Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΙΜΒΡΟΥ

φωτό: Ν. Μαγγίνας

Παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου, που γεννήθηκε στην Ίμβρο, του Μητροπολίτη Ίμβρου και Τενέδου Κυρίλλου, Ιεραρχών του Οικουμενικού Θρόνου και δεκάδων Ρωμιών, παρουσιάστηκε το περασμένο Σάββατο 19 Ιουνίου, στο Μουσείο του Πέρα, η φωτοαναστατική επανέκδοση του πρώτου ιστορικού πονήματος για την Ίμβρο, από τα αρχαία χρόνια μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, που εκδόθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1845 και εξακολουθεί να είναι ένα σημαντικότατο βοήθημα για την ιστορία της Ίμβρου, αλλά κι ένα υπόδειγμα ιστοριογραφίας.
Την εκδήλωση διοργάνωσε Ο Σύλλογος Προστασίας, Αλληλεγγύης και Βιώσιμης Ανάπτυξης Ίμβρου, πρόεδρος του οποίου είναι ο δραστηριότατος Ρωμιός Στέλιος Μπερμπέρης, με καταγωγή από την Ίμβρο.
Το βιβλίο παρουσίασαν με εισηγήσεις τους, ο λογοτέχνης Γιώργος Ξεινός και η Ayse Ozil και ο Βαγγέλης Κεχριώτης που διδάσκουν στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου.
Η Ιδιωτική Οδός θα δημοσιεύσει τις εισηγήσεις των επιστημόνων, αρχής γενομένης απ' αυτή του Βαγγέλη Κεχριώτη.

Σχετικά με το Ιστορικό Υπόμνημα περί της νήσου Ιμβρου και την εποχή του

Του Βαγγέλη Κεχριώτη

Παναγιότατε, σεβασμιότατοι αρχιερείς, εξοχώτατε κύριε Γενικέ Πρόξενε της Ελλάδος, εκλεκτή ομήγυρις, φίλες και φίλοι. Έχει γίνει ήδη σαφές πόσο σημαντική είναι η πρωτοβουλία που ανέλαβε ο Σύλλογος Προστασίας Αλληλεγγύης και Βιώσιμης Ανάπτυξης Γκιοκτσέαντα (Ίμβρος ) να επανεκδόσει το Ιστορικό Υπόμνημα περί της Νήσου Ίμβρου. Θα ήθελα με την ευκαιρία να συγχαρώ όλους τους συντελεστές της έκδοσης αυτής, και ιδιαιτέρως τον Πρόεδρο του συλλόγου κ.Στέλιο Μπερμπέρη και να τον ευχαριστήσω για την τιμή που μου έκανε να με καλέσει στην παρουσίαση αυτή.

Καθώς ήδη ακούστηκαν αρκετά για τους δύο συγγραφείς του βιβλίου και τις μεταξύ τους σχέσεις, επιτρέψτε μου να διευρύνω την οπτική μας και να αναφερθώ πολύ σύντομα σε δύο ιστορικές συνθήκες που θεωρώ πως μας προσφέρουν το πλαίσιο για να καταλάβουμε καλύτερα τις καταβολές του έργου. Η πρώτη μου αναφορά αφορά την πνευματική άνθηση στο μισό αιώνα πριν από την ελληνική επανάστση, που είναι γνωστή με τον όρο Νεο-ελληνικός διαφωτισμός ή τον όρο Βαλκανικός διαφωτισμός, που έχει προταθεί ως πιο ορθός. Πρόκειται για την άνθηση της εκπαιδευτικής δραστηριότητας αλλά την εντυπωσιακή πύκνωση εκδόσεων, θρησκευτικού και κοσμικού χαρακτήρα, σε διάφορες πόλεις στα Βαλκάνια, (Ιάσιο, Βουκουρέστι) στην κεντρική και νότια Ευρώπη (Βιέννη, Βενετία, Τεργέστη, Πίζα) αλλά και σε σημαντικά κέντρα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπως η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη και το Άγιον Όρος. Πρόκειται για την συνάντηση ορθόδοξων λογίων, ιερωμένων και λαϊκών, με ιδέες που προέρχονται από την Ευρώπη, ιδέες στο πλαίσιο των κοινωνικών και πολιτισμικών αλλαγών του 18^ου αι. Είναι γνωστό πόσο δύσκολη ήταν η συνάντηση αυτή, γεμάτη εκπλήξεις, θαυμασμό, αλλά και κριτική στάση και συχνά απόρριψη.

Στο πλαίσιο αυτής της όσμωσης, δεν θα ήταν άστοχο να διατυπωθεί η άποψη πως φυσιογνωμίες όπως ο Ανδρέας Μουστοξύδης και ο Βαρθολομαίος Κουτλουμουσιανός αποτελούν κληρονόμους και συνεχιστές αυτής της πνευματικής κίνησης που πλέον μετά την ίδρυση του ελληνικού βασιλείου αλλά και τις μεταρρυθμίσεις στην οθωμανική Αυτοκρατορία, ολοκληρωνόταν για να παραχωρήσει τη θέση της σε νέες αναζητήσεις.

Μαζί με αυτό το πολύ γενικό σχόλιο, θα ήθελα να κάνω κι ένα πιο ειδικό. Ο Κουτλουμουσιανός ανήκει πια στην τρίτη γενιά λογίων, οι οποίοι φαίνεται πως έχουν εμπεδώσει ιδέες και είδη συγγραφικά, αλλά και πως απολαμβάνουν συνθήκες πιο ευνοϊκές για την ευόδωση του έργου τους. Αν επιχειρούσαμε μια πρόχειρη γενεαλογία, και χωρίς να υπολογίσουμε παλαιότερους λογίους, θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε από τον Ευγένιο Βούλγαρη και την προσφορά του, στις δεκαετίες του 1750-1760, σε μια σειρά από σχολεία αλλά με ορόσημο την Αθωνιάδα. Δίπλα σε αυτόν, θα τοποθετούσαμε και τον Ιώσηπο Μοισιόδακα και την εμπνευσμένη αλλά πολυτάραχη παρουσία του στην ακαδημία του Ιασίου στις δεκαετίες του 1760-1770. Στη συνέχεια, μια δεύτερη γενιά μπορεί να διακρίνει κανείς, στο τέλος του 18^ου και τις αρχές του 19^ου αι, με εκπροσώπους, μεταξύ άλλων, τον Δανιήλ Φιλιππίδη και τον Γρηγόριο Κωνσταντά, γνωστούς και ως Δημητριείς, τα ξαδέρφια από τη Θεσσαλία, συνομήλικους και συμπατριώτες του Ρήγα Βελεστινλή, όλοι μαθητές του μεγάλου κλουτζάρη Δημήτριου Καταρτζή, αλλά και τον Άνθιμο Γαζή, τον εκδότη του Λόγιου Ερμή, στη Βιέννη.

Μια πολύ σημαντική διαφορά μεταξλυ των δύο γενεών, είναι πως ενώ οι παλαιότεροι, εν μέσω αντιδράσεων, χρειάστηκε να εγαταλείψουν το έργο τους, ο Βούλγαρης κατέφυγε στην αυλή της Αικατερίνης της Ρωσίας, ο Μοισιόδαξ, όπως έχει περιγράψει ο γνωστός ιστορικός κ. Πασχάλης Κιτρομιλίδης, στην Κροστάνδη, σε αυτοεξορία, οι νεώτεροι μπόρεσαν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους που δεν ήταν πια υπό οθωμανική κυριαρχία. Ο Κουτλουμουσιανός, που ανήκει, όπως είπαμε, στην τρίτη γενιά, μετά από πολυετή παραμονή στην Βενετία και στην Κέρκυρα, θα έχει την τύχει να επιστρέψει στην πατρίδα του, που είναι ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, μια κυριαρχία ωστόσο, που όπως θα δούμε παρακάτω, είναι πια πολύ διαφορετική. Ολοκληρώνοντας την πρώτη μου αυτή αναφορά, θα ήθελα να συνδέσω το είδος της συγγραφής του συγκεκριμένου έργου με την παράδοση που προανέφερα. Διαβάζοντας το Ιστορικό Υπόμνημα περί της νήσου Ιμβρου, δεν μπορεί κανείς παρά να θυμηθεί το έργο των Δημητριέων «Γεωγραφία Νεωτερική», που εκδόθηκε στη Βιέννη στα 1791. Πρόκειται για την πρώτη συστηματική προσπάθεια στα ελληνικά στο συγγραφικό είδος της ‘ανθρωπογεωγραφίας’, δηλαδή μιας καταγραφής όχι μονο πληροφοριών σχετικών με την τοπογραφία, αλλά και την ιστορία και την σύγχρονη κοινωνία των συγκεκριμένων περιοχών. Βεβαίως, το είδος ανθούσε ήδη στην Δυτική και Κεντρική Ευρώπη αλλα στα Βαλκάνια πρόκειται για την πρώτη εκδοχή του. Το γεγονός είναι ακόμη πιο σημαντικό αν λάβει κάνεις υπόψη του το φιλόδοξο του εγχειρήματος. Ο πρώτος τόμος, όπως περιγράφεται, που εκδίδεται στα 1791, αφορά ‘την Ευρωπέικη Τουρκία, Ιταλία, Σπάνια, Πορτουγαλλία και Φράντζα’. Ο Δανιήλ Φιλιππίδης επρόκειτο αργότερα να εκδόσει δύο ακόμη συγγράματα του είδους, «Ιστορίας της Ρουμουνίας», και «Γεωγραφικό της Ρουμουνίας» και τα δύο στα 1816, αυτή τη φορά αυτονομώντας την ιστορία από τη γεωγραφία. Το έργο των Μουστοξύδη και Κουτλουμουσιανού έρχεται να αξιοποιήσει και να συνεχίσει αυτή την παράδοση. Με μια σημαντική διαφορά.

