και την αβίαστη, φυσική ροή του έργου αν του επιτρέπεται να ενθουσιαστεί. Ακόμα και να το χαρακτηρίσει ένα αναπάντεχο αριστούργημα γραμμένο στην προπολεμική επαρχιακή Ελλάδα, όπως ίσως τα άγνωστα έως πρόσφατα κουαρτέτα του Πατρινού Δημητρίου Λιάλιου. Έργα που δεν προσπαθούν – η απόσταση από την Αθήνα, αποδεικνύεται σε αυτή την περίπτωση εξαιρετικά χρήσιμη – να ασχοληθούν ιδεαλιστικά με το ζήτημα της «Ελληνικότητος», την τότε Εθνική σχολή, που στον χώρο του κουαρτέτου είχε δώσει λίγα έργα, από τα οποία κανένα πάντως δεν είχε εκδοθεί, ενώ το αριστούργημα του Ριάδη, το πρώτο του κουαρτέτο, δεν είχε καν παιχτεί.

Η παρούσα έκδοση, δεν απευθύνεται μόνο στον θεωρητικό μελετητή της Ελληνικής μουσικής. Απευθύνεται στον εκτελεστή, ιδίως το νέο και μάλιστα τον Κρητικό που, περήφανος για το έργο - πολιτιστική κληρονομιά του τόπου του- ναι! επιτρέπεται να το παίξει σε μία καθαρή έκδοση και να το απολαύσει."

Από τα παραπάνω αντιλαμβάνεται κανείς, την σημασία τέτοιων έργων, αλλά και των πρωτοβουλιών για την ανάδειξή τους. Το ΝΕΚ μας αποκάλυψε τον Αριστείδη Αντωνακάκη και το έργο του και γι' αυτό είμαστε ευγνώμονες!

Σημειώνουμε, αναλυτικότερα, ότι αν και άρχισε να συνθέτει από το 1919 («Οι νεκροί» για φωνή και πιάνο), από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 χρονολογούνται τα πρώτα σημαντικά μουσικά έργα του, κυρίως τραγούδια («Tango» για φωνή και πιάνο, «Ελεγείον» για τενόρο και πιάνο, «Ο τρελλός» μπαλάντα για βαρύτονο και πιάνο, «Νανούρισμα» και «Στοχασμοί» δύο λυρικά τραγούδια για μεσόφωνο και πιάνο), έργα για πιάνο («Τέσσερα τραγούδια χωρίς λόγια», «Τέσσερα μενουέττα», «Οκτώ παραλλαγές σ’ ένα θέμα του Righini») αλλά και μεταγραφές πολλών άλλων έργων. 

Να πούμε ότι το "Κρητικό Κουαρτέτο" της περιόδου 1934-1937, το οποίο και ερμήνευσε το Κουαρτέτο του Αρ. Αντωνακάκη, αποτελούσαν οι:

Αριστείδης Αντωνακάκης, βιολί 

Βασίλης Νουφράκης, βιολί

Λευτέρης Αλεξίου, βιόλα

Χρήστος Μιστίσογλου, τσέλο. 

Ο Λευτέρης Αλεξίου ήταν αδελφός της Γαλάτειας Καζαντζάκη και της Έλλης Αλεξίου, λίαν πεπαιδευμένος άνθρωπος, πατέρας του συγγραφέα, ποιητή, ιστορικού και καθηγητή Αρχαιολογίας Στυλιανού Αλεξίου. 

Ο Χρήστος Μιστίσογλου ανήκει στην γνωστή οικογένεια των ιδιοκτητών του "Παγοποιείου" στην πλατεία του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο. Ο Μάνος Χατζιδάκις σύχναζε εκεί, σύμφωνα με πληροφορίες. 

Μνημονεύουμε, λοιπόν, σήμερα Αριστείδη και Σουζάνα Αντωνακάκη. 

Ακούγοντας το In modo dorico!

