ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΗΣΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ "ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ημέρα μνήμης Γιάννη Χρήστου σήμερα, 8 Ιανουαρίου, και ακούμε έργα του μεγάλου συνθέτη από την Ορχήστρα των Χρωμάτων, την ορχήστρα που δημιούργησε ο Μάνος Χατζιδάκις και δεν υπάρχει πιά. Ακούμε ένα ψηφιακό δίσκο που κυκλοφόρησε το 2000, πριν 20 χρόνια! 

Με διευθυντή ορχήστρας τον Μίλτο Λογιάδη δισκογραφήθηκαν τρία έργα του Γιάννη Χρήστου: το πρώτο του ορχηστρικό έργο «Μουσική του Φοίνικα» (1948-49), που βασίζεται στο μεστό ύφος προχωρημένης σειραϊκής τεχνικής, τα «Εξι τραγούδια σε ποίηση Τ. Σ. Ελιοτ» της δεύτερης περιόδου του Χρήστου (1953-1958) και το έργο «Τοκκάτα» για πιάνο και ορχήστρα. Σολίστ η μέτζο σοπράνο Αλεξάνδρα Παπατζιάκου και η πιανίστρια Νέλλη Σεμιτέκολο, η οποία γνώριζε προσωπικά τον συνθέτη και είναι εξαιρετική ερμηνεύτρια των έργων του. 

Η «Μουσική του Φοίνικα» γνώρισε μεγάλη επιτυχία στο εξωτερικό και στην Ελλάδα, εκδόθηκε από τον οίκο Ricordi και, όπως σημειώνεται στο ένθετο του δίσκου από κείμενα του Γ. Γ. Παπαϊωάννου, «είναι γραμμένο σε δωδεκάφθογγο σύστημα, επεξεργάζεται ένα σύντομο χρωματικό θεματικό μοτίβο, που ακούγεται σε συνεχείς μετασχηματισμούς του εαυτού του (ανανεώνεται όπως ο μυθικός φοίνιξ). Παράλληλα όμως και η συνολική μορφή του έργου ακολουθεί αυτό το οποίο θα αποκαλέσει αργότερα ο συνθέτης «διάγραμμα φοίνικα», δηλαδή «αρχή-εξέλιξη προς το δράμα (κορύφωμα) – επάνοδος στο τέλος-αρχή». Πρόκειται επομένως για μια εντελώς συμμετρική μορφή, όπου το τέλος επαναφέρει ακριβώς την αρχή, συμβολίζοντας την αναγέννηση του φοίνικα, ενώ το μεσαίο κορύφωμα φθάνει συνήθως ύστερα από ένα τεράστιο ανέβασμα διαρκείας, ως την υστερία, η δε πτώση μετά το δραματικό αυτό κορύφωμα είναι αρκετά απότομη».

Τα «Εξι τραγούδια σε ποίηση Τ. Σ. Ελιοτ» γράφτηκαν αρχικά το 1955 με συνοδεία πιάνου και αργότερα, το ’57, ενορχηστρώθηκαν. Εχουν εκδοθεί από δύο εκδοτικούς οίκους στη Γερμανία και είναι το τελευταίο από τα τρία έργα που εκδόθηκαν όσο ο Χρήστου ζούσε. Η πρώτη παγκόσμια εκτέλεση της εκδοχής με ορχήστρα δόθηκε τον Δεκέμβριο του ’58 από τη Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ, με διευθυντή τον Πιέρο Γκουαρίνο και σολίστ την Αλίς Γκαμπάι. Είχα την ευτυχία να ακούσω αυτούς τους θρυλικούς ερμηνευτές (εκδοχή για φωνή και πιάνο) στο παλιό «Παλλάς», θαρρώ τριάντα χρόνια πριν…

Η «Τοκκάτα», έργο του 1962, παίχτηκε σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση στις 23 Απριλίου 1973 στο Δημαρχείο της Οξφόρδης, στο πλαίσιο του Αγγλικού Φεστιβάλ Μπαχ, με σολίστ τον Ζορζ Πλυντερμασέ και τη Βασιλική Φιλαρμονική Ορχήστρα, με διευθυντή τον Ελιακούμ Σαπάιρα. Οπως σημειώνεται στο κείμενο του Γ. Γ. Παπαϊωάννου, «χρησιμοποιείται μια εντελώς νέα τεχνική εκτέλεσης στο πιάνο που επιτρέπει ασύγκριτα πιο γρήγορα, εκτυφλωτικά πιανιστικά περάσματα απ’ ό,τι η ρομαντική τεχνική, καταργώντας το πέρασμα του αντίχειρα και εισάγοντας αστραπιαίες ομόρροπες κινήσεις χεριών και δαχτύλων». 

Ο Γιάννης Χρήστου είναι 50 χρόνια μετά την αναχώρησή του πανταχού παρών!...

Ο «ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ» ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σαν σήμερα γεννήθηκε (8 Ιανουαρίου 1926) και πέθανε (8-1-1970) ο μεγάλος έλληνας συνθέτης Γιάννης Χρήστου. 

Φέτος συμπληρώνεται μισός αιώνας από τον πρόωρο (σε αυτοκινητιστικό) θάνατό του. Όσο περνάει ο καιρός, τόσο ανακαλύπτουμε την μοναδικότητά του, την ολωσδιόλου ξεχωριστή περίπτωσή του.

Από το σπουδαίο έργο του εστιάζουμε σήμερα στην μουσική που έγραψε για την τραγωδία «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου, η οποία ανέβηκε από το Εθνικό Θέατρο στις 6 Ιουνίου 1963, σε μετάφραση Ιωάννη Γρυπάρη. 

Ο Γιάννης Χρήστου έγραψε μουσική για φωνές ηθοποιών, φωνές χορού, ορχήστρα και μαγνητοταινία. 

Στην φωτογραφία που προτάσσουμε της ανάρτησης βλέπουμε από αριστερά: τον Γιάννη Χρήστου, την Ελένη Χατζηαργύρη (Ιώς), τον Αλέξη Μινωτή (Προμηθέας) και κάτω την σπουδαία χορογράφο Μαρία Χορς. Η φωτογραφία είναι από τα παρασκήνια του θεάτρου της Επιδαύρου. 

Έχει μεγάλο ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο Γ. Χρήστου γράφει μουσική πάνω στο κείμενο του Γρυπάρη, το οποίο είχε μελοποιήσει – βυζαντινότροπα – και η Εύα Πάλμερ – Σικελιανού για τις Δελφικές Γιορτές του 1927. 

Σε συνέντευξη του το 1963, ο Γιάννης Χρήστου είχε πει για το έργο: "Αναλαμβάνοντας να συνθέσω για πρώτη φορά μουσική για τραγωδία και μάλιστα για μια τραγωδία σαν τον Προμηθέα, ομολογώ πως αντιμετώπισα το πράγμα με το δέος εκείνο που προξενεί σε όλους ο Αισχύλος. Κατάλαβα όμως απ’ την αρχή ότι είχα να κάνω μ’ ένα έργο κοσμογονικό! Αυτό ταίριαζε βέβαια στη μουσική ιδιοσυγκρασία μου, δηλαδή θέλω να πω ότι ένα κοσμογονικό έργο με εμπνέει περισσότερο εύκολα απ’ ό,τι ένα κοινό ή απλοϊκό έργο, αλλά απ’ την άλλη μεριά το γεγονός ότι έπρεπε να ντύσω μουσικά τον Αισχύλο, με τρόμαζε αφάνταστα. Τελικά, ξεπέρασα όλες τις δυσκολίες με τη βοήθεια του ενστίκτου. Η ελληνική καταγωγή μου με βοήθησε να ανακαλύψω μέσα μου τις ελληνικές μελωδίες κι όλα τ’ άλλα στοιχεία που χρειαζόμουν για να γράψω μια μουσική για τον Προμηθέα δεσμώτη. Και μπορώ να σας βεβαιώσω ότι βγήκε μια μουσική που δεν είναι εγκεφαλική, αλλά και που δεν είναι μελιστάλακτη". 

Από το πρόγραμμα των Επιδαυρίων 1963

Στη συνέχεια παραθέτω κάποιες παρατηρήσεις για την μουσική του Χρήστου στον Προμηθέα, όπως δημοσιεύονται στο Αρχείο του Εθνικού Θεάτρου. 

