ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 24 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ Ο ΜΑΛΕΡ ΤΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΣΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Στην Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος "Λίλιαν Βουδούρη" (Αίθουσα Διδασκαλίας), στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την ερχόμενη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου στις 19:00, η διάλεξη του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου με θέμα: "Ο Gustav Mahler του Μάνου Χατζιδάκι". 

Μουσικό μέρος: Τραγούδια του Gustav Mahler, της Alma Mahler και του Μάνου Χατζιδάκι.

Ερμηνεύουν: Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο και Βίκυ Στυλιανού, πιάνο. 

Η εκδήλωση πραγματοποιείται με αφορμή τη συμπλήρωση 20 χρόνων από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι. 

Η είσοδος είναι ελεύθερη. 

Αναλυτικά το μουσικό μέρος έχει ως εξής: 

ALMA MAHLER (1879-1964) 

Die stille stadt, σε ποίηση Richard Dehmel (1863-1920) 

In meines Vaters Garten, σ ε ποίηση Otto Erich Hartleben (1864-1905) 

Laue Sommernacht, σε ποίηση Gustav Falke (1853-1916) 

GUSTAV MAHLER (1860-1911) 

Wer hat dies Liedlein erdacht (Des Knaben Wunderhorn)

Blicke mir nicht in die Lieder (Ruckert lieder) 

Ich ging mit Lust (Des Knaben Wunderhorn) 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ (1925-1994) 

Κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη, Ένα ταγκό για την Άλμα Μάλερ (από τον κύκλο τραγουδιών «Οι μύθοι μιας γυναίκας» σε στίχους Νίκου Γκάτσου, 1988). 

Διασκευή για φωνή και πιάνο: Βίκυ Στυλιανού.

Artwork-αφίσα: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Από το Newsletter Νοεμβρίου - Δεκεμβρίου 2014 της Μουσικής Βιβλιοθήκης

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΛΗΜΑ ΤΗΣ ΣΚΟΠΕΛΟΥ

Εισοδικό φθινοπώρου...

Φωτογραφίες του π. Κων. Ν. Καλλιανού από το Κλήμα Σκοπέλου

Χειμωνιάτικο αγνάντεμα της Σκιάθου από το Κλήμα

Φθινόπωρο στο Κλήμα

Η ΟΛΙΑ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΦΡΑΓΚΟΓΙΑΝΝΟΥ ΕΚΕΙ ΕΞΩ ΣΗΜΕΡΑ...

Φωτογραφίες από τις πρόβες της "Φόνισσας": Pavlos Katsimichas

Με αφορμή την επικείμενη (19/11) πρεμιέρα της όπερας του Γιώργου Κουμεντάκη "Φόνισσα", εμπνευσμένη από το πασίγνωστο διήγημα του Παπαδιαμάντη, ο ιστότοπος Popaganda ζήτησε από τρεις διαφορετικούς ανθρώπους, να γράψουν ένα σχόλιο, μία άποψη, εικόνες ή σκέψεις που του γεννά η ιδέα της Φραγκογιαννούς εκεί έξω σήμερα. Και έτσι έγινε. 

Η Ιδιωτική Οδός αναδημοσιεύσει την συνομιλία που είχε η ηθοποιός Όλια Λαζαρίδου  με τον Γιώργο Κουμεντάκη ένα βράδυ στο Πεδίον του Άρεως. 

Στο Πεδίον του Άρεως – Της Όλιας Λαζαρίδου 

«Περνώντας νύχτα -τώρα με την Πανσέληνο- από το Πεδίον του Άρεως, πήρε το μάτι μου σ΄ ένα παγκάκι τον Γιώργο Κουμεντάκη και τη Φραγκογιαννού. Μικρό απόσπασμα απ΄ ότι την άκουσα να του λέει. [Η' απ΄ ότι μου φάνηκε ότι άκουσα]. 

…«Σταθήκατε εδώ απέναντί μου αμίλητος και περιμένετε. Κάτι από μένα. Το διαβάζω στο πρόσωπό σας. Κι όμως ό,τι κι αν σας πω, ίσως αυτή η σιωπή να είναι ό,τι πιο αληθινό έχουμε να ανταλλάξουμε εγώ κι εσείς. Γιατί απλούστατα δε λέγονται. Δεν εξηγούνται με λέξεις. Με μουσική μπορεί. Η’ με ήχους. 

Ας πούμε να: Ακούω την καρδιά μου να χτυπάει μέσα μου. Πιο γρήγορα απ’ότι συνήθως. Κάτι περιμένει κι αυτή όταν πέφτει η νύχτα. Πανσέληνος απόψε. Κοιτάζει και καταγράφει. Φωτίζει στα παιδιά μου το δρόμο. Έρχονται, ακούτε; Τα φουστάνια τους στάζουν βροχή. Στον αέρα μυρωδιά από λιβάνι και γαρύφαλλο. Νάτα τα κοριτσάκια μου. Άλλο κάθεται κάτω στο χώμα, άλλο όρθιο κρατάει ένα σπασμένο κομματάκι καθρέπτη και χτενίζει με μια τσατσάρα τα μπερδεμένα του μαλλιά. 

Τα κοριτσάκια μου. Κάνω να τα ξεχάσω μια στιγμή μ’ αυτά δεν με ξεχνάνε. Ποτέ. Μεγαλώνουν ακόμα μέσα μου, το πιστεύετε κύριε Γιώργο; Θα μας κάνουν εδώ παρέα όσο εγώ θα σας πω άλλες ιστορίες για ζωντανούς. Για ζωντανούς που μερικές φορές είναι πιο πεθαμένοι από τους πεθαμένους. Κι ίσως τότε κύριε Γιώργο καταλάβετε. Με καταλάβετε. Οι κοπέλες, οι αλλοδαπές κοπέλες που έρχονται να δουλέψουν στη χώρα μας σαν χορεύτριες και καταλήγουν στους τοίχους ανοχής πληρώνονται τρία ευρώ ανά πελάτη. Ακούτε; Δυο μπουκάλια γάλα, ένα πακέτο τσιγάρα. «Μαύρο γάλα του πρωινού σε πίνουμε τη νύχτα σε πίνουμε το πρωί και το μεσημέρι σε πίνουμε το βράδυ πίνουμε όλο πίνουμε»… Με συγχωρείτε, άλλαξα θέμα. το πρωί και το μεσημέρι σε πίνουμε το βράδυ πίνουμε όλο πίνουμε”. 

Μόνο στον πάτο, μονάχα εκεί είμαστε όλοι ίδιοι… Και πολύ πικρή η μοίρα της γυναίκας. Πολύ πικρή. Μα μη στέκεστε όρθιος. Καθίστε εδώ κοντά μου στο παγκάκι. Έχουμε ακόμα πολύ καιρό μέχρι να ξημερώσει θα σας τα πω όλα. Η νύχτα είναι δικιά μας. Κι αν η μέρα μας καίει όλα μας τα όνειρα, οι νύχτες είναι ελεύθερες.»

«Ρομ μέι κολάι του τε αβές» ή ΜΝΗΜΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ

Από την εις Επίσκοπον χειροτονία του. 

«Ρομ μέι κολάι του τε αβές» 

(Τσιγγάνος δὲν εἶναι εὔκολο νὰ εἶσαι) 

Εἶδα κάποτε, στὸ Γαλλικὸ Ἰνστιτοῦτο τῶν Ἀθηνῶν, ἕνα documentaire γιὰ τοὺς Ρόμ, τοῦ Μενέλαου Καραμαγγιώλη. «Ρόμ», στὴ γλῶσσα τῶν τσιγγάνων, θὰ πεῖ «τσιγγάνος», ἤ «ἄνθρωπος». Δὲν ξέρω ἀπὸ ποιὲς μυστικὲς συνάφειες συνεπαρμένος, καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τῆς προβολῆς θυμόμουν τὸν Δεσπότη μου: τὸν Νικόδημο Βαλληνδρᾶ! 

Ὁ Δεσπότης μου ἦταν μιὰ προσωπικότητα ποὺ μὲ εἶχε ἐντυπωσιάσει βαθειά. Ζοῦσε συγχρόνως ἀνάμεσα στὸ ποίμνιό του, ἀλλὰ καὶ ἔξω ἀπ’ αὐτό. Φάνταζε σὰν ὁ ἔσχατος βυζαντινὸς ἡγεμὼν κι ἦταν δυσπρόσιτος, ἄν καὶ τόσο ἁπλός. Ἦταν ἕνας Ρόμ ὁ Δεσπότης, μὲ τὴν ἔννοια τοῦ τσιγγάνου, ποὺ ζεῖ ὡς πάροικος στὴ χοϊκὴ γῆ, καὶ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἀνθρώπου ποὺ θρώσκει ἄνω. 

Δὲν ἦταν μικρὸς ὁ Δεσπότης μου, δὲν ἦταν τιποτένιος. Ἀμὴν ἀμὴν λέγω, πὼς ὅτε ἦν νεώτερος, καὶ ἐζώννυε ἑαυτὸν καὶ περιεπάτει ὅπου ἤθελε (πρβλ. Ἰωάν. 21, 18) περιεπάτει ἀγέρωχος, μεγαλειώδης στὸ ἦθος –δὲν (κατ)έκρινε ποτὲ κανέναν-, εὐγενὴς στοὺς τρόπους –δὲν ἐξεμαίνετο ποτέ-, ἱεροπρεπὴς στὸ ὕφος, λιτὸς στὸν βίο, ἀπερίεργος, ὀλιγόλογος καὶ ταπεινὸς στὸ φρόνημα. 

Ἀριστοκράτης ἐκ φύσεως, περιεφρόνησε ἀνεπιτήδευτα τοὺς πολεμίους ποὺ κατὰ καιροὺς τοῦ κεντοῦσαν τὴν πτέρναν καὶ ἀπηξίωσε νὰ συντρίψει τὴν κεφαλὴν οἱουδήποτε. Δημοσιογραφικοὺς κώνωπες δὲν κατεδέχθη νὰ λακτίσει. Ἀρχόντευε εἰρηνεύων. 

Τὴν κύρια μέριμνά του ἀπέσπασε ἡ Λειτουργία καὶ οἱ περὶ αὐτὴν ἐπιστῆμες τῆς Φιλολογίας καὶ τῆς Ὑμνογραφίας. ἡ Διοίκηση οὐδαμῶς. Ὑπῆρξε ἀπαράδεκτα ἐλαστικὸς μὲ τοὺς ἀπειθοῦντας, σκανδαλωδῶς ἐπιεικὴς μὲ τοὺς ἀνυπάκοους, καὶ ὑπερβολικὰ μακρόθυμος μὲ ὅλους. Δὲν ἀνεπαύετο ἐπὶ τοῦ Δεσποτικοῦ Θρόνου, διοικῶν καὶ ἐντελλόμενος, ἀλλὰ πρὸ τῆς Ἁγίας Τραπέζης, θύων καὶ προσευχόμενος. Ἐκεῖθεν ἀντλοῦσε νάματα, τὰ ὁποῖα ἐνέδυε μὲ τὴν ὡς βροντὴ φωνή του –προῖκα τῶν ἐγκάτων- καὶ διέχεε διττῶς: μὲ ἑρμηνευτικοὺς τῶν Γραφῶν ἀπαράμιλλους λόγους -ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν εἰκόνα δεκάδων μικρῶν κασσετοφώνων νὰ ἠχογραφοῦν τὶς ὁμιλίες του- καὶ μὲ πεποικιλμένους, ἀλλὰ μεγαλειωδῶς σεμνοπρεπεῖς, ὕμνους, τοὺς ὁποίους ἀνέμελπε παροιμιωδῶς.