Και αξίζει να αναφερθεί η επισήμανση ότι ο συνθέτης στο έργο του "χρησιμοποιεί τους τρόπους με την αντιστοίχιση των φθόγγων με την αρχαία ελληνική ονομασία. Για παράδειγμα, ο φθόγγος μι, ο κύριος δομικός φθόγγος του έργου και η μι διατονική κλίμακα, η οποία είναι ο κύριος τρόπος έναρξης του κουαρτέτου δεν αντιστοιχούν στον φρύγιο τρόπο ως είθισται, αλλά στον μι δώριο τρόπο σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό υπολογισμό" (βλ. Βασιλική Ζλάτκου, "Οι εκφάνσεις της μορφής σονάτας σε έργα Ελλήνων συνθετών στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα", σ. 432). 

Ο δώριος τρόπος ταιριάζει, νομίζω, στην Σουζάνα Αντωνακάκη. 

PANAGIOTIS ANDRIOPOULOS: PRAYRES AND HYMNS FOR THE CORONAVIRUS PANDEMIC

Από το ΚΕΝΤΡΟ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ, ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ «ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» και σε επιμέλεια του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη, εκδόθηκε στα αγγλικά (Εκδόσεις CEMES, Θεσσαλονίκη 2020) ένας πολύτιμος τόμος, με θέμα: 
"H ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ - ΜΠΟΡΕΙ Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΙΑΣ ΝΑ ΣΥΜΒΑΛΕΙ ΚΑΤΑΙΓΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ;"
Η έκδοση αφιερώνεται στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. 

Στον τόμο περιλαμβάνονατι 34 εργασίες που αντανακλούν τη θεολογική και επιστημονική εμπειρία των συγγραφέων σχετικά με την πανδημία του κορωνοϊού και τα διάφορα προβλήματα της που επηρέασαν σοβαρά την Εκκλησία και την κοινωνία. 

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου προβάλλεται η Ανοιχτή Επιστολή προς τις Εκκλησίες και τον κόσμο, όπου αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι "η πανδημία COVID-19 είναι περίοδος πνευματικής ανανέωσης και ελπίδας για μια ουσιαστική καταιγίδα για μια λειτουργική και συνολική ανανέωση της Εκκλησίας. Είναι μια ισχυρή εμπειρία της αυθεντικής φύσης της Εκκλησίας και εκδηλώνει μια λαχτάρα για επιστροφή στην παραδοσιακή υπόσταση του ιερατείου όλων των πιστών και σε μια ευρύτερη μόνιμη διακονία για άνδρες και γυναίκες".
Ο τόμος αποτελεί, ουσιαστικά, την καταγραφή, τα Πρακτικά, του διαδιακτυακού σεμιναρίου που οργάνωσε άμα τη ενάρξει της πανδημίας ο καθηγητής Πέτρος Βασιλειάδης. 

Αυτό το 25ο βιβλίο της σειράς των εκδόσεων CEMES είναι διαθέσιμο τόσο ως αντίτυπο όσο και ως αντίγραφο ηλεκτρονική φόρμα, μέσω των εκδόσεων ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ (εκδότης Πέτρος Παπασαραντόπουλος).
Παραθέτουμε στη συνέχεια την δική μας συμβολή στον τόμο αυτό, που αφορά στους ύμνους και τις ευχές που γράφτηκαν στην αρχή της πανδημίας. 

ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΑΙΟΛΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΛΥΚΟΥΡΓΟ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ (4-10-1987)

Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Αγίας Ειρήνης, οδού Αιόλου, στην Αθήνα. 

Κυριακή 4 Οκτωβρίου 1987. 

Λειτουργεί ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος Βαλληνδράς (1915-2008). 

Ψάλλει χορός υπό τον αείμνηστο πρωτοψάλτη και διδάσκαλο Λυκούργο Αγγελόπουλο (1941-2014).
Λαμπαδάριος ο Ιωάννης Πλεμμένος. 

Εφημέριος του Ναού ο Αρχιμ. Χρυσόστομος Κορακίτης, μετέπειτα Μητροπολίτης Μάνης (1933-2017). 

