ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΕ ΚΥΠΡΟ ΚΑΙ ΡΕΘΥΜΝΟ ΚΡΗΤΗΣ

Ανάδειξη μεσοβυζαντινών μνημείων σε Κύπρο και Κρήτη 

Του Αριστείδη Βικέτου 

Τέσσερα, δύο στην Κύπρο και δύο στην Κρήτη, μεσοβυζαντινά μνημεία αναδείχθηκαν με τα έργα, που έγιναν στο πλαίσιο του προγράμματος Διασυνοριακής Συνεργασίας Ελλάδα-Κύπρος «ΕYMAΘΙΟΣ ΦΙΛΟΚΑΛΗΣ». 

Στις 21 Μαρτίου θα πραγματοποιηθεί στο Ρέθυμνο Ημερίδα για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων του προγράμματος. Τα μεσοβυζαντινά μνημεία στην Κύπρο είναι οι ναοί της Αγίας Μαρίνας Καντού και Παναγίας Κοφίνου και οι δύο του 11ου αιώνα. Στην Κρήτη είναι του Αγίου Ευτυχίου στο Χρωμοναστήρι Ρεθύμνου και της Παναγίας στην Πατσώ Αμαρίου, επίσης στο Ρέθυμνο. 

Η χρηματοδότηση των έργων, που περιελάμβανε ανασκαφές, ολική αποκατάσταση των μνημείων, προληπτική συντήρηση των αποκαλυφθέντων ερειπίων και διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου έγινε κατά 80% από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και 20% από εθνική συμμετοχή. 

Στον ναό της Αγίας Μαρίνας στο χωριό Καντού, κοντά στην Λεμεσό, διακρίνονται τρεις φάσεις, εκ των οποίων η αρχαιότερη έχει χρονολογηθεί με τεχνοτροπικά κριτήρια στα μέσα του 11ου αιώνα, ενώ η νεότερη στον 15ο αιώνα. Από τον ζωγραφικό του διάκοσμο σώζονται μόνο κάποια σπαράγματα στα τύμπανα των βόρειων αψιδωμάτων και στα εσωράχιά τους, τα οποία ανήκουν σε τρεις διαφορετικές φάσεις, που χρονολογούνται γενικά μεταξύ του 12ου και 15ου αιώνα. 

Ο ναός της Αγίας Μαρίνας στο Καντού

Σύμφωνα με την αρχαιολόγο του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου, Ελένη Προκοπίου στο τύμπανο του κεντρικού αψιδώματος του βορείου τοίχου υπήρχε παράσταση έφιππου Αγίου Γεωργίου, η οποία σώζεται αποσπασματικά. Σκηνές από το μαρτύριο του αγίου απεικονίζονται στο εσωράχιο του ιδίου αψιδώματος. Στο τύμπανο του ανατολικού αψιδώματος του βορείου τοίχου σώζονται επίσης σπαράγματα τοιχογραφιών δύο επάλληλων στρωμάτων. Από το παλαιότερο στρώμα τοιχογραφιών σώθηκε το κάτω μέρος παράστασης με δύο ιστάμενες αδιάγνωστες μορφές. Στη βόρεια και ανατολική πλευρά του ναού, αλλά και κάτω από το πλακόστρωτο δάπεδο της αυλής, βρέθηκαν ταφές. Οι τελευταίες χρονολογούνται πριν τον 15ο αιώνα και υποδεικνύουν ότι η ταφική χρήση του περιβάλλοντος χώρου του ναού προηγείται της ανέγερσης του μετοχίου. Αξιοσημείωτη είναι η ανεύρεση σημαντικού αριθμού παιδικών/νηπιακών ταφών, γεγονός που δεν θα μπορούσε παρά να υποδηλώνει τον διαχρονικό χαρακτήρα της λατρείας της Αγίας Μαρίνας ως προστάτιδας των νηπίων.Στα δυτικά του οικοδομικού συμπλέγματος, εντοπίστηκαν λίθινα μέλη ελαιοπιεστηρίου. 

Η εκκλησία της Παναγίας Κοφίνου, στην επαρχία Λάρνακας, η οποία είχε κηρυχθεί αρχαίο μνημείο από το 1935, αποτελεί μαζί με τα ερείπια της Αγίας Μαρίνας, και του Αγίου Ηρακλείου στα βορειοδυτικά, τμήμα μίας εκτεταμένης εγκατάστασης των πρωτοβυζαντινών χρόνων. Στον τόπο αυτό, κατά τον Αρχιμανδρίτη Κυπριανό, είχε την έδρα του σε απροσδιόριστο χρόνο ο επίσκοπος Ηράκλειος, ένας από τους «αγίους ξένους, όπου εκατώκισαν εις την Νήσον». Ο σωζόμενος ναός χρονολογείται στις αρχές του 11ου αιώνα και αποτελεί τη δεύτερη αρχιτεκτονική φάση του μνημείου. Καταλαμβάνει τον χώρο του κεντρικού κλίτους μίας παλαιότερης τρίκλιτης βασιλικής, η οποία έχει χρονολογηθεί στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα. Δεν αποκλείεται η αρχική φάση, που αποκαλύφθηκε γύρω από τον ναό να είναι η έδρα του ξένου αυτού Επισκόπου, και τα ερείπια του οικισμού να σχετίζονται με κάποια συνδυασμένη εγκατάσταση, που αντανακλάται στην παράδοση της μετοικεσίας ξένων, δηλ. «προσφύγων», στην περιοχή. 

Η Παναγία στην Κοφίνου

Η αρχική εκκλησία ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης βασιλικής. Τα τρία κλίτη διαχωρίζονταν μεταξύ τους με επτάστυλη κιονοστοιχία. Τα κινητά ευρήματα (νομίσματα, κεραμική, θραύσματα ασβεστολιθικών θωρακίων), που βρέθηκαν στην ανασκαφή, παραπέμπουν σε μία πρωτοβυζαντινή φάση, πιθανότατα του 7ου αιώνα, με μικρή διάρκεια ζωής, η οποία δεν φαίνεται να διακόπτεται από τις αραβικές επιδρομές, αλλά μάλλον από ισχυρή σεισμική δόνηση. 

Η δεύτερη αρχιτεκτονική φάση του ναού, αναφέρει, η κ. Προκοπίου, ανήκει σε μία πολύ σπάνια συνεπτυγμένη παραλλαγή οκτάστυλου σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού. Το πρωτότυπο του είναι ένας σπάνιος μεταβατικός τύπος, που απαντάται στην πρώϊμη μεσοβυζαντινή περίοδο. Στις σωζόμενες τοιχογραφίες αναγνωρίζονται τρία στρώματα, εκ των οποίων το αρχικό χρονολογείται στον 12ο και τα άλλα δύο στον 14ο και 16ο αιώνα. Τόσο η βασιλική της πρώτης φάσης, όσο και η συνεπτυγμένη οκτάστυλη παραλλαγή της δεύτερης φάσης, αποτελούν, όπως επισημαίνει η κ. Προκοπίου, μνημεία με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία συνδυάζουν στοιχεία αρχιτεκτονικών τύπων της Μικράς Ασίας, του Ελλαδικού χώρου, αλλά και της Εγγύς Ανατολής, αναδεικνύοντας τη συμβολή της Κύπρου στην επεξεργασία προτύπων, στη συγχώνευση επιδράσεων και στην ανανέωση της αρχιτεκτονικής δημιουργίας, τόσο κατά την πρωτοβυζαντινή, όσο και στη μεσοβυζαντινή περίοδο. 

Τοιχογραφία στον Άγιο Ευτύχιο

Ο ναός του Αγίου Ευτυχίου βρίσκεται στον οικισμό Χρωμοναστήρι του Ρεθύμνου, που αποτελεί έναν από τους πιο ενδιαφέροντες οικισμούς του Νομού εξαιτίας του αρχιτεκτονικού του πλούτου και για το λόγο αυτό κηρύχθηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο στο σύνολό του. Ο ναός του Αγίου Ευτυχίου, σύμφωνα με την αρχαιολόγο στην 28η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, Νικολέτα Πύρρου τυπολογικά εντάσσεται σε μια σπάνια παραλλαγή του συνεπτυγμένου οκτάστυλου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο ναού και φέρει τοιχογραφικό διάκοσμο μόνο στην κόγχη του ιερού. Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας εικονίζεται η Δέηση και στον ημικύλινδρο, σε δυο ζώνες, μετωπικές μορφές ιεραρχών. Οι αγιογραφίες, που έχουν χρονολογηθεί κατά το παρελθόν από τον καθηγητή Νικόλαο Δρανδάκη στον 11ο αιώνα, έχουν έντονα λαϊκό χαρακτήρα, χαρακτηριστικό της επαρχιακής τέχνης αυτής της περιόδου. 

Ο ναός της Γέννησης της Παναγίας, Πατσώ Αμαρίου, είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του Ρεθύμνου. Παρότι σώζεται σε ερειπιώδη κατάσταση, καθώς όλη η ανωδομή του έχει καταρρεύσει σε άγνωστη εποχή, εντυπωσιάζει μέχρι και σήμερα τον επισκέπτη με το μέγεθος του και τον πλούτο του γλυπτού αρχιτεκτονικού διακόσμου του. Ο ναός ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο. Η αρχική και κύρια κατασκευαστική φάση του ναού εντοπίζεται στις αρχές του 14ου αιώνα. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του ναού χρονολογείται στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα και αποτελεί έργο ενός πολύ ικανού συνεργείου, που συνδέεται με τις σύγχρονες τάσεις της παλαιολόγειας τέχνης. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του ναού χρονολογείται στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα και αποτελεί έργο ενός πολύ ικανού συνεργείου, που συνδέεται με τις σύγχρονες τάσεις της παλαιολόγειας τέχνης. Μεγάλο μέρος του αποτοιχίσθηκε κατά τη δεκαετία του 1970, και εκτίθετο στη Συλλογή της Αγίας Αικατερίνης στο Ηράκλειο έως το 2011, που τα αποτοιχισμένα σπαράγματα επέστρεψαν στο Ρέθυμνο, προκειμένου να συντηρηθούν. 

Η Παναγία Πατσώ στο Ρέθυμνο

Το εικονογραφικό πρόγραμμα περιλάμβανε σκηνές από το Χριστολογικό και το θεομητορικό κύκλο, το βίο του Αγίου Νικολάου, καθώς και μεμονωμένες μορφές όρθιων μετωπικών αγίων. Η ιστορία του μνημείου, αναφέρει η κ. Πύρρου, συνδέθηκε από νωρίς με την οικογένεια Καλλέργη, η οποία κατείχε εκτεταμένα φέουδα στη δυτική Κρήτη την εποχή της Βενετοκρατίας. Το 1357 αναφέρεται η παρουσία ορθόδοξου επισκόπου στην Πατσώ, γεγονός που έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι ο ναός ήταν επισκοπικός. Σε διαθήκες ωστόσο του 17ου αιώνα αναφέρεται στον οικισμό η Μονή της Ευλογημένης Παναγίας της Πατσιανής. 

Η αρχική και κύρια κατασκευαστική φάση του ναού εντοπίζεται στις αρχές του 14ου αιώνα. Την εποχή αυτή το δάπεδο του ναού ήταν περίπου 50 εκ. χαμηλότερα από το υφιστάμενο. Τον τρούλο στήριζαν οι τέσσερις μεγάλοι πεσσοί από λαξευτό πωρόλιθο με τετράγωνη επεξεργασμένη βάση. Λίγο μετά την ίδρυσή του ο ναός τοιχογραφήθηκε. Τον 16ο αιώνα πραγματοποιήθηκε μια εκτεταμένη ανακαίνιση, οπότε κατασκευάστηκε το σημερινό δάπεδο από ορθογωνισμένες πλάκες πωρολίθου, τοποθετημένες διαγώνια. Το νέο αυτό δάπεδο κάλυψε τμήμα του τοιχογραφικού διακόσμου, των πεσσών του τρούλου και του συνθρόνου.

Ο π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ "8ης ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ"

Οι παράπλευρες ζημίες ενός σόλοικου εορτασμού 

Του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση 

Ο λόγος για τον πρόσφατο πανηγυρικό εορτασμό στο Καθεδρικό Ναό Πειραιώς, της μνήμης των 383 Θεοφόρων Πατέρων της εν Κωνσταντινουπόλει επί Ιερού Φωτίου συγκροτηθείσης Συνόδου κατά τα έτη 879/880, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Τόμιδος Θεοδοσίου, Ιεράρχου του Πατριαρχείου Ρουμανίας. Μιας Συνόδου, η οποία, σύμφωνα με το σχετικό Ανακοινωθέν της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς, «χαρακτηρίζεται υπό αγίων και εγκρίτων ειδημόνων ως Ογδόη (Η΄) Οικουμενική». 

