Η Α' ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΚΑΘΙΣΤΟΥ ΥΜΝΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Μία ιστορική, πλέον, ηχογράφηση του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά.

Παρασκευή 26 Μαρτίου 1999 (πριν 20 χρόνια) στον Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελιστρίας Πατρών. 

Ο αείμνηστος Δεσπότης εκφωνεί κατά τρόπο υποδειγματικό την Α' Στάση των Χαιρετισμών, από την Ακολουθία του Ακαθίστου Ύμνου. Ψάλλει, επίσης, με ιερό οίστρο, τον ύμνο "Το προσταχθέν μυστικώς..." σε ήχο πλ.δ', καθώς και το τροπάριο "Ανοίξω το στόμα μου..." της Α' Ωδής του Κανόνος του Ακαθίστου.

Την ηχογράφηση έκανε ο Γιώργος Αρβανίτης. 

Οι φωτογραφίες που δημοσιεύουμε εδώ είναι από το αρχείο του Γιώργου Μαρόπουλου.

ΚΑΙ ΕΝΑ ...ΚΟΣΜΙΚΟΓΡΑΦΗΜΑ...

mikopragmata.lifo.gr

Ο γάμος του Πέτρου Κωστόπουλου με την Τζένη Μπαλατσινού έγινε στις 22 Ιουνίου 1996. Ο γάμος της Πολυξένης – Τζένης Μπαλατσινού με τον Βασίλη Κικίλια θα γίνει, 23 χρόνια μετά, τον ερχόμενο Ιούνιο του 2019. 

Ο Πέτρος Κωστόπουλος είχε πει για την ημερομηνία του γάμου τους: «την παίρνω τηλέφωνο και της λέω. “Δεν μου λες, επειδή χαλάει o καιρός στη Μύκονο τον Ιούλιο και αρχίζουν οι αέρηδες, πότε προτιμάς να παντρευτείς; 15 ή 22 Ιουνίου”; Δεν μιλάει για λίγο και μετά μου λέει. “22 μου ακούγεται καλύτερο”. Μετά της είπα να πάρει και καμία αστρολόγα να τη ρωτήσει πότε είναι καλύτερα. Είπαν αυτές ότι 16 ήταν η καλύτερη ημερομηνία, αλλά πια το είχαμε κλείσει.» 

Ας ελπίσουμε πως δεν θα μπλεχτούν κι αυτή τη φορά αστρολόγες! Υποθέτω πως η Τζένη θα αποκλείσει τις ημερομηνίες που… έπαιζαν με τον Πέτρο. 

Ο γάμος με τον Κωστόπουλο έγινε στην εκκλησία του Αγίου Σώστη στη Μύκονο. Το εκκλησάκι της Αγίας Κυριακής στη Δήλο, που είχαν επιλέξει αρχικώς για το Μυστήριο (και αναγραφόταν στην πρόσκληση), κάηκε μία εβδομάδα πριν από τον γάμο! 

Ο γάμος με τον Κικίλια θα γίνει σε μια ενορία της Αθήνας, όπως δήλωσε ο μέλλων γαμβρός. Αστικά πράγματα… 

Ο γάμος στη Μύκονο έγινε σε στενό κύκλο (συγγενείς και φίλοι) και ακολούθησε μεγάλο πάρτι στο σπίτι του ζευγαριού με την παρουσία εκατοντάδων προσκεκλημένων. 

Μένει να δούμε αν και ο γάμος της Τζένης με τον Βασίλη στην Αθήνα θα ακολουθήσει την ίδια …συνταγή. 

Ο Βασίλης Κικίλιας δήλωσε πως ο γάμος είναι «μυστήριο ιερό», που σημαίνει πως δεν αποκλείεται κάποιος μεγαλοσχήμων κληρικός να τους παντρέψει. Ίσως και ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος, όπως έγινε και με τον Σάκη Ρουβά. 

Πάντως έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι η Τζένη Μπαλατσινού επιλέγει και τις δύο φορές τα σκαλιά της εκκλησίας και όχι του δημαρχείου. 

Λένε πως διάφορα απρόοπτα συνέβησαν στον γάμο της Τζένης με τον Πέτρο. Ένα από αυτά είναι πως η νύφη, περνώντας κάποια στιγμή μέσα από τα κεριά, δεν αντιλήφθηκε ότι τα μακριά τούλια του νυφικού που είχε σχεδιάσει γι’ αυτήν η Σήλια Κριθαριώτη πήραν φωτιά! Ευτυχώς το αντιλήφθηκαν κάποιοι από τους καλεσμένους, οι οποίοι έσβησαν με νερό τις φλόγες που απειλούσαν να λαμπαδιάσουν το νυφικό. Αμέσως μετά, και χωρίς να το σκεφτεί πολύ, η νύφη επιστράτευσε μια φίλη της και ένα ψαλίδι, για να κοπούν τα καμένα τούλια. 

Ευχόμαστε να μην έχουμε τέτοια… ατυχήματα στο γάμο της Τζένης με τον Βασίλη. Άραγε πάλι η Σήλια Κριθαριώτη θα σχεδιάσει το νυφικό της; 

Η Τζένη με τον γάμο της με τον Νεοδημοκράτη Βασίλη Κικίλια μπαίνει πανηγυρικά στην πολιτική ζωή του τόπου. Μένει να δούμε πώς θα την καθορίσει… 

Η… αποκατάσταση του Βασίλη Κικίλια είναι, μάλλον, μόνο η αρχή…

Τ. Μ. Μαρκομιχελάκη: Υλική και άυλη κληρονομιά του Ερωτόκριτου

Τ. Μ. Μαρκομιχελάκη

Επίκουρη καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, Α.Π.Θ.

Υλική και άυλη κληρονομιά του Ερωτόκριτου

Ομιλία που εκφωνήθηκε στην εναρκτήρια εκδήλωση του «Έτους Ερωτόκριτου», στις 24 Μαρτίου 2019, στο Πολιτιστικό και Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, αίθουσα «Ανδρέα και Μαρίας Καλοκαιρινού». 

Στο δεύτερο μέρος της εναρκτήριας βραδιάς του «Έτους Ερωτόκριτου», παρουσιάστηκε η παράσταση του μιούζικαλ «Ερωτόκριτος» του Δημήτρη Μαραμή, παραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

Τ. Μ. Μαρκομιχελάκη για τον Ερωτόκριτο 24-3-2019 by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Ο Μέγας Κανών (Kanon Pokajanen) του Arvo Pärt

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

ΑΒΑΛΟΝ ΤΩΝ ΤΕΧΝΩΝ

Ο περίφημος Μέγας Κανών, ποίημα του Αγίου Ανδρέου Επισκόπου Κρήτης (660-740 μ.Χ.), ο οποίος ψάλλεται ολόκληρος σήμερα, Τετάρτη της Ε’ Εβδομάδος των Νηστειών, στις Εκκλησίες, είναι ο ίδιος Κανόνας που ανοίγει την Μ. Τεσσαρακοστή, καθώς ψάλλεται τμηματικά στα απόδειπνα των τεσσάρων πρώτων ημερών της Α’ Εβδομάδας των Νηστειών. 

Στην αρχή, λοιπόν, και στην κορύφωση της Σαρακοστής, δεσπόζει ο Μέγας Κανών της μετανοίας και της κατανύξεως, με τα 250 τροπάριά του (όταν οι συνήθεις κανόνες του Όρθρου έχουν γύρω στα 30), όσα και οι στίχοι των Ωδών, που ψάλλουμε την περίοδο αυτή. Σήμερα τα τροπάρια του Μ. Κανόνα είναι κατά 30 περίπου περισσότερα από τα αρχικά, επειδή μεταγενέστεροι υμνογράφοι πρόσθεσαν τροπάρια για την οσία Μαρία την Αιγυπτία (που γιορτάζεται από την Εκκλησία την Ε’ Κυριακή των Νηστειών) και για τον ίδιο τον Άγιο Ανδρέα Κρήτης, τον ποιητή του Κανόνα. 

Αυτό το ποιητικό αριστούργημα, απαύγασμα αληθινής πνευματικότητας, επέλεξε να μελοποιήσει ο μεγάλος εσθονός, ορθόδοξος συνθέτης Arvo Pärt. 

Ο Arvo Pärt περιγράφει τη συνάντησή του με το κείμενο ως εξής: 

«Πριν από πολλά χρόνια, όταν συμμετείχα για πρώτη φορά στην παράδοση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, βρήκα ένα κείμενο που μου έκανε βαθιά εντύπωση, αν και δεν το κατάλαβα εκείνη τη στιγμή. Ήταν ο Κανόνας της Μετανοίας. Από τότε επανέρχομαι συχνά σε αυτούς τους στίχους, προσπαθώντας αργά και επίμονα να ξεδιπλώσω το νόημά τους. Δύο χορωδιακές συνθέσεις (Nun eile ich ...., 1990 και Memento, 1994) ήταν οι πρώτες προσπάθειες προσέγγισης του κανόνα από μέρους μου. Στη συνέχεια αποφάσισα να τον μελοποιήσω από την αρχή μέχρι το τέλος. Αυτό μου επέτρεψε να μείνω μαζί του, να αφιερωθώ σε αυτό το κείμενο και δεν σηκώθηκα μέχρι να το τελειώσω. Είχα μια παρόμοια εμπειρία όταν εργαζόμουν στο Passio. Χρειάστηκαν πάνω από δύο χρόνια για να συνθέσω το έργο Kanon pokajanen, και ο χρόνος "που περάσαμε μαζί" ήταν πραγματικός πλουτισμός. Γι’ αυτό και η μουσική αυτή σημαίνει πολλά για μένα.» 