Οι ιδέες που ενστερνίζεται και το ιστορικό πλαίσιο που προβάλλει, παρά το γεγονός ότι βασίζονται στις παρακαταθήκες της Διαφωτιστική σκέψης, τώρα πλέον βρίσκονταν πολύ πιο κοντά στην αντίληψη περί συνολικής ιστορίας του ελληνικού έθνους όπως αυτή θα διαμορφωνόταν, υπό τη σκέπη του Ρομαντισμού, από τα μέσα του 19ου αιώνα και εξής. Όπως έχει υποστηρίξει η ιστορικός Κωνσταντίνα Ζάνου, ήταν ακριβώς εκεί, στον άξονα Παραδουνάβιων Ηγεμονιών–Ιταλίας–Ελβετίας και στο συγκεκριμένο περιβάλλον των Ιταλόφωνων και Γαλλόφωνων Ελλήνων λογίων, που γεννήθηκε για πρώτη φορά το ενδιαφέρον, τόσο για την ελληνική δημοτική ποίηση, όσο και για την μεσαιωνική ελληνική ιστορία. Ο Κουτλουμουσιανός, προερχόμενος από τη Βενετία, διέμεινε για καιρό στην Κέρκυρα, φιλοξενούμενος του Ανδρέα Μουστοξύδη, αδερφικού φίλου του άλλου μεγάλου κερκυραίου, του Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδος, που δολοφονήθηκε στα 1831. Ενδεχομένως, πριν από κάποια χρόνια, ιδιαίτερα στην περίοδο της ελληνικής επανάστασης, ο Κουτλουμουσιανός να μην αποφάσιζε να συνεχίσει το ταξίδι του ανατολικά και να επιστρέψει στην πατρίδα του. Ωστόσο, τώρα στα 1836, μια τέτοια απόφαση δεν φαίνεται τυχαία. Και με οδηγεί στην δεύτερη αναφορά που θεωρώ σημαντική για να κατανοήσει κανείς το πολιτικό περιβάλλον στο οποίο βλέπει το φώς το ιστορικό αυτό πόνημα.

Ο οθωμανός σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ είχε εγκαινιάσει, ήδη στα 1829, τις πρώτες σοβαρές μεταρρυθμίσεις με την εισαγωγή του νέου κώδικα ενδυμασίας για όλα τα μέλη της κρατικής γραφεικρατίας και την δημιουργία των προϋποθέσεων για την ενσωμάτωση σε αυτήν μη μουσουλμάνων. Πρόκειται για τον σουλτάνο, που προκάλεσε την οργή των ουλεμάδων, δηλαδή των μουσουλμάνων ιεροδιδασκάλων, όσο κανείς άλλος από την εποχή του Πορθητή, σε βαθμό που να μείνει στην ιστορία γνωστός ως ο «γκιαούρης σουλτάνος». Ο λόγος ήταν ο ίδιος: η ευνοϊκή μεταχείριση που επεφύλαξαν οι δύο σουλτάνοι στους μη μουσουλμάνους. Η στάση αυτή δεν ήταν άσχετη προς τα αποσχιστικά κινήματα που είχαν ήδη σημειώσει σημαντικές επιτυχίες. Η ήττα και η αποδοχή της νέας κατάστασης επέφεραν σοκ και κατέδειξαν την ανάγκη για επείγουσα ανασύνταξη. Είναι ειρωνία της ιστορίας πως ο σουλτάνος αυτός υπήρξε για τους βαλκανικούς λαούς εκείνος απέναντι στον οποίο διεκδίκησαν την ανεξαρτησία τους. Η Αυτοκρατορία, ωστόσο, μάθαινε από τα λάθη της. Στο εξής, όλοι οι μη μουσουλμάνοι έπρεπε να πειστούν πως δεν χρειάζονταν τα προνόμιά τους, γιατί πλέον θα είχαν ίσα δικαιώματα με τους μουσουλμάνους. Στα 1839, πριν καλά-καλά τον Μαχμούτ Β΄ διαδεχθεί ο νεαρός γιός του Αμπντούλ Μετζίτ (1823-1861), και υπό την απειλή των αιγυπτιακών κανονιών του φιλόδοξου Μεχμέτ Αλή πασά, το διάταγμα τον Γκιουλχανέ διακηρύττε επισήμως την ισότητα όλων των υπηκόων της Αυτοκρατορίας. Μια τέτοια δραματική εξέλιξη δεν μπορούσε παρά να δημιουργήσει αντιδράσεις. Ο κύβος, όμως, είχει ριφθεί. Ο νέος ποινικός κώδικας, ο οποίος εκδόθηκε το 1843, αναγνωρίζει την ισότητα μεταξύ μουσουλμάνων και μη μουσουλμάνων. Το 1844, με νέο διάταγμα καταργείται η ποινή του θανάτου για οποίον μουσουλμάνο εγκατέλειπε το Ισλάμ. Στο μεταξύ, μια σειρά από νέα εκπαιδευτικά ιδρύματα μετέβαλαν δραματικά τον χαρακτήρα τής έως τότε αποκλειστικά θρησκευτικής εκπαίδευσης. Το 1834 είχε ήδη ιδρυθεί η Ακαδημία πολέμου (Μεκτέπ-ι Χαρμπιέ) και η Ιατρική Σχολή. Κάποιες από τις ανώτατες αυτές σχολές ήταν ανοιχτές σε όλες τις εθνοθρησκευτικές ομάδες. Αυτή, ωστόσο, ήταν μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Ήδη, από την εποχή του Μαχμούτ Β΄, είχαν ιδρυθεί κοσμικά σχολεία ρουσντιγιέ, αντίστοιχα με τα σημερινά γυμνάσια, με σκοπό να προσφέρουν ανώτερη εκπαίδευση στους αποφοίτους των παραδοσιακού τύπου μεκτέπ της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, πώς να μην προσπαθήσει ο Κουτλουμουσιανός να ιδρύσει στη γενέτειρά του σχολείο στα 1839, ακριβώς την χρονιά που δημοσιεύεται το πρώτο φιρμάνι του Τανζιμάτ, και πώς να μην συνεχίσει τις προσπάθειές του προς την κατεύθυνση αυτή παρά τις αντιδράσεις; Έχουμε να μάθουμε ακόμη πολλά για τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες στην Αυτοκρατορία στην περίοδο αυτή. Ωστόσο, όσον αφορά την Ιμβρο, το πρώτο βήμα έχει γίνει από την ιστορικό Φερυάλ Τανσού, η έρευνα της οποίας στα οθωμανικά αρχεία καταδεικνύει την περίπλοκη σχέση του τοπικού ορθόδοξου πληθυσμού τόσο με τις εκκλησιαστικές όσο και με τις οθωμανικές αρχές. Το ιστορικό σύγγραμμα που παρουσιάζουμε σήμερα μας λέει ήδη αρκετά, υπάρχουν όμως και πράγματα που πρέπει και μπορούμε να ανακαλύψουμε μόνοι μας. Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ Η ΟΡΕΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΞΕΝΑΚΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

φωτό: Νικόλαος Μαγγίνας

Η Ορέστεια του Αισχύλου κατά Ιάννη Ξενάκη παρουσιάστηκε χθες στην Αγία Ειρήνη της Κωνσταντινουπόλεως, στο πλαίσιο του 38ου Φεστιβάλ Μουσικής της Πόλης.
Παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, του Γενικού Προξένου της Ελλάδος στην Πόλη Βασιλείου Μπορνόβα και πλήθους κόσμου που κατέκλυσε τον ιστορικό χώρο.
Το δύσκολο έργο του Ξενάκη που ερμήνευσαν ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, χορωδίες και ορχηστρικό σύνολο υπό τον μαέστρο Γκιουρέρ Αϊκάλ, κατέκτησε το κοινό και απέδειξε, θα λέγαμε, την διαχρονικότητά του.

Το έργο απαιτεί και παιδική χορωδία, η οποία συγκροτήθηκε από Τούρκους μαθητές, αλλά και από δεκαπέντε Ρωμιόπουλα, μαθητές των ομογενειακών σχολείων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η μουσική ενώνει!

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΤΙΜΟΥΝ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΕΡΓΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ!

Aπόψε στην Αγία Ειρήνη της Πόλης, αγαπητοί συνοδίτες, η περιώνυμη Ορέστεια του παγκόσμιου έλληνα συνθέτη Ιάννη Ξενάκη.
Η Πόλη - Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2010 και το Διεθνές Φεστιβάλ Κων/πολης επέλεξαν να γιορτάσουν την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα της Μουσικής μ' ένα έργο ελληνικό, στο οποίο πρωταγωνιστεί ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, που έχει παρουσιάσει επανειλλημένως το έργο ανά τον κόσμο, και συμμετέχει η Μικτή Χορωδία του Δήμου Αθηναίων υπό τον Σταμάτη Μπερή.

Μαζί με τους Έλληνες συμπράττουν δεκάδες Τούρκοι μουσικοί, παιδική χορωδία από μαθητές Τούρκους και Ρωμιούς, όλοι υπό την μπαγκέτα του διάσημου μαέστρου και εξαιρετικού ανθρώπου Γκιουρέρ Αϊκάλ.
Τούρκοι και Έλληνες τραγουδούν την Ορέστεια του Ξενάκη απόψε!

Περισσότερα σε επόμενη ανάρτηση.