Σκοπός του παρόντος σχολίου δεν είναι ποσώς ο σχολιασμός της αποφάσεως να πραγματοποιηθεί αυτός ο, άγνωστος μέχρι σήμερα στο Ορθόδοξο στερέωμα, εορτασμός. Περί αυτού εγράφησαν ήδη αρκετά, ώστε να παρέλκει οποιαδήποτε περαιτέρω συζήτηση. Αν και κανείς μπαίνει στον πειρασμό να διερωτηθεί κατά πόσον οι «άγιοι και έγκριτοι ειδήμονες» περί των οποίων κάμει λόγο το Ανακοινωθέν, μπορεί να θεωρηθεί ότι συγκροτούν Σώμα Συνοδικό, με εξουσία τού αναγνωρίζειν και ανακηρύσσειν ως «Οικουμενικήν», την ως άνω Σύνοδο. 

Το γραπτό αυτό, απλώς, αποσκοπεί στον σχολιασμό μιας κανονικώς χωλαίνουσας λειτουργικής πράξεως κατά τον εορτασμό, η οποία φανερώνει, αν μη τι άλλο, άγνοια ή αψηφισιά της ισχύουσας στην Ορθοδοξία Εκκλησιαστικής τάξεως. Πράγμα, όντως, παράδοξο σε μια Μητρόπολη όπου, από ετών, η αυστηρή και άκαμπτη προσήλωση στην καθεστηκυΐα κανονική τάξη και παράδοση της Εκ- κλησίας, αποτελεί το κυριώτερο χαρακτηριστικό της. 

Η λειτουργική παρατυπία για την οποία γίνεται λόγος, είναι η εκ μέρους του οικείου Ποιμενάρχου παραχώρηση, προφανώς αβροφροσύνης ένεκα, του Συνθρόνου του στον φιλοξενούμενο Ρουμάνο Ιεράρχη, τον και προεξάρχοντα της πανηγύρεως. Πράγμα το οποίο «εστί παράνομον και ως μοιχείαν χρη τούτο λογίζεσθαι», καθώς αποφαίνεται ο Β΄ Κανών της εν Μόσχα, το 1666 συνελθούσης Συνόδου, τη συμμετοχή των Πατριαρχών Αλεξανδρείας Παϊσίου και Αντιοχείας Μακαρίου. Καί τούτο διότι το Σύνθρονον, κατά τον ίδιον πάντοτε Κανόνα, «αυτός ο τόπος μονότατος του ιδίου Αρχιερέως Καθέδρα υπάρχει και καθολικός θρόνος εκείνου, και ως νύμφη αυτού νομίζεται....(ως εκ τούτου δε) άλλος Αρχιερεύς εις ξένην επαρχίαν και εις ουδεμίαν άλλην εκκλησίαν δύναται καθέζεσθαι ποσώς εν τη άνω Καθέδρα,... εις τον τόπον του ιερού τούτου Συνθρόνου». (Βλ. Καλλινίκου Δεληκάνη, Πατριαρχικών Εγγράφων τόμος τρίτος, εν Κωνσταντινουπόλει, 1905, σελ. 110 εξ.). 

Ενδέχεται ο τοιουτότροπος εορτασμός να είναι απόρροια του συχνάκις παρατηρουμένου φαινομένου στην Ελλάδα πολυ-Αρχιερατικών συλλειτούργων, επ΄ ευκαιρία εορταζόντων Ιερών Ναών ή ονομαστηρίων Αρχιερέων, όπου βλέπουμε τον οικείο Μητροπολίτη να ίσταται, μετριοφροσύνης ένεκα, στην τελευταία θέση και να προηγούνται αυτού ακόμη και ψιλώ τω τίτλω μιτροφορούντες Επίσκοποι. Η νεοφανής αυτή, όμως, και αδόκιμη συνήθεια, αποτελεί καταστρατήγηση της έννοιας του «Πρώτου» σε μια δεδομένη Μητρόπολη. Η κανονική και λειτουργική πράξη ορίζει όπως σε μία Αρχιερατική συλλειτουργία προεξάρχει μόνον ο Ποιμενάρχης της τοπικής Εκκλησίας, και ουδείς άλλος, ανεξαρτήτως ηλικίας ή πρεσβείων χειροτονίας. Συναφώς, και δια την ιστορίαν, θα ήταν ίσως χρήσιμο να αναφερθεί ότι κατά τον εορτασμό της 1500ης επετείου της Δ΄ εν Χαλκηδόνι Οικουμενικής Συνόδου στον Ιερό Ναό της Αγίας Τριάδος Χαλκηδόνος, προεξάρχοντος του Οικουμενικού Πατριάρχου Αθηναγόρα, ο Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Θωμάς δεν συλλειτούργησε με τον Πατριάρχη, αλλά απλώς «ίστατο εν τω Παραθρονίω φέρων επανωκαλύμαυχον» (Βλ. Ορθοδοξία, 26, [1951] σελ. 481). Και τούτο διά τον λόγον ότι ένας Ποιμενάρχης στον εαυτού Καθεδρικό Ναό, και γενικά στην Επαρχία του, δεν μπορεί να είναι «συλλειτουργός», αλλά μόνο λειτουργός του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. 

Δεν ξέρω τι απόηχο είχε στον Ελλαδικό χώρο ο εν Πειραιεί εορτασμός. Μέχρι στιγμής, ολίγιστα εγράφησαν στον Τύπο. Εκείνο το οποίο γνωρίζω, όμως, είναι ότι ο προεορτίως πολυτρόπως διατυμπανισθείς εορτασμός της εν λόγω Συνόδου, προκάλεσε παράπλευρες ζημίες εκτός Ελλάδος. Συγκεκριμένα δε στη Ρουμανία, με θύμα τον ταλαίπωρο Αρχιεπίσκοπο Τόμιδος. Ο οποίος, άμα τη επιστροφή του οίκαδε, εδέχθη Πατριαρχική και Συνοδική μομφή για την απερισκεψία του να συμμετάσχει σε ένα αμφιλεγόμενο εορτασμό, με την προτροπή, μάλιστα, να μην προσκαλεί πλέον στην Επαρχία του Ελλαδικούς Θεολόγους, διότι «οι Ρουμάνοι δεν έχουν την ανάγκην Ελλήνων ζηλωτών προκειμένου να μάθουν τι εστί Ορθοδοξία». Ο έχων ώτα ακούειν, ακουέτω! 

Συμπέρασμα; Καλοί οι πανηγυρισμοί, οι κορώνες και τα πυροτεχνήματα «κάτω στον Πειραιά». Ίσως εντυπωσιάζουν μερίδα του λαού. Ωστόσο, καταντούν προβληματικοί όταν προεκτείνονται πρός τα έξω. Διότι υπονομεύουν τις αγαθές σχέσεις της Αγιωτάτης Εκκλησίας της Ελλάδος με τον λοιπό Ορθόδοξο κόσμο.

Η ΡΩΣΙΚΗ "ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ" ΣΤΗΝ ΜΕΤΑΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Ὄψεις τῆς γεωπολιτικῆς καί τῆς πολιτιστικῆς «ἐπιθετικότητας» τῆς Ρωσσίας 

στήν μετασοβιετική ἐποχή 

Στήν σύντομη ἀναφορά θά δείξω ὅτι ἡ Ρωσσία, ὕστερα ἀπό τίς ἱστορικές διαμάχες μεταξύ τῶν Σλαβλόφιλων καί τῶν Δυτικόφιλων τοῦ 19ου αἰ. καί παρά τίς εὐρασιατικές θεωρήσεις τοῦ 20ου αἰ., δείχνει σήμερα τήν παρουσία της στόν δυτικό κόσμο ὡς μία δύναμη στρατιωτική, πολιτική, ἀλλά καί πολιτιστική. Αὐτό ἐπιχειρεῖ νά ἐπιτύχει σήμερα ἡ Ρωσσία μέ ὁρισμένους τρόπους, ὅπως μέ τήν οἰκονομική πρόοδο, τήν στρατιωτική παρουσία πλησίον τῶν παλαιοτέρων σοβιετικῶν δημοκρατιῶν, τήν σύγχρονη τεχνολογία, τό μεταναστευτικό ρεῦμα πού λειτουργεῖ καί ὡς πολιτιστικός παράγων, ἀλλά καί τήν ἀνασυγκροτούμενη Ρωσσική Ἐκκλησία. 

Ἐξεταζόμενης τῆς παρουσίας τῆς Ρωσσίας στήν Εὐρώπη κατά τον 19ο αἰ., ἐτίθετο ἕνα καίριο ἐρώτημα: Εἶναι ἡ Ρωσσία χώρα τῆς Εὐρώπης ἤ γέφυρα ἀνάμεσα στήν Εὐρώπη καί στήν Ἀσία; 

Ὅσον ἀφορᾶ τίς διαμάχες Σλαβόφιλων καί Δυτικόφιλων, θά παρατηρηθεῖ ὅτι οἱ ἀντίστοιχες ἑρμηνευτικές τάσεις βοήθησαν, ὄχι ὅμως πάντοτε, στόν προσδιορισμό τῆς ἐθνικῆς ταυτότητας τοῦ ρωσσικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία εἶχε κλονισθεῖ ἀπό τήν πολιτική τοῦ Μ. Πέτρου, καθ' ὅσον ὁ τελευταῖος εἶχε προχωρήσει σέ μεταρρυθμίσεις πρός μία δυτικοποίηση τῆς ρωσσικῆς ζωῆς. Οἱ σλαβόφιλοι ἔχουν τήν πεποίθηση ὅτι «ὁ Ρωσικός λαός θά καλοῦνταν νά λάβη ἕνα ἀποφασιστικό ρόλο στήν κρίση πού πλησίαζε τόν Δυτικό πολιτισμό», καί ὅτι «αὐτός θά ἀποκάλυπτε στόν κόσμο τή σωστή ἑρμηνεία του Χριστιανισμοῦ» (Ν. Ζέρνωφ, Οἱ Ρῶσσοι καί ἡ ἐκκλησία τους, μετ. Στεφοπούλου Γ., Ἀθήνα 1972, σ. 156). Ἀπό τούς τελευταίους διανοητές τῆς προεπαναστατικῆς ἐποχῆς ὁ Βασίλι Ροζάνωφ (1856-1919) θά ὑποστηρίξει ὅτι «οἱ Ρῶσσοι βεβαιώνουν πάντοτε ὅτι εἶναι συνάμα ἕνας λαός ἀνατολικός καί δυτικός, χωρίς νά ἀντιλαμβάνονται ὅτι στήν πραγματικότητα δέν εἶναι οὔτε λαός δυτικός οὔτε λαός ἀνατολικός» (V. Rozanov, L’ apocalypse de notre temps, trad. J. Michaut, L’ Age d’ Homme, Lausanne 1976, σ. 102). Εἶναι δέ γεγονός ὅτι καί οἱ Δυτικόφιλοι ἔβλεπαν μέ ἐπιφύλαξη τά ἐπιτεύγματα τῆς Δύσεως, τήν ὁποία μάλιστα ὁ Ἀλεξάντρ Χέρτζεν ἀποκαλεῖ «ἑτοιμοθάνατο κόσμο» (Βλ. Χέρτσεν, Ἀνάλεκτα, μετ. Λ. Γεωργίου-Μ. Κορωναίου, ἐκδ. Κάλβος, Ἀθήνα 1970, σ. 291). 

Κατά τόν 20ό αἰ. διατυπώνονται οἱ εὐρασιατικές θεωρίες μέ κύριους εἰσηγητές τόν Nικ. Τρουμπετσκόϊ (1890-1938), τόν Π. Σαβίτσκυ (1895-1965) καί τόν Ν. Ἀλεξέγιεφ (1879-1964). Οἱ διανοητές αὐτοί θεωρεῖται ὅτι ἀκολουθοῦν τίς ἰδέες τῶν Σλαβόφιλων, ἐφ’ ὅσον καί αὐτοί «ζητοῦν διαζύγιο ἀπό τήν διεφθαρμένη Εὐρώπη». Μάλιστα ἔχει παρατηρηθεῖ ὅτι «ὁ N. Tρουμπετσκόϊ ἐπιμένει στήν ὑπεροχή τῶν πολιτιστικῶν ἐπί τῶν ἀνθρωπολογικῶν καί τῶν φυλετικῶν κριτηρίων, ὥστε, προκειμένου νά ἀντικαταστήσει τήν αὐτοκρατορική Ρωσσία, πρόσφερε τό πολιτιστικό οἰκοδόμημα τῆς Εὐρασίας» (Θρ. Ν. Μαρκέτου, Ἡ γεωπολιτική πρακτική τῆς Ρωσσίας στή μετασοβιετική κεντρική Ἀσία, ἐκδ. Σύλλογος πρός διάδοσιν Ὠφελίμων Βιβλίων, Ἀθῆναι 2008, σ. 37). Ὑπ’ αὐτό τό πρίσμα, ἐάν ὁ ρωσσικός πολιτισμός χαρακτηρίζεται ἀπό εὐρωπαϊκά στοιχεῖα, ἡ Ρωσσία, ἀπό γεωπολιτικῆς ἀπόψεως, εἶναι βεβαίως καί Εὐρώπη καί Ἀσία. Διότι ἔχει ὀρθῶς ὑποστηριχθεῖ ὅτι «μία εὐρωπαϊκή χώρα στήν Εὐρώπη καί τήν Ἀσία εἶναι ἐντελῶς διαφορετικό πρᾶγμα ἀπό μία εὐρασιατική χώρα» (Θρ. Ν. Μαρκέτου, ἔνθ’ ἀνωτ., σ. 50). 