Στον Arvo Pärt ανατέθηκε από την Köln Music GmbH να συντάξει ένα έργο για την επέτειο των 750 χρόνων του καθεδρικού ναού της Κολωνίας, στην Γερμανία. Ο συνθέτης επέλεξε τον Μεγάλο Κανόνα. Το έργο τελείωσε το 1997 και έκανε πρεμιέρα στον καθεδρικό ναό της Κολωνίας στις 17 Μαρτίου 1998. Το μεγάλο χορωδιακό έργο, στην εκκλησιαστική σλαβονική γλώσσα, ερμήνευσε η Esthonian Philharmonic Chamber Choir, υπό την καθοδήγηση του Tõnu Kaljuste.

Ο Arvo Pärt και εδώ, όπως και στο έργο του Triodion, επέλεξε την χορωδιακή a capella μορφή, διατηρώντας έτσι, θα λέγαμε, τον αμιγώς εκκλησιαστικό χαρακτήρα του έργου. Ο ίδιος ο Pärt είπε για την μελοποίηση: "οι λέξεις είναι πολύ σημαντικές για μένα, ορίζουν τη μουσική" και επιπλέον "η σύνθεση της μουσικής βασίζεται στην δομή του κειμένου". Έχει μεγάλο ενδιαφέρον πως οι μελωδίες και οι αρμονίες παραμένουν αρκετά στατικές σε όλο το κομμάτι. Οι παραλλαγές είναι απολύτως στοχευμένες και μιμούνται τα νοούμενα. 

Ο Μέγας Κανόνας του Arvo Pärt είναι ένα μεγάλο χορωδιακό, με ισχυρές δόσεις μινιμαλισμού και μονοτονίας, όπως συμβαίνει και στον Μ. Κανόνα των βυζαντινών, ο οποίος ψάλλεται στον ειρμολογικό, μονότονο πλ.β’ (εκ του Δι). 

Ο Arvo Pärt μελοποιεί και το κατανυκτικό κοντάκιο «Ψυχή μου, ψυχή μου, ανάστα τι καθεύδεις…» και τον οίκο που ακολουθεί, μετά την έκτη ωδή του Κανόνα. Το έργο κλείνει με μια προσευχή μετά τον Κανόνα. 

Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, στο πλαίσιο επίσημης επίσκεψής Του στην Εσθονία τον Σεπτέμβριο του 2013, με αφορμή την επέτειο των 90 χρόνων της Αυτόνομης Εκκλησίας της Εσθονίας, προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας στον Καθεδρικό Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Pärnu. 

Στο τέλος της Θ. Λειτουργίας ο Πατριάρχης, «ἀπένειμεν εἰς τόν κ. Arvo (Ἀρέθαν) Pärt, διάσημον μουσικοσυνθέτην καί πιστόν μέλος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τό ὀφφίκιον τοῦ Ἄρχοντος Πρωτομαΐστορος" της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας. 

Είναι η πρώτη φορά που ο Οικουμενικός Πατριάρχης τιμά με οφφίκιο της Μ.τ.Χ.Ε. έναν σύγχρονο, οικουμενικής εμβέλειας συνθέτη, ο οποίος βέβαια είναι συνειδητό μέλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και αυτό το εκφράζει εναργέστατα και με το σημαντικό μουσικό έργο του. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ο Arvo Pärt ανανέωσε το ενδιαφέρον για την θρησκευτική μουσική στον καιρό μας και μάλιστα την χορωδιακή. 

Πρέπει ακόμα να θυμίσουμε πως ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στις 7 Ιουνίου 2010 παρέστη στην παγκόσμια πρεμιέρα του έργου ο «Θρήνος του Αδάμ», στην Αγία Ειρήνη της Κωνσταντινουπόλεως, όπου παρέστησαν, επίσης, οι τότε Πρόεδροι της Τουρκίας Abdullah Gül και της Εσθονίας Toomas Hendrik Ilves. 

Οι μουσικές του Arvo Pärt εκφράζουν την αγάπη, σημειώνει ο Οικουμενικός Πατριάρχης, καθώς μεταφερόμαστε «μὲ τὰς ἐναρμονίους μουσικὰς αὐτοῦ συνθέσεις εἰς σφαίρας διαυγεῖς καὶ κρυσταλλίνους ὡς ἡ διαύγεια καὶ ἡ καθαρότης τῶν ἤχων του, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζουν τὰ αἰσθήματα τῆς ἀνεπιτηδεύτου ἀγάπης του πρὸς τὸν ἀγαθὸν Θεόν καὶ μεταρσιώνουν τὸ πνεῦμα ἡμῶν".

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΑΣ: Ο ΠΟΘΟΣ

Γιώργος Κοζίας 

Ο ΠΟΘΟΣ 

Ὁ Ἔρωτας κείτεται ἄρρωστος. 

Οὔτε σηκώνεται οὔτε στὸν θεὸ παραδίδει τὴν ψυχή του. 

Τοῦ ζήτησε κίτρινο κυδώνι, μαῦρο σταφύλι.  

Ἀνέβηκε στὴν κυδωνιά, φύλλα ἔχει, κυδώνι δὲν ἔχει. 

Γύρισε στὸν ἔρωτα. 

Οὔτε πεθαμένος ἦταν οὔτε ἑτοιμοθάνατος. 

Πῆγε στὸ ἀμπέλι, κλήματα ἔχει, σταφύλι δὲν ἔχει. 

Ξαναγύρισε στὸν πρίγκιπά του. 

—Γλυκὲ Ἔρωτα, τὸν παρακαλεῖ, τὸ μαῦρο δέντρο 

μὴ διαβεῖς, τὴν πέτρα μὴν περάσεις. 

—Πές μου ἔμορφε ἡδονιστὴ τραγούδι τῆς ἀπάτης. 

—Σήκω, ντύσου, στολίσου, βάλε τὰ ἄρματα. Εἶμαι ὁ Πόθος! 

*41ος Παράλληλος, Γιώργος Κοζίας, Στιγμή, 2012 

*Φωτό: Ηλία Καζάν, Λεωφορείον ο Πόθος, 1951

Η Μελίνα Μερκούρη στον ρόλο της Μπλανς Ντυμπουά, στο Λεωφορείον ο πόθος του Τένεσι Ουίλιαμς, όπως ανέβηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στα 1949 (πριν 70 χρόνια) από το Θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν και μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Σ' αυτήν την παράσταση ακούστηκε για πρώτη φορά του τραγούδι του Μ. Χατζιδάκι "Χάρτινο το φεγγαράκι".

"Ο ΚΟΣΜΟΣ Ο ΜΙΚΡΟΣ, Ο ΜΕΓΑΣ" ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

Το Σάββατο 13 Απριλίου στις 19:00, θα πραγματοποιηθεί στο Μπελλώνειο Πολιτιστικό Κέντρο στα Φηρά Σαντορίνης ένα ταξίδι στο έργο του Οδυσσέα Ελύτη με οδηγό τη μουσική του Γιώργου Κουρουπού. 

Ένα πρόγραμμα λόγου και μουσικής που παρουσιάζει κυρίαρχες όψεις του έργου του Οδυσσέα Ελύτη, μέσα από την ποίηση και τα πεζά του, μέσα τα μελοποιημένα ποιήματα-τραγούδια του Γιώργου Κουρουπού. 

Τραγούδι: Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Δάφνη Πανουργιά 

Απαγγελία: Ιουλίτα Ηλιοπούλου, Αχιλλέας Κυριακίδης 

Πιάνο: Θανάσης Αποστολόπουλος 

Βιολί: Στέλλα Τσάνη 

Βιόλα: Ηλίας Σδούκος 

Βιολοντσέλο: Λευκή Κολοβού 

Επεξεργασία Εικόνας: FAUST POST PRODUCTION HOUSE 

Οι προβολές που συνοδεύουν το πρόγραμμα βασίζονται σε εικαστικά έργα του Οδυσσέα Ελύτη (κολάζ και ζωγραφική), σε χειρόγραφά του, καθώς και σε φωτογραφικό υλικό από στιγμές της ζωής του. Προβάλλονται επίσης δύο μικρά κινηματογραφικά ντοκουμέντα. 

Η πεντάγλωσση ανθολογία με τον τίτλο «Ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας!» του Οδυσσέα Ελύτη με τη μουσική του Γιώργου Κουρουπού, συνοδευόμενη από δύο cd, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.

ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ "ΣΤΕΠΑ" ΜΕ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ π. ΓΕΩΡΓΙΟ ΦΛΩΡΟΦΣΚΙ

Με αφορμή τα 40 χρόνια από την εκδημία του μεγάλου Ρώσου θεολόγου και στοχαστή π. Γεωργίου Φλωρόφσκι, στο τεύχος #12 της Στέπας, που μόλις κυκλοφόρησε και επιμελείται ο φιλόπονος Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, δημοσιεύεται ένα μεγάλο αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του. 

Στο αφιέρωμα συμμετέχουν γνωστοί Έλληνες θεολόγοι, δημοσιεύεται ένα κριτικό κείμενο του Νικολάι Μπερντιάγιεφ καθώς και για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, οι Θέσεις του π. Γεωρίου Φλωρόφσκι για τη διατριβή του, η οποία χάθηκε κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. 

Στον μεγάλο, αλλά άγνωστο έρωτα της Άννας Αχμάτοβα με τον Μπορίς Ανρέπ είναι αφιερωμένο ειδικό τμήμα του τεύχους με κείμενα της ίδιας της ποιήτριας αλλά και του διάσημου Ρώσου γλύπτη της διασποράς, καθώς επίσης και τα διαφωτιστικά απομνημονεύματα του Γκλέμπ Στρούβε, του εκδότη, χάρη στις προσπάθειες του οποίου «πέρασαν» στη Δύση πολλά κείμενα της ρωσικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα. 

Ο μαέστρο Σεργκέι Παρατζάνοφ και οι σχέσεις του με την εξουσία. Ο σκηνοθέτης στο μικροσκόπιο των μυστικών υπηρεσιών. Για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, στοιχεία από άγνωστα ντοκουμέντα της ΚΑ.ΓΚΕ.ΜΠΕ, αλλά και η «στενογραφημένη» από πληροφοριοδότες, ομιλία του Παρατζάνοφ στη Λευκορωσία. 

Στο τεύχος δημοσιεύονται διηγήματα του Α. Τσέχωφ, Βελιμίρ Χλέμπνικοφ και Αντρέι Πλατόνοφ, ενώ στη στήλη θέατρο δημοσιεύεται για πρώτη φορά το θεατρικό έργο του Χλέμπνικοφ «Η κυρία Λένιν». 

Το μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της Ρωσίας Νατάλια Κορνιένκο δημοσιεύει στο τεύχος ένα αιρετικό άρθρο για τον άλλοτε πανίσχυρο γενικό γραμματέα της Ένωσης Σοβιετικών Συγγραφέων Κ. Φεντίν. 

Αμέσως μετά ο καθηγητής του Κρατικού Πανεπιστημίου Ανθρωπιστικών Σπουδών της Μόσχας Βαλέρι Τιούμπα αναλύει τα καρναβαλικά μοτίβα στην ποίηση του Α. Σ. Πούσκιν, ενώ ο Βιατσεσλάβ Ιβανόφ μας δίνει μία ολοκληρωμένη και βιωματική προσέγγιση της ποίησης του Βαρλάμ Σαλάμοφ.

Στον Δημήτρη Β. Τριανταφυλλίδη, μίλησε ο διάσημος Ρώσος συγγραφέας Μπορίς Ακούνιν, αναλύοντας τις απόψεις του για τη λογοτεχνία, την ιστορία και τη σημερινή πολιτική κατάσταση της Ρωσίας. Λίγες σελίδες παρακάτω δημοσιεύεται η τελευταία συνέντευξη του Γιούρι Λότμαν, ενός εκ των ιδρυτών της περίφημης σχολής Σημειολογίας στο Ταρτού. 

Ο Δημοσθένης Γ. Γεωργοβασίλης με το δοκίμιό του Μπορίς Παστερνάκ η τραγικότητα του ιδεαλισμού αναλύει το έργο του Ρώσου συγγραφέα Δόκτωρ Ζιβάγκο μέσα από το πρίσμα της διαχρονίας της ρωσικής λογοτεχνίας αλλά και του ζοφερού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο δημιούργησε ο νομπελίστας. 

Στις σελίδες για τον Φ.Μ. Ντοστογιέφσκι ο πλέον αρμόδιος από τους μελετητές του έργου του μεγάλου ανατόμου της ρωσικής ψυχής, Βασίλι Ροζάνοφ, αναφέρεται στη διένεξη του Ντοστογιέφσκι με τον Σολοβιόφ. 

Στο τεύχος όπως πάντα υπάρχουν νέες μεταφράσεις ποιημάτων των Άννα Αχμάτοβα – Βελιμίρ Χλέμπνικοφ – Νικολάι Νεντόμπροβο, Ρόμπερτ Ροζντένσεφσκι, Αρσένι Ταρκόφσκι, Ελντάρ Ριαζάνοφ, Ιωσήφ Μπρόντσκι, Τατιάνα Σερμπινά και το άγνωστου στην Ελλάδα ρόκερ και ποιητή Γιεγκόρ Λετόφ. 

Με κείμενα των Αντρέι Μπέλι για τη σχολή των Νεοσλαβόφιλων και οι Δυτικίζοντες στη σύγχρονη ρωσική φιλοσοφική σκέψη, του Αλεξέι Λόσεφ για τον όρο «μαγεία» στην κατανόηση του π. Πάβελ Φλορένσκι, αλλά και του Μεράμπ Μαμαρντασβίλι για τη ζωή στην Ε.Σ.Σ.Δ. αναδεικνύεται η ρωσική φιλοσοφική παράδοση του 20ου αιώνα. 

Ο Λάμπρος Σκάρλας κάνει μία εκτενή αναδρομή στο σοβιετικό μοντάζ και την περίπτωση Αϊζενστάιν, ενώ ο Παναγιώτης Μπουγιάς παρουσιάζει τη σοβιετική ταινία Σύμφωνα με το νόμο. 

Και φυσικά στο τεύχος υπάρχουν πάντα οι στήλες Βιβλιοστάσιο με παρουσιάσεις νέων εκδόσεων σχετικά με το ρωσικό πολιτισμό, Helleno–russica με κείμενα επιστημονικού χαρακτήρα για τις ελληνορωσικές πολιτιστικές σχέσεις, αλλά τα Αντίδωρα με έργα Ελλήνων λογοτεχνών εμπνευσμένα από τη Ρωσία. 

Και ένα κείμενο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου για τις "Ελληνορωσικές μουσικές διαδράσεις στο διάβα της ιστορίας". 

Ο ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

Του Π.Α. Ανδριόπουλου

Ο μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος, απέστειλε επιστολή προς τον Πρόεδρο του Μικτού Ορκωτού Εφετείου Θεσσαλονίκης, δια της οποίας στηρίζει ανεπιφύλακτα την σχισματική αδελφότητα της Μονής Εσφιγμένου του Αγίου Όρους, με αφορμή μία δίκη που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες στην Θεσσαλονίκη. 

Την επιστολή του Καλαβρύτων Αμβροσίου έφερε στο φως η εφημερίδα Ελεύθερη Ώρα, στο σημερινό (7-4-2019) φύλλο της. 

Ο Καλαβρύτων τονίζει πως "τόσον ο Πανοσιολογιώτατος Καθηγούμενος π. Μεθόδιος, όσον και οι λοιποί Αδελφοί της σεβασμίας ταύτης Μονής αποτελούν σέμνωμα της Μητρός ημών Εκκλησίας, ανεκτίμητον δε έμψυχον θησαυρόν του Αγιωνύμου Όρους!". 

Με αυτή την απρόκλητη ενέργειά του ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος εναντιώνεται ευθέως στην Αθωνική Πολιτεία, η οποία δεν αναγνωρίζει την σχισματική αδελφότητα των καταληψιών της Μονής Εσφιγμένου, αλλά την κανονική αδελφότητα υπό τον Ηγούμενο Αρχιμ. Βαρθολομαίο. 

Ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος θεωρεί, προφανώς, ως κανονική την σχισματική αδελφότητα, η οποία είναι εκτός των Διοικητικών Οργάνων του Αγίου Όρους και οι υπόλοιπες Μονές δεν έχουν κοινωνία μαζί της εδώ και χρόνια. 

Πρόκειται για άλλη μια ενέργεια του μητροπολίτη Καλαβρύτων που διασαλεύει την κανονική τάξη και βάλλει εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καθώς στην Μητέρα Εκκλησία υπάγεται πνευματικώς το Άγιον Όρος. 

Κι ακόμα τίθεται και θέμα νομικό, κατά πόσον, δηλαδή, στέκει νομικά μια τέτοια παρέμβαση προς την δικαιοσύνη, από την οποία, μάλιστα, πρόσφατα έχει καταδικαστεί ο ίδιος ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος. 