Η ΟΡΕΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΞΕΝΑΚΗ ΑΠΟΨΕ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Ενα έργο σταθµός για τη µουσική πρωτοπορία του 20ού αιώνα παρουσιάζεται απόψε το βράδυ στον ναό της Αγίας Ειρήνης, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης από Ελληνες και Τούρκους.

Δεν είναι τυχαίο που το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (η Πόλη, ως γνωστόν, είναι και Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης) επέλεξε την Παγκόσµια Ηµέρα Μουσικής, την σημερινή 21η Ιουνίου, για να παρουσιάσει - και µάλιστα στον περίφηµο ναό της Αγίας Ειρήνης, µια ανάσα από την Αγία Σοφία - ένα έργο που θεωρείται από τα σηµαντικότερα για τη µουσική του 20ού αιώνα και για την πρωτοπορία όσον αφορά τη µουσική αλλά και την εν γένει αντίληψη για το αρχαίο δράµα: τη θρυλική «Ορέστεια» του Ιάννη Ξενάκη, του έλληνα µουσικού, αρχιτέκτονα, µαθηµατικού, διανοητή και φιλοσόφου.

Το έργο συνεχίζει να παρουσιάζεται σε ολόκληρο τον κόσµο µετά τον θάνατο του δηµιουργού του, ο οποίος το συµπλήρωσε µε τον µονόλογο της «Κασσάνδρας» (για βαρύτονο και κρουστά) ύστερα από χρόνια, και επανήλθε ξανά αργότερα για να προσθέσει και την «Αθηνά» (µε τη συµµετοχή παιδικής χορωδίας), ως απόηχο της γέννησης της Δηµοκρατίας.

Η Ορέστεια του Ξενάκη θα ενώσει απόψε στην Πόλη έλληνες και τούρκους µουσικούς, σε µια σύµπραξη της µεικτής (τουρκικής) πανεπιστηµιακής χορωδίας Μimar µε την 25µελή του Δήµου Αθηναίων, υπό τον Σταµάτη Μπερή, µιας παιδικής χορωδίας µε παιδιά από το Ζωγράφειο της Πόλης αλλά και τούρκους µαθητές δηµοτικού και γυµνασίου, της Φιλαρµονικής Ορχήστρας Βorusan της Κωνσταντινούπολης, υπό τον σπουδαίο μαέστρο και δραστήριο στην Αµερική Γκιουρέρ Αϊκάλ (φωτό) και µε σολίστ στα κρουστά τον Ισπανό Μιγκέλ Μπερνάτ και τον φίλο και πρώτο ερµηνευτή πολλών σολιστικών έργων του Ιάννη Ξενάκη, τον βαρύτονο Σπύρο Σακκά. Πρόκειται για µια παραγωγή του Κέντρου Φωνητικών Τεχνών, του οποίου Καλλιτεχνικός διευθυντής είναι ο Σπύρος Σακκάς, σε συµπαραγωγή µε το Διεθνές Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (ΙΚSV), υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισµού και Τουρισµού.Τις δύο φωτό από τις πρόβες στην Αγία Ειρήνη οφείλω στην φίλη μουσικό Δέσποινα Ρεβίθη, της χορωδίας του Δήμου Αθηναίων, την οποία και ευχαριστώ θερμά.

ΜΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΡΑΔΥΑ ΣΤΟ ΚΟΛΥΜΒΗΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΟΑΚΑ

Aπόψε στο ΟΑΚΑ στο Μαρούσι, δίπλα στην πισίνα, με τον ουρανό ορθάνοιχτο από πάνω μας, τραγούδια ελληνικά και ξένα, μουσικές τρυφερές κι αισθαντικές με τον ανεπανάληπτο Γιώργο Καλκάνη στο πιάνο, την Δάφνη Πανουργιά και τον Λουκά Πανουργιά στο τραγούδι και τον Νίκο Σταυρόπουλο στο ακορντεόν.
Μια συναυλία που διοργάνωσε ο Νίκος Σταυρόπουλος και το Studio Prana που εδρεύει στο ΟΑΚΑ, μ' ένα κοινό που ένιωθε τι άκουγε και συμμετείχε διακριτικά στα τραγούδια που το συγκινούσαν ιδιαίτερα.

ΚΥΘΗΡΩΝ ΑΝΑΦΑΝΔΟΝ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

amen.gr

Ήταν θέμα χρόνου να ξεσπάσει μια τέτοια κρίση στους κόλπους της Ελλαδικής Εκκλησίας.

Οι επιστολές του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου και του Μητροπολίτου Περγάμου Ιωάννου προς τον Αρχιεπίσκοπο και την Ιεραρχία δεν έτυχαν της δέουσας προσοχής, οπότε ήταν ...μοιραίο να έχουμε δυσάρεστες εξελίξεις με φόντο το ...δόγμα!

Ο Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ, εις εκ των τριών Μητροπολιτών της Ελλαδικής Εκκλησίας που υπέγραψαν την “Ομολογία Πίστεως”, εξαπέλυσε πανταχούσα εναντίον του Μητροπολίτου Μεσσηνίας Χρυσοστόμου ζητώντας περίπου την καθαίρεσή του (!), ως έχοντος περιπέσει σε δογματικό παράπτωμα.

Ο Κυθήρων Σεραφείμ απέστειλε την εναντίον του Μεσσηνίας επιστολή του στην Ιερά Σύνοδο, αλλά έχει τεράστιο ενδιαφέρον ότι επέλεξε (;) να την δημοσιοποιήσει μέσω ενός ιστολογίου που καυχάται για την ...Αποτείχισή του από την Κανονική Εκκλησία και μέσω της εφημερίδος Ελεύθερη Ώρα (πρωτοσέλιδο σήμερα με δεσπόζουσα τη φράση του Κυθήρων: “Δεν θα λογίζεται ως Επίσκοπος ο Μεσσηνίας!”), που είναι γνωστή για το ιδεολογικό της στίγμα και την συνακόλουθη στάση της στα εκκλησιαστικά πράγματα.

Η σχέση, προφανώς, του Μητροπολίτου Κυθήρων με τους φανατικούς “Φιλορθοδόξους” και “Ομολογητάς” είναι στενή αφού τους μνημονεύει καθαρότατα στην επιστολή του και εγκρίνει τη λογική τους (!), ήτοι την μηνυτήρια αναφορά τους εναντίον του Μεσσηνίας: “...απεφάσισα να θέσω επισήμως το φλέγον τούτο θέμα, εν όψει μάλιστα της επικειμένης συγκλήσεως της εν θέματι Μικτής Επιτροπής εις Βιέννην, αφού επισήμως, δημοσία και «γυμνή τη κεφαλή» υπεστηρίχθη υπό του Σεβ. Μεσσηνίας, αλλά και επισήμως κατηγγέλθη υπό Ορθοδόξων πιστών εις την Διαρκή Ιεράν Σύνοδον και συχνώς απασχολεί τον εκκλησιαστικόν τύπον”.

Άρα, οι φανατικοί αυτοί κύκλοι, αν και ολίγοι, επιτυγχάνουν τον σκοπό τους, δηλ. να δημιουργούν θόρυβο κάθε φορά και να συμπαρασύρουν όποιον τείνει ευήκοον ους στις δοξασίες τους.

Ο Μητροπολίτης Κυθήρων θίγει, βέβαια, κι ένα άλλο φλέγον ζήτημα. Αυτό της σιωπής των συνεπισκόπων του στα θέματα πίστεως. Θεωρεί καθήκον του, λοιπόν, να τοποθετείται “κυρίως επί κανονικών και δογματικών ζητημάτων, όταν μάλιστα έτεροι πρεσβύτεροι εμού κατά την Αρχιερωσύνην και την ηλικίαν δεν λαμβάνουν επ' αυτών σαφή θέσιν”. Αυτή δεν είναι μικρή μομφή για τους αρχαιότερους του Κυθήρων Μητροπολίτες. Ανάγει εαυτόν εις θεματοφύλακα της πίστεως, όταν οι άλλοι ...υπνώττουν ή, έστω, αποφεύγουν να πάρουν σαφή θέση, λόγω εκκλησιαστικού ...κόστους, γιατί αυτό υπαινίσσεται ο κ. Σεραφείμ.

Ο ίδιος, πάντως, είναι σαφέστατος ως προς το τι αιτείται: Εάν δεν ομολογήσει το “δογματικό – εκκλησιολογικό” λάθος του ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας τότε “ου μόνον ως Αντιπρόσωπος της Ελλαδικής ημών Εκκλησίας εις τον εν θέματι θεολογικόν Διάλογον, ούδε ως Επίσκοπος δύναται του λοιπού να λογίζεται, ως μη ορθοτομών τον λόγον της Θείας Αληθείας”.

Νομίζω ότι στην σύντομη ιστορία της Αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, και δη στις μέρες μας, ουδέποτε έχει συμβεί κάτι ανάλογο. Ένας Μητροπολίτης να απαιτεί Ομολογία Πίστεως από έναν άλλον, αλλιώς δεν υπάρχει άλλος δρόμος παρά η καθαίρεση (!), γιατί πώς αλλιώς ερμηνεύεται το “ούδε ως Επίσκοπος δύναται του λοιπού να λογίζεται, ως μη ορθοτομών τον λόγον της Θείας Αληθείας”.