Ὅσο ἦν νεώτερος, καὶ ἐζώννυε ἑαυτὸν καὶ περιεπάτει ὅπου ἤθελε, στὸ λεξιλόγιο καὶ τὴν πολιτεία του δὲν περιέλαβε τὴν προχειρότητα ἤ τὴν ἀνευθυνότητα, τὸ ψεῦδος ἤ τὴ διαπλοκή, τὴ βεβιασμένη ἀντίδραση, τὸν θυμό, ἤ τὸ ἐγωιστικὸ πεῖσμα, πολλῷ δὲ μᾶλλον τὴν καταλαλιά, τὴν κακία ἤ τὴν ἐκδίκηση. Δὲν συνεπάθησε τὴν ἀστειότητα ἤ τὴ φαιδρότητα, καὶ δὲν ἐνέδωσε στὴν κοσμικότητα ἤ τὴν κουφότητα. Δὲν ἐψεύσθη καὶ δὲν εἰρωνεύθη ποτέ! Τελικά, δὲν εἶχε ὧδε μένουσαν πόλιν. Ἦταν ἕνας πνευματικὸς Ρόμ, ὁ Πατρῶν Νικόδημος, κι ὅπως, πολὺ σωστά ἐπισημαίνεται στὸ παραδοσιακὸ τσιγγάνικο τραγούδι τοῦ documentaire, «Ρὸμ μέι κολάι του τε αβές». 

Γιώργος Μαρόπουλος 

ἐπεξεργασία σὲ πρωτόλειο τῆς 7ης Μαρτίου 1990

Με τον μακαριστό Γαλλίας Μελέτιο, κατά την τελετή επιστροφής του Σταυρού του Μαρτυρίου
του Πρωτοκλήτου από την Μασσαλία στην Πάτρα (1980).

Αρχιμανδρίτης με την αείμνηστη μητέρα του Καλυψώ.

Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΠΗΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΙΟΡΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ

Photo © αρχείο Mάνου Χατζιδάκι

Του Μάνου Χατζιδάκι

Οι εθνικές γιορτές έχουν καταλήξει να είναι τελετουργίες χωρίς αντίκρισμα και με αμφιλεγόμενο περιεχόμενο. Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου είναι πρόσφατα – γιορτάζουμε μόλις τη 12η επέτειο – κι όμως μοιάζει η γιορτή σαν τον χρυσό σταυρό που κοσμεί τους λαιμούς νεαρών ερωτιδέων ή ηλιοκαμένων καμακιών. Καμιά επαφή με το ουσιαστικό περιεχόμενο του σταυρού. Στολίδι, ένταση του αισθησιασμού. Έτσι και οι γιορτές του Πολυτεχνείου κατέληξαν σε εκτόνωση, σε κομματικό σφετερισμό και σε συνθήματα άσχετα από το ιδεολογικό περιεχόμενο των γεγονότων που η μνήμη τους συνέθεσε τους επί «εθνικού» επιπέδου εορτασμούς της επετείου. 12η σήμερα, 30ή μεθαύριο, 50ή και θα χαθεί μες στην ανυποληψία των μελλοντικών στολών και επετείων με μερικά λογύδρια στα σχολεία και παρελάσεις στους ασφαλτοστρωμένους δρόμους των ενόπλων δυνάμεων, διαολοστέλνοντας οι στρατιώτες τη γιορτή και την ταλαιπωρία των παρελάσεων κάτω απ' τις επίπονες προετοιμασίες και τις στερήσεις των αδειών τους. 

Όμως το τραγικό δεν είναι αυτό. Το τραγικό είναι που κάθε κυβέρνηση βρίσκει τον τρόπο να συνδεθεί κατευθείαν με τις επετείους αυτές, αγνοώντας τα αληθινά μηνύματα των γεγονότων που τις συνέθεσαν.
Θα θυμάστε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και την επί επταετίαν χούντα του με πόση άνεση οικειοποιούντο τις εθνικές εορτές της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου. Τις ίδιες γιορτές στις οποίες οι εφημεριδογράφοι σήμερα ανακαλύπτουν σοσιαλιστικές τάσεις και προθέσεις των προγόνων μας του '21 και του '40.
Γι' αυτό νιώθω την ανάγκη να εκμυστηρευτώ. Σέβομαι βαθιά αυτές τις γιορτές γι' αυτούς που χάθηκαν κι όχι για τους εναπομείναντες που προσπαθούν να τις επωφεληθούν στο έπακρον. 

Τα γεγονότα της 17ης Νοεμβρίου μας παρέχονται με περισσότερες λεπτομέρειες γι’ αυτούς που επέζησαν παρά γι’ αυτούς που χάθηκαν οριστικά. Οι εναπομείναντες παρελαύνουν επικεφαλής, βγάζουν λόγους, πραγματοποιούν τηλεοπτικές συνεντεύξεις και δεν τους άκουσα ούτε μια φορά να μνημονεύουν αυτούς που χάθηκαν οριστικά, που δεν είναι σε θέση να μιλήσουν σήμερα. 

Έτσι, έρχεται η σειρά να δούμε από κοντά το τραπέζι ενός Ινδιάνου που αμέριμνος με την παραδοσιακή τεχνική αμύνης, υπερασπιζόταν το σπιτικό του και τον τόπο του από τους εισβολείς, ήσυχος για το δίκαιό του και για τον Θεό του. Όμως οι πιονέροι με τον δικό τους Θεό κατασκευάσανε ένα δικό τους δίκαιο και κατέκτησαν τους Ινδιάνους. Κι αφού τους εξαφάνισαν, άρχισαν να γυρίζουν ταινίες με το δίκαιο αμφίρροπο ανάμεσα στους Ινδιάνους και τους Αμερικανούς στρατιώτες. Όμως η κατάληψη είχε επιτελεστεί. Η Αμερική στους Αμερικανούς. Και η 17η Νοεμβρίου στους επιζήσαντες. Αύριο – καθόλου απίθανο – μια μελλοντική δικτατορία να οικειοποιηθεί την επέτειο του Πολυτεχνείου ως σύμβολο αντιστάσεως εναντίον των αντιπάλων της. Μήπως δεν έγινε παρόμοια πλαστοπροσωπία στα ανατολικά «σοσιαλιστικά» κράτη; Αγώνες νέων παιδιών μήπως δεν έγιναν σύμβολο εορτασμού τυραννικών καθεστώτων; Τα ’χουμε δει αυτά και τα ’χουμε -αλίμονο- συνηθίσει.

Δεν είχα καλά, καλά τελειώσει το σχόλιο αυτό και ήλθε η είδηση. Ένας αστυνομικός, ο Αθανάσιος Μελίστας, σκότωσε πυροβολώντας τον δεκαπεντάχρονο Μιχάλη Καλτέζα. Κατασκευάζεται ήδη σενάριο με βάση το κατά πόσον ο νεαρός δεκαπεντάχρονος ήταν ή δεν ήταν «επικίνδυνος» αναρχικός. Ώστε η κτηνωδία του αστυνομικού να γίνει ...νόμιμη άμυνα.

Αρκετά. Με αηδία μέσα μου έκλεισε η 12η επέτειος του Πολυτεχνείου. Τα γεγονότα εξακολουθούν. Ποιος θα τα επωφεληθεί; 

(Κείμενο με τίτλο Πολιτικές τελετουργίες ή το τραπέζι του Ινδιάνου, που δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό «Τέταρτο», τεύχος 8, Δεκέμβριος 1985, και συμπεριλήφθηκε αργότερα στη συλλογή κειμένων του Μάνου Χατζιδάκι «Ο καθρέφτης και το μαχαίρι» από τις Εκδόσεις Ίκαρος).

Ο π. Κωνσταντίνος Καλλιανός για την τροφό του Σχολή, την Ριζάρειο

Ριζάρειος, χειμώνας 1973 - Ο πρώτος από δεξιά είναι ο νυν Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος

Σταλαγμοὶ ἱερᾶς Μνήμης καὶ κατανύξεως 

(Ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ Μακαριωτἀτου Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας κ. Θεοδώρου 

εἰς τὴν τροφόν του Σχολήν, τὴν Ριζάρειο) 

«Ὑπῆρχον τρεῖς ἢ τέσσαρες ἱερατικαὶ σχολαί, ὑπῆρχε, καὶ ὑπάρχει ἀκόμη ἡ Ριζάρειος. Ἀπὸ τὰς ἱερατικὰς σχολὰς ἐβγῆκε σμῆνος δικολάβων, δημοδιδασκάλων, δικαστικῶν κλητήρων καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἀπὸ τὴν Ριζάρειον ἐβγῆκεν ὁλόκληρος σφηκιὰ δικηγόρων, ἀγέλη καθηγητῶν, ἰατρῶν, χρηματιστῶν καὶ πολιτευομένων» ( Ἀλ. Παπαδιαμάντης). 

Τὰ παραπάνω ἔγραφε ὁ Παπαδιαμάντης πρὶν ἀπὸ ἕνα αἰῶνα καὶ κάτι παραπάνω. Γιατὶ τότε ἤξερε τὶ ἔλεγε ( βλ. π. χ. τὸ διήγημά του, "Ἡ κάλτσα τῆς Νώενας"’), ὁπότε κανεὶς δὲν ἀντιλέγει ὅτι ἔχει δίκιο. Ὡστόσο, γιὰ νᾶ ἔχει σαφῆ ὑπόσταση καὶ στέρεο θεμέλιο τὸ δίκαιο, πρέπει νὰ φανεῖ καὶ ἡ ἄλλη του ὄψη, ὅπως εἶναι δηλαδή, οἱ ὄψεις τοῦ νομίσματος, ποὺ ἀποφαίνεται: ὅτι ἀπὸ τὴν Ριζάρειο «ἐβγῆκαν» καὶ πλῆθος ἱερέων ἱερομονάχων, μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ Ἀρχιερέων, ἕως καὶ Πατριαρχῶν. Καὶ αὐτὸ τὸ πιστοποιεῖ τὸ γεγονὸς τῆς παρουσίας τοῦ Μακαριωτάτου Πατριάρχου Ἀλεξανδρείας κυρίου Θεοδώρου, ὁ ὁποῖος μὲ τὸν ἐπίσης Ριζαρίτη Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Χαλκίδος κύριο Χρυσόστομο καὶ ἄλλους Ἀρχιερεῖς συλλειτούργησαν τὴν Κυριακὴ 9 Νοεμβρίου στὸν πάνσεπτο ναὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ναὸ τῆς Σχολῆς, ποὺ ὡς ἄλλο Καθολικὸ Μονῆς δεσπόζει μέσα στὸ ὅλο κτιριακὸ συγκρότημα τῆς Ριζαρείου Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς. Συλλειτούργησαν γιὰ νὰ τιμήσουν τὴ Μνήμη τοῦ Ἁγίου Σχολάρχου τῆς σεμνῆς Ριζαρείου, τὸν Ἅγιο Νεκτάριο. 