Ὅσον ἀφορᾶ τήν μετασοβιετική παρουσία τῆς Ρωσσίας, εἶναι γεγονός ὅτι ἡ σύγχρονη γεωπολιτική καί πολιτιστική παρουσία τῆς Ρωσσίας χαρακτηρίζεται ἀπό μία «ἐπιθετικότητα». Κατ’ ἀρχάς, θά πρέπει να διευκρινισθεῖ ὅτι ἄστοχος ἦταν, παλαιότερα, τόσο ὁ λόγος περί σοβιετικοῦ πολιτισμοῦ, σοβιετικῆς φιλοσοφίας κ.ἄ., ὅσο καί περί εὐρασιατικοῦ πολιτισμοῦ κ.ἄ. Διότι ὁ πολιτισμός πού διαμορφώθηκε σ’ αὐτόν τόν γεωγραφικό χῶρο ἔχει προσδιορισθεῖ ὡς ρωσσικός, ἀνεξαρτήτως τῆς καταγωγῆς καί τῶν ἀνθρωπολογικῶν χαρακτηριστικῶν ἐκείνων πού τόν ἔχουν διαμορφώσει. Ἔτσι τά ἐπιτεύγματα αὐτοῦ τοῦ πολιτισμοῦ ἔχουν προβληθεῖ καί προβάλλονται στόν κόσμο, καί ἰδιαιτέρως στήν Εὐρώπη, ὡς ρωσσικά. Διότι τό ρωσσικό στοιχεῖο εἶναι ὄχι μόνον ἕνας ὅρος ἀλλά καί μία ἰδιαίτερη δύναμη, ἱκανή νά περιλάβει ἀφομοιωτικῶς ὅλα τά ἄλλα στοιχεῖα. Ἔτσι σήμερα ἐπιχειρεῖται ἀφ’ ἑνός μέν νά γίνει αἰσθητή ἡ στρατιωτική-γεωπολιτική παρουσία τῆς Ρωσσίας στήν εὐρύτερη περιοχή, ἀφ’ ἑτέρου δέ νά προβληθεῖ διά διαφόρων τρόπων καί ἡ πολιτιστική-ἱστορική παρουσία της.

Ἀπό ἀπόψεως γεωπολιτικῆς-στρατιωτικῆς, ἡ Ρωσσία, ἔχοντας ἐδῶ καί χρόνια προχωρήσει σέ οἰκονομικά μέτρα ἀνακάμψεως (λ.χ. μέ τήν ἀνατίμηση τοῦ νομίσματός της), σέ στρατηγικές ἐπιλογές (μέ τήν δημιουργία τοῦ «ἄξονα» Μόσχας-Βερολίνου καί τοῦ «ἄξονα» Μόσχας-Τεχεράνης), καί τηρώντας μία ἰδιάζουσα ἐπεκτατική διάθεση εὐρασιατικῶν ἀπηχήσεων (πού φανερώνεται πρός τίς γειτονικές χῶρες, οἱ ὁποῖες στεροῦνται τῶν ἐνεργειακῶν πηγῶν, ὅπως ἡ Οὐκρανία) δηλώνει δυναμικά τήν παρουσία της τόσο στόν εὐρωπαϊκό, ὅσο στόν παγκόσμιο χῶρο. Ἴσως δέν ἀξιολογεῖται ἀκόμη ἡ Ρωσσία ὡς μία νέα ὑπερδύναμη, ἀλλά πάντως, γιά τήν Εὐρώπη, καί ἡ Ἀμερική δέν θεωρεῖται πλέον ὡς ἡ κυρίαρχη δύναμη τοῦ πλανήτη. Ἀπό ἀπόψεως πολιτιστικῆς, εἶναι εὐδιάκριτο τό ἐνδιαφέρον γιά τόν ρωσσικό πολιτισμό (γράμματα, τέχνες κ.ἄ.) σέ ὅλον τόν κόσμο. Στά γνωστά Πανεπιστήμια τῆς Εὐρώπης ἀλλά καί τῆς Ἀμερικῆς ὑπάρχουν ἕδρες «Σλαβικῶν Σπουδῶν». Μεταφράζονται ἔργα σημαντικῶν Ρώσσων συγγραφέων τοῦ 19ου καί τοῦ 20οῦ αἰ. σέ ὅλες τίς γλῶσσες. Στό διαδίκτυο ὑπάρχουν ἱστοσελίδες μέ τά ἔργα τῶν Ρώσσων λογοτεχνῶν καί διανοουμένων στό ρωσσικό πρωτότυπο. Ἐπανεκδίδονται συνεχῶς στήν Ρωσσία ἔργα τῶν συγγραφέων τῆς προεπαναστατικῆς ἐποχῆς. Σ’ αὐτό τό εὐρωπαϊκό καί παγκόσμιο ἐνδιαφέρον ἔχει βοηθήσει ἡ μετακίνηση χιλιάδων Ρώσσων, ἱκανοποιητικοῦ μορφωτικοῦ ἐπιπέδου, πρός τό ἐξωτερικό κατά τίς τελευταῖες δεκαετίες. Πολλοί ἐξ αὐτῶν ἐργάζονται ὡς μεταφραστές ἔργων τῆς ρωσσικῆς λογοτεχνίας στίς χῶρες, ὅπου διδάσκουν τήν ρωσσική γλῶσσα σέ σχολεῖα καί πανεπιστήμια. Τέλος, τήν ρωσσική πολιτιστική παρουσία καί κληρονομιά βεβαιώνει καί ἡ Ρωσσική ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἡ ὁποία ἀνασυγκροτεῖται κατά τά τελευταῖα χρόνια. Στό πλαίσιο αὐτό σημειώνεται ὅτι «εἶναι ἐντυπωσιακή ἡ αὔξηση τῶν ἐκκλησιῶν πού, ἀπό 2.000 ἐπί Γκορμπατσόφ, σήμερα ἀνέρχονται σέ 13.000» (Βλ. Σ. Σμέμαν, «Ἡ ψυχή τῆς Ρωσσίας», National Geographic Ἀπρίλιος 2009, σ. 16). Ἐπειδή διαπιστώνεται μία στενή συνεργασία τοῦ κράτους μέ τήν ἐκκλησία στήν σημερινή Ρωσσία, πρᾶγμα πού μπορεῖ νά ὁδηγήσει σέ διάφορες ἑρμηνεῖες καί παρερμηνεῖες, θά πρέπει νά θεωρηθεῖ ἡ σχέση αὐτή ὑπό τό πρῖσμα τῆς ἀναζητήσεως μιᾶς νέας μετασοβιετικῆς ταυτότητας (Βλ. Σ. Σμέμαν, ἔνθ’ ἀνωτ., σ. 22). Ἐξ ἄλλου, ἡ Ρωσσική Ἐκκλησία μετέχει ἐνεργῶς σήμερα στίς διεθνεῖς ἐκκλησιαστικές ἐπιτροπές, τόσο στόν διορθόδοξο, ὅσο καί στόν διαχριστιανικό διάλογο (Βλ. ἐνδεικτικῶς Métropolite Cyrille, L’ évangile et la liberté, trad. H. Destivelle- A. Siniakov, Les Éditions du Cerf, Paris 2006, σσ. 63-68). Διακατέχεται μέν ἡ Ρωσσική Ἐκκλησία ἀπό τό πνεῦμα τοῦ οἰκουμενισμοῦ, ἀλλά πάντως χωρίς νά υἱοθετεῖ «τήν οἰκοδόμηση μιᾶς θρησκευτικῆς Βαβέλ» (Βλ. Métropolite Cyrille, ἔνθ’ ἀνωτ., σ. 84).

Φαίνεται, ἀπό τά παραπάνω, ὅτι ἡ Ρωσσία ἐπανέρχεται δυναμικά στήν εὐρωπαϊκή σκηνή, τόσο τήν στρατιωτική-πολιτική ὅσο καί τήν πολιτιστική. Κομίζει ἄλλες προτάσεις πού μποροῦν, τουλάχιστον σέ ὁρισμένες περιπτώσεις, νά ἐμπνεύσουν τήν εὐρωπαϊκή προοπτική. Γι’ αὐτό καί ἡ Εὐρώπη ἐκτιμᾶ ὑπεύθυνα τήν ὑπολογίσιμη πλέον ρωσσική παρουσία στόν εὐρωπαϊκό καί στόν παγκόσμιο χῶρο, ἀμφισβητώντας ἄμεσα ἤ ἔμμεσα, κατά καιρούς, τήν κυριαρχία τῆς Ἀμερικῆς. 

(Παρέμβαση τοῦ γράφοντος στήν Συνδιάσκεψη τῆς ''Χριστιανικῆς", 20-21. 11. 2008)

Η Κύπρος τιμά τον κορυφαίο ποιητή Κώστα Μόντη

Του Αριστείδη Βικέτου 

Τα αποκαλυπτήρια από τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Αναστασιάδη, της προτομής του κορυφαίου Κύπριου ποιητή και πνευματικού ανθρώπου Κώστα Μόντη, τον οποίο το 2000, η Ακαδημία Αθηνών ανακήρυξε αντεπιστέλλον μέλος της, σηματοδότησαν την έναρξη των εκδηλώσεων στη μνήμη του. 

Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 100 χρόνων από τη γέννησή του και 10 χρόνων από το θάνατο του το υπουργικό Συμβούλιο ανακήρυξε το 2014, ως «Έτος Κώστα Μόντη». 

Η προτομή του ποιητή, την οποία φιλοτέχνησε ο Κύπριος γλύπτης, Γιώργος Μαυρογένης, τοποθετήθηκε στο προαύλιο του Παγκυπρίου Γυμνασίου, από το οποίο αποφοίτησε το 1932 με άριστα το 1932 ο αείμνηστος Μόντης. Τα έξοδα για την προτομή ανέλαβε το Κοινωφελές, Επιστημονικό και Πολιτιστικό Ίδρυμα «Φώτος Φωτιάδης». 

Ο πρόεδρος Αναστασιάδης τόνισε ότι ο Κώστας Μόντης είναι αναμφισβήτητα ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες και διανοητές στον πανελλήνιο χώρο και μέσα από τα ποιήματα και τα κείμενά του τοποθετήθηκε στα προβλήματα και τους αγώνες της εποχής του, γράφοντας για τις δυσκολίες της κυπριακής κοινωνίας, για τις πολιτικές ανακατατάξεις, για την αγάπη. 

«Το ποιητικό ύφος του Μόντη, χαρακτηρίζουν η ελλειπτική διατύπωση, η ευθύτητα και η ανατρεπτική ειρωνεία και σάτιρα, ενώ κατάφερε να δημιουργήσει μεγάλο όγκο ποιητικού έργου, αλλά χωρίς ποτέ εκπτώσεις στην ποιότητα», σημείωσε. 

Στην τελετή των αποκαλυπτηρίων παρέστησαν μεταξύ άλλων ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου, Χρυσόστομος, ο Πρέσβης της Ελλάδας, Βασίλης Παπαϊωάννου, εκπρόσωποι κομμάτων, και εκπρόσωποι του πνευματικού κόσμου. Χαιρετισμούς απεύθυναν ο διευθυντής του Παγκυπρίου Γυμνασίου, Σόλων Χαραλάμπους, το μέλος της Εφορείας Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Λευκωσίας, Κώστας Κακουλλής, ο πρόεδρος του Κοινωφελούς, Επιστημονικού και Πολιτιστικού Ιδρύματος «Φώτος Φωτιάδης» και της Επιτροπής «Έτους Κώστα Μόντη», Φώτος Φωτιάδης, και ο διευθυντής του Ιδρύματος «Κώστας Μόντης», εγγονός του ποιητή, Κώστας Μόντης. Η χορωδία του Παγκυπρίου Γυμνασίου απέδωσε θαυμάσια τα τραγούδια σε στίχους του ποιητή, «Την Άνοιξη ποιος πρόδωσε» (Μουσική: Γιώργος Κοτσώνης) και «Στιγμές της Εισβολής» (Μουσική: Μάριος Τόκας). Σόλο η μαθήτρια Στέφανη Χαραλάμπους και ο μαθητής Ανδρέας Ελεσνίτσαλης, οι οποίοι καταχειροκροτήθηκαν. 

Τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κώστα Μόντη ακολούθησε συνέδριο, με θέμα «Κώστας Μόντης: Όλα μου σε ποίηση Κύπρου» και ομιλητές, τους Πέτρο Παπαπολυβίου, ιστορικό, αναπληρωτή καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Παντελή Βουτουρή, καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Νίκο Ορφανίδη, ποιητή, διδάκτορα Φιλοσοφίας και Κυριάκο Χαραλαμπίδη, ποιητή, Αντεπιστέλλον Μέλος Ακαδημίας Αθηνών. 