Απευθύνεται στην Ιερά Σύνοδο ο Μητροπολίτης Κυθήρων για την “εκκλησιολογική εκτροπή” του Μητροπολίτου Μεσσηνίας, υποδεικνύοντας και ποια πρέπει να είναι η ενέργεια της Συνόδου. Το θέμα τώρα είναι τι θα πράξει ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος και η Σύνοδος, που δεν μπορούν να αγνοήσουν, φαντάζομαι, το πρόβλημα μιας οξείας αντιπαράθεσης μεταξύ δύο Μητροπολιτών. Αν μέχρι σήμερα έθεταν στο “αρχείο” τις μηνυτήριες αναφορές των “Φιλορθοδόξων” για τον Μεσσηνίας, τώρα θα κάνουν το ίδιο με τον Κυθήρων;

Κι ακόμα, μήπως υπό το βάρος τέτοιων εξελίξεων οι Ιεράρχες σε μια Σύνοδο της Ιεραρχίας αναγκαστούν να αντικαταστήσουν τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας από εκπρόσωπο της Ελλαδικής Εκκλησίας στον θεολογικό διάλογο; Την θέση του σίγουρα κάποιοι εποφθαλμιούν...

Το σίγουρο είναι ότι περνάμε πλέον σε μια εποχή μετωπικής σύγκρουσης στους κόλπους της Εκκλησίας της Ελλάδος, με κυρίαρχο θέμα την στάση της Εκκλησίας έναντι των διαλόγων με τους Ρωμαιοκαθολικούς και εν γένει με τους ετεροδόξους. Οι κινήσεις που απαιτούνται πρέπει να είναι δυναμικές, αλλιώς οι εξελίξεις θα είναι απρόβλεπτες. Οι ιεράρχες που υπέγραψαν την “Ομολογία Πίστεως” θα πρέπει να αποσύρουν την υπογραφή τους με δήλωσή τους ενώπιον της Ιεραρχίας. Οι ποικίλες οργανώσεις των φανατικών που αντιτίθενται στον διάλογο (κι ας υποστηρίζουν υποκριτικά το αντίθετο) θα πρέπει να απομονωθούν οριστικά. Όσο τους αφήνεται χώρος θα δημιουργούν προβλήματα στο σώμα της Εκκλησίας.

Η Ιεραρχία θα πρέπει να στηρίξει συνειδητά και δυναμικά τον διάλογο που υιοθετούν όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες και από τον οποίο ουδείς κινδυνεύει. Μάλλον σοφώτερος γίνεται. Όσοι επιζητούν την ...αποτείχιση ας πορευτούν τον δικό τους δρόμο. Η Ορθοδοξία πορεύεται ως αεί διαλεγομένη.

ΣΤΟ ΑΡΧΟΝΤΑΡΙΚΙ Ο ΓΕΡΩΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

φωτό (από τα γυρίσματα της εκπομπής): Νικόλαος Μαγγίνας

Αυτή την ώρα, αγαπητοί συνοδίτες, στο σημερινό Αρχονταρίκι της ΕΤ1, την γνωστή εκπομπή που παρουσιάζει ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος, προσκεκλημένος είναι ο Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος Αθανάσιος, λόγιος ιεράρχης του Οικουμενικού Θρόνου.

Ο Γέρων Χαλκηδόνος ομιλεί για τους ναούς και τις μονές της ιστορικής επαρχίας του, της Μητροπόλεως Χαλκηδόνος. Ομιλεί, επίσης, για τη σημασία του Βυζαντίου και για τον διάλογο με τους ετεροδόξους. Ξεκαθάρισε ότι δεν τίθεται κανένα θέμα προδοσίας της πίστεως. Η ένωση, με τους Ρωμαιοκαθολικούς, είπε, μπορεί να μη γίνει ποτέ, αλλά ο διάλογος πρέπει να γίνεται και δεν πρέπει να παραθεωρείται η τεράστια θεολογική εργασία που έχει γίνει στο πλαίσιο των θεολογικών διαλόγων. Και είναι μια εργασία που δεν γνωρίζουμε.

Συγκινητική στιγμή της εκπομπής οι ιερείς ναών της Μητροπόλεως Χαλκηδόνος, που μιλάνε για τον αγώνα τους για την συνέχεια του Γένους των Ρωμιών στην Πόλη.

Την προηγούμενη Κυριακή στο Αρχονταρίκι προσκεκλημένος ήταν ο Μητροπολίτης Πέργης Ευάγγελος, ο οποίος μίλησε για το τεράστιο ανακαινιστικό έργο που έχει επιτελεσθεί στους ναούς της Πόλης.

ΜΙΑ ΛΥΡΙΚΗ ΒΡΑΔΥΑ ΜΕ ΤΑΛΑΝΤΟΥΧΟΥΣ ΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ

Music for a Summer's Evening απόψε στην Πρεσβευτική Κατοικία της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής.
Και μετά το Κουαρτέτο Εγχόρδων της ΚΟΑ, λυρικοί τραγουδιστές υπό τη διεύθυνση της Δέσποινας Καλαφάτη και με τη συνοδεία του Δημήτρη Βεζύρογλου στο πιάνο, ερμήνευσαν άριες από όπερες.
Οι σοπράνο Λώρα Βοβώνη, Ελπινίκη Ζερβού, Δάφνη Πανουργιά, Βίκυ Σκλαβενίτου, ο τενόρος Γιάννης Φίλιας και ο βαρύτονος Βαγγέλης Μανιάτης απέδωσαν με αρτιότητα και ενθουσιασμό άριες από όπερες των Bizet, Puccini, Lehar, Verdi και το περίφημο Yukali του K. Weil (η Δ. Πανουργιά).

Από δεξιά: Β. Μανιάτης, Ε. Ζερβού, Λ. Βοβώνη και Γ. Φίλιας στην άρια του φινάλε της La Boheme του G. Puccini.

H Ελπινίκη Ζερβού, με παρτενέρ τον Γιάννη Φίλια, στην περίφημη άρια E stranno από την Τραβιάτα του Βέρντι.

Ο Γιάννης Φίλιας και η Δάφνη Πανουργιά στο ντουέτο "Lippen Schweingen" από την όπερα Εύθυμη χήρα του F. Lehar.

Γιάννης Φίλιας και Βίκυ Σκλαβενίτου στο ντουέτο επίσης από την Εύθυμη χήρα "Wie eine Rosenknospe".

Music for a Summer's Evening

Καλησπέρα σας, αγαπητοί συνοδίτες, από την Πρεσβευτική Κατοικία της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής, εδώ στο Παλαιό Ψυχικό.

Αυτή την ώρα βρίσκεται σε εξέλιξη μια ξεχωριστή βραδιά, στους κήπους της Πρεσβευτικής Κατοικίας: "Music for a Summer's Evening".

Μουσική για κουαρτέτο εγχόρδων, λυρικό τραγούδι, μοντέρνα φωνητική μουσική.

Την βραδυά άνοιξε το Κουαρτέτο εγχόρδων της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών: Απόλλων Γραμματικόπουλος και Παναγιώτης Τζιώτης -βιολί, Πάρις Αναστασιάδης - βιόλα και Ισίδωρος Σιδέρης - τσέλο. Έπαιξε πολύ και καλό Μότσαρτ! Τρία Ντιβερτιμέντι (KV 136-138) και άλλα κομμάτια.

Μόλις άρχισε το λυρικό τραγούδι. Άριες από όπερες με νέους, ταλαντούχους ερμηνευτές υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της διάσημης δασκάλας φωνητικής Δέσποινας Καλαφάτη, καθηγήτριας στο Ωδείο Αθηνών.

Αναλυτικότερα σε επόμενη ανάρτηση.

L'Islam par Hans Küng

Του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου της Μ.τ.Χ.Ε.
π. Γεωργίου Τσέτση

Τον περασμένο Απρίλιο, ο εκδοτικός οίκος Éditions du Cerf (Παρίσι), κυκλοφόρησε, σε γαλλική μετάφραση από το γερμανικό πρωτότυπο, ένα άκρως ενδιαφέρον θρησκειολογικής και ιστορικο-πολιτικής υφής σύγγραμμα του γνωστού ανά την χριστιανική οικουμένη Ρωμαιοκαθολικού καθηγητού Hans Küng, τιτλοφορούμενο Το Ισλάμ (L’Islam).
Πρόκειται για ένα ογκώδες, εκ 960 σελίδων, βιβλίο, που είναι καρπός πολυετούς έρευνας του προοδευτικού αυτού (αλλά αμφιλεγόμενου στους κύκλους του Βατικανού) Ελβετού θεολόγου, μέσα στα πλαίσια ενός προγράμματος «διαπολιτισμικού διαλόγου», το οποίο είχε εγκαινιάσει το 1982, με βασική ιδέα πως «δεν μπορεί να νοηθεί ειρήνη μεταξύ εθνών άνευ ειρήνης μεταξύ θρησκευμάτων˙ δεν νοείται ειρήνη μεταξύ θρησκευμάτων χωρίς διαθρησκειακό διάλογο˙ δεν μπορεί να υπάρξει διαθρησκειακός διάλογος χωρίς ένα σε βάθος διαλογισμό ως προς την έννοια της θρησκείας».

Καθώς αναφέρει ο συγγραφεύς στον πρόλογο του βιβλίου, βασικό κίνητρο για την ενασχόλησή του με τον κόσμο του Ισλάμ, αποτέλεσε η διαπίστωση ότι ο κόσμος βρίσκεται σήμερα σε μια ευαίσθητη καμπή της ιστορίας, όσον αφορά στις διεθνείς σχέσεις. Σχέσεις, κυρίως, της Δύσεως προς τον Ισλαμικό κόσμο, αλλά και σχέσεις μεταξύ των λεγομένων «Αβρααμικής παραδόσεως» τριών μονοθεϊστικών θρησκευμάτων, τουτέστι του ιουδαϊσμού, του χριστιανισμού και του μουσουλμανισμού.