Ηχογράφηση: Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

 

Θεολογία και κινηματογραφική αφήγηση στον Ταρκόφσκι. Ελευθερία, αγάπη και το νόημα της ύπαρξης στην ταινία "Η Θυσία"

Δημοσιεύουμε σήμερα την ευσύνοπτη μελέτη του π. Παναγιώτη Καποδίστρια "Θεολογία και κινηματογραφική αφήγηση στον Ταρκόφσκι. Ελευθερία, αγάπη και το νόημα της ύπαρξης στην ταινία Η Θυσία", προερχόμενη από τον τιμητικό επιμνημόσυνο Τόμο "Αγάπης Αντίδωρον. Μνήμη Μητροπολίτου κυρού Γερασίμου Φωκά", εκδ. Ιεράς Μητροπόλεως Κεφαλληνίας, 2019. 

Η εν λόγω μελέτη περιέχεται στις σελίδες 257-268 του Τόμου και αποτελεί μια θεολογική προσέγγιση της κινηματογραφικής γραφής του μεγάλου αυτού σκηνοθέτη και σεναριογράφου εκ Ρωσίας. 

Η προσέγγιση αυτή του π. Π. Κ., μαζί με τη θεολογική ενατένιση τόσο του ποιητή κινηματογραφιστή, όσο και του αυτοθυσιαζόμενου ήρωα της ταινίας "Η Θυσία", είναι συνάμα ένα ποιητικότροπο κοίταγμα του Ταρκόφσκι και του ήρωά του Αλεξάντερ, γι' αυτό ακριβώς και η εργασία καταλήγει με ένα ποίημα, που απέρρευσε στο πλαίσιο της σύνταξής της, σχολιαστικό της αυταπαρνητικής διάθεσης που υμνωδείται τόσο εξαίσια στην ταινία. 

Ο ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΙ ΤΗΝ ...ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΟΝ ΛΙΒΥΟ ΜΕΣΩ ...ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΟΔΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ είναι ο πρώτος Μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος που απαγορεύει την ...είσοδο στον Λίβυο!

Πριν δυο μέρες, εδώ στην Ιδιωτική Οδό, γράφαμε για επικείμενη ομιλία του κληρικού Χαράλαμπου Παπαδόπουλου στην Μητρόπολη Πειραιώς: 

"Και ενώ βγήκε ο μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ να μας πει τα ...αλλιώς ωραία τα δικά του για τον Κονάνο, υποδεικνύοντας μάλιστα και στον Αρχιεπίσκοπο τον τρόπο της καθαίρεσής του, τώρα βλέπουμε ότι ο Πειραιώς έχει καλέσει τον Λίβυο, το alter ego του Κονάνου, στον Πειραιά για να μιλήσει! 

Άραγε θα πει πόσο "φως" είναι ο Κονάνος; Κάτι ...διαφεύγει (;) στον άγιο Πειραιώς... Εκτός και έχει καλέσει και τον αποσχηματισθέντα Κονάνο για ομιλητή και μας το φυλάει για έκπληξη! 

 Κρίμα οι κορώνες σας περί ιερωσύνης, Δεσπότη μου! 

Ελπίζω πως η ομιλία του Λίβυου θα αποδομήσει την περί ιερωσύνης "υψηλή" θεώρησή σας."

Ο Πειραιώς έδρασε ακαριαία με κίνηση ματ! Απέστειλε επιστολή προς τον Μητροπολίτη Γορτύνης και Αρκαδίας Μακάριο, στον οποίο ανήκει ο Λίβυος, και του λέει πως ανακαλεί το αίτημά του για τη χορήγηση σχετικής αδείας, καθώς "δέν συνευδοκοῦμεν πλέον εἰς τήν πρόσκλησιν τοῦ εἰρημένου Κληρικοῦ εἰς τήν καθ’ ἡμᾶς Ἱ. Μητρόπολιν."