«Ἐπιστρέφω, εἶπε ὁ Πατριάρχης, μετὰ ἀπὸ σαράντα χρόνια». 

Νόστος ἡ ἐπιστροφή. Μὲ τὴν ἱερὰ συγκίνηση νὰ πάλλει τὴν ψυχή, καθὼς πρόσωπα ἱερὰ προβάλλουν ἀπὸ ὅλες τὶς γωνιές, ἀπὸ παντοῦ ἐμφανίζονται ἴσκιοι ἁγιασμένων μορφῶν, ἐνῶ ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὰ σιωπηλὰ κτίρια ἀκούγονται οἱ μυστικὲς φωνὲς τῶν παλαιῶν συμμαθητῶν, τῶν διδασκάλων, τῶν παιδονόμων. 

Θὰ θυμήθηκε ἀσφαλῶς ὁ Μακαριώτατος ἐκεῖνο τὸ φθινοπωρινὸ πρωϊνὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1972, τότε, δηλαδή, ποὺ δίναμε τὶς εἰσαγωγικὲς ἐξετάσεις καὶ τὸν συντρόφευε ἡ μακαριστὴ Μητέρα του. Ὅπως ἐπίσης θὰ ξανάζησε τὶς ὧρες τῶν μαθημάτων στὶς εὐρύχωρες καὶ φωτεινὲς αἴθουσες μὲ τὸν ἀξεπέραστο Νικηφόρο Καχριμάνη νὰ μᾶς παραδίδει φιλοσοφία καὶ μαζί νὰ μᾶς χαράζει δρόμους γιὰ νὰ καλλιεργοῦμε μὲ εὐρύτητα πνεύματος τὶς γνώσεις μας, νὰ μποροῦμε νὰ σκεπτόμαστε ἔντιμα καὶ θεοφώτιστα, νὰ μάθουμε νὰ ταυτίζουμε τὴν ἀνθρωπιὰ μὲ τὴν μέλλουσα ἱερατική μας διακονία. Ἀκόμα θὰ τοῦ ἦρθε στὸ νοῦ ὁ σοφὸς καθηγητής μας Ἰω. Χρ. Κωνσταντινίδης μὲ τά θαυμάσια ἀπογευματινὰ φροντιστήρια, ὅπου μᾶς μάθαινε τὴ μέθοδο τῆς ἀποδελτίωσης ὑλικοῦ ὅσον ἀφορᾶ τὴ συγγραφὴ μιᾶς μελέτης. 

Κι ὅταν ἀντίκρυσε τοὺς θαλάμους ὅπου μέναμε, θὰ ξαναθυμήθηκε τὸν Πολύβιο ποὺ ὄντας ὁ μεγαλύτερος στὴν ἡλικία ἀπ᾿ ὅλους μας στὸ θάλαμο ἔκανε τὸν «πνευματικό», τὸν σύμβουλο ὅλων μας, γιατὶ ἦταν μιὰ ἀγαθὴ ψυχή, ὅπως κι ὁ Σπύρος ὁ Κόρκος, ἱερέας σήμερα στὴν Ἀμερικὴ, ποὺ τὸν πείραζε κάποιες φορές, γιὰ θυμώνει ὁ πρῶτος...

Θὰ θυμήθηκε τὸν συμμαθητή μας καὶ συγκάτοικο στὸ θάλαμο, τὸν Διονύση Στρούζα ἀπὸ τὴν Ζάκυνθο, ἥσυχο πάντα καὶ μετρημένο - γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐπέλεξε τὴν ὁδὸ τῆς ἡσυχίας, μοναχός γενόμενος, ὀνόματι Δανιὴλ, καὶ, ἀργότερα, ἡσυχαστὴς στὴν Ἁγία Ἄννα, ἵνα εὔχεται ὑπὲρ ἡμῶν. 

Τέλος στὸ ναὸ ὅπου ἱερούργησε, ἐκεῖ θὰ τοῦ ἐμφανίστηκαν οἱ πλέον καθαγιασμένες ἀναμνήσεις, καθὼς θὰ ἐνισχύονταν μέσα του ἡ εἰκόνα ἐκείνη τῆς ρασοφορίας μας, ὄχι τὸ πρωΐ, ὅπως ἐκεῖνος τὴν ἐτέλεσε, ἀλλὰ κάποιο συννεφιασμένο ἀπόβραδο τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1972, τότε ποὺ ἀκούσαμε ἐκείνη τὴν συγκινητικὴ μουσικὴ σύνθεση τοῦ ὄντως φιλοτίμου, ἀλλὰ καὶ τόσο ἀγαπητοῦ μας καθηγητοῦ, τοῦ Δημ. Παναγιωτοπούλου-Κούρου, «Κύριος ἐμοὶ βοηθός καὶ οὐ φοβηθήσομαι τὶ ποιήσει μοι ἄνθρωπος...», (Ψαλμ. 117, 6). Σύνθεση γραμμένη ἀσφαλῶς γιὰ τὴ ρασοφορία καί, μάλιστα, μὲ ὅλο τὸ μεγαλεῖο καὶ τὴν ποιμαντική της προοπτικὴ ἐπιλεγμένο ἀπὸ τὸ ἱ. Ψαλτήριο. Χώρια ἡ μουσική... Τόσο ἐπιβλητική, συγκινητική, εὐαισθητογραμμένη γιὰ τούτη τὴν ἱερὴ στιγμή: Τὴν πρώτη δηλαδὴ φορὰ ποὺ θὰ ἐνδυθοῦμε τὸ ἔνδυμα τῶν πατέρων μας: Τὸ ράσο. (Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σταθῶ σὲ λεπτομέρειες, ἱστορικο-δογματικὲς καὶ κοινωνιολογικὲς γιὰ τὸ θέμα αὐτό. Ἴσως κάποτε γίνει. Ὡστόσο ἡ ἱερότητα ἐκείνης τῆς ἀπόβραδης ὥρας ἔχει σφραγιστεῖ μὲ ὅλη της τὴν ἱερότητα στὴν ψυχή μου, ποὺ πραγματικὰ λέω ὅτι ἦταν Θεοῦ παρουσία). 

Κι ὔστερα ἦταν ἐκεῖνοι οἱ νυσταγμένοι ὄρθροι, οἱ νοσταλγικοὶ ἑσπερινοί, οἱ λιτὲς Κυριακάτικες Θ. Λειτουργίες, ποὺ μᾶς χάριζαν τὴν εἰρήνη τοῦ Θεοῦ. Αὐτὴν δηλαδὴ ποὺ ἀποθηκεύαμε γιατὶ ξέραμε πὼς στὸν κόσμο τὰ πράγματα ἦταν διαφορετικά, ἐπειδὴ ἐκεῖ, στὴν ἐνορία του ὁ καθένας μας εἶχε ν᾿ ἀντιπαλαίσει μὲ τὶς ὅποιες ἀντίξοες δυνάμεις. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐκείνη ἡ μαθητεία μας στὴν φιλτάτη μας Ριζάρειο ἦταν ἡ προετοιμασία γιὰ την ἔνδυση τῆς πανοπλίας τοῦ Θεοῦ (πρβλ. Ἐφεσ.6, 10-20). 

Τὰ χρόνια πέρασαν... Κάποια στιγμὴ κοιτάξαμε γιὰ στερνὴ φορὰ τὸ θάλαμο ποὺ μᾶς φιλοξενοῦσε, ὀσφρανθήκαμε γιὰ τελευταία φορὰ τὴν ταγκίλα τῶν μαγειρίων, προσκυνήσαμε τὸν μυρωμένο Ἅγιο Γεώργιο κι ἀναχωρήσαμε. 

Ὡστόσο πρέπει νὰ εἰπωθεῖ πὼς ἐκεῖ ἀφήσαμε ἕνα μεγάλο καὶ σημαντικὸ κομμάτι τοῦ ψυχισμοῦ μας, ἀφοῦ ταμιεύσαμε ἱεροκατάνυκτες στιγμές, στιγμὲς βάλσαμο γιὰ τὶς πληγὲς τῶν καιρῶν καὶ χρόνων ποὺ ἀνοίγονταν μπροστά μας. Κι εὐγνωμονοῦμε Κτήτορες, Δασκάλους καὶ τὴν κάθε ψυχὴ ποὺ μᾶς ἄνοιξε τὴν ψυχή της μὲ χαμόγελο εὐαισθησίας καὶ φιλίας. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἐπιστρέφουμε πάντα ἐκεῖ. Στὴ Ριζάρειό μας, στὴ Σχολή μας, ὅπως δηλαδὴ ἐπιστρέφουν ὁ Πατριάρχης, ὁ Ἐπίσκοπός μας κι ἄλλοι πολλοί, ποὺ δὲν κρέμασαν τὸ τίμιο ράσο τὸ ὁποῖο τοὺς φόρεσαν στὴν καθιερωμένη ἐκείνη τελετὴ τῆς ρασοφορίας, ἀλλὰ τὸ κράτησαν καὶ τὸ τίμησαν. 

Εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ πνευματικὴ εὐφροσύνη τῶν μακαρίων Ἱδρυτῶν τῆς Ριζαρείου καὶ φυσικὰ τῶν δασκάλων μας... 

π. κων. ν. καλλιανός

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ ΓΟΥΕΑΡ ΟΜΙΛΗΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ

Πραγματοποιήθηκε απόψε στη Στοά του Βιβλίου τιμητική εκδήλωση με αφορμή τα 80ά γενέθλια του Μητροπολίτη Διοκλείας Καλλίστου Ware, που διοργάνωσαν η Πολιτιστική εταιρεία «Αίνος» και οι Εκδόσεις «Εν πλω». 

Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Διοκλείας ανέπτυξε το θέμα: «Ρωσική Διασπορά: Θεολογική σκέψη και άνθρωποι στο Παρίσι του 20ού αιώνα». 

Παράλληλα και για πρώτη φορά, στην Αίθουσα Τέχνης της Στοάς του Βιβλίου εκτίθεται μέρος του ανέκδοτου φωτογραφικού αρχείου της Ρωσικής Διασποράς, σε επιμέλεια της Veronique Magnes. Επιστημονική επιμέλεια: Δρ Νίκη Τσιρώνη.
Η Ιδιωτική Οδός μετέδωσε την διάλεξη, σε απευθείας σύνδεση με την Στοά του Βιβλίου.

Αύριο Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2014, στις 12 το μεσημέρι, ο Μητροπολίτης Διοκλείας Κάλλιστος Ware θα παρουσιάσει στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Εν πλω (Χαριλάου Τρικούπη 6-10), το νέο βιβλίο του, με τίτλο: ΕΧΘΡΟΙ ή ΦΙΛΟΙ; Το σώμα, η ψυχή και τα πάθη του ανθρώπου. 

Για το βιβλίο θα μιλήσουν: ο συγγραφέας, η βυζαντινολόγος Νίκη Τσιρώνη, επικεφαλής της Πολιτιστικής Εταιρείας Αίνος και η Πολυξένη Τσαλίκη- Κιοσόγλου, μεταφράστρια του έργου.

ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΟΜΟΥ "ΜΥΚΗΝΕΣ 1954 - ΤΟ ΚΑΤΑΜΕΣΗΜΕΡΟ"

Robert McCabe και Αθηνά Κακούρη

Απόψε στην παρουσίαση του βιβλίου - λευκώματος «ΜΥΚΗΝΕΣ 1954 - ΤΟ ΚΑΤΑΜΕΣΗΜΕΡΟ» στο Αμφιθέατρο Cotsen Hall  στο Κολωνάκι. 

Ομιλητές ήσαν οι: 

Μιχάλης Κοσμόπουλος, αρχαιολόγος, Καθηγητής Αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο του Μιζούρι Η.Π.Α., Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, Αρχαιολόγος, Υπεύθυνη Αρχαίων Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και οι συντελεστές του τόμου Robert McCabe (φωτογραφίες) και Αθηνά Κακούρη (κείμενο). 

Μια αριστοκρατική κατά πάντα εκδήλωση, η οποία διήρκεσε κάτι λιγότερο από μια ώρα!

Οι ομιλητές ήσαν απολύτως καίριοι και ουσιαστικοί και γι' αυτό σύντομοι. 

Δεν υπήρχαν εδώ τα συνήθη των παρουσιάσεων βιβλίων: κενολογίες, πλατειασμοί, υπερβολές και ασύστολες κολακείες. 

Εδώ μιλούσε το έργο. Οι αναφορές σημαντικές και μετρημένες. Η Αθηνά Κακούρη άκρως μετριοπαθής, ως συνήθως, δηλ. αληθινά αριστοκρατική και με πηγαίο χιούμορ. 

Σπουδαίος και ο Robert McCabe, κύριος με όλη τη σημασία της λέξης. 

Κι όλοι αυτοί αναφέρθηκαν σε μια Ελλάδα που δεν υπάρχει πια...

Το λεύκωμα, πάντως, είναι εξαιρετικό από κάθε άποψη, που σημαίνει ότι εκτός από τους συγγραφείς, δούλεψαν πολύ και οι εκδόσεις Πατάκη για το άρτιο αποτέλεσμα. 

Εύχομαι στους εφήβους (άνω των ογδόντα και οι δύο) Robert McCabe και Αθηνά Κακούρη πολλά έτη, για να αντλούμε κι εμείς από τον δυναμισμό, την δημιουργικότητα και την δροσερή ματιά τους. 

Π.Α.Α.

Στη συνέχεια τρεις φωτογραφίες από το βιβλίο (Ανασκαφές στις Μυκήνες το 1954). 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: ΕΝΑ ΤΑΓΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΜΑ ΜΑΛΕΡ

Από τον δίσκο "Οι μύθοι μιας γυναίκας"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Η ενασχόλησή μου με τον Μάλερ του Χατζιδάκι - το θέμα που θα παρουσιάσω κατά την διάλεξή μου στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος "Λίλιαν Βουδούρη", στις 24 Νοεμβρίου - πάει 27 χρόνια πίσω, όταν πρωτάκουσα στον δίσκο "Οι μύθοι μιας γυναίκας" των Μ. Χατζιδάκι και Νίκου Γκάτσου το τραγούδι "Κραυγές για ενός Αγγέλου μνήμη" (Ένα ταγκό για την Alma Mahler).

Τότε ανακάλυψα ουσιαστικά τον Μάλερ και τη μουσική του, την γυναίκα του Άλμα (1879-1964) και τις δικές της μουσικές (γιατί ήταν και εκείνη συνθέτης).

Το 1994 τρεις φίλοι πραγματοποιήσαμε στην Πάτρα - Ιούλιο μήνα - μια εκδήλωση πριβέ για τον Μάλερ, με αφορμή την συμπλήρωση, τότε, 100 χρόνων από τη σύνθεση της 2ης Συμφωνίας του Μάλερ, της επονομαζομένης "της Αναστάσεως". Τότε παρουσίασα το θέμα: "Η βαθιά πνευματική σχέση του Μάνου Χατζιδάκι με τον Gustav Mahler".

Δύο χρόνια μετά, το 1996, οι εισηγήσεις εκείνης της βραδιάς τυπώθηκαν σ' ένα βιβλίο με τον τίτλο: "Τρία κείμενα για τον Gustav Mahler" (εκδόσεις Παρουσία).

Επίσημη ιστοσελίδα Μ. Χατζιδάκι

Φυσικά στο κείμενο μου συμπεριέλαβα όσα ο ίδιος ο Χατζιδάκις έγραψε εκείνο τον καιρό για το τραγούδι που μας ενδιαφέρει.

Ένα Tango για την Alma Mahler: «Μια σημαντική γυναίκα. Ερωμένη και σύζυγο προσωπικοτήτων... Ανάμεσά τους ο Μάλερ και ο Καντίνσκι. Η κόρη της Μανόν πέθανε σε ηλικία 18 ετών και ενέμπνευσε τον Άλμπαν Μπέργκ να γράψει γι΄ αυτήν το περίφημο κοντσέρτο του για βιολί “στη μνήμη ενός αγγέλου”. Εδώ χρησιμοποιώ μέρη από το δεύτερο μέρος της 7ης συμφωνίας και από τα “Τραγούδια για νεκρά παιδιά” του Μάλερ, καθώς και από το κοντσέρτο για βιολί του Μπέργκ» (Μ. Χατζιδάκις στην εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 18-12-1988).

Στο εσώφυλλο του δίσκου «Οι Μύθοι μιας γυναίκας» (ένας υπέροχος και πάντοτε προς ανακάλυψιν κύκλος τραγουδιών των Χατζιδάκι - Γκάτσου με τη Νάνα Μούσχουρη σε μια πρωτόγνωρη ερμηνεία ) ο Χατζιδάκις σημειώνει για το Tango – αφιέρωμα στην Alma Mahler με τον τίτλο «Κραυγές για ενός Αγγέλου μνήμη»: 

«Η ιδέα για το τραγούδι αυτό ξεκίνησε από μία φράση του Χέρμαν Σέρχεν όταν μια φορά έκανε δοκιμή στο 2ο μέρος της 7ης. Αποτεινόμενος στους μουσικούς είπε: “ Κύριοι, και τώρα ας παίξουμε ένα θαυμάσιο τανγκό του Μάλερ”. Και πράγματι μοιάζει, μπορεί να είναι και τανγκό. Είπα στο φίλο μου το Νίκο Γκάτσο λεπτομέρειες γύρω απ΄ την περίπτωση αυτής της γυναίκας που την αγάπησαν και συνέζησε με μερικούς από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους στις αρχές του αιώνα μας. Κι έγραψε αυτό το μικρό, κατά τη γνώμη μου αριστούργημα». 

Αυτά έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις στις 15 Νοεμβρίου του 1988.

Είκοσι χρόνια αργότερα, το 2008, το τραγούδι αυτό του Χατζιδάκι ήταν το φινάλε μιας θεατρικής παράστασης. Men on fire (Φλεγόμενοι Άντρες) του Ρον Χαρτ, είναι ένα έργο για την περιβόητη Άλμα Σίντλερ - Μάλερ. Η Ζωή Λάσκαρη υποδυόταν την ομώνυμη ηρωίδα από την ηλικία των 16 ως την ηλικία των 84 ετών. Η παράσταση ξεκινούσε με τους ήχους του Μπομπ Ντύλαν (αφού η έναρξη του έργου τοποθετείται το 1964 στη Νέα Υόρκη) και έκλεινε με το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι «Το ταγκό της Άλμα». Και τώρα συνειδητοποιώ ότι φέτος συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον θάνατο της Άλμα!
Στην εκδήλωσή μας την Δευτέρα 24 Νοεμβρίου, στην Βιβλιοθήκη του Μεγάρου, το "Ταγκό για την Άλμα Μάλερ" θα τραγουδήσει η Δάφνη Πανουργιά, με την Βίκυ Στυλιανού στο πιάνο, η οποία έκανε και την διασκευή για φωνή και πιάνο (στον δίσκο παίζει μουσικό σύνολο υπό τη διεύθυνση του Μ. Χατζιδάκι, ο οποίος έκανε και την ενορχήστρωση). 

Παραθέτω στη συνέχεια τους στίχους του Ν. Γκάτσου και βίντεο με το τραγούδι, το οποίο ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση, όπως και ολόκληρο τον δίσκο "Οι μύθοι μιας γυναίκας", η Νάνα Μούσχουρη. Ήταν μια επανασύνδεση της Μούσχουρη με τον Χατζιδάκι μετά από δεκαετίες.

Alma Mahler (1902)

Κοιμάται τώρα η Μανόν
στη βασιλεία των ουρανών
κι η Aλμα πάνω στο κρεβάτι
θυμάται μ’ άγρυπνο το μάτι
παύσεις, διαστήματα και ήχους
καμπύλες, άξονες και τοίχους.
Όλα βουλιάξανε στη δόξα
σα μυθικά ουράνια τόξα
όμως εγώ θα βγαίνω μόνη
στης νύχτα τ’ άχαρο μπαλκόνι
να δω μακριά στους γαλαξίες
ανυπεράσπιστες αξίες
ν’ ακούσω πάλι μια βραδιά
τραγούδια για νεκρά παιδιά
και κάτω απ’ τ’ ουρανού τ’ ασήμι
κραυγές για ενός αγγέλου μνήμη.
Βάλτερ, Γουσταύε, Aλμπαν, φίλοι
μέσα στη δίνη των μηνών
κι από Απρίλη σε Απρίλη
μη λησμονάτε τη Μανόν
στην ερημία των ουρανών. 

ΤΟ Γ' ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΑ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Η Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος διοργανώνει το Γ´ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο, την Παρασκευή 14 και το Σάββατο 15 Νοεμβρίου 2014, με θέμα: «Ορθόδοξη Εκκλησία και διαφύλαξη της εθνικής ταυτότητος - Νεομάρτυρες, Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός - Επαναστατικά Κινήματα». 

Πρόκειται για μια σημαντική πρωτοβουλία - και απόφαση της Ιεράς Συνόδου - να πραγματοποιηθούν έως το έτος 2021 δέκα (10) συνολικά Διεθνή Επιστημονικά Συνέδρια στο πλαίσιο των εκδηλώσεων υπό τον τίτλο «1821 - 2021: Δέκα Επιστημονικά Συνέδρια για τα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης». 

Την έναρξη του Συνεδρίου θα κηρύξει ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος, την Παρασκευή 14 Νοεμβρίου και ώρα 5 το απόγευμα, στο Διορθόδοξο Κέντρο της Ιεράς Μονής Πεντέλης. Οι εργασίες του θα συνεχισθούν την επομένη, 15 Νοεμβρίου, έως και το απόγευμα της ίδιας  ημέρας στη Στοά του Βιβλίου, στο κέντρο της Αθήνας (Πεσματζόγλου 5 και Σταδίου). 

Το αναλυτικό πρόγραμμα του Συνεδρίου δείτε εδώ. 

Πρόεδρος της Συνοδικής Επιτροπής Πολιτιστικής Ταυτότητος είναι ο Σεβ. Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος, με την φροντίδα του οποίου υλοποιείται το πρόγραμμα των σημαντικών αυτών συνεδρίων. 

Ήδη έχουν πραγματοποιηθεί δύο: Το έτος 2012 με τίτλο: «ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ 1821» και το 2013 με τίτλο: «Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΥΛΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ».

Η συμβολή στην έρευνα και την ιστορία είναι ότι τα Πρακτικά αυτών των Συνεδρίων εκδίδονται σε επιμελημένους τόμους. Τα Πρακτικά των δύο πρώτων Συνεδρίων κυκλοφορούν ήδη από τις εκδόσεις ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ. 

Την ταυτότητα αυτών των Συνεδρίων έδωσε ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος, ήδη από το πρώτο Συνέδριο (2012), όταν είπε γι' αυτόν τον ...μαραθώνιο των 10 Συνεδρίων, μέχρι το 2021:

"Σκοπός μας είναι με τα συνέδρια αυτά ν’ ακουσθούν διαφορετικές γνώμες και απόψεις, χωρίς φανατισμούς και μονομέρειες. Γνωρίζουμε ότι τα τελευταία χρόνια ακούσθηκαν και ορισμένες φωνές που εισήγαγαν καινά δαιμόνια στον όλο προβληματισμό. Δεν συμφωνούμε με την αποκαθήλωση των ηρώων και των μαρτύρων. Όμως, δεν ήλθαμε εδώ για να επαινέσουμε τον ρόλο του ορθόδοξου κλήρου. Το συνέδριο είναι επιστημονικό και κάθε άποψη αξίζει να κατατεθεί και να αξιολογηθεί… Σε μια δύσκολη εποχή οικονομικής και πνευματικής κρίσης η μελέτη της τουρκοκρατίας και του 1821 πιστεύω ότι θα μας βοηθήσει να πάρουμε διδάγματα και να αντλήσουμε ελπίδα ενθυμούμενοι με ποια θεμέλια και ποιες αξίες το ελληνορθόδοξο γένος μας επιβίωσε σε πολύ δύσκολες καταστάσεις".  

ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΝΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗ ΚΟΜΝΗΝΟ

Δημήτριος Χ. Πάντος 

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Δημήτριος Χ. Πάντος, Ἰωάννης Κομνηνός (Ἱερόθεος Δρύστρας) 1657-1719. Ὁ βίος, τό συγγραφικό του ἔργο καί ἡ ἐκκλησιαστική καί πολιτική του δράση, Ἐκδόσεις Κληροδοτήματος Β. Μωραΐτου, Ἀθῆναι 2014, σελ. 404 

Ἡ παροῦσα ἐργασία τοῦ ἀειμνήστου φίλου Δ. Πάντου, ἡ ὁποία εἶδε τό φῶς τῆς δημοσιότητας πρίν ἀπό λίγες ἡμέρες, εἶχε κατατεθεῖ τό 2007 ὡς διδακτορική διατριβή στήν Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. 

Ἡ ἐργασία ἀποτελεῖ μία συμβολή στόν βίο (σελ. 63-188) καί τό ἔργο (σελ. 189-322) τοῦ Ἰωάννη Κομνηνοῦ, ἑνός ἀπό τούς σημαίνοντες λογίους τοῦ 17ου αἰ. Ὁ Ἰωάννης Κομνηνός ὑπῆρξε μία πολύπλευρη προσωπικότητα, διακρινόμενη ἀπό ἕνα«κοσμοπολίτικο πνεῦμα» (σ. 11), καί ἔδρασε κυρίως στήν Ρουμανία σέ σημεῖο ὥστε νά θεωρεῖται «ἀπό τούς σημαντικότερους ἐκπροσώπους τῶν ρουμανικῶν Γραμμάτων» (σ. 12). Μάλιστα ἡ ἐκλογή τοῦ Ἰωάννου Κομνηνοῦ στήν μητρόπολη Δρύστρας θεωρεῖται ὅτι «ἐπιβεβαιώνει τίς στενές του σχέσεις μέ τίς Παραδουνάβιες Ἡγεμονίες» (σ. 338). 

Ὅσον ἀφορᾶ τό συγγραφικό ἔργο τοῦ Ἰωάννου Κομνηνοῦ, ὁ συγγραφέας ἀποτιμᾶ ὅτι αὐτό«διακρίνεται [ἀπό] ἕνα εὐρύ φάσμα θεμάτων, ἀπό θεολογικά καί ἱστορικά ἔργα μέχρι τή Γεωγραφία καί τή Φυσική» (σ. 343). 

Στό Παράρτημα τοῦ βιβλίου ὁ Δ. Πάντος ἐκδίδει γιά πρώτη φορά ὅλες τίς αὐτόγραφες ἐπιστολές τοῦ Ἰωάννου Κομνηνοῦ (σελ. 349-369). 

Τό βιβλίο, λοιπόν, πού παρουσιάζω σήμερα, εἶναι μία ἐξαντλητική ἔρευνα στόν λόγιο τῆς τουρκοκρατίας Ἰωάννη Κομνηνό, βασισμένη σέ ἀνέκδοτο καί ἀρχειακό ὑλικό.

ΜΥΚΗΝΕΣ 1954 - Από την ΑΘΗΝΑ ΚΑΚΟΥΡΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ROBERT McCABE

Της Ζέττας Ζάχου

Για τον Σπύρο Ιακωβίδη και τα ''χαρτάκια'' του στα Αραχωβίτικα. 

Το βιβλίο σε κερδίζει από το υπέροχο εξώφυλλο. Και μετά ο βαθιά ανθρώπινος λόγος της Αθηνάς Κακούρη κυριολεκτικά κεντάει. Και μετά η αβρή, ευφυής, φωτογραφία του Robert McCabe που έχει ιδανικά, σε κάνει να νιώθεις ότι είσαι μέρος της ανθρωπότητας προσφέρουν μία αξέχαστη εμπειρία. Με ακρίβεια εντομολόγου σκιαγραφούν έναν κόσμο τόσο κοντά μας και ταυτόχρονα τόσο μακριά μας. Όλα αποπνέουν μια αναζωογονητική φρεσκάδα, ένα αίσθημα ευφορίας όπου η θεωρία εναλλάσσεται με την πρακτική. Και μ΄ έκαναν να δακρύσω. 

Η ζωή του αρχαιολόγου μοναχική, ταυτόχρονα και ομαδική, συλλογική. 

Η αναπτέρωση ελπίδων και ονείρων, περνοδιαβαίνει με υποδόρια αλλά και εμφανή ανθρωπιά. Άνθρωποι που δεν ήθελαν να κάνουν τίποτα άλλο, να κάνουν ένα άλλο επάγγελμα, ή να έχουν μια άλλη ζωή. 

Αναρωτιέμαι ποιο ήταν άραγε το υλικό που διέπλασε αυτούς τους ανθρώπους; 

Ίσως, αυτό που γράφει η Αθηνά Κακούρη, ''Μέσα στο αυγουστιάτικο μεσουράνημα του ήλιου, το ανελέητο φως διέλυε τους όγκους και ρουφούσε τα χρώματα αφήνοντας μονάχα αποχρώσεις του καφέ και του κίτρινου. Πέτρες και χώματα φρύγονταν στον ήλιο και τα αρχαία αγκωνάρια, καθώς συγχέονταν με τα κατσάβραχα του δίκορφου βουνού πίσω τους και με τα χαρακωμένα από ξερολιθιές χωράφια στα πόδια τους, γίνονταν ένα με το αυχμηρό τοπίο.'' 

Σίγουρα, δεν είναι ένα απλό κείμενο, καθώς είναι πυκνογραμμένο και με φιλοσοφικές προεκτάσεις, ενώ έχει την ελεγειακή μορφή του «τέλους εποχής» που το κάνει λυρικό και συναισθηματικό. 

Αξίζει ν’ ακούσουμε πώς μιλάει για τους ανθρώπους που έδωσαν τα πάντα για τη επιστήμη τους και την Ελλάδα. Με διάθεση να τους προσφέρει μια εγκάρδια νοερή χειραψία ή ένα νεύμα κατανόησης. Με αποτέλεσμα να μας κρατά σε διαρκή εγρήγορση. 

Θέλουμε θάλπος. Και το λεύκωμα ''Μυκήνες το καταμεσήμερο’’ μας το προσφέρει. Και ναι ,υπάρχει αισιοδοξία και πίστη στον άνθρωπο. 

Οι ''Μυκήνες το καταμεσήμερο'' είναι μια χορταστική και συναρπαστική τοιχογραφία, η οποία εκτυλίσσεται σε πολλές ζωές. 

Οι ‘’Μυκήνες το καταμεσήμερο'' είναι μια πράξη γενναιοδωρίας από το παρελθόν, για το συλλογικό μας μέλλον. Και χρωστάμε στον Robert McCabe τη διάσωση και αποτύπωση αυτού του κόσμου.

Όσο πιό πολύ βυθίζεσαι στην ανάγνωση και ''περιήγηση'' που μας χαρίζουν οι φωτογραφίες μιας άλλης Ελλάδας, που βιαστήκαμε να παραχώσουμε σε κατώγεια, τόσο περισσότερο σε συνεπαίρνει η ιστορία που αναπτύσσεται αριστοτεχνικά, όπως στα view master των παιδικών μας χρόνων. 

Όσοι γαλουχήθηκαν με την Πατρίδα και όσοι θαύμασαν το έργο των μεγάλων αρχαιολόγων μας, έχουν ακόμα μια ευκαιρία να ανανεώσουν τον θαυμασμό τους. 

Λεύκωμα: Μυκήνες το καταμεσήμερο 

Κείμενο: Αθηνά Κακούρη 

Φωτογραφίες: Robert McCabe 

Σχόλια: Lisa Wace French 

Εκδόσεις: Πατάκη

Η συγγραφέας Αθηνά Κακούρη με τον αείμνηστο σύζυγό της Καθηγητή Αρχαιολογίας και Ακαδημαϊκό
Σπύρο Ιακωβίδη (φωτό: Ιδιωτική Οδός)

Η παρουσίαση του βιβλίου - λευκώματος «ΜΥΚΗΝΕΣ 1954 - ΤΟ ΚΑΤΑΜΕΣΗΜΕΡΟ» θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Πέμπτη 13 Νοεμβρίου και ώρα 7 μ.μ. στο Αμφιθέατρο Cotsen Hall (Αναπήρων Πολέμου 9, Κολωνάκι, Αθήνα).   

Ομιλητές: 

- Μιχάλης Κοσμόπουλος, αρχαιολόγος, Καθηγητής Αρχαιολογίας στο πανεπιστήμιο του Μιζούρι Η.Π.Α. 

- Dr. Charles K. Williams, II  

- Ναταλία Βογκέικωφ-Brogan, Αρχαιολόγος, Υπεύθυνη Αρχαίων Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και οι 

- Robert McCabe και Αθηνά Κακούρη. 

Δείτε, επίσης, στην Ιδιωτική Οδό:
- Σπύρος Ιακωβίδης: ΜΥΚΗΝΕΣ
- Σπύρος Ιακωβίδης: Ο μέγας αρχαιολόγος και άνθρωπος

Αρχιμ. Παντελεήμων Μανουσάκης: "Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές αγιότητας..."

Λόγος ἐπὶ τῇ μνήμῃ τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως τοῦ ἐν Αἰγίνῃ 

ἐκφωνηθείς ὑπὸ τοῦ Πανοσιολ. Ἀρχιμανδρίτου Παντελεήμονος Μανουσάκη 

Ἱερὸς Ναὸς Ἁγ. Νεκταρίου Roslindale (Μητρόπολις Βοστώνης)

8 Νοεμβρίου 2014 

Σεβασμιώτατε Ποιμενάρχα μας, άγιε Βοστώνης, κ.κ. Μεθόδιε, 

Σεπτή του πρεσβυτερίου χορεία, 

Χριστεπώνυμε λαέ και των εορταζόντων ομήγυρις, 

Επειδή, αδελφοί μου, συγκεντρωθήκαμε στον περικαλλή αυτόν ναόν που τιμάται επί τω ονόματι του Αγίου Νεκταρίου για να εορτάσουμε μνήμη αγίου, ας θέσουμε μερικά ερωτήματα για την αγιότητα. Τί σημαίνει να είναι κανείς άγιος; Πώς γίνεται κανείς άγιος; Και είναι η αγιότητα μια επαγγελία στην οποία έχει κληθεί καθένας από μας ως Χριστιανός ή μόνο κάποιοι λίγοι και ενάρετοι; 

Ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι (Α᾽Πέτρου, 1:16) 

Θα ήταν περίεργο σήμερα, αν ρωτούσαμε ένα μικρό παιδί «τί θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;» να λαμβάναμε την απάντηση: άγιος! Θα ήταν πράγματι περίεργο όχι μόνον διότι σήμερα δεν επιδιώκουμε να γίνουμε άγιοι, αλλά ίσως διότι η αγιότητα δεν είναι κάτι που μπορούμε να επιδιώξουμε αφού δεν μπορούμε να την κατορθώσουμε βασισμένοι στις δικές μας δυνάμεις και στις δικές μας ικανότητες. Δεν γίνεται κανείς άγιος, όπως γίνεται κανείς γιατρός, ή ξυλουργός. Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές αγιότητας και μην σας παραπλανούν όσοι σας συστήνουν «τσελεμεντέδες πνευματικότητας.» Η αγιότητα δεν ανήκει στον άνθρωπο, αλλά στον Θεό. Είδατε και στο ρητό από την πρώτη επιστολή του Πέτρου, μετά την προτροπή: ἅγιοι γίνεσθε, προσθέτει αμέσως ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι.
Εκείνος, λοιπόν, ο Θεός, είναι κατ᾽εξοχήν άγιος. Να μια αλήθεια την οποία επαναλαμβάνει η Εκκλησία μας ακούραστα: ἅγιος ὁ Θεός, ἅγιος ἱσχυρός, ἅγιος ἀθάνατος. Είναι η ιδιότητα της αγιότητος κοινή στα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος. Άγιος ο Θεός Πατέρας, διότι πάτερ ἅγιε (Ιω. 17:11) λέγει ο Κύριος κατά την αρχιερατική Του προσευχή απευθυνόμενος προς Αυτόν, αλλά και έτσι μας δίδαξε να προσευχόμαστε λέγοντας ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου (Μθ. 6:9). Άγιος, όμως, και ο Υιός και Λόγος του Θεού, διότι όταν ο λειτουργός λέγει τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις, ο λαός απαντά εἷς ἅγιος, εἷς Κύριος, Ἰησοῦς Χριστός. Άγιον, βεβαίως, και το Πνεύμα το άγιον, το μόνον από τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος που ονομάζεται άγιο διότι Εκείνος είναι που μας αγιάζει, ώστε το να είναι κανείς άγιος δεν σημαίνει τίποτα περισσότερο από το να είναι άνθρωπος πνευματικός, δηλαδή, πνευματοφόρος και χαριτωμένος, διότι ότι δίνει το Άγιο Πνεύμα είναι δώρα, δηλαδή είναι δωρεάν, είναι χαρίσματα, δεν είναι ιδιότητες που αποκτήσαμε εμείς με την αξία μας. Όσο και να αγωνιστεί κανείς δεν κερδίζει τα πνευματικά χαρίσματα με την αξία του, και αυτό για να μην καυχάται για τις δικές του δυνάμεις, να μην αυτοδικαιώνεται, αλλά να ευχαριστεί και να δοξολογεί τον Θεόν απ᾽όπου πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἐστι καταβαῖνον (Ιακ. 1:17).
Εδώ, λοιπόν, αδελφοί μου, συναντάμε το κύριο χαρακτηριστικό του αγίου ανθρώπου. Είναι εκείνος που ομοιώνεται και προσπαθεί να μιμηθεί κατά το δυνατόν το κυριώτερο χαρακτηριστικό του Αγίου Πνεύματος: την αυταπάρνηση. Βλέπετε, όταν ήρθε ο Κύριος και σαρκώθηκε, και ενηνθρώπησε, μας απεκάλυψε Εκείνος το μυστήριο του Θεού Πατέρα. Και όταν ήρθε κατά την Πεντηκοστή το Πνεύμα το Άγιο φανέρωσε Εκείνος το μυστήριο του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού— δεν είναι τυχαίο πως όλες οι Οικουμενικές Σύνοδοι, οι ἐν ἁγίῳ Πνεύματι συνελθούσες, από την Πρώτη μέχρι και την Εβδόμη, ήσαν Χριστολογικές. Εκείνος, όμως, το Πνεύμα το Άγιο, δεν φανερώνεται, δεν αποκαλύπτεται, παρά μόνον ψηλαφείται μέσα από την εμπειρία της εκκλησιαστικής ζωής. Αν γνωρίζουμε για το Άγιο Πνεύμα τα λιγότερα σε σχέση με τα άλλα δύο Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος, τούτο οφείλεται στην ίδια την ταυτότητα του αγίου Πνεύματος, ο Οποίος δεν επιθυμεί ούτε να προβάλει ούτε να δοξάσει τον Εαυτόν Του.

Έτσι, λοιπόν, κάθε πρόσωπο το οποίο γίνεται πνευματοφόρο και χαριτώνεται από το Άγιο Πνεύμα χαρακτηρίζεται από την ίδια αυταπάρνηση και αποστροφή του εαυτού, ξεκινώντας από την Παναγία η οποία είναι κεχαριτωμένη, δηλαδή, πλήρης πνεύματος αγίου,1 και η οποία είπε το Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου (Λκ. 1:38), και από τον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο ο οποίος είπε: ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι (Ιω. 3:30), μέσα από κάθε άγιο που φανέρωσε ο Θεός ανά τους αιώνες, φτάνοντας στον ἐσχάτοις χρόνοις φανέντα άγιο τον οποίον εορτάζουμε σήμερα, τον άγιο Νεκτάριο. Αυτό που κατά την γνώμη μου χαρίτωσε και αγίασε τον άγιο Νεκτάριο ήταν οι δυσκολίες της οποίες συνήντησε στην ζωή του, ή μάλλον, ο τρόπος με τον οποίον υπέμεινε καρτερικά τις δυσκολίες εκείνες. Έζησε ο άγιος Νεκτάριος σε εποχές δύσκολες για το έθνος μας, όπως είναι και οι σημερινές. Προήλθε και εκείνος από τον Ελληνισμό πέραν των συνόρων του Ελλαδικού κράτους, από τα περίχωρα της Βασιλεύουσας όπου πέρασε την νιότη του, στην Αλεξάνδρεια όπου αναδείχθηκε ιερέας και αρχιερέας, αλλά και απ᾽ όπου εκδιώχθηκε συκοφαντούμενος και πικραμένος. Έζησε για να δεί το λυκόφως του Ελληνισμού: την συρρίκνωση του Ελληνικού πολιτισμού εντός των συνόρων του μικρού Ελλαδικού κράτους: σκεφτείτε ότι όταν έφτασε στην Αθήνα του ηρνήθησαν και την εργασία και τον μισθό του για αρκετό καιρό με την πρόφαση πως δεν ήταν Έλληνας υπήκοος. Οι τελευταίες ημέρες της ζωής του ήσαν και οι τελευταίες ημέρες της Μικρασίας: μετά ήρθε η νύχτα της Ιωνίας καθώς βυθίστηκε στο σκοτάδι της πυρπολούμενης Σμύρνης.
Μέσα σε τέτοιο κλίμα έζησε όχι μόνον τις εξωτερικές ανάγκες αλλά και τις εσωτερικές πληγές οι οποίες προήλθαν κυρίως από τους συναδέλφους του, τους κληρικούς της εποχής του, οι οποίοι τον είδαν με καχυποψία, τον είδαν ως απειλή για τις θέσεις τους και έτσι τον συκοφάντησαν και τον εκδίωξαν. Καίτοι επίσκοπος, έζησε ως απλός ιερέας, τελώντας χρέη ιεροκήρυκος κήρυξε στα χωριά της Ευβοίας, μέχρι που, και πάλι μετά δυσκολίας, ανέλαβε Σχολάρχης της περιπύστου Ριζαρείου Σχολής. Δεν φαντάζεσθε πόσο φρικτό είναι για τον κάθε κληρικό να βρεθεί σε τέτοιες συνθήκες όπου να στερείται την τέλεση της Θείας Λειτουργίας - ιδιαιτέρως, όμως, για έναν επίσκοπο μια και εκείνος είναι ο κατ᾽εξοχήν λειτουργός της Ευχαριστίας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη τιμωρία απ᾽αυτήν. Στην Ριζάρειο, ο αγ. Νεκτάριος θα παραμείνει μέχρι το τέλος σχεδόν της ζωής του, αφού πρώτα θα αναζητήσει το ησυχαστήριο της Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος στην Αίγινα και γίνει ο ανιδρυτής του εγκαταλελειμμένου εκείνου μοναστηριού το οποίο έμελλε να δοξασθεί μετά θάνατον του αγίου.
Δεν είδε ποτέ τον εαυτό του ως άγιο ούτε επεδίωξε να αποκτήσει φήμη αγίου, δεν σχημάτισε ομάδα πνευματικών τέκνων ή οπαδών, δεν στράφηκε κατά της Εκκλησίας, ούτε καν κατά εκείνων που τόσο άδικα τον εδίωξαν. Υπήρξε απ᾽όλους ευκαταφρόνητος, παρηγκωνισμένος, ταπεινωμένος. Και όμως, αυτόν τούτον, λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, λίθον προσκόμματος καὶ πέτρα σκανδάλου (Α᾽Πετ. 2:7) ο Θεός ανέδειξε ως άγιον και θαυματουργόν.
Είναι σημαντικό να προσέξουμε μία διαφορά: άλλο πράγμα το άγιο και άλλο το ιερό. Ποιά η διαφορά τους; Το ιερό προϋποθέτει το αντίθετό του, το κοσμικό. Έστι υπάρχει ιερός χρόνος και ιερός τόπος, αλλά και κοσμικός χρόνος και κοσμικός τόπος. Το άγιο δεν έχει αντίθετο. Δεν υπάρχει τίποτα που να μην είναι αγιασμένο ή που να μην μπορεί να αγιασθεί. «Μα δεν είναι ο αμαρτωλός το αντίθετο του αγίου;», θα μου πείτε. Ποιά η διαφορά, αδελφοί μου, μεταξύ αμαρτωλού και αγίου; Ο άγιος είναι ο αμαρτωλός εκείνος—διότι ουδείς αναμάρτητος2—ο οποίος έχει συνείδηση και επίγνωση της αμαρτωλότητός του. Αλλά το να έχει κανείς επίγνωση της αμαρτίας του ως αμαρτίας σημαίνει πως βρίσκεται ήδη πέραν της αμαρτίας, στην μετάνοια και στην χάρη του Θεού. Μπορεί να ελπίζει στο έλεος του Θεού. Μόνον έναν άνθρωπο δεν μπορεί να σώσει ο Θεός και ενώπιον αυτού του ανθρώπου ακόμα και το πανσθενές έλεος του Θεού παραμένει ανίσχυρο: ο άνθρωπος εκείνος που θεωρεί τον εαυτό του άγιο, εκείνος που θεωρεί τον εαυτόν του καθαρό από κάθε αμαρτία, δεδικαιωμένον, μάλλον δε αυτοδικαιωμένο. Αυτόν ούτε ο Θεός μπορεί να τον σώσει.