Ο Küng παρατηρεί ότι ενώπιον της χαώδους καταστάσεως την οποία προκάλεσε η αλλοπρόσαλλη πολιτική των ΗΠΑ, μάλιστα δε Γεωργίου Bush του νεώτερου, στην Εγγύς και Μέση Ανατολή, όπως και στα δυτικά διαμερίσματα της Ασίας, ο κόσμος βρίσκεται σήμερα προ δύο επιλογών. Ή θα έχουμε διεθνείς συρράξεις, θρησκευτική αντιπαλότητα και σύγκρουση πολιτισμών (καθώς προέβλεψε προ ετών ο Samuel Huntington), ή διάλογο μεταξύ πολιτισμών και ειρηνική συνύπαρξη των θρησκευμάτων, που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια ειρηνική συμβίωση των λαών.

Ο καθηγητής Küng υπογραμμίζει ότι μετά τα τραγικά γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στην Νέα Υόρκῃ, η «ισλαμιστική τρομοκρατία» έλαβε ανησυχητικές, για την ειρήνη του κόσμου, διαστάσεις. Ωστόσο, φρονεί ότι η επ’εσχάτων παρατηρούμενη απέχθεια των μουσουλμάνων προς την Δύση, δεν οφείλεται τόσο στον ανταγωνισμό θρησκευμάτων και πολιτισμών, όσο στις λανθασμένες πολιτικές επιλογές της Δύσεως, μάλιστα δε των ΗΠΑ. Τονίζει ότι η Δύση δέον να αντιμετωπίσει σθεναρά τους ακραίους εκείνους ισλαμιστές θεμελιοκράτες, οι οποίοι, επ΄ονόματι της θρησκείας, φανατίζουν τον λαό. H αντιμετώπιση όμως αυτή δέον να γίνει, προσθέτει, με σύνεση και όχι με τον τρόπο που επέλεξε η Κυβέρνηση Bush Jr, αναλαμβάνοντας «σταυροφορία» εναντίον του Iσλάμ. Αν θέλουμε, λέγει, να απομονώσουμε τους εξτρεμιστές και να εξισορροπήσουμε τις σχέσεις τού δυτικού κόσμου με το Ισλάμ, είναι ανάγκη να δημιουργήσουμε κλίμα εμπιστοσύνης μέσα σ΄ένα κόσμο, που σήμερα κυριαρχείται από καχυποψία και φόβο.

Ο Küng τάσσεται αναφανδόν υπέρ της προωθήσεως και ενισχύσεως του χριστιανο-ισλαμικού διαλόγου. Ενώπιον όμως της ποικιλίας εκφράσεων και τρόπων ζωής στον Ισλαμικό κόσμο, θέτει το εξής εύλογο ερώτημα: «Ποιά από τις διάφορες ανά τον κόσμο εκφάνσεις του Ισλάμ δέον να είναι ˝ο συνομιλητής˝ του Χριστιανισμού»;

Προτού δώσει κάποια απάντηση στο ερώτημα αυτό, ο Küng διά μακρών περιγράφει (στις σελίδες 223-613) πέντε διαφορετικές, αλλά αλληλοσυγκρουόμενες, τάσεις στο σύγχρονο Ισλάμ. Οι τάσεις αυτές κατά τον συγγραφέα είναι οι εξής:

α) Εκείνη η οποία θέλει να παραμείνει πιστή στην «ιδεώδη θρησκευτικότητα» που βιώθηκε από την πρωτογενή μουσουλμανική κοινότητα των πρώτων αιώνων από της ιδρύσεως του Ισλάμ,

β) Εκείνη του «Παναραβισμού», η οποία προωθεί το σχέδιο δημιουργίας ενός μεγάλου Αραβικού Έθνους,

γ) Εκείνη που θέλει να υλοποιήσει το όνειρο του «Πανισλαμισμού», ήτοι την δημιουργία μιας θρησκείας με παγκόσμιο βεληνεκές,

δ) Εκείνη που συνεχίζει την μυστικιστική παράδοση του Σουφισμού,

ε) Εκείνη, τέλος, η οποία τάσσεται υπέρ του «εκσυχγρονισμού» του Ισλάμ.

Το ερώτημα το οποίο τίθεται, λέγει ο Küng, είναι το εξής: «Ποία εκ των ως άνω πέντε τάσεων θα επικρατήσει τελικά».

Κατά την άποψη του Ελβετού καθηγητού, ο «Πανισλαμισμός» απέτυχε, απλώς διότι δεν μπόρεσε να ενώσει τα διάφορα, αραβικά ή μη, ισλαμικά έθνη/κράτη, λόγω αντιπαλοτήτων. Ομοίως, απέτυχε και ο «Παναραβισμός», λόγω μεγάλων γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Ενώ ο Σουφισμός παραμένει ένα μυστικιστικό «αδελφάτο», που έχει μεν βαθειά απήχηση στις λαϊκές μάζες, όχι όμως αποτελεσματική επιρροή στην κοινωνία. Ως εκ τούτου, πολλοί νηφάλιοι μουσουλμάνοι συνηγορούν υπέρ ενός έκτου «μετα-μοντέρνου» (postmoderne), «μετα-αποικιακού» (postcolonialiste) τύπου Ισλάμ. Ενός Ισλάμ, απαλλαγμένου από τις αγκυλώσεις του παρελθόντος και ικανού να συνδυάσει πιστότητα στις θρησκευτικές αξίας του Ισλάμ και στράτευση σε ό,τι αφορά την πρόοδο και την ευημερία της κοινωνίας. Συναφώς, ο Küng αναφέρει ότι πολλοί, άγνωστοι στην Δύση, μουσουλμάνοι διανοούμενοι, όπως ο Αλγερινός Mohammed Arkoun, ο Αιγύπτος Hasan Hanafi, ο Ιρανός Abdolkarim Soroush, και η Πακιστανή Riffat Hassan, δραστηριοποιούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι δε χρακτηριστικό ότι μιλώντας για το νέο αυτό «μετα-μοντέρνο» πρότυπο του Ισλάμ, ο Küng παρατηρεί ότι το καλλίτερο «παράδειγμα απαλλαγής από τον παλαιού τύπου ισλαμικό συντηρητισμό» αποτελεί η Τουρκία, η οποία τον τελευταίο καιρό εμφανίζεται στον κόσμο ως ένα άκρως ενδιαφέρον «εργαστήριο ισλαμικής δημοκρατίας» (un laboratoire de démocratie islamique).

Καθώς ελέχθη ανωτέρω, ο Küng είναι ένθερμος υποστηρικτής του χριστιανο-ισλαμικού διαλόγου. Και στο ερώτημα ποίοι πρέπει να είναι οι από ισλαμικής πλευράς συνομιληταί των χριστιανών, αδίστακτα αποκρίνεται: «οι μετριοπαθείς ισλαμισταί». Και τούτο διότι, κατά την άποψή του, είναι οι μόνοι που τολμούν να ασκήσουν κριτική κατά των αυταρχικών αραβικών καθεστώτων, που είναι επιτυχώς ενσωματωμένοι μέσα στην κοινωνία όπου διαβιούν και, επί πλέον, είναι ικανοί να επηρεάζουν μεγάλη μερίδα των ομοθρήσκων τους. Ωστόσο προσθέτει ότι, για να καρποφορήσει ο μετ’αυτών διάλογος, είναι απαραίτητο να διεξαχθεί αυτός χωρίς προκαταλήψεις, με κριτική διάθεση και φιλελεύθερο πνεύμα.

Δεν γνωρίζω αν υπάρχουν σχέδια μεταγλωττίσεως του αξιόλογου αυτού βιβλίου στην ελληνική. Ευχή και ελπίδα μου είναι να μεταφρασθεί! Και τούτο, διότι κομίζει πολλά άγνωστα, στο ευρύτερο κοινό, στοιχεία περί του απέραντου κόσμου του Ισλάμ. Αλλά κυρίως διότι, σε μιά εποχή ραγδαίων γεωπολιτικών και οικονομικών ανακατατάξεων στα Βαλκάνια, την Νοτιοανατολική Μεσόγειο και τον Καύκασο, το εν λόγω βιβλίο μπορεί να βοηθήσει τον μάλλον εσωστρεφή και ομφαλοσκόπο νεοέλληνα, στο να ανανήψει και να συνειδητοποιήσει τις διαστάσεις αυτών που τεκταίνονται στην γύρω γειτονιά του.

amen.gr

Ο ΑΛΒΑΝΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΚΑΤΑ ΣΤΑΥΡΟ ΦΩΤΙΟΥ

Σταύρος Σ. Φωτίου
Καθηγητής Πανεπιστημίου

"ΠΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ"
Η παιδευτική στοχοθεσία του Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστάσιου

Α'
Ομιλητής στην αποψινή έβδομη ετήσια διάλεξη εις μνήμη Nτίνου Λεβέντη ―αυτού του μεγάλου άρχοντα του τόπου μας― είναι ο Mακαριότατος Aρχιεπίσκοπος Aναστάσιος, ένα κορυφαίο ανάστημα της Eκκλησίας, της κοινωνίας, της παιδείας. σύντομη παρουσίαση του προσώπου και του έργου του γίνεται με το σεβασμό και την αγάπη ενός μαθητή, τού οποίου ο δάσκαλος λάμπρυνε τη ζωή.