Ο Κώστας Μόντης, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες ποιητές, ο οποίος διασκεύασε στην κυπριακή διάλεκτο τη «Λυσιστράτη» και την «Ειρήνη» του Αριστοφάνη, γεννήθηκε στην κατεχόμενη σήμερα από τα τουρκικά στρατεύματα Αμμόχωστο. Γυμνασιόπαιδο, πήρε μέρος στην εξέγερση κατά της Βρετανικής αποικιοκρατίας, στα Οκτωβριανά του 1931. Μετά την αποφοίτησή του από το Παγκύπριο Γυμνάσιο σπούδασε νομικά και πολιτικές και οικονομικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και τη λογοτεχνία. 

Το 1942 ίδρυσε στη Λευκωσία, μαζί με τον Αχιλλέα Λυμπουρίδη και τον Φοίβο Μουσουλίδη το πρώτο επαγγελματικό θέατρο της Κύπρου, το «Λυρικό». Κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκόσμιου πολέμου ο Κώστας Μόντης έπαιξε κύριο ρόλο στην οργάνωση περίθαλψης στους Ελλαδίτες πρόσφυγες, που εγκατέλειπαν την κατεχόμενη Ελλάδα και μέσω Τουρκίας κατέφευγαν στην Κύπρο. Συμμετέσχε στον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου το 1955-59 ως πολιτικός καθοδηγητής των μελών της ΕΟΚΑ. Το 1961 διορίστηκε διευθυντής του Τμήματος Τουρισμού της Κύπρου, θέση που υπηρέτησε μέχρι και το 1976 που αφυπηρέτησε. 

Ασχολήθηκε με το θέατρο και τη λογοτεχνία. Έγραψε και δημοσίευσε περισσότερες από 40 επιθεωρήσεις και θεατρικά. Από το 1934 ως το 1996 εξέδωσε γύρω στα 30 ποιητικά και έξι πεζά βιβλία. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν οι περίφημες «Στιγμές», ένα νέο ποιητικό είδος με το οποίο ο Κώστας Μόντης ανανέωσε και προώθησε από τη σκοπιά της Κύπρου, τη σύγχρονη νεοελληνική ποίηση. Κορυφαίο ωστόσο ποιητικό του επίτευγμα θεωρείται η τριλογία «Γράμματα στη Μητέρα» (1965, 1972, 1980). Ολόκληρο το έργο του περιέχεται στα «'Απαντα» , που εκδόθηκαν από το Ίδρυμα Λεβέντη. 

Ποιητής, μυθιστοριογράφος και συγγραφέας θεατρικών έργων, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς του 20ου αιώνα και συγκεκριμένα της μεταπολεμικής περιόδου. Πολλά από τα έργα του έχουν μεταφρασθεί στα Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά, Ιταλικά, Ολλανδικά, Σουηδικά, Ρωσικά, Βουλγαρικά, Ρουμανικά και σε άλλες γλώσσες. Το 1980 τιμήθηκε με τον τίτλο του «δαφνοστεφούς ποιητή» (Poet Laureate) από την Παγκόσμια Ακαδημία Τεχνών και Πολιτισμού. Ανακηρύχθηκε Επίτιμος Διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου και του Πανεπιστημίου Αθηνών. 

Το 2010 σε ειδική τελετή στο Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UNAM) στην πρωτεύουσα του Μεξικού έγιναν τα αποκαλυπτήρια προτομής του ποιητή Κώστα Μόντη. Την προτομή έκανε ο γνωστός Μεξικανός γλύπτης Μπερνάρντο Πίνια (Bernardo Piña), με γενναιόδωρη επιχορήγηση του ιδρύματος Φώτος Φωτιάδης. Η προτομή τοποθετήθηκε σε περίοπτη θέση στην κεντρική πλατεία του πανεπιστημίου, απέναντι από τη Βιβλιοθήκη. Το Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UNAM) ιδρύθηκε το 1910. Είναι το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο σε ολόκληρη την Αμερική (Βόρεια, Κεντρική, και Νότια) και ένα από τα καλύτερα της Λατινικής Αμερικής. Έχει περίπου 305 χιλιάδες φοιτητές. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Τμήμα Ελληνικών Σπουδών έχει περίπου 500 φοιτητές. Πολλοί απόφοιτοι από το UNAM έχουν βραβευθεί με το Βραβείο Nobel.

Η ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΣΤΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ (VIDEO)

Την Παρασκευή 14 Φεβρουαρίου 2014 το βράδυ, στην αίθουσα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Πατρών, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση κατά την οποία παρουσιάστηκαν οι ηχογραφήσεις Εκκλησιαστικής μουσικής του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά (1915-2008), που έχει εκδώσει το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων. 

Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων (ΚΕΡΕ) σε συνεργασία με την Δημοτική Βιβλιοθήκη - Πολιτιστικό Οργανισμό του Δήμου Πατρέων. 

Η παρουσίαση έγινε από τον συνεργάτη του Κέντρου Ερευνών και Εκδόσεων Θεολόγο και μουσικό Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλο.

Παραθέτουμε στη συνέχεια το σχετικό βίντεο. 

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜ. ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΚΟΥΡΑΚΛΗ ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Με εξαιρετική επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου, στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού στο Ηράκλειο, διάλεξη από τον Διευθυντή των Στρατιωτικών Ιερέων του Γενικού Επιτελείου Στρατού, Αρχιμανδρίτη Μελέτιο Κουράκλη, με θέμα: «Με Όπλο τον Σταυρό στα Πεδία των Μαχών, Η Παρουσία και το Έργο των Στρατιωτικών Ιερέων στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913». 

Το περιεχόμενο της εισηγήσεως αποτελεί καρπό πολυετούς επιστημονικής έρευνας του π. Μελετίου. Ο ομιλητής παρουσίασε την αγωνιστικότητα και τη δράση των στρατιωτικών ιερέων, ενώ αναφέρθηκε σε πρόσωπα που προερχόταν από την Κρήτη. Η ομιλία συνοδευόταν παράλληλα από πρωτότυπο ιστορικό φωτογραφικό και κινηματογραφικό υλικό από την δράση των στρατιωτικών ιερέων κατά την εποποιία των Βαλκανικών Πολέμων. 

Τον Πανοσιολογιώτατο π. Μελέτιο καλωσόρισε ο Ταξίαρχος της ΣΕΑΠ κ. Ζαμπετάκης. Την εκδήλωση προλόγισε ο Στρατιωτικός Ιερεύς της ΣΕΑΠ Πρωτ. Νεκτάριος Μαρκάκης και χαιρέτησε ο εκπρόσωπος του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Κρήτης, Αρχιμ. Μακάριος Γρινιεζάκης. 

Την εκδήλωση παρακολούθησαν, ο Διοικητής της 126 ΣΜ Σμήναρχος κ. Καλόγηρος, οι μαθητές της ΣΕΑΠ και στελέχη από όλες τις Μονάδες της περιοχής.

Αξίζει να σημειωθεί πως την ερευνητική αυτή εργασία ο Αρχιμ. Μελέτιος Κουράκλης την έχει παρουσιάσει με τη μορφή διαλέξεων - και με στοιχεία που έχουν τοπικό ενδιαφέρον κάθε φορά - στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, τα Γιάννενα και τα Γιαννιτσά και τώρα στο Ηράκλειο. 

Ο ΦΗΜΙΣΜΕΝΟΣ ΠΑΤΡΟΛΟΓΟΣ π. JOHN BEHR ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

«Από το θάνατο στη ζωή: Το μυστήριο του Χριστού και ο ρόλος του θανάτου στη χριστιανική ανθρωπολογία» 

Δημόσια Διάλεξη του Κοσμήτορα του Θεολογικού Σεμιναρίου του Αγίου Βλαδιμήρου (Νέα Υόρκη) π. John Behr στην Αθήνα (Προσκεκλημένος της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου).

Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου στις 19.30, στην αίθουσα «Κωστής Παλαμάς» που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ακαδημίας και Σίνα, είσοδος από Ακαδημίας.

Η Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών έχει εγκαινιάσει από την περσινή ακαδημαϊκή χρονιά, με την οικονομική υποστήριξη του Ορθοδόξου Ιδρύματος Virginia H. Farah Foundation τη διοργάνωση δημόσιας διάλεξης και εξειδικευμένου θεολογικού – πατρολογικού σεμιναρίου στο Βόλο και την Αθήνα, με προσκεκλημένο κάθε φορά ομιλητή επιφανή ορθόδοξο θεολόγο. Τη φετινή χρονιά ο κεντρικός ομιλητής τόσο της δημόσιας διάλεξης όσο και του ειδικού σεμιναρίου, θα είναι ο π. John Behr, Κοσμήτορας και Καθηγητής Πατρολογίας στο Ορθόδοξο Θεολογικό Σεμινάριο του Αγίου Βλαδίμηρου (Νέα Υόρκη, Η.Π.Α.). Εκεί διδάσκει πατερική θεολογία, Δογματική και βιβλική εξηγητική, ενώ παράλληλα παραδίδει μαθήματα για την πατερική σκέψη και γραμματεία και στο Πανεπιστήμιο του Fordham. 

Ο π. John Behr σπούδασε Φιλοσοφία (Λονδίνο) και Θεολογία (Οξφόρδη), όπου υπό την εποπτεία του νυν Μητροπολίτη Διοκλείας Κάλλιστου Ware ολοκλήρωσε τη Διδακτορική Διατριβή του. Έχει επίσης σπουδάσει για κάποιο χρονικό διάστημα και στην Ελλάδα. Τα πρώτα του έργα αφορούσαν σε θέματα ασκητισμού και χριστιανικής ανθρωπολογίας όπου δινόταν ιδιαίτερη έμφαση στον Άγιο Ειρηναίο της Λυών και τον Κλήμεντα της Αλεξάνδρειας. Μετά από μια δεκαετία μελέτης της ιστορίας της θεολογίας του 2ου αιώνα, ο π. John Behr προχώρησε στη δημοσίευση μιας σειράς έργων που παρουσιάζουν τη σταδιακή διαμόρφωση της χριστιανικής θεολογίας, έχοντας φτάσει μέχρι στιγμής στον πέμπτο και έκτο αιώνα. Έχει επίσης δημοσιεύσει μια συνθετική παρουσίαση της θεολογίας των πρώτων αιώνων, με επίκεντρο το μυστήριο του Χριστού. Στο πλαίσιο αυτό έχει εκδώσει πολλά πατερικά έργα σε νέες προσιτές αγγλικές μεταφράσεις, ενώ έχει συγγράψει πλήθος μελετών, όπου μέσα από τη μελέτη της σκέψης των Πατέρων της Εκκλησίας των πρώτων αιώνων, διερευνά τα θεμέλια της χριστιανικής θεολογίας. 
Από τα πιο πρόσφατα έργα του είναι: Irenaeus of Lyons: Identifying Christianity: Christian Theology in Context (Oxford: Oxford University Press, 2013), Becoming Human: Meditations on Christian Anthropology in Word and Image (Crestwood, NY, SVS Press, 2013), St Athanasius: On the Incarnation, translation and introduction, Popular Patristics Series (Crestwood, NY, SVS Press, 2011), The Case Against Diodore and Theodore: Texts and Their Contexts, Oxford Early Christian Texts (Oxford: Oxford University Press, 2011), The Mystery of Christ: Life in Death (Crestwood, NY: SVS Press, 2006), The Nicene Faith, vol. 2 (Crestwood, NY: SVS Press, 2004) σε δυο μέρη, The Way to Nicaea, The Formation of Christian Theology vol. 1 (Crestwood: SVS Press, 2001), Asceticism and Anthropology in Irenaeus and Clement (Oxford: Oxford University Press, 2000), St Irenaeus of Lyons: On the Apostolic Preaching (Crestwood: SVS Press, 1997). 

Η δημόσια διάλεξη του π. John Behr στην Αθήνα θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά με μετάφραση.  

Ας σημειωθεί ότι ο π. John Behr έδωσε την πρώτη δημόσια διάλεξη στην Ελλάδα, στο Βόλο, την Τετάρτη 19 Φεβρουαρίου στο Συνεδριακό Θεσσαλίας (Μελισσιάτικα) παρουσία του Σεβ. Μητροπολίτου Δημητριάδος Ιγνατίου. 

ΟΙ "ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ" ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΛΟΓΑΡΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Κείμενο-φωτογραφίες-βίντεο: Ιδιωτική Οδός 

Στο βιβλιοπωλείο art bar Ποιήματα & Εγκλήματα των εκδόσεων Γαβριηλίδης, στην οδό Αγίας Ειρήνης, στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, παρουσιάστηκε χθες βράδυ (19-2-2014) το νέο βιβλίο του φίλου συγγραφέα Κώστα Λογαρά "Ιστορίες του Δρόμου" (εκδόσεις Γαβριηλίδης). 

Στον φιλόξενο χώρο των εκδόσεων η ατμόσφαιρα ήταν μόνο φιλική, δηλ. πέρα ως πέρα αληθινή: Ρέα Γαλανάκη, Ηλίας Κούβελας, Έρση Σωτηροπούλου, Γιώργος Δάσιος, Γιώργος Κοζίας, Δημήτρης Δασκαλόπουλος, Μαρία Στασινοπούλου, Νίκος Μπακουνάκης, Μαρία Παπαγιάννη, Μάριος Μιχαηλίδης, Παναγιώτης Κερασίδης, Γιώργος Γώτης, Στέφανος Διαλισμάς, Μαίρη Κωνσταντουδάκη, Παυλίνα Λαδά και άλλοι γνωστοί και φίλοι, πατρινοί και μη. 

Την εκδήλωση προλόγισε ο εκδότης Σάμης Γαβριηλίδης.

Στη συνέχεια ο Κώστας Λογαράς διάβασε απόσπασμα από το βιβλίο, λέγοντας και κάποια διαφωτιστικά πράγματα γι' αυτό. Ακολούθησε ένας εξαιρετικά γόνιμος διάλογος του Κ. Λογαρά με την συγγραφέα Ρέα Γαλανάκη, η οποία με τις ερωτήσεις και τοποθετήσεις της προκάλεσε σε όλους μας βαθύτερες σκέψεις γύρω από τη λογοτεχνική γραφή του Λογαρά και την προσωπική του μυθολογία. 

Οι ιστορίες του βιβλίου "ζωντάνεψαν" στη συνέχεια από τα αποσπάσματα ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Περικλής Βασιλόπουλος και τα τραγούδια που ερμήνευσε εξαίσια η Αγγελική Τουμπανάκη, με τη συνοδεία του ταλαντούχου Βασίλη Κετεντζόγλου στην κιθάρα. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια ολόκληρο το βίντεο της εκδήλωσης, παραγωγή της Ιδιωτικής Οδού.
Σκηνοθεσία: Γιώργος Αρβανίτης.

ΤΣΙΚΝΟΠΕΜΠΤΗ ΣΤΟ ΚΛΗΜΑ ΤΗΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ

Μολυβένιες φωτοσκιάσεις... φώτο του π. Κ. Ν. Καλλιανού

Τῆς χαρμολύπης τὸ σύνορο... 

Στὸν Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Γέροντα Χαλκηδόνος, κ. Ἀθανάσιο, ταπεινὸς ἑόρτιος χαιρετισμός

Σχεδιάσανε οἱ πατέρες μας πολὺ σωστὰ καὶ μέσα στὸ πρόγραμμα τῶν χαρμόσυνων ἡμερῶν τῆς δεύτερης ἐβδομάδας τοῦ Τριωδίου, τοποθέτησαν καὶ τὴν Τσικνοπέμπτη. Μιὰ μέρα διαφορετικὴ ἀπὸ τὶς ὑπόλοιπες τοῦ χρόνου, ἀφοῦ ὁ χαρακτήρας της εἶναι ἑορταστικός. Κι αὐτὸ ἐπειδὴ οἱ συγγενεῖς καὶ οἱ φίλοι θὰ συναχτοῦν μὲ τὴν ἐπισημότητα ποὺ τονίζει ἡ μέρα αὐτὴ στὸ σπίτι κάποιου δικοῦ τους ἀνθρώπου καὶ θὰ συμφάγουν εὐχόμενοι «καλὴ κριατνή, καλὴ ἀποκρίτσα». Φυσικά, ὅπως τὸ θέλει τὸ ἔθιμο, τὴν τράπεζα θὰ τὴν κλείσει ὁ χορὸς καὶ τὰ ἀποκριάτικα τραγούδια, ποὺ δὲν λέγονται ἄλλη φορὰ μέσα στὸ χρόνο. Μονάχα τότε. 

Τὰ ἐδέσματα τῆς Τσικνοπέμπτης εἶναι πάντα προσεγμένα καὶ καλομαγειρεμένα. Δεσπόζει τὸ κατσίκι ἤ τὸ ἀρνὶ «καπαμᾶ», ἀλλὰ καὶ κρέας μὲ τὸ ρύζι, τὰ ψητὰ ἤ τηγανισμένα ἐντόσθια, ἀλλὰ καὶ τὰ ψητὰ κοσύφια. 

Ἀπ᾿ὅλες τὶς καμινάδες ἀναδύεται μιὰ εὐωδία, ποὺ ἁπλώνεται πάνω στὸ χωριό, λές κι εἶναι ὅλος αὐτὸς ὁ μικρὸς ὁ τόπος ἕνα μεγάλο μαγερειό. Καὶ παράλληλα μὲ τὴν εὐωδιὰ τοῦ μαγειρεμένου κρέατος ἀνεβαίνει κι ἡ ἀναμιγμένη εὐωδιὰ κανέλλας καὶ γάλακτος, καθὼς ἐτοιμάζεται τὸ πάλευκο κι ἀρωματισμένο μὲ βανίλια ρυζόγαλο, τὸ ἄλλο ἐπίσημο ἔδεσμα τῶν ἡμερῶν αὐτῶν. 

Ὅμως κάτι λησμονήθηκε. Γιατὶ οἱ μέρες τὸ καλοῦν... Κι ὅλα σχεδὸν τὰ σπίτια τὸ παρασκευάζουν, ἐκτὸς ἀπὸ κεῖνα ποὺ τὰ σκιάζει τὸ πένθος... Πρόκειται γιὰ τὴν γευστικότατη κολοκυθόπιττα ἀπό κίτρινο, χειμωνιάτικο κολοκύθι, ρύζι, κανέλλα, γάλα, γαρύφαλο, «μουσκουκάρ’φ=μοσκοκάρυδο» καὶ φυσικὰ τέχνη καὶ «πτηδειοσύ-νη=καπατσοσύνη». Σὲ ποιὸ σπίτι καὶ νὰ πᾶς, καὶ νὰ μὴ σοῦ δώσουνε, ἔστω καὶ στὸ «φλιτζουτσάνακου= πιατάκι τοῦ καφέ», ἕνα καὶ δυὸ κομματάκια γιὰ τὸ καλό1. 

Τσικνοπέμπτη, λοιπόν, τοῦ σωτηρίου ἔτους 2014... Μὲ τὶς μνῆμες νωπές, τὶς παλιὲς τὶς εὐωδιές νὰ σταλάζουν ἀκόμα στὴν ψυχὴ ἑόρτιο χαρά καὶ συγκίνηση, γιατὶ ἡ Παράδοση καλὰ τραβάει τὸ δρόμο της, μὲ τὰ σπίτια νὰ φεγγοβολοῦν, ἀλλὰ κι ἀπό τὰ σπλάχνα τους νὰ βγαίνουν τραγούδια καὶ χοροί, κρότοι περίεργοι καθὼς χτυποῦν πάνω στὰ σανίδια τὰ πασούμια τῶν γυναικῶν ποὺ χορεύουν τὸν ἀποκριάτικο μὲ τὸ «Ἄχ, χειλάκι μου γραμμένο...», «Τὴ Σοῦσα» καὶ τόσα ἄλλα... 

Κι ὅμως, πίσω ἀπ᾿ ὅλ᾿αὐτὰ καιροφυλαχτεῖ ἡ ἑπομένη ἡμέρα, ἡ Παρασκευή, ποὺ ναὶ μὲν ἔχει τὴ νηστεία της, μετὰ τὴν πλούσια τράπεζα τῆς Πέμπτης, ἀλλὰ ἔχει καὶ σφίξιμο ἐκεῖνο στὴν ψυχὴ καθὼς ἑτοιμάζεται τὸ κόλλυβο γιὰ τὸ Ψυχοσάββατο ποὺ ξημερώνει. Κι ἐδῶ εἶναι τὸ βαθὺ μυστήριο τοῦ ἀνθρώπινου βίου, καθὼς γειτονεύουν τόσο αὐτὲς οἱ μέρες. Τῆς Τσικνοπέμπτης μὲ τὴ γεύση τῆς χαρᾶς καὶ τὸ Ψυχοσάββατο μὲ τὴ σιωπηλὴ λιτανεία τῶν κεκοιμημένων μας, καθὼς τοὺς γράφουμε ἕναν ἕναν στὸ χαρτὶ ποὺ θὰ παραδώσουμε στὸν ἱερέα γιὰ μνημόνευση, χαρτὶ νοτισμένο πάντα ἀπὸ τὰ δάκρυα ποὺ ἀφήνουμε καθὼς τοὺς ἀνακαλοῦμε στὴ μνήμη καὶ τοὺς ξαναφέρνουμε σιμά μας. Καὶ μαζί τους ἀνακαλοῦμε παλιὲς οἰκογενειακές συνάξεις, ὅπως αὐτὴ τῆς Τσικνοπέμπτης. Συνάξεις, ποὺ ἀπόμειναν στὴν ψυχή μὲ κόμπους ἀγαλλίασης καὶ φαρμακωμένης αἴσθησης καθὼς ἀντικρύζουμε τὴν ἀδειανὴ γωνιὰ στὴν πατραστιά, στὸ κεφαλοτράπεζο... Γιὰ νὰ βιωθεῖ ἔτσι τὸ τραγικὸ στοιχεῖο τῆς ζωῆς καὶ νὰ ἐπιμετρηθεῖ τελικὰ τόσο τὸ σύντομο τοῦ ἐγκόσμιου βίου μας, ποὺ καλὸ εἶναι νὰ ραντίζεται μὲ αἰσιοδοξία καὶ φωτεινή διάθεση. Αὐτὴ ποὺ μᾶς κομίζουν τελικὰ οἱ κεκοιμημένοι μας καὶ μεῖς δὲν τὸ κατανοοῦμε: κι εἶναι ἡ αἰσιοδοξία αὐτὴ καὶ τὸ φῶς, ἡ ἐλπίδα ποὺ ἀπορρέει ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ σιτάρι ποὺ προσκομίζουμε γιὰ νὰ διαβαστεῖ μαζὶ μὲ τὰ ὀνόματα: σιτάρι προσεγμένο καὶ φροντισμένο νὰ μὴν εἶναι μήτε ἄγευστο, μήτε στυφό, ἀλλὰ νἄναι ἕνα γλύκισμα, ποὺ θὰ καταλαγιάσει τὴ συγκίνηση καὶ θὰ τῆς δείξει τὸ δρόμο νὰ προσέξει τὸ λόγο τοῦ Χριστοῦ, ποὺ ἀσφαλῶς δὲν εἰπώθηκε τυχαῖα: «Ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει»( Ἰω. 12, 24). Κόκκος σίτου ὁ καθένας μας περιμένει. Κι ὄχι, φυσικὰ τὴ μοναξιά... 

π. Κων. Ν.Καλλιανός

Σκόπελος, Τσικνοπέμπτη 2014
______________________________

1Τὰ ἔθιμα καὶ ἡ τοπικὴ διάλεκτος ἀναφέρονται στὸ χωριό μου, τὸ Κλήμα Σκοπέλου

ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΒΑΦΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

Μια βραδιά Καβάφη στον εμβληματικό χώρο του Αναγνωστηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης στην οδό Πανεπιστημίου στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, την Τρίτη 18 Φεβρουαρίου 2014. 

Η εφημερίδα Καθημερινή, η οποία ξεκίνησε από την Κυριακή 16/2 να μοιράζει στους αναγνώστες της Έλληνες ποιητές με πρώτο τον Καβάφη, σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή και την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, παρουσίασε ένα λιτό μα ουσιαστικό και περιεκτικό αφιέρωμα στον μεγάλο Αλεξανδρινό. 

Την εκδήλωση άνοιξε ο πρόεδρος της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος Σταύρος Ζουμπουλάκης, ο οποίος είπε ότι ευχαρίστως το Δ.Σ. της Εθνικής Βιβλιοθήκης παραχωρεί το Αναγνωστήριο για ανάλογες πολιτιστικές εκδηλώσεις, αλλά δήλωσε την έκπληξή του για το γεγονός ότι πολλοί Αθηναίοι μπήκαν για πρώτη φορά στην Βιβλιοθήκη χάρη σ΄ αυτές τις εκδηλώσεις. Αναφέρθηκε στις δυσκολίες της Εθνικής Βιβλιοθήκης λόγω της οικονομικής κρίσης, αλλά και στην ευοίωνη προοπτική μετεγκατάστασής της στο συγκρότημα πολιτισμού που ανεγείρεται στο Φαληρικό Δέλτα από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.

Ακολούθως, την εκδήλωση χαιρέτισαν ο αρχισυντάκτης της εφημερίδας Η Καθημερινή Νίκος Ξυδάκης, και η Μαρία Μεταξάκη από την Εθνική Λυρική Σκηνή. Οι ηθοποιοί Δημήτρης Λιγνάδης, Αθηνά Μαξίμου και Άλκηστις Πουλοπούλου διάβασαν, στη συνέχεια, ποιήματα του Καβάφη που επέλεξαν για την βραδιά. Διαφορετικές αναγνώσεις, που δικαιώνουν την άποψη ότι η απαγγελία ποίησης και δη Καβαφικής, δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ξεχωρίζω τον Δημήτρη Λιγνάδη, γιατί απήγγειλε απέξω - χωρίς βιβλίο - τα Καβαφικά ποιήματα, πλην ενός. Μου θύμισε το ποίημα "Τρόμος", από τα Κρυμμένα του ποιητή, που το είπε με εσωτερική ένταση. Το παραθέτω στη συνέχεια, επειδή είναι και από τα άγνωστα του Καβάφη: 

Τρόμος   

Την νύκτα, Δέσποτα Χριστέ μου,                 

τον νου και την ψυχή μου φύλαττέ μου                 

σαν γύρω μου αρχινούν και περπατούνε         

Όντα και Πράγματα που όνομα δεν έχουν 

και τ’ άσαρκα ποδάρια των στην κάμαρή μου τρέχουν 

και κάμνουν στο κρεβάτι μου κύκλο για να με διούνε —                 

και με κοιτάζουν σαν να με γνωρίζουν 

σαν να καγχάζουν άφωνα που τώρα με φοβίζουν.                         

Το ξέρω, ναι, με καρτερούνε                 

σαν βδελυρούς καιρούς να μελετούνε οπόταν ίσως σέρνομουν μαζί των — μες στο σκότος με τα όντα και τα πράγματα αυτά ανακατευμένος.         

Κι αποφρενιάζουν ο καιρός να ξαναρθεί ο πρώτος.         

Μα δεν θα νά ’ρθει πια ποτέ· γιατί είμαι εγώ σωμένος,                         

εις του Χριστού τ’ όνομα βαπτισμένος.                         

Τρέμω σαν αισθανθώ το βράδυ                 

σαν νιώσω που μες στο βαθύ σκοτάδι                 

επάνω μου είναι μάτια καρφωμένα....         

Κρύψε με από την όρασί των, Δέσποτά μου. 

Και σαν μιλούν ή τρίζουνε, μη αφήσεις ώς τ’ αυτιά μου 

κανέν’ από τα λόγια των νά ’ρθει τα αφορεσμένα,         

μην τύχει και μες στην ψυχή μου φέρουν 

καμιά φρικώδη ανάμνησι απ’ τα κρυφά που ξέρουν.  

Μετά την απαγγελία Καβάφη από τους τρεις ηθοποιούς, ο βαθύφωνος Τάσος Αποστόλου, συνεργάτης της Λυρικής Σκηνής, και η διαπρεπής πιανίστρια Βίκυ Στυλιανού παρουσίασαν τη μοναδική σύνθεση του σπουδαίου Έλληνα συνθέτη και μαέστρου Δημήτρη Μητρόπουλου "14 Invenzioni" πάνω σε ποίηση Καβάφη, για φωνή και πιάνο. 

Ο Μητρόπουλος -ο πρώτος Έλληνας συνθέτης που μελοποίησε Καβάφη- προλογίζοντας το έργο του σε ρεσιτάλ που δόθηκε το 1932, σημείωνε: "Κάθε ποίημα από αυτά έχει ως βάση ένα διαφορετικό αρχιτεκτονικό σχέδιο, όπου η φωνή η απαγγέλλουσα το ποίημα αποτελεί ένα μόριο του σχεδίου. Δεν πρόκειται περί τραγουδιού, αλλά ούτε και περί μιας ξερής απαγγελίας με υπόκρουση. Ούτε να τα τραγουδάει κανείς πρέπει, ούτε πάλι να τα απαγγέλλει, μα κάτι ανάμεσα στα δύο. Ίσως μια απαγγελία stylisée, σε ορισμένους ήχους και ρυθμούς που διαγράφει αυστηρά το μουσικό αρχιτεκτονικό σχέδιο". 

Νομίζω ότι οι δύο θαυμάσιοι μουσικοί ήσαν πιστοί σ' αυτό που ήθελε ο Μητρόπουλος. Η Βίκυ Στυλιανού - ίσως η εμπειρότερη πιανίστρια στη σύγχρονη μουσική - "κεντούσε" στο πιάνο τις πολύτιμες, όσο και δύσκολες, νότες του συνθέτη. Ο Τάσος Αποστόλου τραγούδησε με τη δέουσα ένταση, δημιουργώντας κλίμα Λειτουργίας. Είχα ξανακούσει τον Αποστόλου και τη Στυλιανού να ερμηνεύουν το έργο αυτό εξαίσια στην Ελληνοαμερικανική Ένωση. Δείτε τα σχετικά εδώ. 

Τώρα τους απήλαυσα και πάλι, γιατί είναι σπάνια τέτοια σύμπνοια που διακρίνει τους δύο μουσικούς, οι οποίοι ερμηνεύουν με πάθος τα πάθη του Καβάφη. Η γραφή του Μητρόπουλου, τόσο μοντέρνα... 90 χρόνια μετά!

Στην εκδήλωση μεταξύ άλλων παρευρέθησαν: ο Γιάννης Τροχόπουλος διευθύνων σύμβουλος του κέντρου πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, ο σκηνοθέτης Γιάννης Χουβαρδάς, ο ηθοποιός Αιμίλιος Χειλάκης, αλλά και πλήθος κόσμου, αναγνώστες και φίλοι της ποίησης. 

Π.Α.Α.

"ΜΙΛΗΣΕ ΜΝΗΜΗ" ΤΟΥ ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ ΝΑΜΠΟΚΟΦ

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, Μίλησε μνήμη, Ἐκδόσεις Πατάκη, Ἀθήνα 2013, σελ. 401 

Στό βιβλίο αὐτό ὁ Ρῶσσος λογοτέχνης Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ (1899-1977) συγκεντρώνει τίς ἀναμνήσεις του τῶν ἐτῶν 1903-1940. Δέν καταγράφει, δηλαδή, τήν τελευταία περίοδο τῆς ζωῆς του μετά τό 1940. Καί γιά νά μιλήσω σύμφωνα μέ τήν δική του διάκριση, πού θυμίζει τήν τριαδική διαδοχή τοῦ μεγάλου Γερμανοῦ φιλοσόφου Γκ. Χέγκελ (1770-1831): «Τά εἴκοσι χρόνια (1899-1919) ὁλοκληρώνουν τό νόμο τῆς θέσης. Εἴκοσι ἕνα χρόνια ἠθελημένης ἐξορίας στήν Ἀγγλία, στή Γερμανία καί στή Γαλλία (1919-1940) παρέχουν τήν προφανῆ ἀντίθεση. Ἡ περίοδος πού ἔχω ζήσει στή θετή μου πατρίδα (1940-1960) σχηματίζει μία σύνθεση» (σσ. 330-331). 

Ἀπό τήν ἄποψη τῶν οἰκογενειακῶν ἀναμνήσεων ἔχει ἐνδιαφέρον ὅτι ὁ Ναμπόκοφ ἀναφέρεται στόν πατέρα του καί στήν μητέρα του καί λιγότερο στά ἀδέλφια του. Ἀρκετές καί ἀσυνήθιστες λεπτομέρειες δίδονται γιά τούς παιδαγωγούς διαφορετικῶν ἐθνικοτήτων. Συνδέει δέ πολλές φορές ὁ Ναμπόκοφ τήν μνήμη μέ τήν παιδικότητα (βλ. σχετικῶς σ. 97, σ. 147, σ. 149, σ. 284). 

Ἡ οἰκογένεια στήν ὁποία μεγάλωσε ὁ Ρῶσσος λογοτέχνης, εἶναι τυπικά μεγαλοαστική, μέ συνήθειες εὐρωπαϊκές, φιλελεύθερων καί ὄχι μοναρχικῶν ἀντιλήψεων, ἀλλά μέ μία ζωή πού θά ζήλευε ὁ Ρῶσσος κάθε ἐποχῆς καί βεβαίως τῆς προεπαναστικῆς περιόδου, ἔστω κι ἄν σ’ ἕνα χωρίο πού θά πρέπει νά ἀναγνωσθεῖ προσεκτικά, ὁ συγγραφέας γράφει τά ἑξῆς: «Ἡ παλαιά διαφορά μου μέ τή σοβιετική δικτατορία δέν ἔχει τήν παραμικρή σχέση μέ οἱοδήποτε ζήτημα περιουσίας ... Ἡ νοσταλγία πού ἔθρεψα ὅλα αὐτά τά χρόνια εἶναι μία ὑπερτροφική αἴσθηση χαμένης παιδικότητας, ὄχι ἡ λύπηση χαμένων τραπεζογραμμματίων» (σ. 97). 

Ὡστόσο, σέ μία συγκέντρωση ἀναμνήσεων, καί μάλιστα κάποιου ἀξιόλογου συγγραφέως, εἶναι ἀναμενόμενο νά ὑπάρχουν καί ἐκτιμήσεις περισσότερο λογοτεχνικές. Κατ’ ἀρχάς, μέ τήν ἄποψη τοῦ Ναμπόκοφ ὅτι ὁ Σταντάλ, ὁ Μπαλζάκ καί ὁ Ζολά εἶναι «τρεῖς ἀπεχθεῖς μετριότητες» (σ. 218) εἶναι πολύ πιθανόν νά διαφωνήσει κανείς. Ἐξ ἄλλου, σ’ ἕνα χαρακτηριστικό χωρίο ὁ Ναμπόκοφ δείχνει τήν προτίμησή του σέ συγκεκριμένους Ρώσσους κλασσικούς: «τήν ποίηση τοῦ Πούσκιν καί τοῦ Τιοῦτσεφ, τήν πρόζα τοῦ Γκόγκολ καί τοῦ Τολστόϊ» (σ. 318), ἀφήνοντας διακριτικά ἔξω ἀπό τό λογοτεχνικό του σύμπαν τόν Ντοστογιέφσκι (πβ. σ. 343: «Οἱ ντοστογιεφσκικές ἐξομολογήσεις μοῦ εἶναι ξένες»). 

Ἐπίσης τό βιβλίο περιέχει καί ἐκτενεῖς κρίσεις γιά τό καθεστώς τῶν μπολσεβίκων, ἕνα καθεστώς «αἱματοχυσίας, στρατοπέδων συγκεντρώσεως καί ὁμηρίας» (σ. 291). Παραδέχεται καί ὁ Ναμπόκοφ ὅτι «ὑπό τό τσαρικό καθεστώς ὁ Ρῶσσος θιασώτης τῆς ἐλευθερίας εἶχε ἀσυγκρίτως περισσότερα μέσα στή διάθεσή του γιά νά ἐκφραστεῖ καί μάλιστα διατρέχοντας ἀσυγκρίτως λιγότερους κινδύνους, ἀπ’ ὅ,τι ἐπί καθεστῶτος Λένιν» (σσ. 316-317). Δέν θά ἀμφισβητήσει κανείς τό γεγονός ὅτι «ὅλες οἱ φιλελεύθερες δημιουργικές δυνάμεις εἶχαν ἐγκαταλείψει τή Ρωσσία τοῦ Λένιν καί τοῦ Στάλιν» (σ. 336). 

Τό τελευταῖο ζήτημα στό ὁποῖο θά ἀναφερθῶ, εἶναι ἡ «ρωσσικότητα» τοῦ Ναμπόκοφ. Ὁ ἴδιος γράφει χαρακτηριστικά: «Ἡ ἱστορία τῶν πανεπιστημιακῶν μου χρόνων στήν Ἀγγλία εἶναι, στήν πραγματικότητα, ἡ ἱστορία τῆς προσπάθειάς μου νά γίνω Ρῶσσος συγγραφέας» (σ. 313). Δέν εἶμαι εἰδικός στήν πρόζα τοῦ Ναμπόκοφ (γιά τήν ἀκρίβεια, ἔχω διαβάσει μόνον τό βιβλίο του γιά τόν Γκόγκολ στά ἀγγλικά καί τά δοκίμιά του πάνω στούς Ρώσσους κλασσικούς στά γαλλικά), ἀλλά νομίζω ὅτι τό ὕφος καί τό περιεχόμενο τοῦ «Μίλησε, Μνήμη», καί ἀκόμη ἡ περιγραφή καί ὁ αὐτοσαρκασμός, τό χιοῦμορ καί ὁ ρεαλισμός του στό βιβλίο πού παρουσιάζω ἐδῶ, ἔχουν μία ἀγγλική (καί κυρίως ἀμερικανική) ἀλλά ὄχι πάντως ρωσσική καταγωγή.

Η ΑΘΕΪΑ ΤΟΥ ΑΘΕΟΥ ΚΑΙ Η ΑΘΕΪΑ ΤΟΥ ΘΕΟΜΠΑΙΧΤΗ...