Πριν από μερικά χρόνια τόσο στην Ελλάδα όσο και εδώ, στην ομογένεια, φανερώθηκαν ομάδες τέτοιων ανθρώπων, που νόμιζαν, σαν τον Φαρισαίο εκείνον, πως οὐκ εἰσιν ὥσπερ οἱ λοιποὶ τῶν ἀνθρώπων, ἅρπαγες, ἄδικοι, μοιχοί... (Λκ. 18:11) Αυτοί οι άνθρωποι, αδελφοί μου, περιπλανώμενοι αλλά και παραπλανούντες, περιέρχονται γην και ουρανόν, εμπορευόμενοι πολλάκις την μοναχική τους ιδιότητα προκειμένου να φυλακίσουν τις συνειδήσεις των χριστιανών όχι στο Ευαγγέλιο της ελευθερίας, αλλά στην αυταρέσκεια της προσωπολατρείας. Θέλουν οι ίδιοι να δοξασθούν ως σωτήρες, ως άγιοι, ως θαυματουργοί, ως πνευματικοί γέροντες, απαξιώνοντας τα αγιαστικά μυστήρια της Εκκλησίας μας και καταφρονώντας τους λειτουργούς της.
Στην ταπεινόσχημη έπαρσή τους, προτάσσουμε την μνήμη του γνησίως ταπεινού αγίου Νεκταρίου που εορτάζουμε σήμερα. Έζησε κατά Θεόν μέσα στόν κόσμο, μηδέν λογιζόμενον εαυτόν, λοιδορούμενος εὐλογοῦσε, διωκόμενος ἠνέχθη, βλασφημούμενος παρεκάλει, ὡς περικάθαρμα τοῦ κόσμου ἐγενήθη (πρβλ. Α´Κορ. 4:12-­‐13) ώστε να λάβη πλούσια την χάρη του μόνου αγίου και αγιάζοντος Θεού.
Αυτώ η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων, Αμήν.
____________________________________
1. Κατά το ρηθέν υπό του αγγέλου: Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι (Λκ. 1:35)
2. Τίς γὰρ καθαρὸς ἔσται ἀπὸ ρύπου; ἀλλ᾿ οὐδείς, ἐὰν καὶ μία ἡμέρα ὁ βίος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς (Ιώβ, 14: 4-­‐5)

Η "ΕΚΛΟΓΗ" ΤΩΝ ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΟΚΤΑΗΧΑ "ΑΝΟΙΞΑΝΤΑΡΙΑ" ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ

Είναι σίγουρο ότι το διαδίκτυο επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις. 

Μια τέτοια, συγκινητική θα έλεγα, δοκίμασα σήμερα, καθώς ανώνυμος σχολιαστής μου έστειλε link για το Αναλόγιον Forums του Ψαλτολόγιον. 

Πηγαίνω και διαβάζω:

Ένα μικρό δωράκι για την εορτή των Αρχαγγέλων που ανέσυρα από τα φοιτητικά μου χρόνια στην Πάτρα. Η εκλογή "Ψαλώ σοι" εις την Σύναξιν των Αρχαγγέλων σε ήχο δ' άγια και μέλος Παναγιώτη Ανδριόπουλου, όπως την έγραψε τότε (1993) για την αγρυπνία που έγινε στην Ιερά Μονή Γηροκομείου.

Το σχόλιο και την ανάρτηση της Εκλογής έκανε ο Μιχάλης Λαγουδάκης, ο οποίος συμμετείχε σ' εκείνη την Αγρυπνία που κάναμε στην Μονή Γηροκομείου το 1993, πολύ πριν αναλάβω το δεξιό αναλόγιο της Μονής. Ήταν μια Αγρυπνία δωδεκάωρη! Επτά το απόγευμα με επτά το άλλο πρωί! Νομίζω πως κάτι ανάλογο δεν ξανάγινε στην Μονή. Η Αγρυπνία αυτή πραγματοποιήθηκε χάρη στον ζήλο μερικών νέων - τότε - που συμμερίστηκαν την ...τρέλα μου, μεταξύ των οποίων και ο Μιχάλης Λαγουδάκης, τον οποίον δεν ξαναείδα. Τον ευχαριστώ για το πισωγύρισμα του χρόνου και του εύχομαι ό,τι ποθεί από καρδιάς. 

Η εν λόγω Εκλογή δεν αποτελεί, φυσικά, παρθενογένεση. Την τόνισα στο πρότυπο ανάλογης Εκλογής που είχε μελοποιήσει ο Λυκούργος Αγγελόπουλος, κι εκείνος είχε  - θαρρώ - ως πρότυπο αντίστοιχη μελοποίηση του Σίμωνα Καρά. 

Παραθέτω εδώ την πρώτη σελίδα της Εκλογής των Αρχαγγέλων. 

Στην Μονή Ασωμάτων Πετράκη, τώρα, φέτος στον πανηγυρικό Εσπερινό (7/11/2014), ψάλαμε τα Οκτάηχα Ανοιξαντάρια του μακαριστού Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Βαλληνδρά, ο οποίος είχε διατελέσει και Ηγούμενος της Μονής Πετράκη. 

Τα Ανοιξαντάρια τα έμαθα απ' τον ίδιο! Και είχα την τύχη να συμμετέχω ως ισοκράτης και στην ηχογράφησή τους από τον μακαριστό Μητροπολίτη, στο πλαίσιο των ηχογραφήσεων εκκλησιαστικής μουσικής του Μανόλη Χατζηγιακουμή. Περιλαμβάνονται στον ψηφιακό δίσκο με αριθμό 22 της Σώματος "Οκτάηχα Μέλη και Συστήματα", της σειράς "Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής". Δείτε περισσότερα εδώ. 

Με την απόδοση των Ανοιξανταρίων ξεκινάει για την Ιδιωτική Οδό το "Έτος Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου", καθώς το 2015 συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννησή του. 

Από τον Μ. Εσπερινό στην Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη

"Η ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ" ΤΟΥ ΔΟΜΗΝΙΚΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΥ

Θεοτοκόπουλος Δομήνικος (El Greco) (1541 - 1614)
Η συναυλία των Αγγέλων, π. 1608-1614
Λάδι σε μουσαμά , 115 x 217 εκ. Αρ. έργου: Π.152

Εθνική Πινακοθήκη

Αυτός ο παράξενος και τόσο «μοντέρνος» πίνακας αποτελεί το ουράνιο τμήμα ενός «Ευαγγελισμού» που βρίσκεται σήμερα στις συλλογές μιας τράπεζας στη Μαδρίτη. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία, αν όχι το τελευταίο έργο, που φιλοτέχνησε ο Γκρέκο λίγο πριν πεθάνει στο Τολέδο το 1614. 

Ο πίνακας είναι ημιτελής και μας διδάσκει πολλά για την τεχνική του ζωγράφου. Παρατηρούμε ότι οι άγγελοι αυτοί δεν έχουν φτερά. Πρόκειται για τα μέλη μιας ουράνιας ορχήστρας που παίζουν σύγχρονα μουσικά όργανα, όπως εκείνα που είχε δει ο ζωγράφος όσο ζούσε στη Βενετία. Τα όργανα στον πίνακα είναι μια σπινέτα (ένα είδος πιάνου), μια άρπα, ένα φλάουτο και μια βιόλα ντα γκάμπα. Ο δεύτερος άγγελος κρατάει το βιβλίο με τις νότες και δίνει το ρυθμό ψάλλοντας. Προσέξτε πόσο σωστές είναι οι χειρονομίες των μουσικών. 

Οι μορφές έχουν ζωγραφιστεί με γρήγορες πινελιές, ενώ οι κινήσεις και τα ιμάτια των αγγέλων κυματίζουν, γεγονός που τις κάνει να μοιάζουν με φλόγες που στροβιλίζονται. Προσέξτε τα ιριδίζοντα χρώματα που χρησιμοποιεί ο ζωγράφος: τα πορτοκαλιά μέσα στα κόκκινα και τα πράσινα, τα χρυσαφιά μέσα στα γαλάζια. Αυτά τα χρώματα που αλλάζουν, καθώς πέφτει το φως πάνω τους, οι αρχαίοι τα ονόμαζαν «μετανθούντα». Ο πίνακας μοιάζει να εμψυχώνεται από μια εσωτερική ζωή.

Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΩΝ ΑΣΚΗΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΙΣΑΑΚ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ

Η Ιερά Μητρόπολη Κορίνθου την Κυριακή 9 Νοεμβρίου 2014, ώρα 6 μ.μ, στην «Κροκίδειο Αίθουσα» (δίπλα στην παλαιά Ιερατική), διοργανώνει πνευματικό συμπόσιο αφιερωμένο στον Αββά Ισαάκ τον Σύρο. 

Κατά την εκδήλωση αυτή θα παρουσιαστεί το μνημειώδες έργο της κριτικής εκδόσεως των Ασκητικών του Λόγων, το οποίο ανέλαβε υπό την πνευματική αιγίδα της Ιεράς Μονής Ιβήρων του Αγίου Όρους και έφερε εις πέρας με υποδειγματικό τρόπο, χειριζόμενος μεγάλο αριθμό χειρογράφων και σημαντικό όγκο πληροφοριών, ο πολύγλωσσος Βέλγος Φιλόλογος και «εξ αγχιστείας» Κορίνθιος κ. Μάρκελλος Πιράρ. 

Για την πρώτη αυτή Ελληνική κριτική έκδοση ενός από τους μεγαλύτερους θησαυρούς της ανθρωπότητας και για τον συγγραφέα Αββά Ισαάκ το Σύρο (7ος αιώνας) θα συζητήσουν με το ακροατήριο ο Προηγούμενος της Ιεράς Μονής Ιβήρων Πανοσ. Αρχιμ. κ. Βασίλειος (Γοντικάκης), ο θεολόγος και εκδότης κ. Δημήτριος Μαυρόπουλος και ο ίδιος ο κ. Μάρκελλος Πιράρ.
Σύμφωνα με σχετικό δελτίο τύπου:

Ἡ ἑλληνικὴ μετάφραση, ἀπὸ τὴ συριακὴ γλώσσα, τῆς συλλογῆς τῶν Ἀσκητικῶν Λόγων τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ τοῦ Σύρου ἐκπονήθηκε τὸν 9ο αἰώνα στὴ μονὴ τοῦ Ἁγίου Σάββα ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς Ἀβράμιο καὶ Πατρίκιο. Κυκλοφόρησε εὐρύτατα στοὺς μοναστικοὺς κυρίως κύκλους καὶ ἐπηρέασε καίρια τὴ νηπτικὴ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ συλλογὴ διασώζεται σὲ πλῆθος χειρόγραφων κωδίκων, μὲ ἀρκετὲς δια- φορὲς μεταξύ τους. Τὸ 1770 ἐκδόθηκε σὲ βιβλίο ἀπὸ τὸν Νικηφόρο Θεοτόκη μὲ βάση δύο κώδικες. Τὸ κείμενο τοῦ Θεοτόκη ἐπανεκδόθηκε τὸ 1895 ἀπὸ τὸν Ἰωακεὶμ Σπετσιέρη καὶ τὸ 1871 σὲ δημώδη γλώσσα ἀπὸ τὸν Καλλίνικο Παντοκρατορινό. Ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἐκδόσεις γνωρίζουμε μέχρι σήμερα τὸν λόγο τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ. 

Ἡ Ἱερὰ Μονὴ Ἰβήρων ἀνέθεσε στὸν φιλόλογο Μάρκελλο Πιρὰρ νὰ ἐκπονήσει μία κριτικὴ ἔκδοση αὐτῶν τῶν Λόγων, μὲ βάση τὴ σύνολη ἑλληνικὴ χειρόγραφη παράδοση, ὥστε νὰ πραγματοποιηθεῖ μία ἔκδοση μὲ στερεότυπο κείμενο, πλησιέστερο, ὅσο εἶναι δυνατόν, στὸ κείμενο τῶν δύο πρώτων μεταφραστῶν. Ἀνέθεσε ἐπίσης στὶς Ἐκδόσεις Δόμος νὰ ἐπιμεληθοῦν αὐτὴ τὴν ἔκδοση. 

Γιὰ πρώτη λοιπὸν φορὰ ἐκδίδονται οἱ Ἀσκητικοὶ Λόγοι τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ τοῦ Σύρου μὲ τὴ μορφὴ κριτικῆς ἐκδόσεως. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὸ κείμενο τῶν Λόγων ὑποστηρίζεται ἀπὸ κριτικὸ ὑπόμνημα στὸ ὁποῖο καταγράφονται οἱ διαφορετικὲς γραφὲς ποὺ ὑπάρχουν στοὺς χειρόγραφους κώδικες. Ἐπίσης παρατίθεται ὑπόμνημα ποὺ καταγράφει ἀναγωγὲς στὶς συριακὲς πηγὲς τῶν Λόγων, καθὼς καὶ ὑπόμνημα (testimonia) μὲ παραπομπὲς λέξεων ἢ φράσεων σὲ πηγὲς ἐκκλησιαστικῆς καὶ θύραθεν γραμματείας. 

Ἡ ἔκδοση περιλαμβάνει ἐκτενὴ εἰσαγωγὴ στὴν ὁποία περιέχονται: α) Βίος τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ, β) Πηγὲς τοῦ ἔργου καὶ θεολογία τῶν πηγῶν, γ) Περὶ τοῦ συριακοῦ πρωτοτύπου, τῶν ἀρχαίων μεταφράσεων καὶ τῆς γλώσσας τῆς ἑλληνικῆς μετάφρασης, δ) Ἱστορία τοῦ ἑλληνικοῦ κειμένου μὲ περιγραφὴ τῶν χειρόγραφων κωδίκων, ε) Τὶς ἐκδοτικὲς ἀρχὲς τῆς ἔκδοσης. Σὲ Παράρτημα παρατίθενται πέντε κείμενα φερόμενα ὡς τοῦ ἀββᾶ Ἰσαάκ, ποὺ ἔχουν παρεισφρήσει σὲ μερικοὺς κώ- δικες.

Διαβάστε στην Ιδιωτική Οδό το άρθρο του Δημήτρη Μπαλτά:

Ο ΑΒΒΑΣ ΙΣΑΑΚ Ο ΣΥΡΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΩΣΟΙ ΔΙΑΝΟΗΤΕΣ 19ου και 20ου αι.

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΠΡΟΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΙ ΟΜΟΦΡΟΝΕΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος, σ’ ένα παραληρηματικό κρεσέντο εναντίον του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, δημοσίευσε ανοικτή επιστολή προς τον Πατριάρχη στην οποία υπερβαίνει κάθε όριο όταν γράφει ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης «προβάλλει ενώπιον μας ως Ερντογάν Νο 2 και μας προετοιμάζει για το ΜΕΓΑΛΟ ΕΘΝΙΚΟ ΕΓΚΛΗΜΑ, το οποίο έχει στο μυαλό Του!». 

Κανονικά το Υπουργείο Εξωτερικών θα έπρεπε να ανακαλέσει στην τάξη τον Μητροπολίτη Καλαβρύτων γι’ αυτήν την εθνικά επαίσχυντη δήλωσή του. Γιατί από πουθενά αλλού δεν θα περίμενε κανείς να υπάρξει κάποια διαμαρτυρία. 

Την τιμή της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος έσωσε ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος, ο οποίος την επομένη της δημοσίευσης της επιστολής, οπότε και συνεδρίαζε η Ιεραρχία, πήρε τον λόγο - μόνος αυτός! - και είπε με παρρησία:  

"Στην Ιεραρχία μας που συνέρχεται σήμερα, ρίχνει βαριά τη σκιά του, το επαίσχυντο κείμενο του Σεβ. Καλαβρύτων ο οποίος βλέπει φαντάσματα και σκιαμαχεί με ποιόν; Με τι; Το σκέφτηκε άραγε; Την περασμένη εβδομάδα ζήσαμε στην Θράκη τις εκδηλώσεις ενθουσιασμού και αγάπης του ποιμνίου μας προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Τόσο ο θεσμός, όσο και το πρόσωπο είναι πολύ ψηλά στην συνείδηση και στην ψυχή του λαού μας. Αυτό το παραλήρημα της κακότητος του κειμένου του Μητροπολίτη Καλαβρύτων, φέρνει διχασμό στην Ορθοδοξία και στην Ιεραρχία. Ζητώ, Μακαριώτατε, όχι την συζήτηση περί του θέματος. Η συζήτηση ενός τέτοιου κατάπτυστου κειμένου θα αποτελέσει μομφή για την Ιστορία της Ιεραρχίας μας. Ζητώ την αποπομπή και την αποκήρυξη του αισχρού δημοσιεύματος. Ειδάλλως η σιωπή μας θα σημαίνει συνενοχή....". 

Το πιο απλό και αυτονόητο ζήτησε ο Αλεξανδρουπόλεως: την αποκήρυξη του αισχρού δημοσιεύματος. Για να πάρει την «απάντηση» από τον Καλαβρύτων: «Εάν ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως δεν αισθάνεται Έλληνας και μέλος της Ιεραρχίας ας πάει στην Τουρκία.». Ό,τι δηλαδή θα έγραφε το τελευταίο φασιστικό έντυπο ως «απάντηση» στην πρόταση του Αλεξανδρουπόλεως, ο οποίος πάλι ανδρείως είπε στον Καλαβρύτων: 

"Δεν σας επιτρέπω να αμφισβητείτε την ψυχή μου και την θέση μου. Εσείς να εξετάσετε το διχασμό που βάζετε στην Εκκλησία και στην Πατρίδα μας, αυτά που λέτε εσείς, δεν τα λέει ούτε το Τουρκικό Προξενείο". 

Γι’ αυτό έγραψα στην αρχή για παρέμβαση του ΥΠΕΞ. Επειδή αυτά που λέει ο Καλαβρύτων «δεν τα λέει ούτε το Τουρκικό Προξενείο.» 

Ήταν φυσικό αυτή η τοποθέτηση του Αλεξανδρουπόλεως να προκαλέσει αντίστοιχη ερώτηση από δημοσιογράφο σε πρόσφατη συνέντευξη του ακρίτα ιεράρχη: 

Ερ.: Σε τι και γιατί διαφωνεί ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων μαζί σας; 

Απ.: Είναι η αντίληψη όσων συμπατριωτών μας δεν βίωσαν γονιδιακά την προσφυγιά των προγόνων τους και που οι αλησμόνητες πατρίδες δεν τους συγκινούν διόλου. Θα μπορούσα να παρομοιάσω την οπτική τους με εκείνη του ακατανόμαστου Θεόκλητου Φαρμακίδη που δεν ήθελε κανένα δεσμό με το Φανάρι. Όμως έτσι, η ελλαδική Εκκλησία μας δεν έχει ρίζες. Ο σπόρος του Ευαγγελίου που έσπειρε ο Απ. Παύλος από τη Σαμοθράκη μέχρι την Αθήνα και την Κόρινθο, δεν φύτρωσε ξαφνικά το 1830 ούτε το 1928. Μέχρι τότε είμασταν Εκκλησία αδιασπάστως ενωμένη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ο Χριστός, δηλ. η Εκκλησία Του, παρατείνεται στους αιώνες χωρίς κενά και δίχως άλματα. Οι εκκλησιαστικές Επαρχίες μας, οι Ναοί μας, οι ψυχές μας, το φρόνημά μας και η «κατά Χριστόν» ζωή μας ρυθμίζονταν και κατευθύνονταν από την Πόλη. Αυτό ή θα το πιστεύουμε, θα το ζούμε και θα το στηρίζουμε, ή θα το κλαίμε με «κροκοδείλια δάκρυα» και αφελείς ρομαντισμούς σε τραγούδια για Σμύρνες και αγιες-Σοφιές! 

Πολύ σωστά ο Αλεξανδρουπόλεως αποφεύγει να προσωποποιήσει το θέμα και αναφέρεται στην γενικότερη αντιπατριαρχική αντίληψη που κυριαρχεί στην Εκκλησία της Ελλάδος και …σκεπάζει τον Καλαβρύτων. 

Το πρόβλημα του Καλαβρύτων και των ομοφρόνων του είναι το ίδιο με του Ταγίπ Ερντογάν: Δεν μπορεί να χωνέψει την οικουμενικότητα του Φαναρίου. Αυτή η οικουμενικότητα δεν είναι διοικητική αλλά πνευματικού περιεχομένου. Ο Καλαβρύτων – όπως και ο Ερντογάν – απορρίπτουν το διαφορετικό. Το Φανάρι το σέβεται. Προσλαμβάνει τον άλλον όπως είναι, ενώ ο Καλαβρύτων κινείται στη λογική του face control. Ο άλλος είναι πρωτίστως απειλή! Ενώ για το Φανάρι είναι εικόνα του Θεού. 

Στην προοπτική της Βασιλείας δεν υπάρχουν διαφορές. Αλλά για τον Καλαβρύτων – και τον Ερντογάν [ο οποίος έχει το ελαφρυντικό του πολιτικού, ενώ ο Καλαβρύτων ως ιεράρχης είναι αναπολόγητος] – οι διαφορές πρέπει να είναι εδώ, οι βάρβαροι πρέπει να έρθουν, γιατί είναι κι αυτοί «μια κάποια λύσις», που θα ‘λεγε κι ο μεγάλος Αλεξανδρινός.