Ο Αρχιεπίσκοπος Tιράνων, Δυρραχίου και πάσης Aλβανίας κ.κ. Αναστάσιος γεννήθηκε στον Πειραιά το 1929. Στη ζωή και το έργο του συνυπάρχουν αρμονικά η ιερατική διακονία, η επιστημονική μαθητεία και η κοινωνική μαρτυρία.
Η ιερατική διακονία του άρχισε το 1960 με τη χειροτονία του σε διάκονο. Το 1964 χειροτονήθηκε Aρχιμανδρίτης και το 1972, εκτιμώντας τα εξαίρετά του προσόντα, η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος τον εξέλεξε Eπίσκοπο Aνδρούσης. Το 1992, ως επιστέγασμα της μαρτυρίας του, η Ιερά Σύνοδος του Oικουμενικού Πατριαρχείου τον εξέλεξε Aρχιεπίσκοπο Tιράνων, Δυρραχίου και πάσης Aλβανίας. Για τον Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο όλες οι βαθμίδες της ιεροσύνης είναι βαθμίδες διακονίας για την ενότητα των πάντων εν Θεώ. Έτσι, γέννησε στις καρδιές των ανθρώπων την πίστη για ένα καλύτερο κόσμο, την ελπίδα για πληρότητα ζωής, την αγάπη για τη δημιουργία.
Ως ιεραπόστολος στην Aφρική, μεταξύ πολλών άλλων, ανήγειρε ναούς, σχολεία, φιλανθρωπικά ιδρύματα, θεράπευσε βιοτικές και υπαρξιακές ανάγκες. Ως Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας χειροτόνησε 145 κληρικούς, συγκρότησε 400 ενορίες, έκτισε 150 νέους ναούς, ίδρυσε 50 κέντρα νεότητας. Aνέπτυξε πρωτοποριακά προγράμματα στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας, της κοινωνικής πρόνοιας, της αγροτικής ανάπτυξης, της οικολογίας. Ίδρυσε στα Τίρανα Διαγνωστικό Iατρικό Κέντρο και τρία πολυιατρεία σε άλλες πόλεις, όπως, επίσης, και το πρώτο στην Αλβανία Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης. Kατά τον πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία οργάνωσε ευρύτατο ανθρωπιστικό πρόγραμμα, το οποίο βοήθησε 33 χιλιάδες πρόσφυγες. Προπάντων επέμενε στην ανάγκη ειρήνευσης και συνεργασίας στην περιοχή. Ο Aρχιεπίσκοπος Aναστάσιος προσέφερε υλική και πνευματική αρωγή σε κάθε εμπερίστατο άνθρωπο, ανεξάρτητα από χρώμα, φυλή, θρησκεία, έθνος, χαρακτηριστικά. Ως αναγνώριση της ιερατικής του διακονίας ο Mακαριότατος παρασημοφορήθηκε από το Oικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Aλεξανδρείας, το Πατριαρχείο Iεροσολύμων, το Πατριαρχείο Ρωσίας και την Eκκλησία Kύπρου.
H δεύτερη διάσταση της ζωής και του έργου του Aρχιεπισκόπου Aλβανίας είναι η επιστημονική μαθητεία. Ξεκίνησε με σπουδές Θεολογίας στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη Θρησκειολογία, την Eθνολογία, την Iεραποστολική και την Aφρικανολογία στα Πανεπιστήμια Αμβούργου και Mαρβούργου στη Γερμανία. Επιστρέφοντας στην Eλλάδα ολοκλήρωσε με διδακτορικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. Σε όλες τις περιπτώσεις αρίστευσε. Στη συνέχεια δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Mαρβούργου και από το 1972 μέχρι το 1997, οπότε αφυπηρέτησε και ανεκηρύχθη σε Oμότιμο Kαθηγητή, δίδαξε στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Aθηνών ως Kαθηγητής της Iστορίας των Θρησκευμάτων. Διετέλεσε Kοσμήτορας της Σχολής και μέλος της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Aθηνών. Στη διάρκεια της δικτατορίας υπεστήριξε ενεργά τους φοιτητές της Nομικής κατά τα γνωστά γεγονότα εναντίον της χούντας. Mετά την πτώση της χούντας η πανεπιστημιακή κοινότητα τον εξέλεξε Πρόεδρο της «Eπιτροπής Συμπαραστάσεως Kυπριακού Aγώνος».
Ως πανεπιστημιακός δάσκαλος μελέτησε τα μεγάλα θρησκεύματα και ταξίδεψε σε δεκάδες χώρες για την πληρέστερη ερμηνεία τους. Σπούδασε και ομιλεί αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά και λατινικά. Γνωρίζει, επίσης, ισπανικά, ιταλικά, ρωσικά, αλβανικά και σουαχίλι. Έγραψε 20 βιβλία και δημοσίευσε 240 άρθρα στα πιο έγκυρα διεθνή περιοδικά. Kείμενά του μεταφράστηκαν σε 11 γλώσσες, οι δε παραπομπές στο έργο του ανέρχονται σε χιλιάδες.
Ως αναγνώριση της επιστημονικής του μαθητείας εξελέγη Επίτιμο μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και Επίτιμο μέλος της Ακαδημίας Μόσχας.
Ανεκηρύχθη Επίτιμος Διδάκτωρ από διάφορα Tμήματα των Πανεπιστημίων Αθηνών, Πειραιώς, Θεσσαλονίκης, Πατρών, Iωαννίνων, Kρήτης, Θράκης, Ιονίου, Θεσσαλίας και Κορυτσάς. Eίναι, επίσης, Eπίτιμος Διδάκτωρ της Θεολογικής Σχολής «Tίμιος Σταυρός» Bοστώνης, της Θεολογικής Σχολής «Άγιος Bλαδίμηρος» Nέας Yόρκης, του Πανεπιστημίου Bουκουρεστίου, του Πανεπιστημίου Kραΐκοβα και του Πανεπιστημίου Bοστώνης.
H τρίτη διάσταση της ζωής και του έργου του Αρχιεπισκόπου Αναστασίου είναι η μετοχή του στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Έλαβε μέρος ως εξέχων ομιλητής σε δεκάδες διεθνή συνέδρια. Διετέλεσε μέλος μεγάλων διεθνών οργανισμών, όπως του Διεθνούς Oργανισμού Oρθοδόξου Nεολαίας «Σύνδεσμος» και του Eυρωπαϊκού Συμβουλίου Θρησκευτικών Ηγετών. Yπήρξε πρόεδρος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Eκκλησιών, του Eυρωπαϊκού Συμβουλίου Eκκλησιών, Επίτιμος Πρόεδρος της Παγκόσμιας Διάσκεψης των Θρησκειών για την Eιρήνη. Eπίσης, της Eυρωπαϊκής Λέσχης Yγείας, του Παγκόσμιου Oικονομικού Bήματος Nταβός.
Ως αναγνώριση της κοινωνικής του μαρτυρίας τιμήθηκε με το χρυσό μετάλλιο των πόλεων Aθηνών, Πειραιώς, Θεσσαλονίκης και Λαμίας. Eπιπλέον, τιμήθηκε με το Aργυρό Mετάλλιο της Aκαδημίας Aθηνών, το Mεγαλόσταυρο του Tάγματος Tιμής της Eλληνικής Δημοκρατίας, το Bραβείο «Έργου Zωής» του Συμβουλίου Aποδήμου Eλληνισμού. Έλαβε, επίσης, το Bραβείο «Aνθρωπίνων Δικαιωμάτων Aθηναγόρας» στη Nέα Yόρκη, το Bραβείο Aνθρωπότητας του Eυρωπαϊκού Iδρύματος Φραβούργου, το Bραβείο "Iδού ο άνθρωπος" της Δημοκρατίας της Πολωνίας, το Bραβείο για την Eνότητα των Oρθοδόξων Eθνών της Pωσικής Oμοσπονδίας. Aκόμη, τιμήθηκε με το παράσημο «Γιαροσλάβ του Σοφού» της Oυκρανίας, ενώ ο Πρόεδρος της Pουμανίας τον παρασημοφόρησε με το ανώτατο παράσημο της χώρας, πρόσφατα δε ο Πρόεδρος της Aλβανίας με το παράσημο Σκεντέρμπεη. Tο 2000 προτάθηκε ως υποψήφιος για το βραβείο Nόμπελ ειρήνης.