"Στο ογκώδες αυτό έργο του Γ. Χρήστου η παρτιτούρα ορχήστρας μόνο απαριθμεί 247 σελίδες. Εδώ καταγράφονται για πρώτη φορά ηχητικά στοιχεία πέραν των συμβατικών οργάνων ορχήστρας. 

Η χρήση μαγνητοφώνου (μαγνητοταινίας) κατά την "Εισαγωγή" (φέρει την ένδειξη πάντα σε ppp, multiple glissandi sullo corde del pianoforte, con ledita nel interiore del pfte al di la ditto tastiera) συμπληρώνει την πυκνή ορχηστρική γραμμή. 

Επίσης, η χρήση αρμόνιου και η μουσική επένδυση όχι μόνο των χορικών αλλά και των μονολόγων ή των σόλο φωνών επαυξάνει την παρέμβαση της μουσικής στην τραγωδία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόδοση ηχητικών εφέ στο πεντάγραμμο, τα οποία παρεμβαίνουν σε ορισμένες πράξεις του έργου (θάλασσα, σίφουνας, κεραυνός, βροντές στην Έξοδο Β΄). Διαρκής είναι και η μουσική παρέμβαση των κρουστών στην παράσταση. Η ένδειξη misterioso είναι συχνή. Ειδικά για το μαγνητόφωνο αναγράφεται στην παρτιτούρα η οδηγία «να μην βγει πάρτα για το μαγνητόφωνο». Άλλη ένδειξη για την χρησιμοποίηση των glissandi στη μουσική βρίσκουμε στον Πρόλογο Γ΄ “multiple glissandi con tutte le ditto sulle corde del pianoforte. Lasciando vibrane col pedale”. 

Στην παρτιτούρα χρησιμοποιείται άλλοτε τσελέστα και άλλοτε πιάνο. Ως παρατήρηση του συνθέτη σημειώνεται ότι «η celesta γράφεται στην πάρτα του πιάνου». Επίσης, υποδεικνύεται ότι η πιανίστρια αναλαμβάνει να παίζει και την celesta. Γίνεται πλήρης και λεπτομερής καταγραφή του κειμένου επί της παρτιτούρας σε ξεχωριστό πεντάγραμμο. Όλα τα χορικά είναι γραμμένα σε απαγγελτική μορφή. 

Από το βιβλίο της Άννας - Martine Lucciano για τον Γιάννη Χρήστου

Με τη μουσική αυτή και τα στοιχεία ηλεκτρονικής μουσικής που την πλαισιώνουν εγκαινιάζεται ένας κύκλος θεατρικών έργων που εμπλέκουν το νέο αυτό ηχητικό υλικό στα έργα τους. Μετά το Μινωτή που έκανε το ξεκίνημα στον Προμηθέα (1963), ακολούθησε ο Σολομός με τις Ικέτιδες του Αισχύλου (1964) σε μουσική Ι. Ξενάκη και το 1965 και τέλος πάλι ο Μινωτής στον Αγαμέμνονα με τον Χρήστου. 

Η κριτική της εποχής αναφέρει ότι η μουσική υπερκάλυπτε σε πολλά σημεία τον λόγο και ότι η ισχυρή προσωπικότητα του Χρήστου επιβλήθηκε στην ισορροπία της μουσικής με το έργο, με αποτέλεσμα να υπάρχει ένα αυτόνομο μουσικό έργο εις βάρος του όλου έργου και της κατανόησης του κοινού. Είναι λογικό η κριτική να αντιμετώπιζε με αμηχανία τις καινοτομίες αυτές καθότι δεν υπήρχε μέχρι τότε μουσική με την προσθήκη μαγνητοταινίας (με επεξεργασμένα εφέ - επεξεργασία ήχου) και με αυτή την μετα-σειριακή αισθητική σε κάποια άλλη παράσταση του Εθνικού Θεάτρου. Κάποιοι κριτικοί αντίθετα θεώρησαν την μουσική ως την καλύτερη υποστήριξη της δραματουργίας του λόγου. 

Υπάρχει η σημείωση σε μία πάρτα οργάνου ότι «λόγω βροχής αναβλήθει η 2α παράστασις του Προμηθέως Δεσμώτου το Σάββατον 6 - 7 - 63». Σε άλλες πάρτες οργάνων αναγράφονται επίσης δύο ημερομηνίες παραστάσεων στην Επίδαυρο: 15/ 6/ 63 (πιθανώς να αναφέρεται σε πρόβα καθότι η πρεμιέρα έγινε μία μέρα μετά στις 16/ 6/ 63) και 7/ 7/ 63. 

Στο έργο αυτό ο Χρήστου κάνει πρώτη φορά χρήση μαγνητοταινίας εφαρμόζοντας τεχνικές της λεγόμενης «συγκεκριμένης μουσικής» (musiqe concrete) με έναν δικό του όμως τρόπο. Το έργο αυτό ανήκει στην 3η συνθετική περίοδο του συνθέτη 1959 - 1964, τη λεγόμενη «μετα-σειραϊκή ή meta-serial» περίοδο. 

Ο Χρήστου το 1964 χρησιμοποίησε μέρος της μουσικής του Προμηθέα στην παράσταση για την αμερικανική τηλεόραση με τίτλο: «Greece: The inner world»."

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Φοίβος Ανωγειανάκης σε κριτική του για την μουσική του Γ. Χρήστου έγραψε: «Επίτευξι θεωρούμε στην μουσική για τον «Προμηθέα» (όσο και αν αυτό εκπλήττει τους «ορθοδόξους» της μοντέρνας μουσικής) το συνδυασμό της ατονικής τεχνικής με την παραδοσιακή μουσική… Λόγος, μουσική και όρχηση συνέθεσαν μία από τις ωραιότερες στιγμές που έχουμε χαρεί ποτέ στο χώρο του αρχαίου θεάτρου». 

Στις μέρες μας ξαναπαίχτηκε αυτή η εξαιρετική μουσική του Γιάννη Χρήστου, στις «Ημέρες Μουσικού Θεάτρου» της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (9,11 Ιουλίου 2017). Στην παράσταση συμμετείχαν σπουδαστές της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου και μέλη της Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ υπό την διεύθυνση του Χαράλαμπου Γωγιού.

ΜΑΤΑΙΩΣΕ ΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟ Ο ΠΑΤΡΙΝΟΣ ΚΛΗΡΙΚΟΣ Α. ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΣ

Πριν από λίγες μέρες σε σχετική ανάρτησή μας αναφερθήκαμε στην διαφήμιση που έκαναν οι Ρώσοι σε προγραμματισμένη (για τις 8-1-2020) ομιλία του κληρικού της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιου Γκοτσόπουλου, για το ζήτημα της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας. 

Γράφαμε, μεταξύ άλλων: 

"Ο πατρινός κληρικός έχει να μιλήσει δημόσια για το θέμα από τον περασμένο Αύγουστο και μετά την αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας από την Εκκλησία της Ελλάδος, τον Οκτώβριο του 2019, αρκετοί θεώρησαν ότι τον "μάζεψε" ο μητροπολίτης του, Πατρών Χρυσόστομος, ο οποίος πήρε δημόσια θέση υπέρ της Αυτοκεφαλίας. Φαίνεται, όμως, πως ο πατρινός κληρικός συνεχίζει ακάθεκτος να υποστηρίζει την αντίθετη γραμμή απ' αυτήν της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπου ανήκει, και προβαίνει σε ανάλογες εκδηλώσεις, όπως η προσεχής διάλεξη. Στην Πάτρα υπάρχει διάχυτη η αντίληψη ότι τελικά ο κληρικός Αναστάσιος Γκοτσόπουλος θα οδηγηθεί στην λεγόμενη "αποτείχιση", δηλαδή θα πάψει την μνημόνευση του οικείου επισκόπου και άρα θα τεθεί εκτός της Κανονικής Εκκλησίας. Πάντως ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος φαίνεται αδύναμος να συνετίσει τον κληρικό του."

Ο κληρικός Αναστάσιος Γκοτσόπουλος με σημερινή ανακοίνωσή του ΜΑΤΑΙΩΝΕΙ την προγραμματισμένη ομιλία του, χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις. Εκείνος και ο Δεσπότης του γνωρίζουν το γιατί. 

Π.Α.Α.

ΕΝΑ ΚΟΥΙΖ ΓΙΑ ΤΟΝ "ΚΛΑΣΙΚΟ" ΘΑΝΟ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟ ΣΤΑ mikropragmata.lifo.gr

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο Θάνος Μικρούτσικος υπήρξε και είναι ένας σημαντικός συνθέτης της νεοελληνικής σύγχρονης (λόγιας) μουσικής.
Ξεκίνησε τις μουσικές σπουδές του σε μικρή ηλικία στη Φιλαρμονική Εταιρεία Πατρών (ως γνωστόν γεννήθηκε στην Πάτρα) και στο Ελληνικό Ωδείο (πιάνο, θεωρία, αρμονία). Ακολούθησαν οι σπουδές και η αποφοίτηση του από το Μαθηματικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ παράλληλα μελέτησε αρμονία, αντίστιξη, φούγκα και σύνθεση με τον καθηγητή και συνθέτη Γ.Α. Παπαϊωάννου (1910-1989), ο οποίος ήταν δάσκαλος πολλών Ελλήνων συνθετών. 

Ο Θ. Μικρούτσικος ασχολήθηκε – εκτός από τα τραγούδια – με όλα σχεδόν τα είδη της μουσικής. Έχει γράψει όπερες, συμφωνική μουσική, μουσική δωματίου, μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο, πειραματική μουσική. 

Το Κουίζ που έφτιαξα και δημοσιεύεται στα mikropragmata.lifo.gr αποσκοπεί σε μια γνωριμία με αυτήν ακριβώς την σημαντική πτυχή του έργου του, η οποία μέλλει να αποτιμηθεί όπως της πρέπει.

Για απόψε προτείνω  τις Μουσικές ιστορίες του Θάνου Μικρούτσικου με σολίστ στο βιμπράφωνο τον διάσημο τζάζμαν Gury Burton. Ένας δεξιοτέχνης στο βιμπράφωνο, αλλά και ένας καλλιτέχνης που ανανεώνει πλήρως τον ήχο του, συνδυάζοντας τζαζ, country αλλά και ροκ στοιχεία, με ευρηματικό και αυτοσχεδιαστικό τρόπο. 

Θάνος Μικρούτσικος (1947-2020)
Μουσικές Ιστορίες
για βιμπράφωνο, ορχήστρα εγχόρδων, κλαρινέτο και κρουστά
1. Εισαγωγή
2. Ιστορία Μπαλλέτου
3. Τραγούδι
4. Δραματικό Λάργκο
5. Ταξιδεύοντας
6. Ρυθμός και Ρυθμός

Το έργο Music Stories του Θάνου Μικρούτσικου απηχεί την προσωπική μυθολογία του συνθέτη, τόσο για τον κόσμο της μουσικής όσο και για τον κόσμο των ιδεών. Οι «Ιστορίες» διηγούνται την περιπέτεια ενός προσκυνητού της μουσικής, ο οποίος, ταξιδεύοντας, ανακαλύπτει την γοητεία της «αμαρτίας», που έγκειται στην χρήση ετερογενών γραφών και αρμονικών μέσων. Μέσα από την περιπλάνηση στην ατονικότητα, την τονική απροσδιοριστία, τις πυκνές νεοκλασσικίζουσες εναλλαγές τονικοτήτων, τα ξεσπάσματα πλούσιων αρμονικών συγχορδιών, την πολυφωνική αντίστιξη, την ενορχήστρωση μοναδικών οργανικών συνδυασμών, ο συνθέτης γράφει συμπυκνωμένα την μουσική ιστορία του. Ο μουσικολόγος Gregory Fritze σημειώνει για το έργο: «Το κάθε μέρος είναι προγραμματικό στη φύση του, εκθέτοντας ένα φάσμα ιδεών που εξελίσσονται μέσα στα ξεχωριστά μέρη. Τα μέρη αλληλοσυμπληρώνονται σε τέμπο, δυναμική και ύφος ώστε να σχηματίσουν μια μεγάλη συμπαγή σύνθεση». Μια σύνθεση που ιστορεί την μουσική διαδρομή ενός δημιουργού, ο οποίος αφήνει ζωηρό το χνάρι του στην πορεία προς το της τέχνης άπειρο.

ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Θεοφάνεια με τον μακαριστό Μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο. 

Στις 6 Ιανουαρίου 1944 ανήμερα της μεγάλης εορτής των Θεοφανείων, ο μακαριστός ιεράρχης χειροτονήθηκε πρεσβύτερος (λαβών και το οφφίκιο του Αρχιμανδρίτου) από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Αντιβασιλέα Δαμασκηνό, ο οποίος διαδέχθηκε τον μέγα Χρύσανθο (Φιλιππίδη), τον Αρχιεπίσκοπο που είχε επιλέξει ως Αρχιδιάκονο τον Νικόδημο Βαλληνδρά. 

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Αρχιδιάκονος και μετέπειτα Αρχιμανδρίτης Νικόδημος, υπηρέτησε ως γραμματεύς της Ιεράς Αρχιεπισκοπής επί της Αρχιερατείας πέντε Αρχιεπισκόπων: Χρυσάνθου, Δαμασκηνού, Σπυρίδωνος, Δωροθέου και Θεοκλήτου του από Πατρών. Μια διακονία 18 ετών (1939-1957), με εξαίρεση την θητεία του ως στρατιωτικού ιερέως (1948-50). 

Ο μακαριστός Μητροπολίτης διηγείτο ότι τα Θεοφάνεια του 1945 – πρώτη επέτειο της εις πρεσβύτερον χειροτονίας του - ήταν άρρωστος και ο γιατρός του συνέστησε να μείνει στο σπίτι και να μην εκτεθεί στο κρύο του χειμώνα. Και εκείνος τέλεσε την Θεία Λειτουργία στο σπίτι που φιλοξενούνταν τότε, κοντά στην ενορία που διακονούσε (Τρεις Ιεράρχες Πετραλώνων), για να μην του «λείψει» η Θεία Ευχαριστία τέτοια μεγάλη μέρα!

Ως Μητροπολίτης Πατρών γιόρταζε την Θεοφάνεια στον Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελιστρίας και κατόπιν μετέβαινε στο λιμάνι για την κατάδυση του Τιμίου Σταυρού. Από τον εορτασμό αυτόν (των ετών 1984, 1985, 1990 και άλλων) είναι και οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε εδώ. Σημαντική η φωτογραφία στην οποία φαίνεται ο μακαριστός Μητροπολίτης Πατρών να τελεί την Ακολουθία του Μ. Αγιασμού προς ανατολάς, κατά το ορθόδοξον έθος, και όχι κατενώπιον του λαού όπως πολλάκις παρατηρείται εν εσχάταις ημέραις. 

Ο αείμνηστος Γέροντας τελούσε, όμως, υποδειγματικά και τις Ακολουθίες της παραμονής των Θεοφανείων: Μ. Ώρες, Μ. Εσπερινό μετά της Θείας Λειτουργίας του Μ. Βασιλείου και τον Μ. Αγιασμό, στον ιστορικό Ιερό Ναό του Παντοκράτορος, στην Άνω Πόλη. Είναι αυτός που καθιέρωσε Αγρυπνία (9-1 μ. μεσ.) για τις Ώρες τόσο των Χριστουγέννων όσο και των Θεοφανείων. Επέλεξε τον Παντοκράτορα, προφανώς επειδή ανήμερα της εορτής η Τελετή Αγιασμού των Υδάτων της ενορίας γίνεται πανηγυρικά στην Δεξαμενή, στο ιστορικό Φρούριο της πόλης. Με την παρουσία του την παραμονή των Θεοφανείων εκεί, τιμούσε και τον εορτασμό της Άνω Πόλης.

Εννοείται πως έψαλλε πανηγυρικά τα ιδιόμελα των Μ. Ωρών και του Μ. Εσπερινού, στο κλασικό μέλος, και κατόπιν τελούσε την Θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου και στο τέλος την Ακολουθία του Μ. Αγιασμού. Θυμάμαι την ανεπανάληπτη εμμελή απαγγελία του στο Ευαγγέλιο της Θ’ Ώρας: «Εν έτει πεντεκαιδεκάτω…». Και την εξπρεσιονιστική ερμηνεία του στο πρώτο ιδιόμελο του Εσπερινού, ιδιαίτερα στη φράση: «τρέμει τη χειρί» (ο Πρόδρομος), όπου αποδίδει την κλασική γραμμή με ρυθμό και ένταση. 

Αυτό μπορείτε να το διαπιστώσετε ακούγοντας το βίντεο που παραθέτουμε εδώ.

Πρόκειται για μια ηχογράφηση που πραγματοποίησα στις 4 Ιανουαρίου του 1988 (πριν 30 χρόνια) στον Ι. Ναό Παντοκράτορος Πατρών, στην Αγρυπνία για τις Μ. Ώρες των Θεοφανείων. Ο Μητροπολίτης Νικόδημος ψάλλει στον Μ. Εσπερινό το «Κύριε εκέκραξα» και το στιχηρό ιδιόμελο «Τον φωτισμόν ημών» σε ήχο β’. Και στη συνέχεια ψάλλει τα τροπάρια των Προφητειών «Επεφάνης εν τω κόσμω» σε ήχο πλ.α’ και «Αμαρτωλοίς και τελώναις» σε ήχο πλ.β’, λέγοντας και τους ψαλμικούς στίχους, των χορών ψαλλόντων τα ακροτελεύτια κάθε φορά. Τότε έψαλαν στον Παντοκράτορα οι επί σειρά ετών ψάλτες του Ναού, αείμνηστοι Κωνσταντίνος Μυλωνάς και Αργύριος Μωραϊτης.

Αιωνία η μνήμη τους!

Παραθέτουμε στη συνέχεια μια ομιλία εις τα Άγια Θεοφάνεια (Ο αγιάζων και οι αγιαζόμενοι) του Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου [Απόσπασμα από το βιβλίο «Εόρτια Μηνύματα», εκδ. Αποστολικής Διακονίας, Αθήναι, 4η έκδ., σ. 292-295]. 

Όταν γίνεται λόγος περί αγιασμού, είναι φανερόν ότι προϋποτίθεται αγιάζων και αγιαζόμενοι. Η πράξις του αγιασμού προϋποθέτει εκείνον ο οποίος ενεργεί και εκείνους διά τους οποίους ενεργείται. Δεν πρόκειται διά τον αγιασμόν των υδάτων, αλλά περί της ουσίας του αγιασμού, δηλαδή περί της αγιοποιήσεως των ανθρώπων. (Άλλωστε, υπέρ του αγιασμού ημών τελείται ο αγιασμός των υδάτων) Ο απόστολος Παύλος εξηγεί σχετικώς ποίος είναι ο αγιάζων και ποίοι οι αγιαζόμενοι. Και είναι επίκαιρον σήμερον, ομολογουμένως, να ομιλήσωμεν περί του αγιάζοντοςκαι των αγιαζομένων. 

1. «Ο αγιάζων και οι αγιαζόμενοι εξ ενός πάντες». Ο αγιάζων, φυσικά, είναι ο Χριστός και αγιαζόμενοι, προφανώς, είναι οι πιστοί εις Αυτόν, οι χριστιανοί. Όμως ο Χριστός είναι υιός του Θεού, τέκνα δε Θεού, κατά χάριν, είναι και οι διά του Χριστού «την υιοθεσίαν απολαύοντες». Και διά τούτο ο Παύλος λέγει, ότι είναι «εξ ενός (Πατρός) πάντες». 

Ο αγιάζων: Εκεί εις τον Ιορδάνην ποταμόν παρουσιάσθη ο αγιάζων Κύριός μας. Και το Πνεύμα το άγιον, εμφανισθέν εν είδει περιστεράς, και η φωνή του Πατρός συγχρόνως τον παρουσίασαν εις τους ανθρώπους: «ούτος εστιν ο υιός μου ο αγαπητός, εν ώ ηυδόκησα». Πρέπει δε να γνωρίζωμεν ότι ο αγιάζων Χριστός έχει τρεις ιδιότητας: είναι προφήτης, βασιλεύς και αρχιερεύς.

Παρουσιάσθη τω όντι ο Κύριος με το προφητικόν του αξίωμα, εν πρώτοις. Ως διδάσκαλος δηλαδή, διδάσκων τας υψίστας αληθείας και διαφωτίζων τα μεγάλα εκείνα ζητήματα, τα οποία όσον και αν ανιχνεύη ο άνθρωπος, τα ψηλαφά μόνον, χωρίς να δύναται να τα γνωρίση πληρέστερον. Ο Κύριος είναι, διά την γνώσιν των ζητημάτων αυτών, «η οδός και η αλήθεια». Κατήλθεν εκ του ουρανού, διά να φέρη εις ημάς την γνώσιν της αληθείας• της αληθείας εκείνης η οποία δεν είναι ξηρά γνώσις, αλλά κατευθύνει και καθοδηγεί εις ζωήν ανάλογον και αγίαν, διά να γίνη πραγματικότης εκείνο το οποίον είπε εν τη προσευχή του προς τον ουράνιον Πατέρα ο Κύριος: «αγίασον αυτούς τη αληθεία σου• ο λόγος ο σός αλήθεια εστιν». Αγίασέ τους διά της αποκαλυφθείσης αληθείας σου, ώστε να έχουν την αλήθειαν αυτήν ως γνώμονα και οδηγόν της ζωής των. 

Αλλά παρουσιάσθη ο Κύριος και ως Βασιλεύς: «και της βασιλείας αυτού ουκ έσται τέλος». Αυτός είναι «ο βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων». Αυτός είναι ο βασιλεύς, ο Άρχων της «βασιλείας των ουρανών», της οποίας οι χριστιανοί εκλήθησαν να είναι πολίται. Είναι ο ηγεμών, ο οποίος κελεύει και ημείς ως υπήκοοί του οφείλομεν να εκτελώμεν πιστώς τον νόμον και τας εντολάς του. 

Ενεφανίσθη ακόμη ο Σωτήρ και ως Αρχιερεύς. Είναι ο «αρχιερεύς ο μέγας ο διεληλυθώς τους ουρανούς». Όλοι οι ιερείς της Παλαιάς Διαθήκης κυριώτερον έργον είχον να προσφέρουν εις τον Θεόν θυσίας. Αλλά ο Κύριος προσέφερεν την ανεκτίμητον θυσία του Εαυτού του• και δι’ αυτό είναι ο μέγιστος Αρχιερεύς. 

Αυτός λοιπόν είναι ο αγιάζων, ο Ιησούς Χριστός, Όστις διά τον άνθρωπον είναι ο κατεξοχήν Προφήτης (δηλαδή διδάσκαλος), Βασιλεύς και Αρχιερεύς.

2. Και οι αγιαζόμενοι ημείς, πρέπει να ανταποκριθώμεν εις τας τρεις αυτάς ιδιότητας του Κυρίου. 

Εάν Εκείνος είναι ο κατ’ εξοχήν διδάσκαλος, ημείς οφείλομεν να είμεθα οι μαθηταί του, οι δεχόμενοι τους λόγους του με υπακοήν και διάθεσιν συμμορφώσεως προς αυτούς. Τότε είμεθα όντως αγιαζόμενοι. Εάν όμως ο Κύριος διδάσκη και ημείς δεν θέλομεν να τον υπακούσωμεν, τότε δεν έχομεν μετ’ Αυτού σχέσιν ως αγιαζόμενοι. Ο αγιάζων και οι αγιαζόμενοι συναντώνται εις το αυτό σημείον: ο αγιάζων διδάσκει την αλήθειαν και οι αγιαζόμενοι την ακολουθούν. 

Και ως βασιλεύς ο Χριστός θα διατάσση και οι αγιαζόμενοι θα δέχωνται τας εντολάς του και θα τας εφαρμόζουν. Εκείνος με το βασιλικόν αξίωμα θα διευθύνη τους πάντας• και τα πάντα θα ανήκουν εις την δικαιοδοσίαν του. Υπό τας προϋποθέσεις δε αυτάς και ο χριστιανός καθίσταται μέτοχος του βασιλικού αξιώματος του Κυρίου. Δεν θα παρουσιάζη δηλαδή αδυναμίαν να χαλιναγωγήση τον εαυτόν του. Χριστιανός ο οποίος οικειοποιείται τας θείας αληθείας της διδασκαλίας του Κυρίου και θέλει να έχη τον Χριστόν άρχοντα εις την ζωήν του, γίνεται ικανός να κυριαρχή επί της προσωπικότητός του και να ηγεμονεύη επ’ αυτής, με την χάριν του Αγιάζοντος, αξιοποιούσαν τας ατομικάς του προσπαθείας. 

Διότι, μη λησμονώμεν, τέλος, ότι ο Χριστός, παρουσιαζόμενος και ως Αρχιερεύς ημών, προσέθεσεν εις την προσευχήν Του: «υπέρ αυτών εγώ αγιάζω εμαυτόν, ίνα και αυτοί ώσιν ηγιασμένοι εν αληθεία». Εγώ θυσιάζω, λέγει, τον εαυτόν μου, και η πράξις αυτή πρέπει να έχη συνέπειαν και συνέχειαν, τ.έ., πρέπει και οι αγιαζόμενοι, ενισχυόμενοι από την αγιαστικήν χάριν και δύναμιν που πηγάζει εκ της θυσίας ταύτης, να θυσιάζουν κάθε τι το κακόν και αμαρτωλόν επί του βωμού της προσπαθείας, ώστε και αυτοί να είναι «ηγιασμένοι εν αληθεία». Κατ’ αυτόν τον τρόπον πράγματι ο πιστός επωφελείται της θυσίας του Κυρίου και μετέχει ως «βασίλειον ιεράτευμα» της αρχιερατικής ιδιότητος του Χριστού.

Αγαπητοί! Αυτό είναι το νόημα του αγιασμού, τον οποίον εν συνεχεία θα τελέσωμεν. Εθεωρήσαμεν σκόπιμον να εκτεθούν επικαίρως σήμερον αι απόψεις αύται, διά να καταλάβωμεν, ότι εάν ποθώμεν τον αγιασμόν ημών, απαιτείται να παρακολουθήσωμεν, όπως ανεπτύχθη, τας τρεις ιδιότητας του Κυρίου, ο Οποίος ενεφανίσθη εις ημάς ως Προφήτης, ως Βασιλεύς και ως Αρχιερεύς. 

Είθε να τον ακολουθήσωμεν πράγματι, ώστε και οι αγιαζόμενοι να ευρεθώμεν μαζύ με τον αγιάζοντα εις την βασιλείαν των ουρανών, και να Του αναπέμπωμεν δόξαν, συν τω Πατρί και τω αγίω Πνεύματι.

"ΣΤΑ ΝΕΡΑ ΤΟΥ ΙΟΡΔΑΝΗ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ

Ο ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ, ΤΟ ΜΕΘΥΣΜΕΝΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΚΑΙ Ο ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ,  Έργο 31 (1973) είναι ένα κύκλος τραγουδιών του Μάνου Χατζιδάκι με θεατρική μορφή, σε κείμενα και στίχους Μάνου Ελευθερίου και του συνθέτη. Για δύο γυναικείες φωνές, δύο ανδρικές, μικρή ορχήστρα, χορευτές και ηθοποιούς. Η πρώτη δημόσια παρουσίαση του έργου έγινε στο ΠΟΛΥΤΡΟΠΟ στην Πλάκα, στις 13 Δεκεμβρίου του 1973.

Τραγουδούν: Ευτύχιος Χατζηττοφής, Μαρία Κάτηρα, Γιάννης Δημητράς, Φερενίκη Βαλαρή, Εύα Καναβαράκη. Τα αφηγηματικά μέρη ερμηνεύει η Ελένη Μανιάτη.
Παραθέτουμε εδώ το τραγούδι "Στα νερά του Ιορδάνη", σε στίχους Μάνου Ελευθερίου, που τραγουδάει η Μαρία Κάτηρα.

η κόκκινη γυναίκα

Στον ποταμό τον Ιορδάνη εκεί που ο νους σου δεν το βάνει, αν συναντήσεις το ληστή μην τον αφήσεις να λουστεί, γιατί μαζί με το Χριστό, θα κρεμαστεί.

το πράσινο κορίτσι
Βγήκε νύχτα στο σεργιάνι
ξημερώνοντας γιορτή
και κοντά στον Ιορδάνη
βρήκε ένα ληστή

Ήταν στ' όνειρο καβάλα
είχε ολόχρυσο σπαθί
μες τα μάτια του ψιχάλα
και παλιά βροχή

Στα νερά του Ιορδάνη
βρήκε ένα ληστή

Είναι δύσκολο του λέω,
τέτοια μέρα που περνάς
έχεις μάνα στο νυχτέρι
σπίτι σου να πας.

Είναι μαύρο το κουβάρι
παλικάρι που κρατάς
την κλωστή που δεν αντέχει
μην τηνε τραβάς

Βγήκε νύχτα στο σεργιάνι
για να βρει τη λησμονιά
κι είδε κόσμο στη μεγάλη
πόρτα του φονιά

Κι είδε και στο σπιτικό σου
-το θυμάμαι και πονώ-
έναν άγγελο να βγαίνει
μέσα απ' τον καπνό

Στα νερά του Ιορδάνη
βρήκε το Χριστό

ΟΙ ΡΩΣΟΙ ΔΙΑΦΗΜΙΖΟΥΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΓΙΑ ΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΝΟΥ ΚΛΗΡΙΚΟΥ Α. ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Το Ρωσικό και ρωσοκίνητο Πρακτορείο Ειδήσεων "Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων", διαφημίζει δεόντως προσεχή διάλεξη του κληρικού της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιου Γκοτσόπουλου για το ζήτημα της Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ουκρανίας. 

Ο κληρικός Α. Γκοτσόπουλος έχει ταχθεί εξαρχής εναντίον της χορήγησης του Αυτοκεφάλου στην Εκκλησία της Ουκρανίας, επιτιθέμενος, ταυτόχρονα, στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για την απόφασή του αυτή. Η σχετική αρθρογραφία του είναι μεγάλη και έχει εκδώσει και σχετικό βιβλίο. 

Ο πατρινός κληρικός έχει να μιλήσει δημόσια για το θέμα από τον περασμένο Αύγουστο και μετά την αναγνώριση της Αυτοκεφαλίας της Ουκρανίας από την Εκκλησία της Ελλάδος, τον Οκτώβριο του 2019, αρκετοί θεώρησαν ότι τον "μάζεψε" ο μητροπολίτης του, Πατρών Χρυσόστομος, ο οποίος πήρε δημόσια θέση υπέρ της Αυτοκεφαλίας. Φαίνεται, όμως, πως ο πατρινός κληρικός συνεχίζει ακάθεκτος να υποστηρίζει την αντίθετη γραμμή απ' αυτήν της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπου ανήκει, και προβαίνει σε ανάλογες εκδηλώσεις, όπως η προσεχής διάλεξη. 

Στην Πάτρα υπάρχει διάχυτη η αντίληψη ότι τελικά ο κληρικός Αναστάσιος Γκοτσόπουλος θα οδηγηθεί στην λεγόμενη "αποτείχιση", δηλαδή θα πάψει την μνημόνευση του οικείου επισκόπου και άρα θα τεθεί εκτός της Κανονικής Εκκλησίας. 

Πάντως ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος φαίνεται αδύναμος να συνετίσει τον κληρικό του. 

Γράφει το Πρακτορείο "Ένωση Ορθοδόξων Δημοσιογράφων" (διατηρούμε την ορθογραφία του μέσου): 

"Ο Έλληνας πρωτοπρεσβύτερος και θεολόγος Αναστάσιος Γκοτσόπουλος θα διαβάσει διάλεξη για την επιρροή του Ουκρανικού «αυτοκέφαλου» στην ενότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. 

Ο εφημέριο του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Πατρών, πρωτοπρεσβύτερος Αναστάσιος Γκοτσόπουλος, ο οποίος αντιτίθεται στην αναγνώριση της ΟCU, θα διαβάσει διάλεξη με θέμα: «Ουκρανικό "αυτοκέφαλο": πρόσκληση για ενότητα ή πρόκληση στην ενότητα της Εκκλησίας;». Αναφέρεται από τον ιστότοπο «Oukraniko». 

Η διάλεξη θα γίνει στην Πάτρα την Τετάρτη, 8 Ιανουαρίου 2019, στην Επισκοπή της Σχολής Πάτρας. Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στην "Διακήδειο Σχολή του Λαού Πατρών" και είναι αφιερωμένη στη μνήμη του π. Γεωργίου Μεταλληνού. 

Νωρίτερα, ο κληρικός του Ιερού Ναού Αγίου Νικολάου Πατρών, πρωτοπρεσβύτερος Αναστάσιος Γκοτσόπουλος εξέφρασε την ανησυχία του για την απόφαση της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως να αποκαταστήσει τον Φιλάρετο Ντενισένκο, τον Μακάριο Μαλέτιτς και τους οπαδούς τους σε ιεραρχικό ή ιερατικό αξίωμα. Ο πρωτοπρεσβύτερος προέτρεψε επίσης τις Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες από την βιαστική αναγνώριση των σχισματικών, πιστεύοντας ότι ως αποτέλεσμα μπορεί να γίνει «η δηλητηρίαση της επισκοπής της Οικουμενικής Ορθοδοξίας»". 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ ΣΕ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΜΕΣΟ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ

Una imatge d’un taüt en el primer crematori inaugurat a Grècia. / ANTONIO SANTOS / EFE

Παραθέτουμε στη συνέχεια το ρεπορτάζ Ισπανικού Μέσου Ενημέρωσης για το ζήτημα της καύσης των νεκρών στην Ελλάδα και για τις σχέσεις Εκκλησίας Κράτους, που επιμελήθηκε η Emma Pons Valls. 

Για την θεολογική διάσταση του θέματος ομιλεί ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

Grècia deixa de ser l’únic país de la UE que no incinera els morts 

Obre el primer crematori tot i la forta oposició de l’Església ortodoxa 

EMMA PONS VALLS

Grècia ha deixat de ser l’únic país de la Unió Europea on no es podien incinerar els morts. Fins fa poc, els que ho volien havien de ser traslladats a Bulgària. L’obertura del primer crematori, fa tot just unes setmanes, posa punt final a un procés que ha durat anys a causa de la fèrria oposició de l’Església ortodoxa.  

“Ha sigut molt difícil. Som una societat molt conservadora, i la implicació de l’Església en la política és molt forta”, afirma Andonis Alakiotis, fundador de la Societat Grega de Cremació (EKA). Aquesta associació, creada el 1996 per impulsar la legalització i posterior obertura de crematoris, és la que finalment s’ha encarregat d’inaugurar-ne el primer, de titularitat privada. 

Tot i això, s’haurien pogut obrir molt abans. El 2006 es va legalitzar la cremació i el 2010 la llei estava preparada perquè els municipis poguessin construir-ne. Però no se’n va construir cap. “Per als alcaldes és molt difícil obrir un crematori contra la voluntat del bisbe local. No n’han obert cap perquè tenen por del cost polític”, lamenta Alakiotis. Després d’anys sense resultat, l’EKA va fer pressió perquè les empreses privades també poguessin obrir-ne. Finalment, al setembre es va inaugurar el primer, a Ritsona, a 70 quilòmetres d’Atenes. 

L’oposició de l’Església ortodoxa grega a la cremació continua sent total. Fa pocs dies va distribuir a les parròquies uns fulletons amb la frase “El cos dels morts no és brossa per reciclar”, segons recollia l’agència Efe. Aquesta oposició, però, no deriva de la doctrina. De fet, a la resta de països de religió ortodoxa -com Bulgària, Romania, Rússia i Sèrbia- la cremació està acceptada. 

Una qüestió de tradició 

“És una qüestió de tradició, no de dogma, i per això hi ha diferents opinions dins l’Església”, explica Panagiotis Andriopoulos, teòleg i professor d’institut a Atenes. Per exemple, tot i que segons la posició oficial no es permet oficiar una cerimònia religiosa per al difunt que ha optat per la cremació, a la pràctica hi ha bisbes que són més flexibles i fan una benedicció més breu. 

El mateix Patriarcat de Constantinoble, màxima instància de l’Església ortodoxa però a la qual no està subordinada l’Església grega, accepta aquesta pràctica. “Té una ment més oberta”, aclareix Andriopoulos. El teòleg apunta que, al país hel·lè, “els canvis porten temps”, però es mostra convençut que a poc a poc la posició de l’Església s’anirà adaptant a la nova situació. 

La forta oposició de l’Església ha sigut clau per retardar durant anys l’obertura d’aquestes instal·lacions. Grècia és un estat confessional: la Constitució estableix que la religió dominant és el cristianisme grecoortodox. I, tot i que hi ha una separació formal entre Església i estat, a la pràctica el clergat manté una gran influència en la vida política i social. 

L’anterior govern, liderat per Alexis Tsipras, va intentar fer reformes per reduir l’esfera d’influència de l’Església, com ara canviar la Constitució per establir la neutralitat religiosa de l’estat o eliminar l’estatus de funcionaris dels bisbes. Tanmateix, van ser focus de polèmica i no van tirar endavant. 

La tornada al poder de la dreta, amb la victòria a les urnes del conservador Kyriakos Mitsotakis al juliol, va truncar el camí cap a aquesta secularització. L’endemà de guanyar els comicis, Mitsotakis jurava respectar la Constitució “en nom de la santíssima i indivisible Trinitat”, amb la mà sobre la Bíblia i davant l’arquebisbe d’Atenes, Jeroni II, com és tradició. 

“L’Església juga un paper molt important en la vida social dels grecs”, explica Andriopoulos. La fe ortodoxa està fortament arrelada a la societat. Segons un estudi del Pew Research Centre publicat el 2017, el 90% dels grecs es consideren ortodoxos. I la religió està present en el dia a dia: és habitual veure com els passatgers d’un bus urbà se senyen quan passen per davant d’una església. 

Alakiotis està satisfet: després de 23 anys de lluita, ha aconseguit complir la promesa que li va fer a un amic molt pròxim i la cremació ja és una realitat a Grècia. Per al seu amic no hi va ser a temps, però a partir d’ara ningú més haurà de ser traslladat a Bulgària. “Era increïble que, en un país democràtic i de la UE, l’últim desig d’un difunt no es pogués complir”, conclou Alakiotis.

ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΑΛΚΗ ΜΠΑΛΤΑ, ΑΝΔΡΟΣ ΕΠΙΦΑΝΟΥΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Άλκης Μπαλτάς! 

Ο συνθέτης και μαέστρος και διευθυντής σημαντικών καλλιτεχνικών θεσμών. 

Ο Άλκης Μπαλτάς της κλασικής μουσικής, της λόγιας ελληνικής, των μουσικών παραμυθιών, της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, των Μουσικών Συνόλων της ΕΡΤ, της Συμφωνικής Ορχήστρας της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κέρκυρας (με την ανάδειξη σημαντικών σελίδων της επτανησιακής μουσικής), της Πάτμου (με το περίφημο Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής που διηύθυνε για 18 χρόνια), της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου και πρωτοστάτης τόσων άλλων μουσικών θεσμών που επιλείψει με διηγούμενον ο χρόνος… 

Ένας ακάματος εργάτης της μουσικής, ιεραπόστολος θα έλεγα, με λογισμό και μ’ όνειρο! 

Με ευθύνη και ποιότητα. Με προσήλωση και αληθινή αγάπη. 

Ο Άλκης Μπαλτάς της μουσικής για ορχήστρα, των χορωδιακών έργων, της όπερας, των τραγουδιών για φωνή και πιάνο, της μελοποιημένης ποίησης, της μουσικής για έγχορδα, των ευφάνταστων διασκευών, μ’ ένα λόγο της μουσικής ποιητικής. 

Ο ευγενής Άλκης Μπαλτάς, ο άρχοντας! Συνεργάζεται με όποιον έχει κάτι καινούργιο να πει στην μουσική, με όποιον έχει να κομίσει κάτι στην τέχνη. 

Χαίρομαι ιδιαιτέρως διότι πρόσφατα είχαμε την έκδοση τεσσάρων cd από την Subways Music με συνθέσεις του, που πλουτίζουν πραγματικά το σύγχρονο μουσικό μας πολιτισμό. Τα ηχογραφήματα του Άλκη Μπαλτά «Symphonic Works», «Works for String Orchestra», «Ηχώ στο χάος» και «4 Works», είναι ένας μουσικός άθλος, αλλά και ένας εκδοτικός, για την Subways Music που διευθύνει ο Σοφοκλής Σαπουνάς.

Οι τέσσερις αυτοί ψηφιακοί δίσκοι είναι αναμφίβολα αντιπροσωπευτικοί της συνθετικής δημιουργίας του Άλκη Μπαλτά. Ερμηνεύουν έλληνες και ξένοι διακεκριμένοι μουσικοί και συγκροτήματα, αφού ο Άλκης Μπαλτάς έχει διακριθεί ως συνθέτης και διεθνώς. 

Η σύνθεση για τον Άλκη Μπαλτά δεν είναι απλώς μια «κατασκευή», έστω πολύ πετυχημένη, αλλά ολόκληρη φιλοσοφία, δηλαδή στάση ζωής. Ως γνωστόν ο Σωκράτης στην φυλακή, ακούει μια φωνή προσταγής μαντική να τον ξυπνάει: “Σώκρατες, μουσικήν ποίει και εργάζου”. Και ο Σωκράτης κάθισε στη μοναξιά και την ηρεμία της φυλακής του να «ποιήσει μουσικήν» και άρχισε να γράφει στίχους, να στιχουργεί το Αισώπου τους μύθους. 

Και ερμηνεύει ο μέγιστος Ιωάννης Συκουτρής την θεϊκή προτροπή: «…ὁ Σωκράτης τώρα ἐννοεῖ ὅτι τοῦ θεοῦ τὰ λόγια δὲν ἔχουν ποτὲ τὸ νόημά τους στὴν ἐπιφάνεια, πρόχειρο στοὺς ὄχι ἁγνοὺς καὶ στοὺς πολλούς. Ἀργὰ καὶ ἥσυχα τοῦ ἀποκαλύπτεται ἡ βαθύτερη σημασία τῆς θείας προσταγῆς. Ἡ μουσικὴ ποὺ ζητεῖ ὁ θεὸς δὲν εἶναι ἕνα κοινὸ τραγούδι. Ἡ ζωή του εἶναι ὁλόκληρη, μιὰ ζωὴ ἀφιερωμένη στὴν ὑπηρεσία τοῦ ὡραίου, τοῦ ἀληθινοῦ, τοῦ ἀγαθοῦ, ὡς σύγχορδη δοξολογία πρὸς τὸν Ἀπόλλωνα, πρὸς τὸν ὡραῖο θεὸ τοῦ φωτὸς καὶ τῆς τέχνης.» 

Και ο Άλκης Μπαλτάς έτσι, θαρρώ, πως εννοεί την μουσική. Ως έναν ύμνο στο υψηλόν και το ωραίον! 

Πολύτιμος συμπαραστάτης του Άλκη Μπαλτά, η σύντροφός του Βίκυ Στυλιανού, σπουδαία πιανίστρια και εξαιρετική μουσικός, με μεγάλη προσφορά στην σύγχρονη ελληνική μουσική. Αλλά περί της μεγαλοσύνης της σε επόμενο σημείωμά μας. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια την εκπομπή «Μουσικές Μορφές» του καναλιού της Βουλής, όπου ο Άλκης Μπαλτάς μιλάει για όλα στον Κωνσταντίνο Κακαβελάκη.

"ΣΟΦΙΑΣ ΕΡΑΣΤΗΣ..." - ΤΟ ΔΟΞΑΣΤΙΚΟ ΤΟΥ Μ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ π. ΔΙΟΝΥΣΙΟ ΦΙΡΦΙΡΗ

Σοφίας εραστής ηχ πλ δ'. Δόξα Eσπερινού Bασιλείου του Mεγάλου (1η Iανουαρίου). Δοξαστάριο, τόμ. A', σ. 201-04. Διάρκεια 12'.52''.

Το μέλος περιλαμβάνεται στην σειρά  Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής, και στο Σώμα Δοξαστικά Ιακώβου Πρωτοψάλτου, που εκδίδει ο Μανόλης Χατζηγιακουμής και το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων. Στο cd9 που τιτλοφορείται ΔΟΞΑΣΤΙΚΑ ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ - ΩΡΩΝ ΘΕΟΦΑΝΕΙΩΝ (Ι), πρώτο μέλος είναι το Δοξαστικό του Εσπερινού του Μ. Βασιλείου, το οποίο ερμηνεύει εξαίσια ο μακαριστός διακο - Διονύσης Φιρφιρής, Πρωτοψάλτης Πρωτάτου Αγίου Όρους. 
Ο Μ. Χατζηγιακουμής παρατηρεί πώς "σε όλα τα εκτελούμενα Δοξαστικά του Ιακώβου επισημαίνονται επιπλέον και πολλά στοιχεία της παλαιάς και της νεώτερης Αγιορειτικής ερμηνευτικής παράδοσης: κλασικές αναλύσεις θέσεων, ιδιότυπα ποικίλματα, πρότυπες επιμέρους υφολογικές και ηθολογικές εκφράσεις. Ακόμη, αναδεικνύονται και όλες οι ουσιώδεις ιδιότητες της προσωπικής ερμηνευτικής τέχνης του πατρός Διονυσίου: η απαράμιλλη εκφραστική δύναμη, η οικείωση και και η βαθειά γνώση του παραδοσιακού μουσικού υλικού, η έντονη και αυθεντική αποτύπωση του πνευματικού και λειτουργικού βιώματος. Στην ηχογραφημένη ερμηνεία του Δοξασταρίου του Ιακώβου από τον πατέρα Διονύσιο έχει, όπως ειπώθηκε, “αιχμαλωτισθεί”, για το διαρκές μέλλον, ένα ανεκτίμητο και ανεπανάληπτο κομμάτι της μεγάλης μουσικής παράδοσης του Ελληνισμού. Μια ερμηνεία η οποία αποτελεί ήδη μέγιστο επιστημονικό και πνευματικό γεγονός (και μέγιστο ευτύχημα η καταγραφή της, έστω και στη δύση της ζωής του). Το επίτευγμα του πατρός Διονυσίου εδώ είναι διπλό: από τη μια αναδεικνύει την ψαλτική σε μεγάλη τέχνη, διδάσκοντας ταυτόχρονα τί σημαίνει αληθινή και γνήσια ερμηνεία· από την άλλη, δείχνει πόσο ουσιαστική και ζώσα μπορεί να είναι η καλλιτεχνική πραγματικότητα, και μάλιστα σε τομείς που εξακολουθούν να παραμείνουν υποτιμημένοι και, για τους πολλούς, τελείως άγνωστοι."

Η ΠΕΡΙΤΟΜΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΕ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ - "Η ΘΕΙΑ ΑΚΡΟΒΥΣΤΙΑ" ΔΕΝ ΕΣΩΘΗ...

Μεσαιωνική νωπογραφία της Περιτομής του Ιησού από τον ιερέα Ζαχαρία, Εκκλησία Tingsted, Δανία.

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη ο Χριστός "κατεδέχθη να λάβη την κατά σάρκα Περιτομήν φιλανθρώπως κατά την προσταγήν του παλαιού νόμου, ίνα αντί της χειροποιήτου και σαρκικής περιτομής, αντεισάξη εις ημάς την αχειροποίητον και πνευματικήν περιτομήν, ήτοι το Άγιον Βάπτισμα."

Ο Χριστός ως βρέφος περιτέμνεται και λαμβάνει, σύμφωνα με τον Εβραϊκό νόμο, το όνομα Ιησούς. 

Μια θρησκευτική τελετή που γινόταν την ογδόη ημέρα από τη γέννηση του αρσενικού βρέφους. Κατ' αυτήν έκοβαν ένα μέρος του δέρματος του γεννητικού οργάνου και τότε δινόταν στο βρέφος το όνομά του. Η δε εντολή της περιτομής είχε την έννοια της αφιέρωσης στο Θεό με την αποβολή του σαρκικού ανθρώπου μέσω της αποκοπής ενός τεμαχίου από το μέλος που εκδηλώνεται το σαρκικό πάθος. Η περιτομή αν και τρομερά επώδυνη και αιματηρή πράξη, ήταν απαραίτητη για να δηλώσει τον πιστό και καθαρό Ισραηλίτη.
Όμως στον Χριστιανισμό επικράτησε η άποψη του Αποστόλου Παύλου, ότι "εν Χριστώ Ιησού ούτε περιτομή τι ισχύει ούτε ακροβυστία, αλλά πίστις δι' αγάπης ενεργουμένη" κι ακόμα εν Χριστώ "περιετμήθητε περιτομῇ ἀχειροποιήτῳ ἐν τῇ ἀπεκδύσει τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν τῆς σαρκός, ἐν τῇ περιτομῇ τοῦ Χριστοῦ, συνταφέντες αὐτῷ ἐν τῷ βαπτίσματι". 

Άρα σημασία έχει η περιτομή των αμαρτιών, των παθών και όχι της σαρκός. 

Σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό η περιτομή ήταν τύπος του Βαπτίσματος, της αχειροποιήτου δηλαδή περιτομής όπου ο άνθρωπος αποβάλλει την αμαρτία. 

Στην εικόνα της Περιτομής είναι έκδηλη η ευλάβεια των γονέων αλλά και των ιερέων. Ο ένας από τούς ιερείς συνήθως κρατά ανοικτό βιβλίο, υποδηλώνοντας έτσι τον νόμο που ήταν δοσμένος από τον Θεό, και ο άλλος με κάποιο αιχμηρό αντικείμενο πλησιάζει προς τον Ιησού. Η τελετή λαμβάνει χώρα εντός του ναού. 

Εδώ παραθέτουμε μερικές θαυμάσιες παραστάσεις της Περιτομής του Χριστού από ναούς της Δύσεως, ενθυμούμενοι και την αναφορά του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, που μας διασαφηνίζει πως μόνο ό,τι άλλο σε σχέση με την περιτομή (ό,τι μπορεί να σωζόταν "η θεία ακροβυστία") είναι ανυπόστατο: 

"Μερικοί δε Δυτικοί εδόξαζον ματαίως, ότι η ακροβυστία του Κυρίου εσώζετο εις την Καβίλλινον πόλιν της κάτω Βουργουνδίας εν μιά Εκκλησία. Αλλ’ ο ταύτης Επίσκοπος Γκάστος ονόματι, ανοίξας εν έτει 1707, Απριλλίου 19, το κιβώτιον εκείνο, εν ω ενομίζετο ότι περιέχεται η θεία ακροβυστία, δεν ευρήκεν άλλο εις αυτό, ειμή ολίγην άμμον λεπτήν, και ένα μικρόν χαλίκιον. Όθεν έπαυσε την δεισιδαιμονίαν, οπού εκυρίευε την πόλιν εκείνην, προ χρόνων ήδη τετρακοσίων (όρα την νεοτύπωτον Εκατονταετηρίδα). Εκ τούτου λοιπόν συνάγομεν, ότι είναι ψευδές και απίστευτον και εκείνο το άλλο, οπού λέγουσιν οι αυτοί Δυτικοί, ήγουν ότι η του Κυρίου ακροβυστία σώζεται μέχρι του νυν εις την Ρώμην εν τω Ναώ του Αγίου Ιωάννου του Λατερανού, ως σημειοί ο Καλμέτης εν τω υπομνήματι εις τον Λουκάν, κεφαλ. β΄."

Η Περιτομή του Ιησού από Petrus Pourbus (1524-1584)
στην Εκκλησία του ST Giles (Sint Gilliskerk), Μπρυζ, Βέλγιο

Περιτομή του Ιησού, σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση
Τοιχογραφία στην Εκκλησία Skibby, Δανία 

Περιτομή του Ιησού, κύριος βωμός στην Εκκλησία Κοινοτήτων στο Wolfgangsee στην Αυστρία 

BRESCIA, ΙΤΑΛΙΑ - Η Περιτομή του Ιησού στην Chiesa del Santissimo Corpo από άγνωστο καλλιτέχνη 16ου αιώνα 

Η Περιτομή του Ιησού (νωπογραφία) στην Εκκλησία Chiesa Di SAN Massimo
στο Τορίνο της Ιταλίας

Η Περιτομή του Ιησού στην Chiesa Di Santa Agata, στην Κρεμόνα της Ιταλίας
από άγνωστο καλλιτέχνη

Francesco Bissola: Περιτομή του Χριστού, στην Κροατική ακαδημία των επιστημών στο Ζάγκρεμπ

Νωπογραφία  "Η Περιτομή του Ιησού" σε Duomo από Lattanzio Gambara 1567 - 1573, Πάρμα Ιταλίας 

Η Περιτομή του Ιησού - Τοιχογραφία του έτους 1500 στην Εκκλησία ST Mary, Elsinore, Δανία

 Η Περιτομή στο ναό Catedral de Cristo Σαλβαδόρ, από Maestro de Riofrio - Avila, Ισπανία

ΜΑΓΕΜΕΝΟΙ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΓΟ ΤΗΣ ΙΟΥΛΙΤΑΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΟΥΡΟΥΠΟΥ

Το χριστουγεννιάτικο μουσικό παραμύθι της Ιουλίτας Ηλιοπούλου και του Γιώργου Κουρουπού "Μα πότε θα φτάσει αυτός ο μάγος;" μας συντρόφεψε και φέτος κι αυτή τη φορά στην Αίθουσα Νίκος Σκαλκώτας του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. 

Ένα τρυφερό όσο και ...περιπετειώδες παραμύθι που τελειώνει με τον τέταρτο μάγο, τον Αβασάλ, να μην προφταίνει τα Χριστούγεννα, να προσκυνήσει δηλ. εγκαίρως τον Χριστό, αλλά να ...μεταμορφώνεται σε Άγιο Βασίλη, που φυσικά σκορπάει δώρα. 

Στην αφήγηση ήταν η ίδια η συγγραφέας του παραμυθιού η Ιουλίτα Ηλιοπούλου, η οποία επειδή είναι και ποιήτρια έγραψε ένα παιδικό παραμύθι με σαφείς ποιητικές εικόνες και αναφορές.
Έγραψε στο πρόγραμμα η Ιουλίτα Ηλιοπούλου:
"Σκεφτόμουν καιρό να γράψω μια ιστορία διασκεδαστική με θέμα τα Χριστούγεννα. Ξεκίνησα δημιουργώντας τον ήρωα μου, τον τέταρτο Μάγο, τον Μάγο Αβασάλ και σιγά –σιγά τον άφησα να με οδηγήσει στις περιπέτειες του: Παράξενες συναντήσεις, αστείες αλλά και πιο σοβαρές καταστάσεις ,που όλο τον καθυστερούν και μοιάζει να ανατρέπουν την πορεία του προς την Φάτνη. Συχνά, όσο έγραφα, έθετα κι εγώ το ερώτημα- τι θα κάνει τώρα, προς τα πού να πάει; Για να απαντήσει ο ίδιος ο Μάγος Αβασάλ με νέες περιπέτειες, ο Μάγος που επιθυμούσε τόσο πολύ να γεφυρώσει τα Χριστούγεννα με την Πρωτοχρονιά, να μετατρέψει την ατυχία σε τύχη ,το εμπόδιο σε δημιουργική δυνατότητα. Έτσι κι έγινε! Με τον Γιώργο Κουρουπό μάλιστα, που ξέρει να δίνει, όχι μόνο στις λέξεις αλλά και στις ψυχές των ηρώων, ήχο και μελωδία, ο Μάγος βρήκε την ιδανική φωνή του και την πιο όμορφη εικόνα του μέσα από τις ευφάνταστες, τις ποιητικές ζωγραφιές του Γιάννη Κόττη. Είμαι σίγουρη πως μαζί σας θα βρει το πιο αγαπημένο κοινό του ,τα παιδιά κι όσους αισθάνονται έτσι!"

Η μουσική και τα τραγούδια του Γιώργου Κουρουπού ήταν ό,τι έπρεπε! Υπομνηματιστικά της αφήγησης, ευρηματικά, αλλά και εικονοποιητικά κι αισθαντικά. 

Ο ίδιος ο συνθέτης λέει για το έργο του αυτό: 

"Πάντοτε μου άρεσε να γράφω τραγούδια για παιδιά-όχι παιδιάστικα ή αφελή. Τα παιδιά έχουν ευαισθησία, φαντασία, πνευματικότητα. Σταδιακά θα αποκτήσουν και αισθητική. Στον Μάγο, εκτός από τα τραγούδια, σημαντικό ρόλο παίζουν τα μουσικά μέρη που «ζωγραφίζουν» το περιβάλλον και τα επεισόδια, που συνεχώς εναλλάσσονται. Από την άποψη αυτή, πρόκειται για ένα αληθινά μουσικό παραμύθι."

Η ζωγραφική του Γιάννη Κόττη εξαιρετική από κάθε άποψη. Λιτή μα και πλουμιστή όταν ήταν ανάγκη. 

Τι να πούμε για τον Σπύρο Σακκά; Κι εδώ εξαίσιος! Μουσικός και θεατρικός. Νιός και παππούς αξιαγάπητος μαζί. Δεκαετίες τώρα δεσπόζει στην μουσική ζωή του τόπου και μας οδηγεί το αστέρι του σε οδούς ονειρικές και μεθυστικές!
Η Δάφνη Πανουργιά μάγισσα μα και νεράιδα, εξίσου πειστική. Άστρο της καλής γιορτής!
Και οι μουσικοί παραμυθένιοι κι αυτοί: Πόπη Μαλαπάνη keyboard και πιάνο, Ναυσικά Τσάρα στο φλάουτο, Ηλίας Σδούκος στη βιόλα και Θοδωρής Βαζάκας στα κρουστά. 

'Ενα παιδικό παραμύθι που σέβεται το παιδί!
Γι' αυτό και η αίθουσα ήταν πλήρης και στις δύο παραστάσεις (28-29 Δεκεμβρίου 2019)
Και του χρόνου!
Π.Α.Α.