Γράφει ο Σωτήρης Μητραλέξης 

υπ. Δρ. Φιλοσοφίας της Freie Universität Berlin

Ο Αλέξης Τσίπρας (για τον οποίον ο γράφων δεν τρέφει ιδιαίτερη πολιτική συμπάθεια: κάθε άλλο) είναι πρόεδρος της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως της χώρας, κάτι που καθ’ αυτό συνιστά θεσμό. Ως εκ της θέσεως του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως, είναι εφικτό και πιθανό να εκλεγεί (οψέποτε) πρωθυπουργός της χώρας. Τμήμα του ελληνικού κράτους, και δη αυτοδιοίκητο, με ιδιαίτερο καθεστώς, είναι το Άγιον Όρος. Αδιανόητο το να μην το έχει επισκεφθεί ένας πιθανός μελλοντικός πρωθυπουργός, να μην γνωρίζει από πρώτο χέρι την ιδιαιτερότητά του και τα ζητήματα τα σχετικά με αυτήν (μολαταύτα, ουκ ολίγοι επαγγελματίες της ευσέβειας εξελέγησαν πρωθυπουργοί της χώρας χωρίς να το έχουν επισκεφθεί ποτέ τους). Ιδίως δε αν έχει δηλώσει άθεος, αν δεν έχει γαλουχηθεί στην Εκκλησία που γεννά την μοναστική πολιτεία του Όρους: τότε, οφείλει να την επισκεφθεί έτι περαιτέρω, οφείλει να γνωρίζει πριν διοικήσει. Άρα, ο Αλέξης Τσίπρας καλώς πράττει και την επισκέπτεται, και δη χωρίς να υποκρίνεται τον ευσεβή. 

Καίτοι διακηρυγμένος άθεος, με ειλικρίνεια που ταράσσει τους επικοινωνιολόγους επαγγελματίες της διαστρέβλωσης, δεν ετοιμάζει την επίσκεψή του στο Όρος με το a contrario τουπέ του χριστιανομάχου φοιτητή, αλλά με την νηφαλιότητα του ανθρώπου που γνωρίζει ότι, αν εκλεγεί, θα κληθεί να διακονήσει και αυτήν την πλευρά του βίου και τους κράτους των Ελλήνων – και που αποδέχεται αυτήν την ευθύνη χωρίς να αποκρύβει την απουσία σχέσης του με την Εκκλησία. Το ίδιο ισχύει και για την ένδειξη σεβασμού του υποψηφίου πρωθυπουργού στην πίστη του λαού μας με την προσωπική, αλλά διακριτική και σαφώς αποστασιοποιημένη (μη λατρευτική) παρουσία σε δημόσιες εκκλησιαστικές ακολουθίες όπως ο σχολικός αγιασμός. Δηλαδή τί θα επιθυμούσαν όσοι εγκαλούν για υποκρισία, να κάνει ο εκάστοτε Αλέξης Τσίπρας «σκηνή» και να... θρυμματίσει το ματσάκι βασιλικού του αγιασμού, φωνάζοντας παράλληλα «δεν υπάρχει Θεός»; 

Αδυνατώ να κατανοήσω το με ποιά λογική θα μπορούσε να καταγγείλει κάποιος αυτήν την στάση ως υποκριτική, να υπονοήσει ότι αυτή η επίσκεψη στο Όρος του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν θα έπρεπε να λάβει χώρα, να βγάλει το «χριστιανόμετρο» για να κρίνει αν πρέπει οι πιθανοί μελλοντικοί πρωθυπουργοί της Ελλάδος να γνωρίζουν τί εστί Άγιον Όρος ή όχι. Δυσκολεύομαι ακόμα περισσότερο, όταν συνειδητοποιώ ότι δίπλα στην ειλικρινώς διακηρυγμένη αθεΐα του κ. Τσίπρα στέκεται ενίοτε η θεομπαιξία των «ευσεβών» πολιτικάντηδων – και η σύγκριση τιμά τον ειλικρινή άθεο, όχι τον θεομπαίχτη «ευσεβή». 

Οποιοσδήποτε πολίτης έχει έστω και μιαν εντελώς επιφανειακή σχέση με τον πολιτικό κόσμο, γνωρίζει καλά ότι η πλειοψηφία των πολιτικών ανδρών και γυναικών, ιδίως δε στον συντηρητικό/κεντροδεξιό χώρο, έχουν είτε μιαν επιφανειακή (δηλαδή ψευδή) είτε μιαν ανύπαρκτη σχέση με την ζωή της Εκκλησίας. Οι περισσότεροι δε, αν τους ρωτήσεις ιδιωτικώς, αραδιάζουν αμπελοφιλοσοφικούς μονολόγους σχολικού διαλείμματος συνοικιακού γυμνασίου-λυκείου για το θέμα της πίστης, με απρόσωπες «ανώτερες δυνάμεις» και τα τοιαύτα της αποκοπής από το εκκλησιαστικό σώμα. Κανένα πρόβλημα με όλα αυτά! Το πρόβλημα προκύπτει όταν όλοι αυτοί εμφανίζονται ως πρωταθλητές της ευσέβειας, με κεριά, λιβάνια, επιταφίους, κεφαλοκλειδώματα με μητροπολίτες, τάματα και προσκυνήματα. 

Το «Χριστιανόμετρο» στον δημόσιο βίο μπορεί να έχει μόνο πολιτικαντικώς εκλογική χρήση (δηλαδή, για τους εν Εκκλησία, χυδαία χρήση), αποκλείεται να αφορά την ζωή της ενορίας, της επισκοπής, του μοναστηριού. Η συνειδητή αθεΐα είναι αυτό που είναι, με την ειλικρίνεια της σαφήνειας, ενώ οι πανηγυρικές ομολογίες πίστεως δημοσίων ανδρών ενέχουν συχνά το ενδεχόμενο της θεομπαιξίας, του διασυρμού των πιο πολύτιμων ελπίδων μας στο παζάρι της φτήνιας. Η αθεΐα του αθέου είναι ειλικρινής, ξεκαθαρίζει τα πράγματα, μα η αθεΐα του ανειλικρινή θεομπαίχτη είναι πάντοτε χυδαία και ενίοτε επικίνδυνη. Κάποτε δε το... ιδεολογικοποιούν κιόλας: μαρτυρούν ιδιωτικώς (ή και γράφουν δημοσίως: έχει συμβεί!) αναίσχυντα ότι παίζουν τον ευσεβή στις κάμερες, διότι «η ορθοδοξία είναι κομμάτι της εθνικής ταυτότητας»: δηλαδή η σωτηρία του ανθρώπου και η Εκκλησία του Χριστού είναι ένα δεκανίκι της κρατικής ιδεολογίας, ένα στήριγμα της καλής διακυβέρνησης προς χρήσιν και άγραν, άρα κι εμείς παίζουμε τους χριστιανούς για το πόπολο. Άπαγε! 

Γράφτηκε: «Πώς λοιπόν, όσοι δεν πιστεύουν σε αυτά, και έχουν απαξιώσει άλλα πολλά, θα μπορέσουν να ηγηθούν της πατρίδας μας;» Άλλοι κι άλλοι που δεν «πιστεύουν σε αυτά» ηγήθηκαν, με την διαφορά ότι εκείνοι μας δούλευαν ψιλό γαζί. Σε κάποιους αυτό αρέσει, απ’ ό,τι φαίνεται. Άλλοι προτιμούμε την ειλικρίνεια. 

Ποιός πολίτης είναι τόσο αφελής ώστε να μην αντιλαμβάνεται ότι όταν ο μέσος πολιτικός σταυροκοπιέται, απλώς... κοπιά για σταυρούς; Ιδίως δε όταν το διαφημίζει; 

(Φυσικά, υπάρχουν και εξαιρέσεις. Οι οποίες, διόλου τυχαία, είναι πάντοτε διακριτικές: δεν ουρλιάζουν την πίστη τους στις πέντε κάμερες και τα τέσσερα μικρόφωνα.) 

Και κάτι επίκαιρο: όταν ένας πολιτικός ηγέτης τυγχάνει όντως συνειδητό μέλος της εκκλησίας όπως επανειλημμένως τονίζει, δεν ενθαρρύνει την δημοσίευση πηχιαίων τίτλων εφημερίδων για τα προσκυνήματα του, μέρες πριν από αυτά. Εκτός αν τα εμπορεύεται εκλογικά. Και συνειδητά. 

Άλλο ο Σταυρός του μαρτυρίου, άλλοι οι σταυροί του ψηφοδελτίου. Σύμφωνα με τα ευαγγέλια, ο Χριστός δίδαξε, διόρθωσε, θαυματούργησε, θεράπευσε, συμβούλευσε – μόνο όμως ενάντια στην υποκρισία και τους υποκριτές πήρε στα χέρια του φραγγέλιο και άρχισε τα φοβερά ουαί του (κάτι που δεν θα γινόταν αν «καταδίκαζε την βία απ’ όπου κι αν προέρχεται...»). Καιρός για κριτήρια. 

ΕΝΑΣ ΠΟΛΥΤΙΜΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ

Ο Οικουμενικός Διάλογος στον 21ο Αιώνα. Πραγματικότητες-Προκλήσεις-Προοπτικές. Τιμητικό Αφιέρωμα στον Ομότιμο Καθηγητή Πέτρο Βασιλειάδη, επιμέλεια έκδοσης Ι. Πέτρου-Στ. Τσομπανίδης-Μ. Γκουτζιούδης, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 2013
Στον πρόλογο του βιβλίου, που μόλις κυκλοφόρησε, διαβάζουμε:
“Η Οικουμενική Κίνησις είναι, πρωταρχικά, μια συναδέλφωσις που βρίσκεται στο δρόμο των αναζητήσεων. Είναι ένα τόλμημα ή μια περιπέτεια, και όχι ένα κατόρθωμα. Είναι δρόμος και όχι σκοπός … Η έντασις παραμένει, παρακινώντας μας να συνεχίσουμε”
π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ 
Ο εικοστός αιώνας χαρακτηρίστηκε από τη δημιουργία της Οικουμενικής Κίνησης, την ίδρυση και ανάπτυξη του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών, τη συνάντηση και το διάλογο των Εκκλησιών, την πραγματοποίηση από μέρους τους κοινών δράσεων και τη διαμόρφωση νέων θεολογικών τάσεων που αναζήτησαν να διαλεχθούν με διάφορα ρεύματα σκέψης και προβληματισμού και να απαντήσουν σε ποικίλες προκλήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Παράλληλα στον αιώνα αυτόν επισυνέβησαν διάφορα γεγονότα και έγιναν πολλές αλλαγές σε κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό πεδίο. Ήδη έχει διαμορφωθεί μια διαφορετική κατάσταση παγκόσμια.
Ο εικοστός πρώτος αιώνας βρίσκει την Οικουμενική Κίνηση και το διάλογο των Εκκλησιών σε ένα διαφορετικό πεδίο από ό,τι στον προηγούμενο αιώνα. Νέα προβλήματα έχουν εμφανιστεί, σε πολλές περιπτώσεις είναι απαραίτητο να αξιολογηθούν όσα έγιναν στον προηγούμενο αιώνα και να κριθεί αν υπήρξαν ορθές επιλογές στο πλαίσιο του Οικουμενικού Διαλόγου ή παρακάμφθηκαν τακτικές που θα είχαν απόδοση, προς όφελος άλλων που θεωρούνται ότι συμβάλλουν στην προώθηση της ιδιοπροσωπίας των χριστιανικών Εκκλησιών. Στην πραγματικότητα είναι απαραίτητη μια πολυπρισματική αυτοκριτική που οπωσδήποτε θα συμβάλει στη συλλογική αυτογνωσία των Εκκλησιών. Αλλά ταυτόχρονα θα παράσχει τη δυνατότητα μέσα από τη γνώση της προηγούμενης πορείας και την αξιολόγησή της να ανταποκριθεί η Οικουμενική Κίνηση στις νέες προκλήσεις του εικοστού πρώτου αιώνα.
Ανταποκρινόμενοι στην προβληματική αυτή διοργανώσαμε στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. ένα Διεθνές Συμπόσιο τον Ιανουάριο του 2013. Στο Συμπόσιο αυτό με θέμα «Ο Οικουμενικός Διάλογος στον 21ο αιώνα: Πραγματικότητες – Προκλήσεις – Προοπτικές», που ήταν αφιερωμένο στον ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας Πέτρο Βασιλειάδη, συμμετείχαν πρόσωπα καταξιωμένα μέσα από την ενεργή δράση τους στον Οικουμενικό Διάλογο, μέλη του Τμήματος Θεολογίας που ασχολούνται με αυτόν, καθώς και νεώτεροι επιστήμονες που ερευνούν θέματα σχετικά με την Οικουμενική Κίνηση. Οι Εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν στο Συμπόσιο αυτό συνθέτουν τον ανά χείρας συλλογικό αυτό τόμο.
Τα περιεχόμενα του τόμου έχουν ως εξής:
- ΜOΣΧΟΣ ΓΚΟΥΤΖΙΟYΔΗΣ, Ευχαριστία και Μαρτυρία: Βίος και Έργο του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη 13
-  ΠEΤΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙAΔΗΣ, Βίβλος και Οικουμένη 51
- π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ, Ο Οικουμενικός Διάλογος τον 21ο αιώνα: Πορεία μετ’ εμποδίων; 75
- ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Κ. ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ, Οικουμενικά κεκτημένα και οφειλόμενα 93
- ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΒΛΕΤΣΗΣ, Επιστροφή στην Ορθοδοξία; Ποιό είναι το μοντέλο ενότητας των Εκκλησιών για την Ορθόδοξη Εκκλησία; 115
- ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΛΑΡΕΝΤΖΑΚΗΣ, Οι Θεολογικοί Διάλογοι και ο ρόλος των Θεολογικών Σχολών στην Οικουμένη του 21ου αιώνα 133
- ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΥΓΔΑΛΗΣ, Ο Οικουμενικός διάλογος και η πολιτική – κοινοβουλευτική διάστασή του 161
- ΕΛΕΝΗ ΚΑΣΣΕΛΟΥΡΗ-ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, Βιβλική Ερμηνευτική και Οικουμενικός Διάλογος 177
- ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΥΚΟΥΡΑ, Το Παγκόσμιο Χριστιανικό Φόρουμ (Global Christian Forum) και η συμβολή του στην οικουμενική κίνηση 195
- ΑΝΕΣΤΗΣ ΚΕΣΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ο διαλογικός χαρακτήρας της Εκκλησίας. Ιεραποστολική και ποιμαντική προσέγγιση 219

- ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΟΥ, Το Π.Σ.Ε. και τα περιβαλλοντικά προβλήματα.Μια κριτική προσέγγιση 233
- ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΜΑΡΤΖΕΛΟΣ, Το ζήτημα της συμμετοχής της Ορθοδόξου Εκκλησίας στον Οικουμενικό διάλογο υπό το φως των πανορθόδοξων αποφάσεων 263
- ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΤΣΟΜΠΑΝΙΔΗΣ, Κοινωνική ή πνευματική και εκκλησιαστική διάσταση της Οικουμενικής Κίνησης; Η σημασία της υπέρβασης μιας παλιάς έντασης ενόψει των προκλήσεων της παγκοσμιοποίησης 281
- π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΣΙΟΥΔΗΣ, Βιβλικές προκλήσεις και Οικουμενική Κίνηση. Μήπως τελικά τίποτε δεν είναι τυχαίο στη ζωή των ανθρώπων; 307
- ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΣΣΑΚΟΣ, Εκ βαθέων: Αναφορά στο πρόσωπο και το βιβλικό και οικουμενικό έργο του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη 321
- ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΖΙΑΚΑ, Ο Διαθρησκειακός Διάλογος και η χριστιανική Μαρτυρία στο πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ. Η συμβολή του καθηγητή Πέτρου Βασιλειάδη 339
- ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗΣ, Η εσχατολογική προοπτική στη θεολογία του Πέτρου Βασιλειάδη και οι συνέπειές της για την πολιτική θεολογία 381
- π. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΛΑΨΗΣ, Η διαλογική μαρτυρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην κοινωνία των πολιτών 427
- ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 463
- ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ 465
- ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΟΥ ΠΣΕ Δρ. OLAV FYSKE TVEIT 469
- ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟ (CWME) Μητρ. GEEVARGHESE COORILOS 477 
- WCC NEWS RELEASE 481
- ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ 485

"ΣΑΡΚΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΣΤΗ ΝΙΓΗΡΙΑ" ΑΠΟ ΤΟ "ΑΛΗΘΩΣ" ΤΟΥ ΜΠΑΝΑΤΟΥ

To Κέντρο Λόγου «Αληθώς» στο Μπανάτο της Ζακύνθου διανύει τον τρίτο χρόνο του και ανθεί και φέρει κι άλλο. Η θεματολογία του ποικίλη και πάντοτε ενδιαφέρουσα. Οι εκδηλώσεις για την τοπική ιστορία και Εκκλησία αλλά κι αυτές που αφορούν την καθόλου Ορθοδοξία και τον πολιτισμό, δίνουν και παίρνουν σ' ένα μικρό τόπο, που μας αποδεικνύει πως η ποιότητα και έγνοια γι' αυτήν μπορούν να κάνουν θαύματα παντού. 

Διαβάζω, λοιπόν, το σχετικό δελτίο τύπου της Μητροπόλεως Ζακύνθου για την χθεσινή εκδήλωση του «Αληθώς»  για την ιεραποστολή στη Νιγηρία:  

Στον κατάμεστο ναό της Παναγούλας Μπανάτου Ζακύνθου πραγματοποιήθηκε η 7η εκδήλωση του γ΄ κύκλου του Κέντρου Λόγου «Αληθώς», το βράδυ της Κυριακής, 16 Φεβρουαρίου 2014. Επικεφαλής του ζακυνθινού κοινού που προσήλθε στη νέα αυτή μορφωτική δράση του Κέντρου ήταν οι Σεβ. Μητροπολίτες Ζακύνθου κ. Διονύσιος Δ΄ και Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, ο Αρχιμανδρίτης Κάλλιστος Ροδόπουλος – στέλεχος της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο Διευθυντής του Οργανισμού Δημόσιας Αντίληψης Ζακύνθου κ. Ευστάθιος Μπετίνης, πάμπολλοι Κληρικοί και Επιστήμονες. Όλοι προσήλθαν για να τιμήσουν τον προσκεκλημένο ομιλητή Σεβ. Μητροπολίτη Νιγηρίας κ. Αλέξανδρο, διακεκριμένο Ιεράρχη του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, καλό θεολόγο και φίλο της Ζακύνθου. 

Στο πρώτο μέρος της βραδιάς ο Σεβ. κ. Αλέξανδρος, με δύναμη λόγου και επιχειρημάτων ανέπτυξε εμπειρικά και εκ των ένδον το, όχι και τόσο εύκολο, θέμα: «Σαρκώνοντας το Ευαγγέλιο στη Νιγηρία. Πορεία και προκλήσεις για μια ορθόδοξη μαρτυρία σ’ ένα πολυπολιτισμικό και πολυθρησκειακό περιβάλλον». Μεταξύ πολλών άλλων υπογράμμισε: 

«Ἡ ἱεραποστολή δέν ἀποσκοπεῖ στήν ἵδρυση τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ὀργανισμοῦ τυπικά, ὅπως τήν Πεντηκοστή, τήν γενέθλιο ἡμέρα τῆς Ἐκκλησίας. Πολύ περισσότερο ἡ ἱεραποστολή ἀναγγέλλει τά ἔσχατα, μᾶς ὁδηγεῖ στήν πρόγευση τῶν ἐσχάτων, στόν χῶρο γνωριμίας μας μέ τό Ἅγιο Πνεῦμα, στόν χῶρο συνάντησής μας μέ τόν Χριστό, δηλαδή στήν Ἐκκλησία. 

Ἱεραποστολή δηλαδή καί ἐκκλησία ταυτίζονται. Ἡ ἱεραποστολή εἶναι ἡ φύση, ἡ οὐσία τῆς Ἐκκλησίας. Καί ἡ Ἐκκλησία δέν εἶναι Ἐκκλησία, ἐάν δέν εἶναι ἱεραποστολική. Ἐάν δέν εἶναι διαρκῶς ἀποστέλλουσα ἀποστόλους της “πάσει τῆ κτίσει”. Ἡ πρός τόν κόσμο ἔξοδος τῆς Ἐκκλησίας δέν ἀποτελεῖ κάτι πέρα ἀπό τόν ἑαυτό της, ἀλλά ὅρο συγκρότησης τοῦ ἑαυτοῦ της. 

[…] 

Τό αἴτημα καί τό ὅραμα τῶν λαῶν τῆς Ἀφρικῆς μᾶς καλεῖ καί μᾶς ἐνθαρρύνει νά ὑπερβοῦμε ἀγκυλώσεις, δισταγμούς καί ἐπιφυλακτικότητες πού παρουσιάζονται στόν Ὀρθόδοξο χῶρο καί νά ἀναμειχθοῦμε ἐνεργά στά κοινωνικά, πολιτικά καί οἰκονομικά δρώμενα τοῦ τόπου διακονίας μας.

Τοῦτο προαπαιτεῖ ἱκανή ἐλευθερία γιά νά ὑψώσει ἡ Ἐκκλησία τήν φωνή ἐκ μέρους τοῦ Εὐαγγελίου ἀκόμα καί ἐνάντια σέ πολιτικές δυνάμεις ὅταν χρειάζεται, λειτουργῶντας ὄχι ἁπλά καταγγελτικά καταστάσεων, πράξεων καί νοοτροπιῶν, ἀλλά θά ἔλεγα θετικά, θεραπευτικά, προασπιζόμενη ὅτι εἶναι ἀναγκαῖο γιά τήν διατήρηση τῆς ἀλληλεγγύης, τῆς ἀδελφοσύνης καί συνύπαρξης τῶν λαῶν, τοῦ κοινοτικοῦ τρόπου ἔκφρασης καί ζωῆς. 

Χρειάζεται ἱκανή ἐλευθερία ἐσωτερική ἀλλά καί ἐξωτερική, μιά ἀληθινή ἐπανάσταση, ἕνα σπάσιμο δεσμῶν μέ θεσμούς, πρόσωπα, πολιτικές καί νοοτροπίες πού διατηροῦν τήν βαβυλώνια αἰχμαλωσία τῶν λαῶν, τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τελικά τῆς ἴδιας. Θέλει ἐλευθερία καί χῶρο, πού δέν τῆς χαρίζεται ἀλλά πού ἀποκτᾶται μέ ἀγῶνες, γιά νά προστατεύσει τή μνήμη της (πού τῆς παρέχει τήν ταυτότητά της), νά λατρεύσει τόν Κύριο τῆς ἱστορίας καί ὄχι τούς “κυρίους” τῶν διαφόρων ἱστορικῶν στιγμῶν, νά συνεχίσει νά προσεύχεται, νά ἐλπίζει καί νά ἐργάζεται γιά τήν φανέρωση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, σέ ἐποχές πού οἱ ζωές μας ἐλέγχονται μέ ἐπιτυχία ἀπό διάφορα κέντρα λήψης ἀποφάσεων». 

Αμέσως μετά έλαβε τον λόγο ο Σεβ. Μητροπολίτης Ζακύνθου κ. Διονύσιος, ο οποίος ανέφερε μεταξύ άλλων: «Η χαρά που μας δίδει η παρουσία του Αγίου Νιγηρίας κοντά μας είναι διπλή, αφ’ ενός μεν διότι ένα γνήσιο τέκνο της Εκκλησίας Ελλάδος ευρίσκεται στα ηνία της Ορθόδοξης Νιγηρίας και από την θέση αυτή σπείρει και καλλιεργεί τον λόγο του Θεού στην αφρικανική ήπειρο, εμφυσώντας παράλληλα προς αυτούς το ενδιαφέρον και την αγάπη για την χώρα μας, αφ’ ετέρου δε επειδή ο λίαν αγαπητός αδελφός ιεράρχης τυγχάνει πνευματικό ανάστημα και καρπός της προσευχής του πολυσέβαστου Γέροντος μας Μητροπολίτου Δωδώνης του από Ζακύνθου κ. Χρυσοστόμου, ο οποίος στάθηκε κοντά του από την αρχή της ιερατικής του διακονίας και συνεχίζει να τον ενισχύει με την μεγάλη εμπειρία που διαθέτει». 

Στη συνέχεια ο Σεβ. Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, επιβραβεύοντας την ιεραποστολική προσπάθεια του κ. Αλεξάνδρου στη Νιγηρία, αναφέρθηκε στις πολλαπλές δυσκολίες, που παλαιότερα -ιδίοις όμμασι- διαπίστωσε ότι βιώνει ο Μητροπολίτης Νιγηρίας, δίχως ποτέ να εγκαταλείπει την ιεραποστολική διάθεσή του και την ελπίδα του. 

Στο δεύτερο μέρος της βραδιάς η 20μελής Χορωδία Ζακύνθου «Η ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ», υπό την διεύθυνση του κ. Νίκου Ζαχαρόπουλου, απέδωσε αξιάκουστα εκκλησιαστικά μέλη, καταχειροκροτούμενη από το κοινό. 

Στο τέλος της εκδήλωσης, ο υπεύθυνος του «Αληθώς» Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου Παναγιώτης Καποδίστριας ευχαρίστησε όλους, από τον ομιλητή και τους Χορωδούς, έως όσους προσήλθαν και ενίσχυσαν με την παρουσία τους και αυτή την μορφωτική δραστηριότητα του Κέντρου.

Δείτε ολόκληρη την εκδήλωση στο νυχθημερόν. 

Δείτε και μια παλιότερη συνέντευξή μας με τον Νιγηρίας Αλέξανδρο εδώ.