Ο Πειραιώς Σεραφείμ μνημονεύει την Ιδιωτική Οδό που ανακίνησε το θέμα, δηλώνοντας - ευτυχώς!- ότι διαφωνεί με την δήλωση Λίβυου υπέρ Κονάνου. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια την επιστολή του Πειραιώς Σεραφείμ, η οποία κοινοποιήθηκε στην Ιδιωτική Οδό. 

Πιστεύουμε πως ο Πειραιώς Σεραφείμ θα είναι συνεπής στην περίπτωση Λίβυου και δεν θα ξαναδούμε κείμενα του εν λόγω κληρικού στις σελίδες της "Πειραϊκής Εκκλησίας".

Έχει άλλωστε τόσους χιλιάδες οπαδούς, τόσες χιλιάδες εκδόσεις των βιβλίων του, τόσα πολλά βήματα λόγου, ώστε δε νομίζουμε πως θα του λείψει ο Πειραιάς....

Prosklhsis Omilhtoy Libyos Gortynhs by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΘΑ ΕΟΡΤΑΣΕΙ ΤΟ 1821 ΣΤΗΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΠΟΥ ΤΟΝ ΑΦΟΡΙΣΕ;

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ανακοινώθηκαν από την Εκκλησία της Ελλάδος οι εκδηλώσεις που προγραμματίζονται για τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.

Διαβάζουμε πως η κεντρική εκδήλωση το 2021, σε επίπεδο Κυβέρνησης και, ίσως και αρχηγών κρατών, θα γίνει στη Μονή Αγίας Λαύρας, στα Καλάβρυτα, με θέμα την πρώτη σπίθα του Αγώνα, την Ορκωμοσία της 25ης Μαρτίου 1821.

Το ερώτημα είναι αυτόματο: Ο Πρωθυπουργός της χώρας Κυριάκος Μητσοτάκης θα εορτάσει την επέτειο στην Μητρόπολη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας που τον αφόρισε πανηγυρικά;

Θυμίζουμε ότι την Κυριακή 17-5-2020  στον Ι. Ναό της Φανερωμένης στο Αίγιο ο [πρώην] μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος διάβασε αφορισμό για τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, τον υφυπουργό Πολιτικής Προστασίας Νίκο Χαρδαλιά και την υπουργό Παιδείας Νίκη Κεραμέως. Ο λόγος ήταν τα μέτρα της Κυβέρνησης για την πανδημία του κορωνοϊού, τα οποία ο Αμβρόσιος θεώρησε «πόλεμο» κατά της Εκκλησίας.

Μεγάλη τη φωνή εξαπέλυσε τον αφορισμό ως ακολούθως:

« Ἀφωρισμένοι εἴησαν παρά τῆς Ὑπεραγίας, Ὀμοουσίου, Ζωοποιοῦ καί ἀδιαιρέτου Τριάδος, τοῦ ἑνός τῇ φύσει Θεοῦ Κυρίου Παντοκράτορος, ὡς καί παρά τῆς Υπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου,  τῆς καί Τρυπητῆς ἐπονομαζομένης.

Κατηραμένοι, ἀσυγχώρητοι καί μετά θάνατον ἄλυτοι καί τυμπανιαῖοι ἔστωσαν.

Κληρονομήσειεν  τήν λέπραν τοῦ Γιεζή καί τήν ἀγχόνην τοῦ προδότου Ἰούδα. Σχισθεῖσα ἡ γῆ καταπίοι αὐτούς ὡς τόν Δαθάν καί Ἀβειρών.

Ἔχοιεν δέ καί τάς ἀράς ἁπάντων τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί λοιπῶν ἁγίων Πατέρων».

Η Ιερά Σύνοδος, χωρίς να κατονομάσει τον Αμβρόσιο, σε ανακοίνωσή της διεμήνυσε ότι κάθε αφορισμός που δεν προέρχεται από αυτήν είναι ανυπόστατος και ανίσχυρος.

Όμως, ο Αμβρόσιος είναι κανονικός μητροπολίτης και προέβη στην πράξη του αφορισμού μέσα στο ναό, συμπαραστατούμενος από ιερείς της Μητροπόλεως Καλαβρύτων και Αιγιαλείας.

Επομένως, ο αφορισμός έγινε και μάλιστα με τις ευλογίες και την κανονική άδεια του διαδόχου του Αμβροσίου, μητροπολίτου Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Ιερωνύμου,  ο οποίος δεν έχει πει λέξη για το γεγονός.

Η υπόθεση αυτή στιγμάτισε για πάντα την αρχιερατεία του από την στιγμή, μάλιστα, που ο πρ. Καλαβρύτων ...ενέπλεξε στον αφορισμό της ντροπής που εξαπέλυσε, την προστάτιδα του Αιγίου, την Παναγία την Τρυπητή, περιβάλλοντας έτσι τον αφορισμό με τοπικό χρώμα.

Είναι αξιοσημείωτο, επίσης, το γεγονός ότι κανείς ιεράρχης της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν καταδίκασε την πράξη του πρ. Καλαβρύτων. Μιλάμε, όμως, για τον πρωθυπουργό της χώρας και για την υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων!

Πώς, λοιπόν, τώρα θα πάει ο πρωθυπουργός να εορτάσει την επέτειο του 1821 στην Μητρόπολη που τον αφόρισε;

Ο πρ. Καλαβρύτων πρέπει να άρει τον αφορισμό πάραυτα και αν δεν το κάνει πρέπει να τον αναγκάσει η Σύνοδος.

Πέρα από την ...φαιδρότητα του πράγματος, υπάρχει και μια άλλη, σοβαρή διάσταση που πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν εν όψει του εορτασμού.

Τα διεθνή ΜΜΕ προσπαθούσαν να καταλάβουν τον Μάϊο τι σημαίνει «αφορισμός» του πρωθυπουργού της Ελλάδας από έναν παπά! Τώρα το πράγμα θα πάρει διεθνείς διαστάσεις, λόγω της συγκυρίας, αν, μάλιστα, προσκληθούν να παραστούν και αρχηγοί άλλων κρατών.

Ας ελπίσουμε η Διοικούσα Εκκλησία να σώσει το κύρος της...

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ: Ο ΡΩΜΑΝΟΣ Ο ΜΕΛΩΔΟΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Με αφορμή την σημερινή (1 Οκτωβρίου) εορτή του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού, του ποιητού των Κοντακίων, δημοσιεύουμε στην συνέχεια το κείμενο "Ο Ρωμανός ο Μελωδός του Οδυσσέα Ελύτη" του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου από την Ετήσια έκδοση χριστιανικού διαλόγου και προβληματισμού "Ανθίβολα", τεύχος 2ο, Αφιέρωμα: Εκκλησία και Τέχνη (2018).

Ανάμεσα στις μεγάλες πόλεις της Συρίας που έχουν υποστεί ανυπολόγιστες καταστροφές από τον πολυετή εμφύλιο πόλεμο που μαίνεται στη χώρα —και δυστυχώς δεν φαίνεται να έχει τελειωμό— είναι η Χομς: η αρχαία Έμεσα, η γενέτειρα του Ρωμανού του Μελωδού. Σύρος ο Ρωμανός, το λέει κι ο Ελύτης, αλλά και πολίτης της μεγάλης Αυτοκρατορίας της Νέας Ρώμης, οπότε υπηρέτησε διάκονος στη Βηρυτό και κατέληξε στην Κωνσταντινούπολη. Σήμερα οι χριστιανοί της Συρίας δοκιμάζονται σκληρά. Και καλό θα ήταν να μην τους ξεχνάμε. Η ποίηση του Ρωμανού λειτουργεί παραμυθητικά για όλους μας. Και δεν θα μπορούσε να λειτουργεί διαφορετικά, δεδομένου ότι πρόκειται για μεγάλη ποίηση. Από αυτή την άποψη, λοιπόν, δεν ξενίζει καθόλου το γεγονός ότι ο Ρωμανός ο Μελωδός ανήκει στην προσωπική μυθολογία του Οδυσσέα Ελύτη. Η σχέση του Νεοέλληνα ποιητή με τον Βυζαντινό μελωδό του 6ου αιώνα φαίνεται να διατρέχει ολόκληρη την ποίησή του, ανιχνεύεται στα δοκιμιακά του κείμενα, ομολογείται σε προφορικές συνεντεύξεις του, κατεξοχήν όμως μνημειώθηκε στο περίφημο δοκίμιό του για τον Ρωμανό. 

Το δοκίμιο του Ελύτη για τον Ρωμανό 

Ο Ελύτης γράφει το δοκίμιό του για τον Ρωμανό τον Μελωδό το 1975. Το κείμενό του παραμένει αδημοσίευτο ως το 1986, οπότε δημοσιεύεται στο τριμηνιαίο περιοδικό λογοτεχνίας, θεωρίας της λογοτεχνίας και κριτικής Εκηβόλος (τεύχος 15). Αναδημοσιεύεται πολύ αργότερα και στον τόμο Εν λευκώ του ποιητή, τον δεύτερο - μετά τα Ανοιχτά Χαρτιά - με πεζά του (1972–1995).

Γράφει ο Ελύτης: 
Το φως της λαμπάδας που άναψε αυτός ο νεαρός διάκονος της Βηρυτού, φτάνοντας μία μέρα στη Βασιλεύουσα μ’ ένα τυλιχτάρι κάτω από τη μασχάλη, για να κλειστεί σ’ ένα καμαράκι και να γράψει εκατοντάδες ποιήματα, δεν ομολογεί απλώς πίστη και αφοσίωση στην εκκλησία του Χριστού· καίει και θρέφεται από μια παράδοση που δεν είχε ίσως κανένα πλέον αντίκρισμα στον απέραντο ελληνόφωνο πληθυσμό (ηττημένη καθώς ήτανε από τον μονοθεϊσμό και τις νέες ανθρωπιστικές αξίες), κρατιότανε όμως γερά, σαν τρόπος εκφραστικός, αγκιστρωμένη από τη γλώσσα κι έτοιμη, μέσ’ απ’ αυτήν, να περάσει στο αντίπαλο στρατόπεδο, για να κατισχύσει με τον ίδιο τρόπο ακριβώς που ο φορέας της είχε, ειρηνικά κι εκείνος, πετύχει να βρεθεί, από υποτελής, κυρίαρχος και ιδρυτής μιας παντοδύναμης αυτοκρατορίας. Οι μυστικές πνευματικές δυνάμεις καθώς βλέπουμε, ακολουθούν κάποτε τη μοίρα των πολιτικών ή το αντίστροφο, που σημαίνει ότι, σ’ ένα βάθος απώτατο, και οι δύο τους βρίσκονται σε συνεχή συνάρτηση. 

Αν ο Μέγας Κωνσταντίνος ήταν αδύνατον να προβλέψει το αποτέλεσμα που θα μπορούσε να είχε η μετακίνησή του, πόσο μάλλον ο Ρωμανός. Λίγοι, ελάχιστοι, ακόμη και σήμερα, έχουμε συνειδητοποιήσει ότι το χαρτί που του έδωσε κάποια νύχτα η Παναγία να καταβροχθίσει, όπως μας λένε τα συναξάρια, τον έκανε άξιο να μεταμοσχεύσει από τον κορμό του αρχαίου στον κορμό του μεσαιωνικού ελληνισμού έναν ειδικό τρόπο του εκφράζεσθαι που έφτασε σώος ως τις μέρες μας. Είναι κάτι τόσο μεγάλο αυτό και —δυστυχώς— σε τόσο μικρό ποσοστό φανερωμένο, που η δυσκολία να το αποδείξεις το αφήνει να πάρει μοιραία το σχήμα της υπερβολής.

Ολόκληρο το κείμενο στη συνέχεια. 

Δείτε δύο διαλέξεις του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου για τον Ρωμανό τον Μελωδό του Οδυσσέα Ελύτη εδώ.