ΜΝΗΜΗ ΙΓΚΟΡ ΣΤΡΑΒΙΝΣΚΥ - Η ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΗΣ ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΒΕΝΕΤΙΑ (ΦΩΤΟ ΚΑΙ ΒΙΝΤΕΟ)

"Μετά πάσης μεγαλοπρεπείας ετελέσθη, υπό του Πανοσιολ. Αρχιμ. κ. Χερουβείμ Μαλισιάνου, Ιερατ. Προϊσταμένου, εν τη Βασιλική των Αγίων Ιωάννου και Παύλου εν Βενετία, η κηδεία του μεγάλου Μουσουργού Ίγκορ Στραβίνσκυ, ταφέντος εις το ημέτερον κοιμητήριον. Τόσον η κηδεία, όσον και η ταφή μετεδόθησαν, διά της τηλεοράσεως εις όλον τον κόσμον" (περιοδικό ΣΤΑΧΥΣ, Ι. Μητρόπολις Αυστρίας, Ιούνιος 1971 - Ιούνιος 1974 - τεύχος 28-39, σελ. 409). 

Ο σπουδαίος ρώσος συνθέτης του 20ού αιώνα Ίγκορ Στραβίνσκυ πέθανε σαν σήμερα, στις 6 Απριλίου 1971 στη Ν. Υόρκη και ετάφη, κατόπιν επιθυμίας του, στη Βενετία στις 15 Απριλίου 1971. 

Παραθέτουμε εδώ το βίντεο - ντοκουμέντο της εξοδίου ακολουθίας, φωτογραφικό υλικό, καθώς και άλλα μικρά βίντεο.
Εις μνημόσυνον αιώνιον του μεγάλου συνθέτη, αλλά και του μακαριστού αρχιμανδρίτη Χερουβείμ Μαλισιάνου, ο οποίος υπηρετούσε τότε ως εφημέριος στον ιστορικό Ναό του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων στη Βενετία.

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ROCOR / ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

Gen Pyotr Wrangel, chairman of the Russian All-Military Union (second left), and Metropolitan Anthony,
in Dedinje, Belgrade. Easter, April 1927

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Σε πρόσφατη ανάρτησή μας είχαμε υποστηρίξει την θέση, ότι για μας η Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας είναι υπόθεση ελευθερίας. 

Είχαμε υπενθυμίσει με έμφαση ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησαν οι διαδικασίες για την Αυτοκεφαλία, υπογράμμισε κάτι πέρα από το κανονικό και κανονολογικό του πράγματος. Είπε ότι «είναι δικαίωμά της» και ότι το «δικαιούται» να λάβει την Αυτοκεφαλία. 

Με αυτό το σκεπτικό δεν μπαίνουμε σε αντιπαράθεση επιχειρημάτων με πολλούς και διαφόρους οι οποίοι προσπαθούν να αποδομήσουν την ιστορική αυτή απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Άλλωστε τα κείμενα που έχουν παραχθεί από το Φανάρι, αλλά και από εγκρίτους θεολόγους οι οποίοι στηρίζουν την απόφαση της Αυτοκεφαλίας, αποτελούν από μόνα τους ικανή απάντηση σε όσους επιτίθενται στην Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως. 

Όμως, δεν μπορούμε να προσπεράσουμε κείμενα όπως αυτά του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου, τα οποία αποτελούν αφορμή για σπουδή. 

Ήδη κάναμε μία αναφορά στην απαντητική επιστολή του προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, η οποία έχει δημοσιευθεί στην επίσημη ιστοσελίδα της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Αλβανίας με τον τίτλο «Περί τοῦ Οὐκρανικοῦ ζητήματος. 2α ἀπόκριση - Ἀληθεύοντες ἐν ἀγάπῃ» (21-03-201). 

Με αφορμή την αναφορά του Αρχιεπισκόπου κ. Αναστασίου στο Βουλγαρικό Σχίσμα, δημοσιεύσαμε κείμενα από το επίσημο περιοδικό Ορθοδοξία του έτους 1935, που αναφέρονται σε όλη την επίπονη διαδικασία της αποκατάστασης του Βουλγαρικού σχίσματος, η οποία έγινε το έτος 1945. Επισημάναμε ότι, τόσο ο Οικουμενικός Πατριάρχης όσο και ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων, απευθύνονταν στους εκκλησιαστικούς παράγοντες της Βουλγαρίας, σαν να μην ήταν εν σχίσματι και αφωρισμένοι, αλλά με τους τίτλους τους κανονικά, ως σε αδελφούς γνήσιους. 

Σήμερα, στεκόμαστε σε ένα άλλο, ακανθώδες θέμα, στο οποίο αναφέρεται ο Μακαριώτατος στην επιστολή του προς τον Πατριάρχη, αυτό της λεγόμενης ROCOR (Russian Orthodox Church Outside Russia - Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία εκτός Ρωσίας), σημειώνοντας τα εξής: 

«Ἡ περίπτωσις ἐξάλλου τoῦ Οὐκρανικοῦ ζητήματος οὐδεμίαν ἀναλογίαν ἔχει πρός τήν ROCOR (Russian Orthodox Church Outside Russia). Αὕτη ἀναφέρεται εἰς ἀποκοπήν τῶν Ρώσων τῆς Διασπορᾶς ἐκ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ρωσίας, τελούσης ὑπό Σοβιετικήν ἐπιτήρησιν. Δέν ὑπῆρξαν ἀφορισμοί οὔτε ἀναθεματισμοί καί ἡ ἀποστολική διαδοχή δέν ἠμφισβητήθη. Ὅτε κατέρρευσεν τό ἀθεϊστικόν καθεστώς, ἐπῆλθεν ἡ ἐπανένωσις. Εἶναι δέ ἀξιοσημείωτον ὅτι ἡ διόρθωσις τῆς διασπάσεως, συνετελέσθη δι’εἰδικῆς ἱεροτελεστίας καί εὐχῆς ἐπανεντάξεως ἐντός τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Σωτῆρος». 

Με βαθύ, πάντοτε, σεβασμό προς τον πολιό Αρχιεπίσκοπο κ. Αναστάσιο, θα αναφερθούμε σε ιστορικές πηγές, που καταδεικνύουν και αποδεικνύουν ότι και η περίπτωση της ROCOR ήταν ένα Σχίσμα, όπως όλα τα άλλα, όπως και αυτό στην Εκκλησία της Ουκρανίας, η θεραπεία μάλιστα του οποίου έγινε με τρόπο εξόχως προβληματικό από εκκλησιολογικής και κανονικής απόψεως. Δηλαδή, εάν θα πρέπει κανείς να ισχυρισθεί ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο ζήτημα της ROCOR και σε εκείνο της Ουκρανίας, αυτή η διαφορά μάλλον βρίσκεται στον αντίποδα εκείνου που θέλει να υποσημειώσει ο Μακαριώτατος. 

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. 

Ο Μακαριώτατος στην επιστολή του ισχυρίζεται ότι στην περίπτωση της ROCOR «δέν ὑπῆρξαν ἀφορισμοί οὔτε ἀναθεματισμοί καί ἡ ἀποστολική διαδοχή δέν ἠμφισβητήθη». Δηλαδή, θεωρεί ότι δεν υπήρξαν εκκλησιαστικές ποινές, οι οποίες να καθιστούν άκυρους και ανενεργούς τους κληρικούς της ROCOR, γιατί αυτό είναι το κρίσιμο ζήτημα. Εάν δηλαδή, σε όλα αυτά τα χρόνια που η ROCOR λειτουργούσε αυτόνομα και έξω από τη Ρωσική Εκκλησία τα μυστήρια και η ιερωσύνη των κληρικών της ήταν κανονικά και ενεργά, κάτι το οποίο θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς εάν δεν υπήρχαν σχετικές εκκλησιαστικές ποινές από μέρους της Ρωσικής Εκκλησίας, από την οποία αντικανονικά είχαν αποκοπεί. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; 

Στις 22 Ιουνίου 1934, ο Μητροπολίτης Μόσχας και Κολόμνας Σέργιος Στραγκορόντσκι (ως Τοποτηρητής τότε του Πατριαρχικού Θρόνου, από το 1943 πλέον Πατριάρχης Μόσχας) μαζί με τη Σύνοδο της Ρωσικής Εκκλησίας, στην οποία προήδρευε, εξέδωσαν την ακόλουθη Πράξη, με την οποία καταδίκαζαν τους πρωταίτιους του Σχίσματος, από τους οποίους προήλθε η λεγόμενη ROCOR και οι οποίοι είχαν βρει καταφύγιο και «φιλοξενία» στη Σερβική Εκκλησία, στη σερβική πόλη Καρλόβτσι: 

«1. Τους Αρχιερείς και Κληρικούς της λεγόμενης ομάδας του Καρλόβτσι, επαναστάντες κατά της νόμιμης Ιεραρχίας τους και παρά τις νουθεσίες πολλών ετών εμμένοντες στο Σχίσμα, να κριθούν στο εκκλησιαστικό δικαστήριο με την κατηγορία ότι παραβίασαν τους Αποστολικούς Κανόνες 31, 34 και 35, τους Κανόνες 13 και 15 της Πρωτοδευτέρας Συνόδου και άλλους, με την ποινή της απομακρύνσεως αυτών από τις εκκλησιαστικές τους θέσεις (εάν τις κατέχουν), μέχρι τη μετάνοιά τους ή μέχρι τη δικαστική απόφαση. 

2. Να απαγορευθεί το ιερουργείν στους Σεβασμιώτατους: πρώην Μητροπολίτη του Κιέβου Αντώνιο (Χραποβίτσκι), πρώην Αρχιεπίσκοπο Κισσεάνου Αναστάσιο (Γριμπανόβσκι), πρώην Αρχιεπίσκοπο της Ζαμπάικαλιε Μελέτιο (Ζαμπορόβσκι), πρώην Αρχιεπίσκοπο Φινλανδίας Σεραφείμ (Λουκιάνωφ), πρώην Επίσκοπο της Καμτσάτκας Νέστωρα(Ανισιμώφ), καθώς και στον Επίσκοπο Τύχωνα (Λιασσενκό), στον Επίσκοπο Τύχωνα (Τρόιτσκι), επικεφαλής των «Καρλόβτσων» στην Αμερική, και στον Επίσκοπο Βίκτωρα (Σβιάτιν) στο Πεκίνο.

Μητροπολίτης Αντώνιος Χραποβίτσκι

3. Να ειδοποιηθούν οι Ορθόδοξοι Ποιμένες, ο Κλήρος και ο Λαός ότι αυτοί που έρχονται σε κοινωνία με τους σχισματικούς και δέχονται από αυτούς τα μυστήρια και την ευλογία υπόκεινται, σύμφωνα με τους Κανόνες, στην ίδια ποινή με αυτούς». 

Η παραπάνω καταδικαστική των Σχισματικών του Καρλόβτσι (μετέπειτα ROCOR) Πράξη της Κανονικής Ρωσικής Εκκλησίας υπό τον Μητροπολίτη Σέργιο κοινοποιήθηκε και σε όλους τους Προκαθημένους των τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών. Ήταν συνεπώς μια πράξη καθολικού κύρους για την Ορθόδοξη Εκκλησία ανά τον κόσμο. Ο μόνος που αντέδρασε σε αυτήν την καταδίκη ήταν ο τότε Σέρβος Πατριάρχης Βαρνάβας, αφού, όπως είπαμε, το λίκνο των Σχισματικών της ROCOR ήταν η σερβική πόλη Καρλόβτσι και όλα αυτά είχαν ξεκινήσει υπό την «ομπρέλα» της Σερβικής Εκκλησίας... Στον Πατριάρχη Σερβίας Βαρνάβα απέστειλε αυστηρή επιστολή ο Μητροπολίτης Μόσχας Σέργιος, με την οποία τον απειλούσε ότι θα διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία μαζί του εάν δεν σεβαστεί τις αποφάσεις της Ρωσικής Εκκλησίας: «Εάν η Υμετέρα Αγιότητα θα αγνοήσει την παρούσα μου επιστολή, συνεχίζοντας να επιδεικνύει την εν προσευχή και εν γένει κοινωνία Υμών μετά των σχισματικών, αυτό θα σημαίνει ότι η μεταξύ ημών ευχαριστιακή κοινωνία διακόπηκε» (Η συγκεκριμένη στάση της Σερβικής Εκκλησίας, η οποία επί σειρά πολλών δεκαετιών αγνοούσε την κανονική τάξη της Εκκλησίας και ήταν σε κοινωνία με τους σχισματικούς της ROCOR, αξίζει ιδιαίτερης αναφοράς, υπό το πρίσμα μάλιστα της πρόσφατης απόφασης της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Σερβίας σχετικά με το ουκρανικό ζήτημα)... 

Μάλιστα το μίσος και η εχθρότητα ανάμεσα στην κανονική Ρωσική Εκκλησία και τη σχισματική ROCOR μαρτυρείται με ένα χαρακτηριστικό περιστατικό που κατέγραψε ο γνωστός Ιεράρχης της Ρωσικής Εκκλησίας στο Λονδίνο, Μητροπολίτης Αντώνιος του Σουρόζ, και παραθέτουμε σε ελληνική μετάφραση: 

«Μετά από πολλά χρόνια, το 1949-1050, βρέθηκα εδώ ως ιερέας και γνώρισα τον ιερέα της Εκκλησίας της διασποράς (ROCOR), ο οποίος τώρα είναι η κεφαλή της, τον Μητροπολίτη Βιτάλιο. Αυτός ήταν προϊστάμενος εκείνης της ενορίας και εγώ της άλλης. Τότε εμείς μοιραζόμασταν έναν ναό. Μετά από κάθε δική μου ακολουθία έκανε αγιασμό στο ναό κατά το τυπικό αγιασμού ναού από τους αιρετικούς μιανθέντος. Αποφάσισα να τον γνωρίσω και πήγα σ’ αυτόν... Νόμιζα πως δεν θα με δεχτεί με καλό τρόπο, αλλά δεν θα του επιτρέψω να με δεχτεί με άσχημο τρόπο, και όταν μπήκε στο δωμάτιο που βρισκόμουν του είπα αμέσως: «πάτερ Βιτάλιε, ο Χριστός εν τω μέσω ημών!» - δεν είχε τι να κάνει παρά να απαντήσει: «και είναι και θα είναι». Απ’ αυτό ξεκίνησε. Στη συνέχεια συναντιόμασταν μια φορά το μήνα περίπου και όταν γίναμε πιο οικείοι τον ρώτησα: «πάτερ Βιτάλιε, τι γνώμη έχετε για μένα;» Μου λέει: «Ξέρετε κάτι, αφού είστε ένας άνθρωπος αληθινός θα σας απαντήσω ευθέως. Εάν θα ήθελα να είμαι ευγενικός απλώς θα έλεγα ότι δεν είστε ιερέας, αλλά θα σας πω την αλήθεια: είστε ο ιερέας του σατανά...» (πηγή: εδώ). 

Για την σχισματική τακτική του Πατριαρχείου Μόσχας προς τους Ρώσους της Διασποράς, δείτε την μαρτυρία του καθηγητού Κυριάκου Παπαδόπουλου, που έχουμε δημοσιεύσει προ μηνών στο Φως Φαναρίου εδώ. 

Από τα παραπάνω εκτεθέντα και ο πλέον αδαής μπορεί να κατανοήσει ότι η ROCOR ήταν Σχισματική Εκκλησία, καταδικασμένη με εκκλησιαστικές ποινές από τη Ρωσική Εκκλησία και συνεπώς όλα όσα τελεσιουργούνταν εντός της ήταν άκυρα, κατά τους Κανόνες της Εκκλησίας. Πολλώ δε μάλλον άκυρες ήταν οι χειροτονίες που τελούνταν από αυτούς τους Σχισματικούς επί 70 τουλάχιστον χρόνια, από την επίσημη δηλαδή καταδίκη τους μέχρι και την αποκατάσταση της ευχαριστιακής τους κοινωνίας με τη Ρωσική Εκκλησία, που έγινε το 2007. Αναρωτιόμαστε, λοιπόν, ποια είναι η διαφορά, την οποία ανίχνευσε ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας κ. Αναστάσιος, ώστε να ισχυρίζεται στο προαναφερθέν γράμμα του ότι: «Ἡ περίπτωσις ἐξάλλου τoῦ Οὐκρανικοῦ ζητήματος οὐδεμίαν ἀναλογίαν ἔχει πρός τήν ROCOR (Russian Orthodox Church Outside Russia)»... 

Το δεύτερο σημείο της αναφοράς του Μακαριωτάτου που χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς είναι το εξής: «Ὅτε κατέρρευσεν τό ἀθεϊστικόν καθεστώς, ἐπῆλθεν ἡ ἐπανένωσις. Εἶναι δέ ἀξιοσημείωτον ὅτι ἡ διόρθωσις τῆς διασπάσεως, συνετελέσθη δι’ εἰδικῆς ἱεροτελεστίας καί εὐχῆς ἐπανεντάξεως ἐντός τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Σωτῆρος». 

Διέλαθε, προφανώς, της προσοχής του Μακαριωτάτου ότι η επανένωση της ROCOR με τη Ρωσική Εκκλησία δεν έγινε «ὅτε κατέρρευσεν τό ἀθεϊστικόν καθεστώς» (η διάλυση της Σοβιετικής Ενώσεως συνέβη στις 26 Δεκεμβρίου 1991), αλλά 16 ολόκληρα χρόνια μετά, το 2007. Και όπως έγραψε ο Οικουμενικός Πατριάρχης στο από 20-02-2019 Γράμμα Του προς τον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας, η επανένωση αυτή έγινε «ὑψηλῇ πολιτικῇ πιέσει»... Γι’ αυτό άλλωστε και η αποκατάσταση της κοινωνίας ανάμεσα στη Ρωσική Εκκλησία και τους Σχισματικούς της ROCOR έγινε με τρόπο πρωτόγνωρο για την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία. Κι, ακόμη, δεν έχουμε εντοπίσει πουθενά μαρτυρία ή ντοκουμέντο για την πραγματοποίηση «εἰδικῆς ἱεροτελεστίας καί εὐχῆς ἐπανεντάξεως ἐντός τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Σωτῆρος», όπως γράφει ο Αρχιεπίσκοπος κ. Αναστάσιος. 

Στην πραγματικότητα πρόκειται για την υπογραφή μιας «Πράξεως», μιας συμφωνίας, στις 17 Μαΐου 2007, εορτή της Αναλήψεως του Σωτήρος, στον Ιερό Ναό του Σωτήρος στη Μόσχα, ανάμεσα στον τότε Πατριάρχη Μόσχας Αλέξιο Β΄ και τον τότε Πρωθιεράρχη της ROCOR, τον Μητροπολίτη Ανατολικής Αμερικής και Νέας Υόρκης Λαύρο (Σκούρλα).

Solemn signing of the Act of Canonical Communion in the Cathedral of Christ the Savior, Moscow.
Left to right: Archpriest Alexander Lebedev, First Hierarch of the ROCOR Metropolitan Laurus,
Patriarch Alexy II of Moscow and All Russia, Protopriest Nikolai Balashov. 17 May 2007

Η αποδοχή των Σχισματικών από την Εκκλησία της Ρωσίας δεν έγινε με τον κανονικό τρόπο που ορίζει η Παράδοση της Εκκλησίας. Δηλαδή, δεν υπήρξε... μετάνοια και αποδοχή του λάθους εκ μέρους τους, ούτε σχετικό αίτημα προς την Ρωσική Εκκλησία (όπως π.χ. συνέβη στην περίπτωση της θεραπείας του Βουλγαρικού Σχίσματος), ούτε έκδοση σχετικής Συνοδικής Αποφάσεως της Ρωσικής Εκκλησίας που να τους συγχωρεί και να τους αποκαθιστά στους βαθμούς της ιερωσύνης και να αναγνωρίζει τα μυστήριά τους. Έγινε με την υπογραφή μια συμφωνίας ανάμεσα σε δύο ισότιμα και ομόλογα μέρη, σαν να μην είχε... συμβεί τίποτα επί ένα αιώνα, σχεδόν, Σχίσματος και εχθρότητας μεταξύ τους. Το ίδιο το περιεχόμενο μάλιστα της συμφωνίας αυτής αποδεικνύει ότι πρόκειται περισσότερο για προϊόν πολιτικής συναλλαγής και λιγότερο για εκκλησιαστική θεραπεία Σχίσματος. Εν προκειμένω, οι υποχωρήσεις έγιναν, «ὑψηλῇ πολιτικῇ πιέσει», από την πλευρά της Ρωσικής Εκκλησίας, η οποία υποχρεώθηκε να καθίσει στο ίδιο τραπέζι και να υπογράψει, ως ίσος προς ίσον, μια συμφωνία με αυτούς που επί ένα αιώνα καταδίκαζε ως Σχισματικούς και δεν αναγνώριζε κανένα Μυστήριο και καμία εγκυρότητα της υποστάσεώς τους. 

Τέλος, ο Αρχιεπίσκοπος κ. Αναστάσιος καταγράφει κάτι ακόμη που δεν ανταποκρίνεται στα γεγονότα της 17ης Μαΐου 2007 στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρος στη Μόσχα. Γράφει ότι έγινε ειδική ιεροτελεστία για την επανένταξη των Σχισματικών. Με αυτό προσπαθεί να πει ότι τάχα έγινε κάτι παρόμοιο με την αποκατάσταση του Μελιτιανού Σχίσματος, όταν οι κληρικοί είχαν αποκατασταθεί στην ιερωσύνη «δι’ ἁπλῆς χειροθεσίας μετ’ εὐχῆς». Ε, λοιπόν, στην περίπτωση της ROCOR ούτε χειροθεσίες έγιναν ούτε ευχές για τη βεβαίωση «ἑκάστων ἐν τοῖς οἰκείοις ἱερατικοῖς βαθμοῖς» από τον Πατριάρχη της Μόσχας. Ο Πατριάρχης της Μόσχας, μετά την υπογραφή της Συμφωνίας, απλά ανέπεμψε μια γενική ευχή για την ενότητα, χωρίς φυσικά ούτε να λέγει ούτε να υπονοεί ότι εύχεται για την... επέλευση του Αγίου Πνεύματος στους Σχισματικούς προκειμένου Αυτό να καταστήσει ισχυρές και έγκυρες τις χειροτονίες τους. Μάλιστα, αμέσως μετά, και με μόνη, την υπογραφή της Συμφωνίας, τα δύο επανενωθέντα μέρη, Ρωσική Εκκλησία και ROCOR, προέβησαν στην πρώτη Συλλειτουργία στο Ναό του Σωτήρος. 

Επομένως, η «ιεροτελεστία» που επικαλείται ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας ήταν η υπογραφή της Πράξεως Επανένωσης. Όμως η υπογραφή ενός συμβολαίου δεν είναι «ιεροτελεστία» και σίγουρα δεν αποκαθιστά Σχίσματα με «μυστηριακό» τρόπο. Στην περίπτωση της θεραπείας του Ουκρανικού ζητήματος η έκκλητος βοήθεια του Κωνσταντινουπόλεως εκφράστηκε, πριν από τη συλλειτουργία, και με Σεπτό Πατριαρχικό Γράμμα προς τους δύο πρώτους των θεραπευθέντων σχισμάτων με το οποίο διευκρινίζεται η κατά φιλανθρωπίαν αποκατάσταση και η συγχώρεση ζώντων και τεθνεώτων όπως απαιτεί η εκκλησιαστική πρακτική. 

Τα παραπάνω νομίζουμε είναι αρκετά για να εννοήσει ο κάθε καλοπροαίρετος ότι η θεραπεία του Σχίσματος στην Εκκλησία της Ουκρανίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο έγινε σύμφωνα με τους Ιερούς Κανόνες και την Τάξη της Εκκλησίας, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στην «συγκόλληση» ανάμεσα στη Ρωσική Εκκλησία και στη Σχισματική ROCOR. 

Το τί ακριβώς είναι πλέον αυτή η ROCOR κανείς δεν μπορεί να το πει με βεβαιότητα, στηριζόμενος στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία και διαβάζοντας με προσοχή το κείμενο της Συμφωνίας ανάμεσα στα δύο μέρη (δημοσιευμένο στην επίσημη σελίδα της Ρωσικής Εκκλησίας). Ούτε «Αυτοκέφαλη» Εκκλησία είναι αλλά ούτε και κανονικό τμήμα της Ρωσικής Εκκλησίας είναι. Αποτελεί μια ιδιάζουσα (suigeneris) περίπτωση αναγκαστικής συνύπαρξης με μοναδικό θεμέλιο την εθνοφυλετική ενότητα των Ρώσων παγκοσμίως. 

Τα θέματα της Ρωσικής Διασποράς, ειδικά, την περίοδο του Κομμουνισμού είναι τεράστια και πολυμορφικά. Αίφνης, σκέφτομαι κάτι πολύ ενδιάφερον, που έχει σχέση με τον σπουδαίο εκείνο Μητροπολίτη Αντώνιο του Σουρόζ. 

Το 1974, όταν ο μεγάλος συγγραφέας Αλεξάντρ Σολζενίτσιν εξορίστηκε από τη Σοβιετική Ένωση και συκοφαντήθηκε από τους Ρώσους Μητροπολίτες, ο Μητροπολίτης Αντώνιος έγραψε μια ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύτηκε στην Times του Λονδίνου. Σε αυτή την επιστολή έγραφε τα εξής: «Ως επικεφαλής της Ρωσικής Ορθόδοξης Πατριαρχικής Εκκλησίας της Δυτικής και της Βόρειας Ευρώπης επιθυμώ, εν ονόματι εμού του ιδίου και όλου του κλήρου και των πιστών, να αποκηρύξω τις δηλώσεις εναντίον τον Solzhenitsyn που περιέχονται στην επιστολή του Μητροπολίτη Σεραφείμ του Krutitsky και Kolomna», και πρόσθεσε, «Χωρίς ουδόλως να είναι προδότης της πατρίδας του, ο Solzhenitsyn επιδεικνύει μια βαθειά αφοσίωση και αγάπη "μέχρι θανάτου" για τη Ρωσία, με τον ατρόμητο αγώνα του για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την αλήθεια και την ελευθερία». Τονίζει, επίσης, ότι όποιος συμφωνεί με τον Μητροπολίτη Σεραφείμ «πλανάται». (βλ. την διδακτορική διατριβή του π. Ιωάννου Πάλμερ για τον Μητροπολίτη Αντώνιο Σουρόζ). 

Εν κατακλείδι, η Εκκλησία της Ρωσίας έχει ακόμα πολύ δρόμο προς την κανονικότητα και την αληθή εκκλησιολογία. Η περίπτωση της Ουκρανίας ανέδειξε τις πολύ αδύναμες πλευρές της, οι οποίες θέλουν αρετή και τόλμη για να ανδρωθούν. Ευχόμεθα!

Δείτε την σχετική εκδήλωση που πραγματοποιήσαμε τον Απρίλιο του 2016 για τους Ρώσους της Διασποράς. 

ΕΝΑ CD - ΣΤΑΘΜΟΣ: ΤΑ ΚΟΥΑΡΤΕΤΑ ΕΓΧΟΡΔΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ

Ο Γιώργος Δεμερτζής, η ψυχή του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου στο βήμα

Κείμενο - φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

Χθες, Τετάρτη 3 Απριλίου 2019 το μεσημέρι, στην αίθουσα διδασκαλίας της Μουσικής Βιβλιοθήκης Λίλιαν Βουδούρη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, παρουσιάστηκε, σε μια φροντισμένη εκδήλωση, ένας πολύτιμος δίσκος ακτίνας (CD) με τίτλο "Dimitris Dragatakis – The String Quartets" που περιέχει τα 6 κουαρτέτα για έγχορδα του αξέχαστου μουσουργού Δημήτρη Δραγατάκη (1914-2001). 

Η παραγωγή του δίσκου έγινε  από την δισκογραφική εταιρεία Irida Classical με την ευγενική υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου και του Συλλόγου Φίλων Δημήτρη Δραγατάκη.

Την ερμηνεία των έργων υπογράφει το διεθνούς φήμης Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που ίδρυσε και διηύθυνε καλλιτεχνικά επί σειρά ετών ο σπουδαίος σολίστ στο βιολί, Γιώργος Δεμερτζής. 

Για το άψογο, από κάθε άποψη, αυτό δισκογράφημα, μίλησαν οι: 

- Βάλια Δραγατάκη, κόρη του αείμνηστου συνθέτη
- Χαρά Καλομοίρη, διευθύντρια του Εθνικού Ωδείου

- Θωμάς Ταμβάκος, ιδρυτής του ομώνυμου Αρχείου Ελλήνων Μουσουργών

- Γιώργος Μονεμβασίτης, μουσικοκριτικός

- Φίλιππος Τσαλαχούρης, συνθέτης και μαθητής του Δ. Δραγατάκη

- Ιάκωβος Κονιτόπουλος, συνθέτης και μαθητής, επίσης, του Δ. Δραγατάκη

- Μαγδαληνή Καλοπανά, μουσικολόγος και ειδική στο έργο του Δραγατάκη, καθώς έχει εκπονήσει σχετική διατριβή

- Γιώργος Δεμερτζής, η ψυχή του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου. 

Συντονιστής ο συνθέτης Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός.

Κωνσταντίνος Ι. Φλεριανός

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, παρουσιάστηκαν πολύ ενδιαφέροντα βίντεο με τον ίδιο τον Δ. Δραγατάκη να εκθέτει τις απόψεις του για την μουσική, τον αείμνηστο Θόδωρο Αντωνίου να μιλάει για τον "σεμνό και σπουδαίο" Δραγατάκη και το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο να παίζει μέρος από το 5ο Κουαρτέτο του Δ. Δραγατάκη, από ζωντανή συναυλία. 

Τα κουαρτέτα εγχόρδων κατέχουν εξέχουσα θέση στην πολυβραβευμένη εργογραφία του Δημήτρη Δραγατάκη, καθώς θεωρούνται στο σύνολό τους ως το πλέον ολοκληρωμένο του πόνημα. Είναι λοιπόν ευτυχές γεγονός που το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο επέλεξε να συμπεριλάβει στο ρεπερτόριο του και τα κουαρτέτα του μεγάλου μουσουργού. Το τελικό αποτέλεσμα είναι το ηχογράφημα που παρουσιάστηκε και το οποίο μας δίνει τη δυνατότητα για πρώτη φορά να τα ακούσουμε συγκεντρωμένα από το Κουαρτέτο αρ. 1, που είναι και το πρώτο του μεγάλο έργο φόρμας, μέχρι το τελευταίο του έργο, το Κουαρτέτο αρ. 7. Το Κουαρτέτο αρ.6, δεν συμπεριλαμβάνεται στην παρούσα ηχογράφηση, καθώς είναι έργο για βιολί, όμποε, βιόλα και βιολοντσέλλο. Συμπεριλαμβάνεται στον δίσκο “Δημήτρης Δραγατάκης – Μουσική Δωματίου I”, που κυκλοφορεί από την Irida Classical, με αρ. καταλόγου Irida 001. 

Να σημειώσουμε ότι το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που δεν υπάρχει πια, ολοκλήρωσε τον κύκλο του με την σπουδαία αυτή ηχογράφηση.
Τα μέλη του:

Γιώργος Δεμερτζής – βιολί 

Δημήτρης Χανδράκης – βιολί 

David Bogard – βιόλα 

Άγγελος Λιακάκης – τσέλο.
Ακολουθεί η ομιλία του Θωμά Ταμβάκου στην εκδήλωση. 

ΘΩΜΑΣ ΤΑΜΒΑΚΟΣ - ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΑΤΑΚΗ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Βάλια Δραγατάκη

Χαρά Καλομοίρη

Θωμάς Ταμβάκος

Γιώργος Μονεμβασίτης

Φίλιππος Τσαλαχούρης

Ιάκωβος Κονιτόπουλος

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΚΟΥΡΟΥΠΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΧΟΛΗ ΜΩΡΑΪΤΗ

Η Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη) διοργανώνει εκδήλωση με θέμα: Το Πρόσωπο και το Έργο: Γιώργος Κουρουπός. 

Η εκδήλωση θα γίνει την Πέμπτη 4 Απριλίου 2019 και ώρα 18.30, στον Πολυχώρο του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. 

Ο Γιώργος Κουρουπός συνομιλεί με τον Μηνά Αλεξιάδη, τον Νίκο Τσούχλο και την Ελισάβετ Κοτζιά.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΚΟΥΡΟΥΠΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΧΟΛΗ ΜΩΡΑΪΤΗ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

"ΠΑΣΧΑΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΚΡΗ ΓΗ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Οι "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη" του Μάνου Χατζιδάκι είναι μεταγραφή για μικρή ορχήστρα (1961) ρεμπέτικων τραγουδιών, ενορχηστρωμένων με τέτοιο τρόπο, που να εκφράζουν την τραγική ατμόσφαιρα του 1945. Ο δίσκος εκδόθηκε στα 1962 και γνώρισε 7 εκδόσεις (η 7η το 2008) και περιλαμβάνει 14 τραγούδια. 

Συμπεριλαμβάνεται και  "Τραγούδι του γέρο ναύτη"  (Ναύτη, γέρο-ναύτη), ένα από τα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι γραμμένο για το θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ (1959). Το "Τραγούδι του γέρο ναύτη" -αντικατέστησε μετά την πρώτη έκδοση- το “Κομπολογάκι”, το οποίο επανήλθε με την έκδοση του 1998 (σε CD).

Το εξώφυλλο είναι του Γιάννη Τσαρούχη. 
Στο οπισθόφυλλο της αρχικής έκδοσης ο Μάνος Χατζιδάκις γράφει:
"Ο τίτλος του έργου, μου βγήκε μέσα από το δεύτερο στίχο της «Έρημης Χώρας» του Έλιοτ, που πρωτογνώρισα το 1943 στη θαυμαστή μετάφραση του Γιώργου Σεφέρη.
Ήμουν δεκαοχτώ χρονώ και ως τα είκοσί μου, που τελείωσε ο πόλεμος, ανακάλυπτα την Μεσόγειο, τον Ήλιο, τον Χριστό, την Ελλάδα και τα Ρεμπέτικα. Κάτι περίεργες και πρωτοφανέρωτες για μένα μελωδίες, μου κινήσαν την προσοχή και με φέρανε σε περιοχές πιο αυστηρές και πιο αληθινές. Μπήκα μέσα σε μικρά μαγαζιά, απίθανα κρυμμένα κι απλησίαστα, σε χώρους μυσταγωγικούς, με κείνη την τολμηρή αστοχασιά της νεότητας, μαγεμένος από τα γυάλινα κεντήματα των μπουζουκιών, από τον επίμονο και διαπεραστικό ήχο του μπαγλαμά, θαμπωμένος από το μεγαλείο και τη βαθύτητα των μελωδικών φράσεων, ξένος, μικρός κι αδύναμος, πίστεψα με μιας πως το τραγούδι αυτό που άκουγα, ήταν δικιά μου, μια ολότελα δικιά μου υπόθεση. Τον ίδιο καιρό, ο Τσαρούχης μου συνειδητοποιούσε το λυρισμό της γειτονιάς μου, ο Ελύτης τη λατρεία του Ελληνικού Ήλιου και ο Σεφέρης με τον Γκάτσο τη δυσκολία και τη σοφία της Ελληνικής γης, ενώ το υγιές ένστικτό μου με οδηγούσε μακριά από τη ρηχότητα των «πολιτισμένων» ελαφρών μας τραγουδιών ή από τη Βαλκανική Ρωμιοσύνη της «σοβαρής» μας μουσικής. Τα μπουζούκια τότε, στα μικρά και χωρίς αξιώσεις κέντρα τους, δεν είχαν φωτεινές επιγραφές από Νέον, δεν είχαν βεντέτες και ονόματα ηχηρά, δεν παρίσταναν τους «Έλληνες» για τους Τουρίστες, αλλά με σεμνότητα, με λάμπες πετρελαίου πολλές φορές, λειτουργούσαν απλά και ξεδίπλωναν με φανταστική δύναμη, μεράκια, βιώματα και πάθη, γνησίως Ελληνικά. Το 1949, πρωτομίλησα γι’ αυτά τα τραγούδια, με φανατισμό και με αφέλεια, αλλά και με ιδέες και τόλμη, σε μια σειρά διαλέξεων που οργάνωσε το «Θέατρο Τέχνης». Κανείς δεν με πίστεψε, όμως όλοι συγχώρησαν τη νεανικότητά μου.

Το 1950, παρουσίασα τις «Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές». Όλοι νόμισαν πως εξευγένισα επιτυχώς τα μπουζούκια, χωρίς να σκεφθούν πώς, ποια ανάγκη μπορούσε να με οδηγήσει στο να εξευγενίζω τραγούδια μη ευγενή, γιατί να διοχετεύω το οποιοδήποτε ταλέντο μου στην υπηρεσία μιας μουσικής, που για να υπάρξει, είχε την ανάγκη μου; Είχαν και πάλι λάθος. Η επιτυχία όμως των «Έξι Λαϊκών Ζωγραφιών», ξύπνησε τους εμπόρους, τα ελαφρά θέατρα, τους μικροπρεπείς μουσικούς, τη βαθμιαία αναπτυσσόμενη τουριστική επιδίωξη, το εύκολο «Ελληνικόν μένος» των διεθνών μας προσωπικοτήτων, ώσπου ήρθε η ταινία «Ποτέ την Κυριακή» και στάθηκε η χαριστική βολή σ’ αυτό που υπήρξε κάποτε το Λαϊκό μας τραγούδι.
Σήμερα, ύστερα από είκοσι χρόνια, σαν προσευχή, θέλησα να κάμω αυτόν τον δίσκο και νομίζω πως πέτυχα να ξαναζωντανέψω όλο εκείνο το μελωδικό υλικό, που χρόνια τώρα διατηρούσα μέσα μου και συγχρόνως να εκφράσω όλη την εφηβική ευαισθησία ενός Νέου Έλληνα με παράδοση, μαζί με κείνη τη λεπτή κι ανοιξιάτικη θρησκευτική ατμόσφαιρα του Επιταφίου. Μαζί κι ο Έλιοτ με τον Τσαρούχη, που ζωγράφισε το εξώφυλλο, συνθέτουν την αληθινή νεανική μου ευαισθησία και ζωγραφίζουν μ’ όλες τις αποχρώσεις μια λιτανεία από εντατικές στιγμές. Η φιλοδοξία μου ήταν να φτιάξω ένα έργο, για όλους τους αληθινούς Νέους.
«Για τους γενναίους, τους ελεύθερους και δυνατούς», όπως θα έλεγε ο Εγγονόπουλος την εποχή εκείνη". 

"Ο ΣΚΛΗΡΟΣ ΑΠΡΙΛΗΣ ΤΟΥ '45" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός, γεννώντας 

Μες απ’ την πεθαμένη γη τις πασχαλιές, σμίγοντας 

Θύμηση κι επιθυμία, ταράζοντας 

Με τη βροχή της άνοιξης ρίζες οκνές… 

Η αρχή από την «Έρημη Χώρα» του Έλιοτ, σε μετάφραση του Γιώργου Σεφέρη. 

Από τον Έλιοτ εμπνεύστηκε τον τίτλο ο Χατζιδάκις και μας χάρισε τον δίσκο «Ο σκληρός Απρίλης του ‘45». Μια επιλογή παλιών ρεμπέτικων τραγουδιών (πέμπτη εργασία του συνθέτη για το ρεμπέτικο τραγούδι, ενορχηστρωμένα απ΄ τον ίδιο) για μικρή ορχήστρα, με μπουζούκι, κιθάρες, βιολί, μαντολίνο, άρπα, κοντραμπάσο και κρουστά. Τα ρεμπέτικα που επέλεξε ο Χατζιδάκις εκφράζουν τις δύσκολες μέρες του εμφυλίου, αλλά και υπαινίσσονται τις αντίστοιχες δύσκολες μέρες που ζούσε ο τόπος μεσ΄ στη δικτατορία. 

Ο δίσκος ηχογραφήθηκε τον Οκτώβριο 1972 και κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά από τον ΕΟΤ. Με τον παρόντα τίτλο πρωτοκυκλοφόρησε το Δεκέμβριο του 1974 και συνολικά έκανε τέσσερις εκδόσεις, με τελευταία αυτή του 2008. 

Περιεχόμενο: «Ο σκληρός Απρίλης του ’45» ήταν η διαφορετική ενορχηστρωτική προσέγγιση του Μάνου Χατζιδάκι σε μια σειρά ρεμπέτικων τραγουδιών, που γράφτηκαν από το Μιχάλη Σουγιούλ, το Βασίλη Τσιτσάνη, το Μάρκο Βαμβακάρη, το Γρηγόρη Μπιθικώτση, τον Απόστολο Καλδάρα, το Δημήτρη Γκόγκο ή Μπαγιαντέρα , τον Ευάγγελο Παπάζογλου, το Στέλιο Κηρομύτη, τον Πρόδρομο Τσαουσάκη και το Γιώργο Μητσάκη. «Ο καθρέφτης» αποτελεί αυτοσχεδιασμό του Μάνου Χατζιδάκι ειδικά για την παρούσα έκδοση. 

Το εξώφυλλο είναι έργο του Γιάννη Μόραλη, ζωγραφισμένο ειδικά για το δίσκο (1974).

Ο Κώστας Ταχτσής γράφει, μεταξύ των άλλων, για το δίσκο: 

«...Η φρίκη της κατοχής ήταν ακόμα ζωντανή στη μνήμη και τη σάρκα μας, είχαμε περάσει ξυστά πλάι στο θάνατο και θέλαμε να το ξεχάσουμε, θέλαμε να ζήσουμε, και ζωή, βέβαια, σ΄εκείνη την ηλικία, ήταν πάνω απ΄ όλα ο έρωτας και το τραγούδι. 

Αλλά τι τραγούδι; 

Τα τανγκό και τα βαλσάκια είχαν καταρρεύσει με τον καταχτητή. Τα τραγούδια πού ΄χαν φέρει μαζί τους οι «απελευθερωτές» και που μιμήθηκαν αμέσως οι αγοραίοι συνθέτες μας, ήταν η ίδια βράκα φορεμένη ανάποδα. Έμεναν βέβαια τα δημοτικά τραγούδια.Αλλ΄ αυτά τα περιφρονούσαμε: ασχέτως τοπικής ή κοινωνικής καταγωγής, είμασταν παιδιά της μεγαλούπολης, δεν τα ξέραμε, δεν μας εκφράζανε. Δεύτερο και κυριότερο, τά ΄χαμε συνδέσει με μια ξεπερασμένη αισθητική ψευτοηρωισμού και πατριδοκαπηλίας, ασυμβίβαστη μ΄αυτό που αναζητούσαμε -δηλαδή, μία νέα, σύγχρονη Ελλάδα, που να μπορούμε να λέμε πατρίδα, χωρίς αισθήματα ντροπής ή κατωτερότητας. Τότε ανακαλύψαμε τα ρεμπέτικα. 

...Στο βαθμό που πραγματοποιήθηκε το νεανικό μας αυτό όραμα, ένα μεγάλο μέρος οφείλεται χωρίς αμφιβολία στην ιδιοφυία του Μάνου Χατζιδάκι... 

Στο «Σκληρό Απρίλη του ’45», - αναφορά, όπως παλιότερα οι «Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη» σε στίχο απ’ την «Έρημη Χώρα» του Τ. Σ. Έλιοτ - ο Μάνος Χατζιδάκις στο ’να κομμάτι μετά το άλλο, γυρίζει σε κείνες τις, για μας τουλάχιστο, κοσμογονικές μέρες της νιότης μας, όχι σ’ αναζήτηση κανενός «χαμένου καιρού», αλλά σε μια προσπάθεια να τις δει σ’ όλες τους τις δυνατές διαστάσεις: έτσι όπως ήταν στην πραγματικότητα, έτσι όπως νομίσαμε τότε ότι ήταν κι έτσι όπως θα τις βλέπαμε αν μπορούσαμε να τις δούμε απ’ την απόσταση που τις βλέπουμε τώρα. Ν’ ακούσει όλους τους τους ήχους. Όχι μόνο μπουζούκι και διπλοπενιά, αλλά και μπουζούκι ιδωμένο λίγο σα να ’ταν μαντολίνο, ύστερα και τα δύο μαζί εναλλάξ κι ανάμεσά τους και γκόνγκ και πένθιμα τύμπανα - τους ξερούς κρότους των πολυβόλων ενός συμφωνημένα καταδικασμένου αγώνα, λέω εγώ με το νου μου κι η απελπισμένη ρυθμική πορεία μιας νέας, αλλιώτικης προσφυγιάς… "Ο σκληρός Απρίλης του ’45" είναι ένα ρέκβιεμ σ’ εκείνο το ωραίο και τόσο γόνιμο νεανικό μας όραμα κι ίσως έτσι η ενδόμυχη υπόσχεση μιας το ίδιο γόνιμης χρήσης του λίγου χρόνου που μας μένει ακόμα».