B'
Mακαριότατοι,
Kύριοι Πρόεδροι, εκλεκτοί προσκεκλημένοι.
Άξιος διάκονος της Oρθόδοξης Eκκλησίας, διακεκριμένος ακαδημαϊκός δάσκαλος, επιφανής οικουμενικός συνομιλητής, ο Aρχιεπίσκοπος Aλβανίας Aναστάσιος συνεισφέρει στον παγκόσμιο διάλογο για την αλληλοκατανόηση και την αλληλεγγύη ανθρώπων και λαών. Γι’ αυτό και καταθέτει στην κοινωνία μία συγκεκριμένη πρόταση ζωής: την αρμονική σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και, κατ’ επέκταση, με τον εαυτό του, το συνάνθρωπό του και τη φύση. Eνώπιον της ελευθερίας των ανθρώπων κομίζει, όπως από το 1975 όρισε σε σχετικό πόνημά του, το όραμα μιας «παγκόσμιας κοινότητας». Aρχέτυπο αυτής της κοινότητας είναι η Αγία Τριάδα, όπως αυτή φανερώνεται στον Xριστό. O Θεός είναι κοινωνία τριών προσώπων που ελευθέρως αγαπώνται. Tο εγώ, το εσύ, ο άλλος συγκατοικούν στο εμείς. O ένας με τον άλλο, διά του άλλου, για τον άλλο. Μέσα στην κοινωνία αυτή συνυπάρχουν αρμονικά η διαφορά και η ενότητα. Διαφορά: κάθε πρόσωπο είναι μοναδικό και αναντικατάστατο, εντελώς απαρομοίαστο. Eνότητα: κάθε πρόσωπο μοιράζεται τα πάντα, ο άλλος αποτελεί την ιδρυτική πράξη της ζωής.
«Ύπαρξη σημαίνει συνύπαρξη, άνθρωπος σημαίνει συνάνθρωπος, λόγος σημαίνει διάλογος»: ιδού ποιες είναι οι ερμηνευτικές εξισώσεις της θεολογίας. Συνεπώς τα όντα και τα πράγματα, οι άνθρωποι και οι λαοί, τα έθνη και οι πολιτισμοί, μπορούν να συνυπάρξουν αρμονικά μέσα στη μεγάλη κοσμική λειτουργία που λέγεται ζωή. H πρόταση ζωής, που καταθέτει και υπηρετεί ο Άγιος Aλβανίας, αποτελεί τη σκοποθεσία της θρησκευτικής αγωγής. Ως συνέπειες της θεογνωσίας, η αγωγή αυτή προάγει την αυτογνωσία, την κοινωνικότητα και την οικολογική ευαισθησία. Έτσι, η θρησκευτική αγωγή αποβλέπει, κατ' αρχή, στην ενότητα του ανθρώπου με τον εαυτό του. Tούτο σημαίνει ότι ολόκληρος ο ψυχοσωματικός του δυναμισμός βρίσκεται σε σύμπνοια και συμπόρευση. O άνθρωπος είναι «σωματικός ως το πνεύμα και πνευματικός ως το σώμα». Γι' αυτό και καλλιεργείται ισότιμα η λογική και η βούληση, η φαντασία και το συναίσθημα, οι αισθήσεις και τα αισθητήρια. Για τη θρησκευτική αγωγή όλα καλούνται να συ-σκέπτονται και να συμ-βούλονται, να συν-αισθάνονται και να συν-εργάζονται στην πορεία του ανθρώπου για τελείωση. Στη σχέση τώρα με το συνάνθρωπο η θρησκευτική αγωγή γνωρίζει ότι «αν το πρόβλημα του δικού μου ψωμιού είναι πρόβλημα υλικό, το πρόβλημα για το ψωμί του διπλανού μου είναι πρόβλημα πνευματικό». Γι’ αυτό όλοι και όλα οφείλουν να υπηρετούν συγκεκριμένες ανάγκες συγκεκριμένων ανθρώπων, εδώ και τώρα, πάντα και παντού. Ο Aρχιεπίσκοπος προβάλλει μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι «νιώθουν νεκροί όταν δεν πεθαίνουν για τους άλλους», όπου το σχολείο και το κράτος δεν είναι απλοί συμβατικοί θεσμοί αλλά εκφράζουν τη διανθρώπινη μέθεξη, φανερώνουν τη μετάβαση από τον εγωισμό και την αγέλη στην πολιτική και τον πολιτισμό. Eπιπλέον, στην αρμονική ενότητα την οποία ο ανθρωπος καλείται να βιώσει, περιλαμβάνεται και το περιβάλλον. Για τη θρησκευτική αγωγή η φύση είναι ο μέγας οίκος του ανθρώπου μέσα στον οποίο φιλοξενείται η ζωή. Tούτο σημαίνει μια άλλη επιλογή: ο άνθρωπος να καθορίζει το σύστημα και όχι το σύστημα τον άνθρωπο. H ανάγκη να καθορίζει την παραγωγή και όχι η παραγωγή την ανάγκη. Όχι η ποσότητα αλλά η ποιότητα να κατευθύνει τη ζωή.

Γ΄
Eρίτιμη Kυρία Λεβέντη,Kύριε Πρόεδρε του Ιδρύματος Λεβέντη, εκλεκτοί προσκεκλημένοι.
Aρμονική ενότητα του ανθρώπου με τον Θεό και, κατ’ επέκταση, με τον εαυτό του, το συνάνθρωπό του και τη φύση είναι το περιεχόμενο της θρησκευτικής αγωγής, σύμφωνα με τον Άγιο Aλβανίας. Tι γίνεται όμως με τη συνάντηση συλλογικών ταυτοτήτων; Πώς θα αποτραπεί ο σεκταρισμός και ο συγκρητισμός, ο πολιτισμικός ιμπεριαλισμός και η πνευματική αποικιοκρατία; O Aρχιεπίσκοπος θυμίζει και πάλι το συναμφότερο διαφοράς και ενότητας, βοηθώντας έτσι τους ανθρώπους να διέλθουν αλώβητοι τις διάφορες συμπληγάδες που τους απειλούν. O Mακαριότατος στο έργο του αναφέρεται σε πολλές τέτοιες συμπληγάδες αλλά, λόγω χρόνου, θα ιχνογραφήσω μόνο μία. Στη συνάντηση και κοινωνία των εθνών ελλοχεύουν δύο κίνδυνοι: ο εθνικισμός και ο διεθνικισμός. H θρησκευτική αγωγή υπερβαίνει τις συμπληγάδες αυτές διότι γι’ αυτήν εθνικό και οικουμενικό περιχωρούνται στην αλήθεια. Kατά συνέπεια πατρίδα είναι ο έρως για την ελευθερία ―τοπική και παγκόσμια―· το πάθος για τη δικαιοσύνη ―τοπική και παγκόσμια. Έτσι, πέραν της αυτοθυσίας σε καιρό πολέμου, πατριώτης είναι ο δαπανώμενος δάσκαλος, ο ακέραιος λειτουργός, ο γρηγορών ιατρός. Πατριώτης είναι όποιος οξύνει την ευαισθησία και την κριτική μας σκέψη, όποιος εκφέρει λόγο ελευθεροποιό, ήθος ρήξης και σύγκρουσης με ο,τιδήποτε εξαθλιώνει τη ζωή. Ως εκ τούτου πατρίδα δεν σημαίνει επαρχιωτισμός και οικουμένη δεν σημαίνει ισοπέδωση. Kάθε έθνος και λαός ζει με το δικό του τρόπο την αλήθεια, χωρίς να χαρακώνεται στο εγώ του και να εκλαμβάνει το διαφορετικό ως εξ ορισμού αλλότριο και εχθρικό. Aπεναντίας, καλείται να συμμετέχει ισότιμα στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, ώστε να προσλαμβάνει και να αξιοποιεί ο,τιδήποτε αυθεντινό. H υπέρβαση κάθε ξενοφοβίας και μισαλλοδοξίας, η επίδειξη αλληλεγγύης και αλληλοσεβασμού, είναι θεμελιακά γνωρίσματα της θρησκευτικής αγωγής. Aλλά η θρησκευτική αγωγή δεν εξαντλείται στην αρμονική κοινωνική συνύπαρξη. Γιατί ας υποθέσουμε ότι οι άνθρωποι επιτυγχάνουν τη συμβίωσή τους όπως την περιγράψαμε πιο πάνω. Yπάρχει όμως ο θάνατος, ο χωρισμός από πρόσωπα που η αγάπη μας έκανε αναντικατάστατα. Aν δεν υπάρχει αθανασία, νέα δηλαδή συνάντηση μαζί τους, τότε ο άνθρωπος είναι ένα τραγικό ον σε ένα μάταιο κόσμο. Eδώ η θρησκευτική αγωγή και ο Aρχιεπίσκοπος ευαγγελίζονται το μέγιστο: την ανάσταση, την αγάπη που υπερβαίνει το εφήμερο και το παροδικό. Στην έσχατη κοινωνία με τον Θεό, σε μια μεταμορφωμένη κτίση, οι άνθρωποι θα βιώνουν μια καινούργια διάσταση ζωής, στην οποία κάθε δάκρυ που χύθηκε για αγάπη θα πάρει την εκδίκησή του.

Δ΄
Eκλεκτή ομήγυρη.
Ίδιον της θρησκευτικής αγωγής είναι να ενσπείρει ανησυχίες, να υποκινήσει εσωτερικές συγκρούσεις,εξωτερικές μεταβολές. Nα αφυπνίσει τον άνθρωπο από την υπαρξιακή απάθεια, την πνευματική ύπνωση, και να τον εγείρει σε ποιητή, στοχαστή και προφήτη που αγωνίζεται για τη δημιουργία μιας παγκόσμιας αδελφικής κοινότητας. Tην αγωγή αυτή υπηρέτησε επάξια ο Aρχιεπίσκοπος Aναστάσιος. Με έμπρακτο λόγο και έλλογη πράξη κατέθεσε το όραμα της αγωγής αυτής ενώπιον της ελευθερίας των ανθρώπων. Tο Tμήμα Eπιστημών της Aγωγής, της Σχολής Kοινωνικών Eπιστημών και Eπιστημών της Aγωγής του Πανεπιστημίου Kύπρου, εκφράζοντας την εκτίμησή του στο πρόσωπο και το έργο του, αναγνωρίζοντας την τεράστια συμβολή του στην παιδεία των ανθρώπων, τον τιμά σήμερα ανακηρύσσοντάς τον Eπίτιμο Διδάκτορα στη Θρησκευτική Aγωγή. Διερμηνεύοντας τα αισθήματα όλων των συναδέλφων μου, σάς εύχομαι Mακαριότατε κάθε καλό από τον Θεό. Γνωρίζουμε ότι στους πεζούς καιρούς μας κάθε αγωγή για μεταμόρφωση της ζωής ίσως να φαντάζει ουτοπία. Γνωρίζουμε, όμως, ότι είναι οι ουτοπίες που άγουν στις επαναστάσεις του πνεύματος, τις μόνες ικανές να αλλάξουν την ιστορία. Kαι επιτέλους· αν δεν μπορούμε να μεταμορφώσουμε τον κόσμο σε παράδεισο, ας αγωνιστούμε τουλάχιστο να μην μετατραπεί σε κόλαση.

Στη συνέχεια ακολουθεί μια σύντομη ταινία, η οποία παρουσιάζει στιγμές από την ιεραποστολική πορεία του Aρχιεπισκόπου Aναστασίου.

ΜΙΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΤΟΥ 1954

Ο γνωστός σολίστ στο βιολί Γιώργος Δεμερτζής έπαιξε τον περασμένο μήνα στην Λουϊζιάνα των ΗΠΑ το κοντσέρτο για βιολί αρ. 3 Kafantaris του Έλληνα συνθέτη και καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Λουϊζιάνας Ντίνου Κωνσταντινίδη (φωτό στο σπίτι του συνθέτη).

Ο Ντίνος Κωνσταντινίδης διδάσκει εκεί από το 1966! Πριν όμως αποδημήσει στις ΗΠΑ, είχε ήδη κάνει καριέρα στην Ελλάδα. Όσο ήταν δυνατόν, βέβαια, στην μεταπολεμική Ελλάδα...

Εκεί στις ΗΠΑ έχει και το αρχείο του, αρχείο μιας γεμάτης μουσική ζωής, και καθώς το άνοιξε για να θυμηθεί την πατρίδα, έπεσε πάνω στην Πάτρα! Φωτογραφίες από μια συναυλία την Πάτρα τον Φεβρουάριο του 1954!

Είχε, λοιπόν, την καλοσύνη να δώσει αντίγραφα αυτού του σπάνιου υλικού στον φίλο Γιώργο Δεμερτζή, ο οποίος μου το έδωσε – και τον χιλιοευχαριστώ! - προς ανάρτησιν στην Ιδιωτική Οδό μου και γνωρίζοντας το πάθος μου για την μουσική ιστορία της γενέτειράς μου.

-->

Πρόκειται για μια συναυλία – εικάζω στο Πάνθεον, γιατί στο Δημοτικό Θέατρο δεν είναι – μιας ορχήστρας εγχόρδων που διηύθυνε ο συνθέτης και μαέστρος Μιλτιάδης Κουτούγκος (Αλάτσατα Σμύρνης 1912 – Αθήνα 1994). Ο Κουτούγκος διηύθυνε σε συναυλίες εκτός Αθηνών κυρίως την Ορχήστρα εγχόρδων του Ελληνικού Ωδείου. Μάλλον είναι αυτή η ορχήστρα, εκτός κι αν είναι η Ορχήστρα εγχόρδων της Ελληνικής Ραδιοφωνίας που επίσης διηύθυνε συχνά.

-->

Στην φωτό βλέπουμε δύο σολίστ στο βιολί – ερμηνεύουν το διπλό κοντσέρτο για βιολί του Μπαχ – οι οποίοι είναι ο Ντίνος Κωνσταντινίδης (Ιωάννινα 1929) και ο Μιχάλης Σέμσης (Θεσσαλονίκη 1923 – Αθήνα 1987), γιός του θρυλικού λαϊκού βιολιστή Δημήτρη Σέμση (“Σαλονικιού”) και πατέρας και δάσκαλος των διακεκριμένων σύγχρονων σολίστ Δ. Σέμση και Στάμου Σέμση.

Αυτό που μου κάνει εντύπωση στην φωτό από τη συναυλία είναι το κατάμεστο θέατρο! Και μη ξεχνάτε, μιλάμε για το 1954! Γιατί το 2010 η Ορχήστρα Πατρών, η εν ενεργεία ορχήστρα της πόλης, σπάνια γεμίζει το θέατρο. Θα μου πείτε άλλες εποχές...

Στην φωτό ο μαέστρος Μιλτιάδης Κουτούγκος στη μέση, αριστερά ο Ντίνος Κωνσταντινίδης και δεξιά ο Μιχάλης Σέμσης.

Οι μουσικοί της ορχήστρας, με αφορμή την συναυλία τους στην Πάτρα, εξέδραμαν σε κάποιο εξοχικό κέντρο της εποχής. Με τα παλτά! Γιατί ήταν και Φεβρουάριος...
Παρέα μουσικών και αναμνηστική φωτό όλης της ορχήστρας.
Μια Πάτρα και μια Ελλάδα σχεδόν εξήντα χρόνια πριν...

"Είμαστε παιδιά μιάς εποχής..."

Σας παραθέτω, αγαπητοί συνοδίτες, ένα έδεσμα από την Κουζίνα της συγγραφέως κ. Αθηνάς Κακούρη και από το πρόσφατο βιβλίο της Με τα χέρια σταυρωμένα... (εκδ. Πατάκη).

Για να ταξιδέψουμε σε καιρούς αλλοτινούς και πολύ διαφορετικούς από τους σημερινούς, μα απέραντα ευγενικούς και γοητευτικούς.

Ανοίγω στη σελ. 14 και διαβάζω:

Τό Ἀρσάκειο εἶχε ἐγκατασταθεῖ στό κτίριο τῆς ὁδοῦ Ρήγα Φερραίου ἀπό τό 1892, πρᾶγμα πού σήμαινε πώς, στά τριάντα χρόνια πού εἶχαν ἔκτοτε παρέλθει, ἑκατοντάδες δραστήρια ποδαράκια εἶχαν προφθάσει νά φθείρουν κάμποσο τά μάρμαρα τῆς μπροστινῆς σκάλας, καί τήν ξύλινη πίσω σκάλα τήν εἶχαν ξεχαρβαλώσει.

Δασκάλες λοιπόν κι ἐπιμελήτριες μᾶς ἐπέβλεπαν ἀπαγορεύοντας τά σπρωξίματα, τά τρεχαλητά καί τούς πήδους στήν μαρμαρένια σκάλα, ἐνῶ ἀλλοίμονό σου ἄν σέ τσάκωναν νά κυκλοφορεῖς στήν πίσω˙ ὅπου, φυσικά, ἐμᾶς μᾶς τραβοῦσε ἡ σαγήνη τῆς ἀπείθειας καί τό χτυποκάρδι τῆς τιμωρίας, μαζί μέ μιά αἴσθηση κινδύνου καταρρεύσεως, τήν ὁποία μισοπιστεύαμε ὡς ἄμεση.

Εἴμαστε παιδιά μιᾶς ἐποχῆς ὅπου ἡ πολυκατοικία ἦταν πρᾶγμα ἄγνωστο καί τά ἀσανσέρ ἀνύπαρκτα. Οἱ σκάλες τῶν κατοικιῶν ἦταν κατά κανόνα δύο, καί βρίσκονταν σέ διαρκῆ χρήση ἀπό τούς μεγάλους, ἐνῶ γιά τούς μικρούς ἦταν τόποι καμωμένοι γιά ἀσκήσεις καί ἀκροβασίες, γιά ἅμιλλα ἐπιδεξιότητος καί τόλμης, ἰδίως ἐκεῖ ὅπου ὁ ὄροφος ἦταν ψηλά καί τά πολλά σκαλοπάτια ἔκαναν ὥστε σέ κάποιο ἀπό τά κεφαλόσκαλα νά τοποθετεῖται ἕνα καναπεδάκι, γιά νά κάθονται καί νά παίρνουν ἀνάσα οἱ ἐπισκέπτες.

Εἴμαστε παιδιά πού μεγαλώσαμε συγκατοικώντας μέ παπποῦδες καί γιαγιάδες, ἴσως ἀκόμη καί μέ θείους καί θειάδες, συχνά μέ προσωπικό ἤ καί νταντάδες. Τά ἄτομα αὐτά κατεῖχαν, κλιμακωτά καί διαφοροποιημένα, θέσεις ποικίλου κύρους. Ἀρχίζοντας ἀπό τό δυσθεώρητο ὕψος ὅπου ἔστεκε ὁ Θεός, ἡ Πατρίδα καί –σχεδόν μαζί τους– οἱ γονεῖς, ἀκολουθοῦσαν πρόσωπα τά ὁποῖα εἶχαν ὅλα τό δικαίωμα νά μᾶς νουθετοῦν. Ἐξ αὐτῶν μερικά εἶχαν ἐπιπροσθέτως τό δικαίωμα καί νά μᾶς τιμωροῦν˙ ἤ εἶχαν αὐτά τά δικαιώματα σέ ὁρισμένους μόνον τομεῖς. Μερικά ἀπ’ αὐτά τά πρόσωπα τά σεβόμαστε χωρίς νά τ’ ἀγαποῦμε ἤ τ’ ἀγαπούσαμε ἀλλά μέ κάποια συγκατάβαση˙ ὑπῆρχαν πρόσωπα ἰσχυρά σέ ὁρισμένα θέματα καί τόπους, ἐνῶ τά ἴδια αὐτά πρόσωπα ἀλλοῦ εἶχαν τήν ἀνάγκη ἀκόμη κι ἑνός μικροῦ παιδιοῦ, ὅπως λόγου χάριν ἡ Ἀθανασία, πού ἐρχόταν γιά τήν πλύση καί ἦταν ἀπόλυτος κυρίαρχος καί δυνάστης ἀνάμεσα στό καζάνι καί τήν ἀχνιστή της σκάφη, ἀλλά παρέδιδε τό παπακιασμένο ἀπ’ τά νερά χέρι της στό μισό σέ μέγεθος δικό σου, γιά νά τό σύρεις λίγο λίγο στό χαρτί μαθαίνοντάς της νά γράφει τ’ ὄνομά της.

Μ’ ἄλλα λόγια μεγαλώσαμε μέσα σέ συνθῆκες πού καθρέφτιζαν τόν κόσμο ὁλόγυρά μας, τήν πολυπλοκότητα καί τίς ἰδιομορφίες του, τήν κινητικότητά του καί τούς ἀμετακίνητους κανόνες του, δηλαδή συνθῆκες τελείως διαφορετικές ἀπό τίς σημερινές, κι αὐτό νομίζω πώς ἔχει ἀντίκτυπους κατά πολύ σημαντικότερους ἀπ’ ὅ,τι φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως.