ΜΑΙΡΗ - ΕΛΕΝ ΝΕΖΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Η διάσημη μέτζο σοπράνο Μαίρη-Έλεν Νέζη, με την οποία συνεργαστήκαμε στην Πάτμο (Τετράδιο του Πατριάρχη) και στην Πάτρα (Ιερατική Ποίηση) και η οποία με τιμά με την φιλία της, θριαμβεύει αυτές τις μέρες στο Μόναχο! Στον Ταμερλάνο του Χαίντελ που ανεβαίνει στην όπερα του Μονάχου, ερμηνεύει τον περίφημο ρόλο του Ανδρόνικου. Είχε κάνει αίσθηση η ερμηνεία της στο ρόλο αυτό και στον Ταμερλάνο που ανέβασε πρόπερσι το Φεστιβάλ Αθηνών, υπό την διεύθυνση του Γιώργου Πέτρου και τη συμμετοχή της Ορχήστρας Πατρών. Μη ξεχνάτε, φίλοι μου, πως έχουμε και σπουδαία ηχογράφηση αυτής της μπαρόκ όπερας (Πέτρου, Νέζη, Ορχήστρα Πατρών κ.α. σπουδαίοι έλληνες καλλιτέχνες) με διθυραμβικές διεθνείς κριτικές.
Η φίλη Μαίρη – Έλεν Νέζη μου είχε παραχωρήσει προ καιρού μια συνέντευξη για το πολιτιστικό περιοδικό «το δόντι». Αναδημοσιεύω εδώ μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα διαχρονικής αξίας.

ΕΡ. Έχετε ασχοληθεί με όλα τα είδη τραγουδιού: όπερα, ρεπερτόριο της εποχής μπαρόκ, ορατόριο, lied, σύγχρονους Έλληνες συνθέτες. Είστε συνειδητά «ανοιχτή» σε όλο το φάσμα της μουσικής;

ΑΠ. Και βέβαια! Για πολλά χρόνια αισθανόμουν ότι η όπερα δεν είναι το είδος που με εξέφραζε. Ήμουν, κυρίως, επικεντρωμένη στο lied (γερμανικό τραγούδι) και το ορατόριο, τα οποία λατρεύω. Ενώ είχα αρκετές ευκαιρίες να τραγουδήσω ορατόριο, δεν είχα ανάλογες στον χώρο του lied, παρόλο που το ρεπερτόριό μου εκεί είναι μεγάλο. Αυτή τη στιγμή αισθάνομαι ότι έχω βρει την έκφρασή μου στη μουσική της εποχής του μπαρόκ μέχρι την εποχή του Μότσαρτ και του Ροσσίνι, χωρίς να αποκλείω βέβαια καμία εποχή και κανένα συνθέτη. Η καλή μουσική υπάρχει σε όλες τις εποχές, άλλωστε.

ΕΡ. Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με το μπαρόκ, που τόσο σας θέλγει;

ΑΠ. Ήταν κάποιες συναυλίες μ’ ένα ελληνικό σύνολο μουσικής μπαρόκ, το Ars in vivo, αλλά το «χτύπημα» ήρθε με την πρώτη όπερα μπαρόκ που έκανα στο Μέγαρο και ήταν Η Στέψη της Ποππαίας του Μοντεβέρντι. Εκεί «ερωτεύτηκα» αυτή τη μουσική και είπα «εδώ είμαι». Ο πρώτος πρωταγωνιστικός, και μάλιστα ανδρικός, ρόλος μου σε όπερα μπαρόκ στη Λυρική Σκηνή ήταν ο Ξέρξης του Χαίντελ, πραγματικά σημαντικός σταθμός στην καριέρα μου. Η παραγωγή αυτή υπήρξε σημαντικός σταθμός για την μουσική μπαρόκ γενικά στην Ελλάδα! Ήταν η πρώτη παραγωγή μπαρόκ όπερας μετά από 20 χρόνια στη Λυρική, που μάλιστα παρουσιάστηκε όπως «έπρεπε» δηλ από μιά ομάδα νέων ανθρώπων με νέες ιδέες, εξαιρετικές φωνές και υποκριτικό ταλέντο! Πριν από τον Ξέρξη είχα επίσης ερμηνεύσει άλλον έναν σπουδαίο ανδρικό ρόλο, τον Ορφέα στον Ορφέα και Ευρυδίκη του Γκλούκ με την Όπερα Θεσσαλονίκης.

ΕΡ. Γιατί άραγε ερωτευτήκατε με τόσο πάθος την μουσική της εποχής του μπαρόκ;

ΑΠ. Γιατί αυτή η μουσική έχει τα πάντα: λυρισμό, δεξιοτεχνία, χιούμορ, ενέργεια, νεανικότητα, χαρακτηριστικά που συναντούμε και στον Μότσαρτ.

ΕΡ. Στην Πάτρα έχετε εμφανισθεί κατά καιρούς ως σολίστ σε διάφορες εκδηλώσεις.

ΑΠ. Ναι, και σε κάποιες απ’ αυτές είχα συμπράξει πάλι με την Ορχήστρα Πατρών. Αλλά δεν έχω τραγουδήσει ακόμα στο Δημοτικό Θέατρο, που είναι πραγματικό στολίδι! Αλήθεια, πόσα τέτοια θέατρα έχουμε στην Ελλάδα; Θα έπρεπε να είναι το διαμάντι της Πάτρας.

ΕΡ. Έχετε ερμηνεύσει πολλά έργα ελλήνων συνθετών. Θυμάμαι, π.χ. την περσινή συναυλία στην Αχάϊα Κλάους που είχατε τραγουδήσει μια σύνθεση του Θάνου Μικρούτσικου.

ΑΠ. Ναι, το Νύχτα με σκιές χρωματιστές. Πολύ ωραίο έργο! Μια εποχή, παράλληλα με την όπερα, έκανα συναυλίες σχεδόν αποκλειστικά με έλληνες συνθέτες. Και ένα από τα ωραιότερα πράγματα που έχω κάνει είναι μελοποιημένη ποίηση από το Τετράδιο του Πατριάρχη, τον περασμένο Σεπτέμβριο στην Πάτμο.

ΕΡ. Πώς νομίζετε ότι θα έλθει σήμερα ο κόσμος σε επαφή με την όπερα και αυτό που ονομάζουμε κλασσική μουσική;

ΑΠ. Θα πρέπει να του δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία ώστε να μυηθεί. Η τηλεόραση θα μπορούσε να βοηθήσει σε αυτό, μια και είναι το μέσο στο οποίο έχουν πρόσβαση όλοι. Βέβαια θα έπρεπε να υπάρχει ανάλογη κρατική πολιτική. Όσο αυτό δεν γίνεται τόσο ο κόσμος θα παραμένει στο σκοτάδι της άγνοιάς του, χωρίς τη δυνατότητα μιας επαφής με κάτι το διαφορετικό από την αισθητική του «σκυλάδικου» που μας κατακλύζει. Αν δεν γνωρίσει ο κόσμος ότι υπάρχουν και άλλα είδη μουσικής πώς θα ξέρει αν του αρέσουν; Βέβαια σε αυτήν την κατάσταση έχουν οδηγήσει και τα τεράστια κέρδη των Ελληνικών δισκογραφικών εταιρειών με τα «σουξεδάκια» της μιας εβδομάδας.

ΕΡ. Τι είναι αυτό που σας ενοχλεί στην Ελλάδα σήμερα;

ΑΠ. Η έλλειψη πολιτισμού, που φαίνεται στην καθημερινότητά μας. Θα ήθελα να ήμασταν πιο ευγενείς, να νοιαζόμαστε για το διπλανό μας και να έχουμε περισσότερη αισθητική στις πόλεις μας… Ποια όμορφη πόλη έχουμε στην Ελλάδα; Τις έχουμε καταστρέψει όλες και συνεχίζουμε να τις καταστρέφουμε. Ζούμε στην ομορφότερη χώρα του κόσμου αλλά δεν την σεβόμαστε. Και θλίβομαι γιατί λατρεύω τη χώρα μου.

ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ: ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Σε όλους τους σούπερ ορθοδόξους, που σπεύδουν να κατηγορήσουν τον οιονδήποτε συν-αδελφό τους ως «αιρετικό», αφιερώνω ένα μικρό απόσπασμα από όσα γράφει ο καθηγητής Χρήστος Γιανναράς στο βιβλίο του Ενάντια στη θρησκεία περί αιρέσεως:

«Αιρετικός γίνεται όχι όποιος αμαρτάνει στο γράμμα κάποιας δογματικής σημειογραφίας, αλλά όποιος αποκόβεται από τη ζωή και την πραγματικότητα, φτιάχνει ένα δικό του κόσμο φαντασιώδη, δική του γλώσσα, δικά του αυτονόητα, ακοινώνητες βεβαιότητες… Αίρεση είναι να αλλοτριώνεις σε ηδονή εξουσιασμού συνειδήσεων τη διακονία της πατρότητας, που λειτουργεί τον εγκεντρισμό των ανθρώπων στο σώμα της Εκκλησίας… Αίρεση είναι: η αλλοτρίωση του εκκλησιαστικού γεγονότος σε σκληρυμένα μορφώματα θεσμικής καταξίωσης του φόβου της ελευθερίας, της εξουσιαστικής ηδονής. Η διαστροφή της διακονίας σε εξουσία. Της Εκκλησίας σε θρησκεία».

Το σπουδαίο βιβλίο του Χ. Γιανναρά Ενάντια στη θρησκεία θα παρουσιαστεί, απ’ ότι μαθαίνω, στην Πάτρα στο βιβλιοπωλείο Πρωτοπορία την Παρασκευή 18 Απριλίου. Μέχρι στιγμής γνωρίζω ότι θα μιλήσει για το βιβλίο ο εκκλησιαστικός συντάκτης της Καθημερινής Νίκος Παπαχρήστου και τον συντονισμό της εκδήλωσης θα έχει η σύμβουλος επικοινωνίας και ραδιοφωνική παραγωγός του ΣΚΑΙ Πάτρας Ζέττα Ζάχου.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑ: Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ

Φίλος μουσικολόγος, διερχόμενος από την Πάτρα, μου ζήτησε να πάμε απόψε Χαιρετισμούς σε μια εκκλησία της πόλης για να πάρει μια γεύση Πατρινής εκκλησιαστικής παράδοσης. Τον πήγα στην Ευαγγελίστρια. Στον Μητροπολιτικό Ναό.
Κι εκείνος κι εγώ νιώσαμε από τις πρώτες νότες την παρακμή… Ο δεξιός ψάλτης δεν ακούγεται. Κυριολεκτικώς! Ο αριστερός κάπως καλύτερος αλλά υποτονικός κι αυτός, συμμορφούμενος προς το άοσμο, άγευστο και εντελώς άρρυθμο γενικότερο κλίμα.
Ο σεβάσμιος ιερεύς που εκφώνησε την Β’ Στάση ίσα που ακουγόταν!.. Φωνή πλήρως εξασθενημένη, που σου υπέβαλε πάραυτα τη σκέψη «γιατί ταλαιπωρείται ο άνθρωπος»…
Ο παλαιός φίλος αρχιμανδρίτης σκέτη απογοήτευση. Βγήκε να μιλήσει για την Παναγία την Γοργοϋπήκοο της αγιορείτικης Μονής Δοχειαρίου! Καμία αναφορά στο απαράμιλλο κείμενο των Χαιρετισμών. Βλέπεις η αγιορείτικη… γαρνιτούρα έχει καταστεί απαραίτητη για να δέσει το… γλυκό της ρηχής πνευματικότητος…
Μέσα στο ναό μ’ έπιασε θλίψη στη θέα εικόνων νέων, «βυζαντινής τεχνοτροπίας», άσχετης δηλ. με την υπόσταση της Ευαγγελίστριας. Ο καθένας προσθέτει σ’ αυτό το μνημείο τη δική του εμμονή, σκέφτηκα…
Εικόνα του αγίου Λουκά του Ρώσου ιατρού, Αρχιεπισκόπου Συμφερουπόλεως και Κριμαίας στον Μητροπολιτικό Ναό Πατρών! Ποιος ο λόγος;

Έφυγα άλαλος, όπως κι ο φίλος μου. «Και να μου το ‘λεγες δεν θα το πίστευα», μου είπε. «Μα κι εγώ τέτοια παρακμή δεν την φανταζόμουν» του απάντησα. Ο στίχος του ποιητή μου ‘ρχεται στο νου, με την προσθήκη ενός ερωτηματικού: «Από την τρέχουσα πραγματικότητα στην απώτατη προφταίνω να καταλάβω ποιος είμαι;»

Η φωτογραφία της Μαιζώνος με την Ευαγγελίστρια δεξιά είναι καιρών αλλοτινών… Από το βιβλίο H Πάτρα στις αρχές του 20ού αιώνα μέσα από γυάλινες φωτογραφικές πλάκες - Aνέκδοτο υλικό (εκδ. Τyporama)

Η ΓΙΟΡΤΗ ΗΤΟΙ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Επειδή είπαν κάποιοι ότι η 20η Μαρτίου είναι παγκόσμια ημέρα της ποίησης, βλέπω παντού αφίσες του τύπου «η ποίηση γιορτάζει» , «παγκόσμια ημέρα ποίησης» κλπ. Τι συμβαίνει; Τι γιορτάζει η ποίηση; Είναι παγκόσμια ημέρα ποίησης όντως; Δεν μπορώ, και ας μου επιτραπεί να διαφωνήσω, να δεχτώ τέτοιους χαρακτηρισμούς. Γιατί το λέω; Διότι την ποίηση όταν την πηγαίνουμε στα σαλόνια και στα κυκλώματα των ολίγων κουλτουριάρηδων πεθαίνει. Η ποίηση είναι η ιερά έκφραση των απανταχού αδικημένων. Η ποίηση όμως σήμερα ασχολείται με τα πρωινά καφέ και τις εφημερίδες των ποιητών στα μπαλκόνια. Τέτοια ποιήματα επικρατούν. Και εδώ που τα λέμε, τι διαβάζουν οι ποιητές στις εφημερίδες κάθε πρωί; Έχω την εντύπωση ότι διαβάζουν μόνο τις αγγελίες μέχρι να βρουν δουλειά. Που είναι τα ποιήματα στα οποία μπορώ να διαβάσω μια προφητεία; Σε ποιό ποίημα μπορώ να συναντήσω έστω και έναν αγράμματο Αφρικανό, ή έναν ξεριζωμένο Ιρακινό, ή έναν φτωχό Έλληνα, ή έναν βασανισμένο Γάλλο; Κάποτε, όπως διδάσκομαι στο πανεπιστήμιο, οι ποιητές ήταν στην εξορία, στις φυλακές, στα βασανιστήρια. Αυτές τις μέρες τους συναντώ στους άμβωνες. Τι δηλώνουν άραγε; Τα μανιφέστο της παραίτησής τους από τους αγώνες; Τέτοια ακούω. Ίσως να καταλαβαίνω λάθος, είναι και αυτό μια πιθανότητα. Ο ποιητής είναι κριτής και αντίπαλος της κάθε εξουσίας μέχρι εσχάτης ώρας, γιατί μόνο τότε θα σταματήσει η αδικία, και θα σταματήσει η ιερουργία του ποιητή. Επιπλέον, πώς τολμάει κανείς να ορίσει μια «παγκόσμια» μέρα της ποίησης. Επειδή θέλουν οι πλούσιοι του πλανήτη να διασκεδάσουν θα ονομάσουν την διασκέδασή τους παγκόσμια ημέρα. Πόσοι άνθρωποι διαβάζουν ποίηση σ’αυτό το κόσμο; Πώς τολμάνε οι ποιητές να πάρουν ανάσα να γιορτάσουν όταν τουλάχιστον το εν τρίτον του κόσμου δεν ξέρει να διαβάσει, και το εν τρίτον δεν μπορεί να αγοράσει μια συλλογή και ο υπόλοιπος κόσμος δεν ξέρω τι κάνει. Αυτό δεν αποτελεί κίνητρο για να γιορτάσει κανείς, αντιθέτως. Από πότε η ποίηση γιορτάζει σε μια συγκεκριμένη μέρα αφού κάθε μέρα γεννιέται ένα ποίημα, εννοώ ότι ανατέλλει ο ήλιος. Και από πότε η ποίηση όταν θέλει να γιορτάσει πάει στα σαλόνια; Οι ποιητές έχουν ένα καθήκον να προστατέψουν τον άνθρωπο από την λήθη. Αποσαφηνίζω: κάποιες δυνάμεις προσπαθούν να σβήσουν από το χάρτη ολόκληρες χώρες, ολόκληρους λαούς. Και οφείλει η ποίηση να τους θυμάται και να διεκδικεί τα δικαιώματά τους. Μή παρεξηγηθώ. Δεν καλώ στην «επιστράτευση» της ποίησης ή της τέχνης γενικώς. Είναι ένα μεγάλο ψευδοζήτημα στο οποίο ουδέποτε πίστεψα. Πάντως αν οι ποιητές διαφωνούν τότε ας πάνε στις 20 Μαρτίου στις εκκλησίες να κάνουν το μνημόσυνο της ποίησής τους, εκτός αν πρόκειται για πολιτικό μνημόσυνο!

Άντε και στα δικά μας...

Προμηθεύς

Ο πίνακας Άβυσσος είναι του Γεράσιμου Σκλάβου

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΥ 2

Δευτέρα, Μάρτιος, 08

Κάθομαι στο δώμα μου, στην ταράτσα της υψηλής πολυκατοικίας, είναι τώρα απόγευμα. Ακούω τα τραγούδια του τεκέ και σκέπτομαι... Μήπως είναι μιας ξεπερασμένης εποχής; Μήπως είναι μοντέρνα ή και μεταμοντέρνα; Εφ’όσον ο άνθρωπος είναι ίδιος τότε, τώρα, και στους αιώνες, μπορούμε άραγε να τα κατατάξουμε σε μια συγκεκριμένη εποχή; Γιατί και ο πόνος του ανθρώπου χωράει σε κατατάξεις; Προσωπικά τείνω να δω μέσα σ’αυτά τα τραγούδια την πραγματικότητα, όπου αυτοί οι ρεμπέτες θέλουν να μιλήσουν για την ελπίδα. Αλλά τι φταίνε αν η ελπίδα ξεφεύγει από τα στόματά τους. Δεν συναντώ μέσα σ’ αυτά τα τραγούδια απαισιoδοξία. Όχι! Περικλείνουν μια προσπάθεια ψαξίματος για την ελπίδα. Είναι τόσο μικρή, όμως, όσο είναι και το φως του λυχναριού του Διογένη μπροστά στα τεχνητά φώτα με τα οποία μαθαίνουμε να βλέπουμε τον κόσμο. Αυτή η προσπάθεια είναι η αρχή της ελευθερίας, της οδού η οποία καταλήγει στην ελπίδα που αναζητάει ο καθένας.

Σκέπτομαι... Πού είναι η αληθινή ζωή; Στις σκηνές των μεγάλων καλλιτεχνών ή στα υπόγεια των απλών ανθρώπων που παλεύουν με την ζωή σαν με τον Θεό, όπου θα νικήσουν; Μήπως η ζωή περνάει ανώδυνα σαν αύρα και δεν εκφράζεται στις μεγάλες σκηνές ή ακόμα φυσάει σαν «πνεύμα μέγα κραταιόν» και βγαίνει στην κραυγή του ρεμπέτη;
Τι να πω; Εμένα με κάνουν αυτά τα τραγούδια να σκέπτομαι, να έχω το νου μου κάτω στα υπόγεια του τεκέ κι ας κατοικώ στης ταράτσας το δώμα.

Τρίτη, Μάρτιος, 08, νύχτα

Βγαίνοντας από την πολυκατοικία, καθώς πήγαινα στο σούπερ μάρκετ, πέρασα ανάμεσα από τον σκυρόδετο ψηλό τοίχο της και το σκυβαλοπλημμυρισμένο πεζοδρόμιο. Μου θύμισε χαντάκι. Καλά θυμήθηκα τα χαντάκια. Είναι όντως. Πίσω τους μαζεύονται οι εργαζόμενοι και πολεμάνε την κυβέρνηση. Είναι αδιανόητο να εκλέγεις κάποιον για να σε εκπροσωπήσει στην διεκδίκηση των δικαιωμάτων σου και να πηγαίνει να τα παζαρέψει...
Ακούω, τώρα που γράφω, τις εισηγήσεις των βουλευτών σε επανάληψη. Μιλάνε για το ασφαλιστικό. Και μου έρχονται στο μυαλό δυο απορίες:

Πρώτον, οι βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος μιλάνε για ελαττώματα στο τωρινό σύστημα ασφάλισης και για να το πουν πιστεύω πως κάτι παραπάνω ξέρουν. Αλλά από την στιγμή που βλέπουν ότι ο κόσμος το απορρίπτει, γιατί δεν τον καλούν σε διάλογο ειλικρινή όπου θα ανταλλαχθούν προτάσεις για λύση;

Δεύτερον, δεν κατάλαβα τι προσφέρουν οι εισηγήσεις όταν αυτές εκφωνούνται από τους βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος ή από τους βουλευτές των άλλων κομμάτων; Αναρωτιέμαι γιατί οι μεν πρώτοι εξυμνούν την πρόταση της κυβέρνησης, και οι δε άλλοι αντιπαρατίθενται, ξέροντας εκ των προτέρων ότι τα λόγια τους δεν θα επηρεάσουν κανέναν. Ματαιότης ματαιοτήτων τα πάντα μάταια όταν οι βουλευτές εξαρτώνται από τις εντολές των ανωτέρων τους στο κόμμα...

Καλά ας πάμε πάλι στο χαντάκι, και βλέπουμε...

Προμηθεύς

ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΑ

Το ανθολόγιο – αλφαβητάρι του καθηγητή Χρήστου Γιανναρά μάς δίνει το μέτρο «επανεύρεσης μιας ενεργητικής ελληνικότητας. Δηλαδή επίκαιρης πρότασης για τα ουσιώδη της ζωής, που θα αποδείχνεται πρόταση ελληνική (όπως πάντοτε μέσα στους αιώνες) αν ενδιαφέρει πανανθρώπινα».
Ανθολογώντας Μακρυγιάννη, Παπαδιαμάντη, Λορεντζάτο, Σεφέρη, Ζηζιούλα αλλά και Χατζιδάκι, Τσαρούχη, Πικιώνη, Βακαλόπουλο, ο καθηγητής Χρήστος Γιανναράς συνθέτει το Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα. Και χαρακτηρίζει τα ανθολογούμενα κείμενα – πρόταση, ως κείμενα επίκαιρης ελληνικής αυτοσυνειδησίας. Όπως σημειώνει ο Χ. Γιανναράς στον πρόλογο του βιβλίου «θα ευχόμουν να λειτουργήσει αυτή η ανθολόγηση πραγματικά σαν ένα αλφαβητάρι για το συλλαβισμό απαντήσεων στο πολύ ρεαλιστικό ερώτημα: αν έχει ουσιαστικό θετικό αντίκρυσμα στη ζωή του Νεοέλληνα σήμερα η ελληνική του καταγωγή».
Τα κείμενα αποτελούν μια σύγχρονη αναζήτηση νοήματος της ελληνικότητας. Μετά το αλφαβητάρι της πίστης, ο καθηγητής Χ. Γιανναράς μάς δίνει το Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα. Σκέπτομαι ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα, με τον τίτλο Το Αλφαβητάρι της πίστης του Νεοέλληνα. Στέκομαι ιδιαίτερα στον όρο αλφαβητάρι, που χρησιμοποιεί ο Γιανναράς, γιατί με ενδιαφέρει ότι παίρνει ένα άλλο νόημα το αυτονόητο που λέγεται αλφάβητο.

Σκέπτομαι ότι ο Ακάθιστος Ύμνος είναι κατ’ αλφάβητον (24 Οίκοι, όσα και τα γράμματα του αλφάβητου). Στην Υμνολογία συναντούμε πολλούς στίχους και τροπάρια κατ’ αλφάβητον. Το αλφαβητάρι ήταν σχολικό βιβλίο για κάποιες παλιότερες γενιές. Ο Χριστός στην Αποκάλυψη είναι το Α και το Ω. Στη χώρα μας ο αγράμματος αποκαλείται αναλφάβητος.

Ο καθηγητής Χ. Γιανναράς στο βιβλίο του Παιδεία και Γλώσσα περιλαμβάνει ένα κείμενό του με τίτλο: «Λειτουργικώς αναλφάβητοι». Διερωτάται λοιπόν εκεί: «Τι ποσοστό αντιπροσωπεύουν στον κοινωνικό μας βίο οι λειτουργικώς αναλφάβητοι, πόσοι πτυχιούχοι των παιδαγωγικών μας σχολών καταλαβαίνουν τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη, ποιο ποσοστό αποφοίτων του λυκείου δεν γνωρίζει ούτε αυτό που λέμε γραφή – όχι ορθογραφία ή νοηματική των λέξεων, αλλά τη γραπτή σημαντική τής γλώσσας: να ξεχωρίζει το ζήτα από το ξι, το φι από το ψι». Για τον καθηγητή Χ. Γιανναρά «ο καίριος αποσταθεροποιητικός παράγων για την Ελλάδα δεν είναι η τουρκική απειλή ούτε η κρίση της Βαλκανικής. Είναι το αυξανόμενο ποσοστό των λειτουργικώς αναλφαβήτων».

Αντιλαμβάνεται κανείς την πρωταρχική σημασία που έχει το αλφάβητο στη σκέψη και την αγωνία του Γιανναρά, ο οποίος αλλού διαπιστώνει κατηγορηματικά: «Κι όμως τη γλώσσα του πατρο – Κοσμά την καταλάβαιναν οι αναλφάβητοι Έλληνες της Τουρκοκρατίας», ενώ «μέσα σε μια γενιά διακόπτεται η γλωσσική συνέχεια τριών χιλιάδων χρόνων». Άρα υπάρχουν αναλφάβητοι και αναλφάβητοι. Υπάρχουν αυτοί που γνωρίζουν εμπειρικά το αλφαβητάρι της πίστης, υπάρχουν αυτοί που συλλαβίζουν κυριολεκτικά τις λέξεις λόγω γλωσσικής αφασίας, υπάρχουν άλλοι που δεν καταλαβαίνουν ότι το αλφάβητο είναι μια συγκεκριμένη αίσθηση, αφού όπως λέει ο Ελύτης «η Ελλάδα είναι μια συγκεκριμένη αίσθηση» και ίδια αίσθηση – λέει ο Γιανναράς – είναι η γραφή της γλώσσας. «Χίλια χρόνια στο λεγόμενο Βυζάντιο, τα παιδιά μάθαιναν ανάγνωση και γραφή με αλφαβητάρι τον Όμηρο. Και στην Τουρκοκρατία, με το Ψαλτήρι και το Οκταήχι», σημειώνει ο Γιανναράς. Δηλαδή, αυτά τα αλφαβητάρια είναι τα αναγνωσματάρια του Ελληνισμού.
Το Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα προσπαθεί να εντοπίσει την επίγνωση της ελληνικής ιδιαιτερότητας, δηλ. της ταυτότητας των Νεοελλήνων. Αυτή η περίφημη ταυτότητα προϋποθέτει τα περιεχόμενα του βιβλίου: αυτεπίγνωση, μνήμη, φρόνημα, γλώσσα, παιδεία, τέχνη, αυτοκριτική, προοπτική.

Διαβάζοντας κανείς το Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα αρχίζει να υποψιάζεται αυτό που έγραψε ο καθηγητής Χ. Γιανναράς σ’ ένα κείμενό του για τον Οδυσσέα Ελύτη:
«Την ελληνική ταυτότητα την ορίζει η σοφία της ποίησης, όχι η αποδεικτική της Ιστορίας. Ο τρόπος της παραίτησης, της άοπλης μέθεξης. Της εκούσιας απώλειας που είναι πάντα εύρεση. Αυτό που ήταν πάντοτε η αποφατική Ελλάδα».

Νομίζω ότι για τον καθηγητή Χ. Γιανναρά ισχύει αυτό που είπε ο Ελύτης για την Ελλάδα: "Υπάρχει μια Ελλάδα των αθλιοτήτων και υπάρχει μια ιδανική μες στο κεφάλι μας, και εγώ αυτή νοσταλγώ". Πάντοτε συγκινούμαι όταν ο Γιανναράς αναφέρεται στον ελληνικό τρόπο ζωής ως αρχοντικό: «Αρχοντιά αιώνων κοινωνία της ζωής». Και ο Ελύτης τον δικαιώνει όταν λέει με παράπονο σε μια συνέντευξή του: «Είμαστε πρίγκιπες και δεν το ‘χουμε καταλάβει».

Το Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα έχει ως υπότιτλο «Κείμενα επίκαιρης ελληνικής αυτοσυνειδησίας». Το βιβλίο Παιδεία και Γλώσσα περιλαμβάνει κείμενα που χαρακτηρίζονται ως «επικαιρικά παλινωδούμενα». Όμως όποιος διαβάσει τόσο τα ανθολογούμενα κείμενα όσο και αυτά του καθηγητή Γιανναρά που είχαν δημοσιευθεί ως άρθρα σε εφημερίδες, θα διαπιστώσει ότι αυτά έχουν διαχρονική αξία. Η επικαιρότητα τους είναι σαν αυτή του αλφαβήτου. Αν δεν γνωρίζεις το αλφάβητο δεν μπορείς να διαβάσεις και να γράψεις σωστά.
Αν δεν προσεγγίσεις τα βιβλία αυτά ως καρπό μόνιμης αγάπης και αγωνίας ελπιδοφόρου, είσαι αναλφάβητος. Γιατί τα βιβλία αυτά αποτελούν πρόταση. Μη λησμονούμε: Η πρόταση αποτελείται από λέξεις και οι λέξεις από γράμματα του αλφαβήτου. «Η εδώ πρόταση – σημειώνει ο καθηγητής Γιανναράς – απαιτεί τουλάχιστον μιαν υποψία για την επικαιρότητα και γονιμότητα της διαχρονικής ελληνικής εμμονής στο φωτισμό νοήματος της ανθρώπινης ύπαρξης και συνύπαρξης – στη γιγαντομαχία περί της ουσίας, στη ζήτηση του ενός ούτινος εστι χρεία».

Είμαι πεπεισμένος πλέον πως το συνολικό έργο του Χ. Γιανναρά μας παρακινεί – όπως γράφει ο ίδιος σ’ ένα κείμενό του για τον Ελύτη – «να ψηλαφίσουμε την εύρεση του απορριμένου λίθου, να συλλαβίσουμε ελεγεία στην οξώπετρα, να ψάλλουμε μαζί του τον Ιησού του ήλιου, τον μετά κάθε Σάββατο ανατέλλοντα».

Κείμενο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου για την παρουσίαση των βιβλίων του Χρήστου Γιανναρά το "Αλφαβητάρι του Νεοέλληνα" και "Παιδεία και Γλώσσα" στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρείας Πατρών την 1η Απριλίου 2001.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ

Μάρτιο του 2005 ο καθηγητής Χρήστος Γιανναράς με τίμησε παραχωρώντας μου μια συνέντευξη για το περιοδικό "το δόντι". Τρία χρόνια μετά - και με αφορμή την έλευσή του την ερχόμενη Δευτέρα στην Πάτρα προκειμένου να μιλήσει σε εκδήλωση που διοργανώνει το Αρσάκειο Πατρών για την 25η Μαρτίου - αναδημοσιεύω την μικρή αλλά περιεκτικότατη εκείνη συνέντευξη.

Πρόσφατα ο Ευγένιος Αρανίτσης πρότεινε να ξαναδιαβάσουμε δύο έργα του, τα οποία αποτελούν ερμηνευτικά κλειδιά για καίριες όψεις του νεοελληνικού μας βίου. Αισθάνθηκα ιδιαίτερη ικανοποίηση γιατί πιστεύω ότι το έργο του καθηγητού Χρ. Γιανναρά δεν έχει αποτιμηθεί επαρκώς και διαρκώς κείται ενώπιόν μας προς ανακάλυψιν. Ο λόγος του διαχρονικός και ως ρομφαία δίστομος. Ο Χρ. Γιανναράς δεν καταφεύγει ποτέ σε υπεκφυγές. Τις περισσότερες φορές λέει αυτό που δεν τολμούν οι πολλοί. Και αναλαμβάνει στο ακέραιο την ευθύνη των λόγων του. Με αυτή τη δυσεύρετη αρετή της ανδρείας που τον χαρακτηρίζει ομιλεί και στο «δ» για θέματα επίκαιρα και ουσιαστικά.

-Κύριε καθηγητά, διαβάζοντας το βιβλίο του Γ. Καραμπελιά «Η θεμελιώδης παρέκκλιση» είδα ότι σας δικαιώνει για την πρότασή σας περί «προσώπου»: επιστροφή στο αρχαιοελληνικό πρότυπο του πολίτη -που δεν έχει καμία σχέση με το νεώτερο ατομισμό- και στο ορθόδοξο πρότυπο του προσώπου. Νομίζετε ότι μπορεί να βρει πρόσφορο έδαφος στη νεοελληνική κοινωνία του 21ου αι. μια τέτοια «επιστροφή»;

Από όσο έχω καταλάβει, η αρχαιοελληνική εκδοχή του πολίτη και η εκκλησιαστική εκδοχή του προσώπου προϋποθέτουν μιαν εμπεδωμένη στην καθημερινή βιοτή οντολογία -έμπρακτη συνέπεια συγκεκριμένης νοηματοδότησης της ύπαρξης και της συνύπαρξης. Στη νεοελληνική κοινωνία του 21ου αιώνα αυτές οι λέξεις μόνο ως ιδεολογήματα μπορούν από την πλειονότητα να προσληφθούν. Ή ως προσωπικό κριτήριο αναζήτησης.

-Η σπουδή σας στον Χάιντεγκερ και την πατερική παράδοση αποτελεί ταυτόχρονα και πρόταση για μια ιδιαίτερη νεοελληνική φιλοσοφική σκέψη, στον αντίποδα, μάλιστα, της σύγχρονης δυτικής;

Αυτό δεν μπορώ να το κρίνω εγώ. Απλώς πιστεύω ότι η εκκλησιαστική εμπειρία απαντούσε πάντοτε στις προκλήσεις των επίκαιρων φιλοσοφικών ερωτημάτων, ήταν εμπειρία που αναμετριόταν με τον εκάστοτε υπαρκτικό προβληματισμό των ανθρώπων. Ο φιλόσοφος λόγος των εκχριστιανισμένων Ελλήνων ήταν το προϊόν έκφρασης της εκκλησιαστικής εμπειρίας με τη γλώσσα (ορολογία, μέθοδο, προβληματική) της ελληνικής παράδοσης. Σήμερα υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια τέτοια σύνδεση;

-Ειπώθηκε κατά καιρούς ότι ο λόγος σας για τα πράγματα είναι πεσιμιστικός ή ισοπεδωτικός. Προσωπικά κατανοώ τον παρεμβατικό σας λόγο ως επώδυνη ανησυχία και όχι ως ανέξοδη ρητορεία. Έχετε, όμως, σκεφθεί ότι μπορεί να εκπέμπετε... αρνητισμό;

Δική μου προσπάθεια είναι να σπουδάζω και να κρίνω την πραγματικότητα, να αποφεύγω επιθυμητές ή κυρίαρχες ψευδαισθήσεις, υποκειμενικές εντυπώσεις. Αν η σπουδή και η κρίση μου είναι απροκατάληπτη, αμερόληπτη και ρεαλιστική, τότε το τι «εκπέμπει» ως ψυχολογικά παρεπόμενα έχει πολύ μικρή σημασία. Ο αρνητισμός, ο πεσιμισμός ή ο «ισοπεδωτισμός» είναι προσδιορισμοί που παραπέμπουν στην ψυχολογική πρόσληψη του λόγου, σε ουσιαστική αδιαφορία για τα σημαινόμενα του λόγου.

-Η σύγχυση στον χώρο της παιδείας συνεχίζεται. Ποια θα ήταν, κατά τη γνώμη σας, δυο-τρία καίρια μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν αύριο το πρωί; Κι ακόμη, μπορεί να υπάρξει αληθινός εθνικός διάλογος για την παιδεία;

Νομίζω ότι ο «εθνικός διάλογος» είναι ωμή απάτη και προπαγανδιστικό τέχνασμα που παραβιάζει τους όρους λειτουργίας της δημοκρατίας. Υποτίθεται ότι ο λαός ψηφίζει ένα κόμμα για να εκφράσει το πρόγραμμά του για την παιδεία, όχι για να αρχίσει κουβεντολόι με συνδικαλιστές, κομματικές νεολαίες, ανίδεους γονείς και μαθητούδια. Δυστυχώς τα κόμματα δεν έχουν ιδέα τι συμβαίνει στην παιδεία και εμφανίζουν ως «πρόγραμμα» αφόρητης γενικολογίας ευχολόγια. Ο «εθνικός διάλογος» είναι το καμουφλάζ της ανικανότητας των πολιτικών και της εγκληματικής τους ανευθυνότητας -αναλαμβάνουν να ασκήσουν πολιτική παιδείας αυτοσχεδιάζοντας, εντελώς απροετοίμαστοι.

-Έχετε επισημάνει από πολύ νωρίς τον κίνδυνο θρησκειοποίησης της Ορθοδοξίας και δη της Ελλαδικής. Η πρόσφατη κρίση στους κόλπους της Εκκλησίας μπορεί να ερμηνευθεί θεολογικά; Η ρίζα του κακού μήπως είναι στην εκκοσμίκευση;

Τολμώ να πιστεύω ότι μόνο η λέξη θρησκειοποίηση μπορεί να ερμηνεύσει την πρόσφατη κρίση στους κόλπους της Ελλαδικής Εκκλησίας. Τόσο οι παρεκτροπές όσο και η αντιμετώπισή τους είναι το ίδιο άσχετες με το εκκλησιαστικό γεγονός, τυπικά δείγματα φυσικής ορμέμφυτης θρησκευτικότητας.

-Στην κρίση αυτή κάνει αισθητή την παρουσία της η ακαδημαϊκή θεολογία ως... απουσία! Μπορεί άραγε να αρθρώσει λόγο αληθείας;

Ας μπορούσαν να αρθρώσουν λόγο οι πανεπιστημιακές Θεολογικές Σχολές κι ας ήταν λήρος ή και αίρεση. Εδώ και χρόνια οι Σχολές αυτές είναι όπως αυτονόητα τις προϋποθέτει το ερώτημά σας: Νεκρές και γι’ αυτό άφωνες. Απορώ πώς και εσείς τις θυμηθήκατε!

-Έχετε επανειλημμένως αναφερθεί στην ανάγκη κατανόησης από όλους μας του ιλιγγιώδους μεγέθους που ονομάζεται ορθόδοξη λατρεία. Πιστεύετε στις «λειτουργικές αναγεννήσεις» που επιχειρήθηκαν τον τελευταίο καιρό από τη διοικούσα Εκκλησία;

Δεν νομίζω ότι επιχειρήθηκε τίποτα. Υπήρξαν μόνο κάποια «επικοινωνιακά» τεχνάσματα.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ - ΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ

Η Πάτρα δεν φημίζεται για τα βυζαντινά της μνημεία ούτε για την εν γένει βυζαντινή παράδοσή της. Μεταπελευθερωτικώς, και λόγω της ανόδου των αστών εμπόρων και της, κατά συνέπεια, απευθείας επαφής με τη Δύση, ήθη αλλότρια της Ελληνορωμαϊκής παραδόσεως, ενέσκηψαν στην πόλη. Το ενδιαφέρον για την ευρωπαϊκή κουλτούρα δεν εκδηλώνεται βέβαια από τα "κατώτερα κοινωνικά στρώματα που εκφράζονται μέσα από λαϊκές πολιτιστικές φόρμες, όπως οι εορτές και τα πανηγύρια, επ' ευκαιρία εθνικών ή θρησκευτικών επετείων" (Ν. Μπακουνάκης). Έτσι ένας δυναμικός λαϊκός πολιτισμός θεριεύει στην Πάτρα του περασμένου αιώνα, θέλοντας, μάλλον ασυνείδητα, να φυλάξει και να "αυξήσει" τα πάτρια. Ο πασίγνωστος Μίμαρος - πρωτοψάλτης στον Ι.Ν. Αγίου Ανδρέου - συντελεί στα μέγιστα στη διαμόρφωση του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών (Καραγκιόζης), που κατακτά την λαϊκή ψυχή. Η Βυζαντινή μουσική συκοφαντείται από τους φωταδιστές ως τουρκική, και οι εκπρόσωποί της ψάλτες λοιδωρούνται ως λίαν ανεπαρκείς και επομένως ανάξιοι και της παραμικρής προσοχής. Όμως μια προσεκτική και απροκατάληπτη μελέτη στο αρχειακό υλικό της εποχής, αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο. Χάρη στον αγαπητό λογοτέχνη κ. Δημήτρη Κάββουρα μελετώ, εδώ και καιρό, το αρχείο ενός αυθεντικού λαϊκού ανθρώπου, του αειμνήστου μουσικοδιδάσκαλου Χρήστου Σπηλιόπουλου. Και βλέπω να ξετυλίγεται μπροστά μου η εκκλησιαστική μουσική παράδοση στην Πάτρα από τα μέσα του περασμένου αιώνα μέχρι τα μέσα του 20ου. Η έρευνα είναι ακόμα στην αρχή, γιατί το θέμα αποκαλύπτεται απρόβλεπτα τεράστιο. Η ξεχωριστή όμως περίπτωση του Χρήστου Σπηλιόπουλου ίσως να αποτελεί κλειδί για την ερμηνευτική προσέγγιση καίριων γεγονότων, όπως π.χ. η εισαγωγή της τετραφωνίας, για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στο Μητροπολιτικό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Πατρών (1870), εκεί όπου υπηρέτησε επί πολλά έτη με ζηλευτή αυταπάρνηση.

Η πλούσια συγγραφική του δραστηριότητα (εξέδωσε το 1905 μια Μέθοδο Βυζαντινής Μουσικής, ενώ παράλληλα δημοσίευε στη μουσική εφημερίδα των Αθηνών "ΦΟΡΜΙΓΞ" πολλές καταγραφές δημοτικών τραγουδιών - βλ. στο έργο της Καίτης Ρωμανού "ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΕΡΙΗΓΗΣΙΣ" Μέρος 2, Αθήνα 1996 - ο κύριος όγκος της δουλειάς του παραμένει ανέκδοτος) και η πολυσχιδής δράση του (ήταν ψάλτης στον Μητροπολιτικό Ναό και μέλος της τετραφώνου, γράφοντας και ευρωπαϊκή μουσική) αναδεικνύουν την περίπτωση του Χρήστου Σπηλιόπουλου μοναδική, με δεδομένη τη λαϊκή του παιδεία και την απλότητα της έκφρασης. Τα κινήματα της ψυχής αποδεικνύονται, γι' άλλη μια φορά, ισχυρότερα και των πολυπλοκότερων εγκεφαλικών διεργασιών.
Μελετώ και επεξεργάζομαι το αρχείο του Χρήστου Σπηλιόπουλου και φιλοδοξώ σύντομα να προβώ στην έκδοση ολόκληρου του ανέκδοτου έργου του, όπως άλλωστε και ο ίδιος επιθυμούσε.

ΕΝΕΚΕΝ ΑΛΗΘΕΙΑΣ

Στον φίλο της Ιδιωτικής Οδού που ρωτάει τι έγινε με την δίκη της Πολυφωνικής του απαντώ. Ζήτησαν και πήραν αναβολή. Η εκδίκαση μετά από ένα χρόνο. Για την ιστορία του πράγματος παραθέτω ένα παλαιότερο κείμενό μου που εξηγεί την όλη κατάσταση. Δια τους βουλομένους.

Ήταν Ιούλιος του 2005 όταν ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Πολυφωνικής Χορωδίας Πάτρας Σταύρος Σολωμός, πρότεινε με επιστολή του στον τότε Καλλιτεχνικό Διευθυντή του φορέα «Πάτρα 2006 – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης» Θάνο Μικρούτσικο την πραγματοποίηση μιας συναυλίας του Βυζαντινού Χορού της Πολυφωνικής (στην ενότητα «Θρησκεία και Τέχνη»), με θέμα: «Πατρινοί συνθέτες Βυζαντινής μουσικής». Στο τέλος της πρότασής του εκτιμούσε ότι «το κόστος της παραγωγής αυτής εκ μέρους της Πολιτιστικής, δεν υπερβαίνει το ποσόν των 10.000€». Η εν λόγω συναυλία πραγματοποιήθηκε τελικά την Πέμπτη 16 Νοεμβρίου 2006 στον χώρο του Πτωχοκομείου.
Ας δούμε όμως προσεκτικά την πορεία αυτής της συναυλίας, με δεδομένο το γεγονός ότι οι συντελεστές της ήταν μάλλον ανυποψίαστοι για το εγχείρημά τους.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ
16ος, 17ος ή 18ος;
Η συναυλία θα περιλάμβανε «έργα Πατρινών Συνθετών από τον 16ο αιώνα έως σήμερα». Προφανώς διότι είχε συμπεριληφθεί στον αρχικό σχεδιασμό και ο Παλαιών Πατρών Διονύσιος (γράφει περί τα μέσα του 16ου αιώνος), ο οποίος τελικά αφαιρέθηκε. Στην καταχωρημένη στον τύπο ολοσέλιδη διαφήμιση της Πολιτιστικής (ενότητα «Θρησκεία και Τέχνη») διαβάσαμε τον εξής τίτλο για την συγκεκριμένη συναυλία: «Βυζαντινή Μουσική του 16ο (sic) αιώνα», ενώ στο έντυπο πρόγραμμα της ενότητας «Έργα Πατρινών συνθετών Βυζαντινής Μουσικής του 16ου αιώνα». Τελικά στο δισέλιδο πρόγραμμα που διανεμήθηκε στη συναυλία μαθαίνουμε ότι πρόκειται για έργα «Υμνογράφων – Μελοποιών που έζησαν και έδρασαν στην Πάτρα από τον 17ο αιώνα μέχρι σήμερα» (ο 17ος αιώνας αναφέρθηκε και στην σχετική συνέντευξη τύπου που παραχώρησαν οι «υπεύθυνοι» πριν τη συναυλία, ενώ σημειωνόταν και στην αφίσα της εκδήλωσης). Πώς προέκυψε όμως ο 17ος αιώνας; Η συναυλία άρχισε με μία δοξολογία του Διονυσίου Φωτεινού, ο οποίος πιθανότατα γεννήθηκε το 1777. Οι «υπεύθυνοι» της Πολυφωνικής θεώρησαν, όπως φαίνεται, ότι το 1777 είναι 17ος αιώνας, ενώ, για τους στοιχειωδώς γνωρίζοντας, μιλάμε για τέλος 18ου αιώνα!!
Αυτή η «Βαβυλωνία» της χρονολόγησης είναι, νομίζουμε, ενδεικτική της ασχετοσύνης των «ιθυνόντων» της Πολυφωνικής με το θέμα.

TO ΘΕΜΑ
Το θέμα της συναυλίας ανήκει, φυσικά, στον γράφοντα (Π.Α. Ανδριόπουλο). Στο πλαίσιο της έρευνάς του για την Εκκλησιαστική Μουσική στην Πάτρα πραγματοποίησε στο παρελθόν δύο εκδηλώσεις με έργα Πατρινών μελοποιών, τα οποία έψαλε χορός ψαλτών υπό τον σημερινό χοράρχη του Βυζαντινού χορού της Πολυφωνικής Ιωάννη Κόττορο (βλ. λεπτομέρειες στο δημοσιευθέν άρθρο του Π.Α. στον τοπικό τύπο (8/11/06) και στην εξώδικη διαμαρτυρία κατά των Στ. Σολωμού και Ιω. Κόττορου).

ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
Στην συναυλία το μέλος του Βυζ. Χορού Λουκάς Καρτέρης αναφερόταν στα βιογραφικά των Πατρινών συνθετών. Στα δημοσιεύματα του τύπου μετά την συναυλία διαβάζαμε για «εμπεριστατωμένη παρουσίαση των βιογραφικών των υμνογράφων – μελοποιών που επιμελήθηκε ο πρωτοψάλτης και θεολόγος Λουκάς Καρτέρης» (βλ. ενδεικτικά εφημ. Η ΓΝΩΜΗ, 26/11/06). Τα βιογραφικά προήλθαν, άραγε, από κάποια έρευνα του Λ. Καρτέρη ή του Ιω. Κόττορου (όπως επίσης γράφτηκε στον τοπικό τύπο); Προφανώς όχι, αφού ουδείς από τους προαναφερθέντες έχει ασχοληθεί με το συγκεκριμένο θέμα. Έτσι, λοιπόν, ο Λ. Καρτέρης λεηλάτησε κυριολεκτικά όσους έχουν γράψει κάτι για τους Πατρινούς μελοποιούς που επέλεξε να παρουσιάσει η Πολυφωνική.
Ειδικότερα:
Α. Για τον Κλεομένη Αθήνη, ο Λ. Καρτέρης διαβάζει αυτούσιο το κείμενο του Ιωάννη Δακαλάκη, από το βιβλίο του «Αρχιδιάκονος Άνθιμος ο Πρωτοψάλτης και η Βυζαντινή Μουσική Σχολή της Αιτωλίας» (Μεσολόγγι 1991) κι ακόμα αυτούσια μία παράγραφο από κείμενο του Κων/νου Πανά για τον Κλ. Αθήνη (βλ. εισαγωγή Κ.Ι.Πανά στο βιβλίο του «Τριώδιον», Αθήναι 1981).
Β. Για τον Χρήστο Σπηλιόπουλο, ο Λ. Καρτέρης διαβάζει ολόκληρο το κείμενο του Φίλιππου Αθ. Οικονόμου, από το βιβλίο του «Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική και ψαλμωδία» τόμος Β’ (Αίγιο 1994) και ένα απόσπασμα από την εφημερίδα «Φόρμιγξ» (1906), όπως δημοσιεύτηκε από τον Π.Α. Ανδριόπουλο σε ειδικό τεύχος που εξέδωσε ο Μητροπολιτικός Ναός Ευαγγελιστρίας (1996) με συνθέσεις του Χ. Σπηλιόπουλου.
Γ. Για τον Δημήτριο Κουτσαρδάκη, διαβάζεται αυτούσιο το κείμενο του Φίλιππου Οικονόμου από το προμνημονευθέν βιβλίο του (σ. 189-190). To ίδιο συμβαίνει και για τον Ηλία Μπογδανόπουλο (Φ. Οικονόμου, οπ.π. σ. 230). Μια επιπλέον παράγραφος είναι παρμένη από την ιστοσελίδα για τον αείμνηστο υμνογράφο (http://www.orthodoxhymns.net/), που επιμελείται ο γιός του Δρ. Κων/νος Μπογδανόπουλος.
Δ. Για τον Κων/νο Πανά χρησιμοποιείται επίσης, στο μεγαλύτερο μέρος του, το κείμενο του Φ. Οικονόμου (οπ.π. σ. 258-9). Τα υπόλοιπα που διαβάζει ο Λ. Καρτέρης είναι λόγια του ιδίου του Κ.Πανά και του Μητροπολίτου Νικοδήμου Βαλληνδρά.
Ε. Για τον Μητροπολίτη πρ. Πατρών Νικόδημο, διαβάζεται αυτούσιο το κείμενο του Φ. Οικονόμου (οπ.π. σ. 91) και επίσης αποσπάσματα από το άρθρο του Π.Α. Ανδριόπουλου «Ο Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος ως μελωδός» (βλ. τιμητικός τόμος "Εικοσαέτηρος Αρχιερατεία Μητροπολίτου Πατρών Νικοδήμου Α’ 1974-1994", σ. 101-124).
Φυσικά οι «υπεύθυνοι» της συναυλίας δεν μνημόνευσαν τις πηγές τους. Αντίθετα, τις οικειοποιήθηκαν κατά τρόπο απροκάλυπτο, αφού τα βιογραφικά στοιχεία και οι φωτογραφίες των ψαλτών γράφτηκε ότι προέρχονται «από το προσωπικό αρχείο και κατόπιν έρευνας του χοράρχη κ. Κόττορου» (βλ. εφημ ΑΛΛΑΓΗ 18/11/06). Μάλιστα η εφημερίδα ευχαριστεί τον κ. Ιωάννη Κόττορο «για την ευγενή παραχώρηση των φωτογραφιών»!! Πάντως, η φωτογραφία του αειμνήστου Χρ. Σπηλιόπουλου, που σφετερίστηκε η Πολυφωνική, είναι δημοσιευμένη στο τεύχος – αφιέρωμα στον Χ.Σ. που επιμελήθηκε ο Π.Α. Ανδριόπουλος και παραχωρήθηκε στον επιμελητή της έκδοσης από τον ποιητή Δημήτρη Κάββουρα, συγγενή του Χ.Σ.

ΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
Α. Η Δοξολογία του Διονυσίου Φωτεινού σε ήχο πλ.α’ ερμηνεύτηκε από τον Βυζαντινό χορό της Πολυφωνικής στην επεξεργασία του Κ.Ι. Πανά (βλ. Ανθοδέσμη Εκκλησιαστικής Βυζαντινής Μουσικής, Αθήναι 1979, σ. 183-188). Το μέλος αυτό είχε ψαλεί από χορό ψαλτών υπό τον Ιω. Κόττορο στην εκδήλωση που διοργάνωσε ο Π.Α. Ανδριόπουλος στην Διακίδειο Σχολή Λαού (19/1/02) για την Εκκλησιαστική Μουσική στην Πάτρα. Φυσικά εψάλη καθ’ υπόδειξιν του Π.Α.
Β. Το δοξαστικό των αποστίχων της εορτής του Αγίου Ανδρέου στο μέλος του Χρ. Σπηλιόπουλου πρωτοδημοσιεύθηκε στο τεύχος που επιμελήθηκε ο Π.Α. και προέρχεται από το αρχείο του Χ.Σ. που παραχώρησε προς αξιοποίησιν στον Π.Α. ο ποιητής Δημήτρης Κάββουρας. Εψάλη από χορό ψαλτών υπό τον Ιω. Κόττορο σε εκδήλωση – αφιέρωμα στον Χ.Σ. που διοργάνωσε στις 27/12/1996 ο Π.Α. Ανδριόπουλος. Το αυτό ισχύει και για το μεγαλυνάριο του Ευαγγελισμού, το οποίο έδωσε ο Π.Α. στον Ιω. Κόττορο από το έντυπο Θεωρητικό του Χ.Σ.
Γ. Το οκτάηχο «Άξιον εστί..» του Μητροπολίτου Νικοδήμου δημοσιεύθηκε από τον Π.Α. στην μνημονευθείσα ήδη εργασία του για την μουσική προσωπικότητα του Μητροπολίτου ( βλ. Εικοσαέτηρος οπ. π.).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Από όλα τα παραπάνω εξάγεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι ο Ιωάννης Κόττορος παρουσίασε ένα πρόγραμμα βασιζόμενος σε έρευνες άλλων – κυρίως των Φ. Οικονόμου και Π.Α. Ανδριόπουλου – χωρίς να μνημονεύσει ούτε μία φορά τις πηγές του. Αυτό αποδεικνύει περίτρανα το άηθες ήθος του, το οποίο εκδηλώνεται σε κάθε ευκαιρία. Όταν του ζητήθηκε από συντάκτη εφημερίδας να σχολιάσει τις αντιδράσεις του Π.Α. Ανδριόπουλου για το θέμα «χαρακτήρισε τα όσα συμβαίνουν αστειότητες και αρνήθηκε να σχολιάσει περαιτέρω» (Η ΗΜΕΡΑ 14/12/06). Τεράστια ευθύνη φέρει και ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Πολυφωνικής Σταύρος Σολωμός, ο οποίος, με περισσή ανευθυνότητα, δήλωσε στην ίδια εφημερίδα ότι «τα κείμενα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν παρμένα από άλλες πηγές και βιβλία και όχι από δημοσιεύσεις του κ. Ανδριόπουλου». Ομολογεί δηλ. ότι χρησιμοποίησε πηγές τις οποίες δεν ανέφερε πουθενά!
Λυπάται κανείς για την ατολμία της αναγνώρισης ενός εξόφθαλμου λάθους… Ή μήπως τελικά επρόκειτο για εσκεμμένη ενέργεια σε βάρος του Π.Α. Ανδριόπουλου, από τον οποίο ο Ιω. Κόττορος έκλεψε την ιδέα για τη συναυλία και υλικό από την προσωπική του έρευνα; Και γι’ αυτές τις ενέργειες πληρώθηκε και από την Πολιτιστική!… Με το διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των 12.500 ευρώ!

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟΝ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ

Το βιβλίο του Λάμπρου Καμπερίδη ΔΟΣ ΜΟΙ ΤΟΥΤΟΝ ΤΟΝ ΞΕΝΟΝ (Εκδόσεις ΙΝΔΙΚΤΟΣ) είναι πραγματικός θησαυρός! Από κάθε άποψη.
Επιλέγω και σας χαρίζω φίλοι μου το κομμάτι που ο συγγραφέας επιγράφει
Η ΜΕΓΑΛΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ – ΤΟΥ ΟΜΟΦΥΛΟΥ – ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Τώρα αυτός ο άπατρις, ξενιτεμένος μέσα στον οίκο του, παράδοξα αναχρονιστικός θεσμός που είναι το Οικουμενικό Πατριαρχείο, καλείται να μιλήσει στην εποχή μας την ενωτική γλώσσα που ξέχασε το ομόφυλον, απασχολημένο καθώς είναι στη δούλεψη της πυργοποιίας της Βαβέλ στο απελευθερωμένο Ιράκ, ή στο απελευθερωμένο Αφγανιστάν, να δείξει ένα δρόμο που οδηγεί από την απρόσωπη παγκοσμιοποίηση της μοναδικότητας, που βασίζεται στον εθνικό κατακερματισμό των λαών και την αναγωγή τους σε ένα και μοναδικό σχήμα, στην ενωτική οικουμενικότητα του ομοφύλου και να αναδείξει πως τότε, μέσα στη διασπορά και στη διάσπαση, κατειργάσθη η αφωνία προς τιμωρίαν· ενώ τώρα είναι καιρός, με την καθοδήγησή του, να καινουργείται η συμφωνία προς σωτηρίαν. Δεν χρειάζεται να αναφερθεί πως αυτή η ενότητα δεν θα ανακτηθεί, με την ανάδειξη μιας γλώσσας, των αγγλικών, ελληνικών ή σλαβονικών, ως αποκατάσταση της προβαβελικής συμφωνίας, ούτε ενός τρόπου ζωής, του δυτικού ή του ανατολικού, ως κριτηρίου ομονοίας. Η Εκκλησία, στην ενότητα της Πεντηκοστής, μέσα από τις διάφορες ντοπιολαλιές, αναγνωρίζοντας την πολυμορφία του ομοφύλου, δεν αποζήτησε την επιστροφή του στην μεταπτωτική προβαβελική μοναδικότητα του λαού και της γλώσσας, αλλά κατεργάστηκε, μέσα από την υπάρχουσα διάσπαση και τον κερματισμό σε έθνη, λαούς, φυλές και γλώσσες, μια νέα συμφωνία ενωμένη στο Χριστό. Σήμερα, η διασπασμένη και διαλυμένη ανθρωπότητα, μέσα από την ομοιογένεια της παγκοσμιοποίησης και τη νέα έξοδο της Αμερικής στην Ανατολή, επιθυμεί την επιστροφή στην προβαβελική μοναδικότητα. Ίσως η Αμερική, αυτή η Βαβυλώνα και Βαβέλ του κόσμου τούτου, μπορεί να αναδειχθεί σε πρόσφορο έδαφος για να αρχίσει η καινουργία της συμφωνίας μέσα από τη σύγχυση των γλωσσών, τη διασπορά και τη διάλυση της παγκόσμιας ομογένειας.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, σε πείσμα των αναχρονιστικών λειτουργιών του, χρειάζεται να υπάρχει τώρα και να μεταδίδει δυναμικά τη μαρτυρία του, όσο ποτέ άλλοτε στην πολυτάραχη ιστορία του, για να επικυρώνει αδιάλειπτα αυτή την πορεία από τη μοναδικότητα της φυλής και της γλώσσας στην πολυμορφία της ενότητας όλων στο Χριστό, λαών, εθνών, φύλων, φυλών και γλωσσών, στη συμφωνική ενότητα της Οικουμενικότητάς του.

ΤΑ ΕΥΣΗΜΑ ΜΟΥ 3

Αγαπητοί φίλοι της Ιδιωτικής Οδού σας χαρίζω προς τέρψιν και απόλαυσιν ένα ακόμη «εύσημό μου», που είχαν την ευγενή καλοσύνη να μου απονείμουν τα μέλη του Δ.Σ. της Πολυφωνικής Χορωδίας Πάτρας.

Το παραθέτω χωρίς σχόλιον ως απολύτως εύγλωττον!

ΤΑ ΕΥΣΗΜΑ ΜΟΥ 2

Αγαπητοί συνοδίτες του ιστολογίου νομίζω ότι πρέπει να μιλούν τα κείμενα για τα θέματα. Είναι όχι μόνο πιο πειστικό αλλά η μόνη αλήθεια. Και ο καθείς εξάγει τα συμπεράσματά του.
Ήταν 23 Απριλίου 2007 – σε λίγο έχουμε επέτειο! – όταν ο ηγούμενος της Μονής Γηροκομείου Συμεών Χατζής με πληροφόρησε ότι ένας Κώστας Κουτσογιάννης έστειλε επιστολή εναντίον μου στο Μοναστήρι, όπου υπηρετούσα ως δεξιός ιεροψάλτης.
«Πολύ ωραία!» του είπα. «Να μου την κοινοποιήσετε για να απαντήσω». Αντί της κοινοποίησης ήλθε η απόλυσις. Όλα καλά κι όλα ωραία! Ζητώ την επιστολή από τον ηγούμενο και μου παραγγέλνει να την ζητήσω μέσω Eισαγγελέα!
Ακολούθησα τη συμβουλή του και απευθύνθηκα αρμοδίως στον Εισαγγελέα, ο οποίος ικανοποίησε πάραυτα το αίτημά μου. Έτσι ο ηγούμενος αναγκάστηκε να παραδώσει την επιστολή Κουτσογιάννη στον δικηγόρο μου γράφοντας με τα χέρια του τα εξής:

«Ακριβές φωτοστατικόν αντίγραφον εκ του εις χείρας ημών πρωτοτύπου παραδίδεται εις χείρας του κ. Βασ. Λαδά πληρεξουσίου δικηγόρου του κ. Παναγ. Ανδριοπούλου κατόπιν εντολής της Εισαγγελίας Πατρών (10/5/2007).

Εν Πάτραις τη 11/5/2007
Ο Ηγούμενος
Αρχιμ. Συμεών Χατζής

Όπως θα δείτε στην 2η σελίδα της επιστολής, η υπογραφή του Ηγουμένου πλαισιώνεται από τις σφραγίδες της Μονής Γηροκομείου και της Μητροπόλεως Πατρών! Η οποία, ούτως, αποδεικνύει την συγκατάθεσή της στο γενόμενον. Προσέξτε παρακαλώ κάτι εκεί πάνω από το «Ηγούμενος». Ο ηγούμενος πήγε να γράψει «Ο Μητροπολίτης», αλλά φαίνεται ότι…

Αυτά προς το παρόν φίλτατοι. Και Καλή Σαρακοστή!

ΜΕ ΤΗΝ ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΜΟΝΑΧΟ!

Στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής η συνθέτις, μαέστρος και καθηγήτρια στην Ανωτάτη Μουσική Ακαδημία του Μονάχου Κωνστάντια Γουρζή.
Με καλεί και πάλι για να παρουσιάσουμε στο Μόναχο το έργο της Ιερατική Ποίηση! Η χαρά μου απερίγραπτη!
Πρωτοτραγούδησα, στη μορφή για φωνή και πιάνο, την μελοποιημένη από την Κ. Γουρζή ποίηση του Μητροπολίτη Πέργης κ. Ευαγγέλου και του ιερομονάχου Συμεών του Περουβιανού στις 14 Ιανουαρίου 2007 στην αίθουσα της Φιλαρμονικής Εταιρείας στην Πάτρα, όταν διοργάνωσα με το σχήμα μου «Πολύτροπον» και τη σύμπραξη σπουδαίων φίλων σολίστ, την εκδήλωση Ιερατική Ποίηση.
Στις 14 Νοεμβρίου 2007 τραγούδησα το ίδιο έργο σε μεταγραφή για έγχορδα, κλαρινέτο και πιάνο αυτή τη φορά, στην αίθουσα της Ακαδημίας Καλών Τεχνών του Μονάχου, σε μια εξαιρετική συναυλία με έργα ελλήνων συνθετών που διοργάνωσε η Κωνστάντια Γουρζή με το σύνολο σύγχρονης μουσικής της Μουσικής Ακαδημίας Octopus. Ίσως η σημαντικότερη εμπειρία της ζωής μου!

Τώρα καλούμαι να συμπράξω – εξόχως τιμητικό για μένα – με το σύνολο της Κ. Γουρζή opus21musikplus σε μια συναυλία πάλι με έργα ελλήνων συνθετών, που διοργανώνει το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στο Μόναχο την 1η Απριλίου για να τιμήσει την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου. Η συναυλία θα δοθεί στην μεγάλη αίθουσα συναυλιών της Μουσικής Ακαδημίας του Μονάχου.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης έργα των Νίκου Σκαλκώτα, Αντίοχου Ευαγγελάτου, Στέφανου Γαζουλέα (συζύγου της διάσημης λυρικής τραγουδίστριας Δάφνης Ευαγγελάτου) και - προς άφατη χαρά μου! – συνθέσεις των Πατρινών Δημήτρη Λιάλιου (είχε διατελέσει υποπρόξενος στο Μόναχο) και Ανδρέα Νεζερίτη! Η Πάτρα στο Μόναχο! Όπως παλιά…
Ιδού το ελληνικότατο πρόγραμμα της συναυλίας, όπως μου το έστειλαν γερμανιστί.

National Hymne Griechenland für Streichquartett
National Hymne Deutschland für Streichquartett
National Hymne Bayern für Streichquartett

Nikos Skalkottas: 5 Griechische Tänze für Streichquartett

Andreas Nezeritis: Klavier Stücke für Kinder für Klavier Solo, DEA
Antiohos Evangelatos: Three Autumn Designs für Klavier Solo, DEA
Stefanos Gazouleas: Impressionen für Violine und Klavier, DEA

Dimitris Lialios: Streichquartett Nr. 2, UA
Konstantia Gourzi: Ieratiki Poiisi für Psalmisten und Ensemble

Ti Ipermacho: Psalmist

Musiker:
Violine I: Georgios Panagiotidis
Violine II: Gesa Harms
Viola: Nancy Silly
Violoncello: Benedikt Stromeier
Klavier: Minas Koutsambasopoulos
Klarinette: Slavic Cernavca
Psalmist: Panagiotis Andriopoulos

Dirigentin: Konstantia Gourzi

Οι φωτογραφίες από την συναυλία του περασμένου Νοεμβρίου στο Μόναχο είναι του συζύγου της Κ. Γουρζή Norbert Banik.

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΕΙΔΟΣ

«Η βυζαντινή μορφή αποτελεί είδος (ειδέναι, ιδέα, ιδείν) του όντος, δεσμό του με την άκτιστη καθολική αλήθεια. Ως είδος η μορφή αυτή επιτυγχάνει την ενότητα του διηρημένου κόσμου μας στον άνω αδιαίρετο και άφθαρτο. Επομένως δεν έχει έντονη την αίσθησι της φυσικής κινήσεως ούτε νοιώθει την ανάγκη της ιστορικής μεταβολής, όπως στην νεωτέρα τέχνη. Ούτε την απαίτησι εκφραστικού ύφους, με το οποίο συνυφαίνεται. Το ύφος ακολουθεί την αναπαράστασι ενός προσώπου ή ενός πράγματος και όχι την αποκάλυψη της αιωνιότητός του» (Στέλιος Ράμφος).

Αυτό σημαίνει απόδοση της εσωτερικής ησυχίας των γραμμών, σχηματοποίηση των φωτισμένων σαρκίνων επιφανειών, απόρριψη κάθε ψυχολογικής δραστηριότητας και γενικά επιλογή όλων εκείνων των στοιχείων τα οποία εξαίρουν την ισορροπημένη λιτότητα της πνευματικής ζωής. Το πνεύμα, δηλαδή, επικρατεί της υλικής αναγκαιότητας, που εκφράζεται με το πλήθος και την ποικιλία. Το είδος δεν περιγράφει το σχήμα του εικονιζόμενου, αλλά φανερώνει την κεκρυμμένη, την πνευματική αλήθειά του. Γι’ αυτό ακριβώς στην Εκκλησία δεν ισχύει το δόγμα η τέχνη για την τέχνη αλλά η τέχνη στην υπηρεσία του Ακτίστου! Είναι όντως φοβερό να σκεφθεί κανείς στις μέρες μας μια τέχνη η οποία εκφράζει την είσοδο στο χρόνο της αιώνιας αλήθειας, ενώ ταυτόχρονα το κτιστό δεν θεωρείται αυτοδύναμη οντότης. Κι αυτό επιτυγχάνεται χωρίς καθόλου να παραθεωρείται η προσωπικότητα του καλλιτέχνη ή η συγκεκριμένη ιστορική στιγμή.

Έτσι, π.χ. στην εποχή των Κομνηνών οι εικόνες χαρακτηρίζονται από ευρείς οφθαλμούς, φιγούρες φαινομενικά ακίνητες, μνημειώδεις, ήσυχες και αξιοπρεπείς.
Η σχολή των Παλαιολόγων που ακολουθεί αμέσως μετά, είναι, αντιθέτως, πλήρης κινήσεως δυναμικής, υιοθετεί την πολυπροσωπία και χρησιμοποιεί περισσότερο βάθος. Η Κρητική σχολή στη συνέχεια, κυριαρχεί με τον λιτό τονισμό του προσώπου.
Η ορθόδοξη βυζαντινή εικονογραφία μπορεί να δανείσθηκε πολύ νωρίς στοιχεία διακοσμητικά, περσικά ή συριακά ή να δέχθηκε πολύ αργότερα ιταλικές επιδράσεις, όμως επειδή υπηρετούσε – κυρίως μετά την εικονομαχία – το δόγμα της συμμετοχής των εικόνων στη Χάρι, αυτό της προσέδωσε λειτουργία πνευματική, βαθιά εσωτερικότητα, η οποία πνευματικώς περιθωριοποίησε την όποια συμμετοχή της θύραθεν τέχνης.

«Γι’ αυτό η Εικονομαχία δανείζεται από την Αρχαιότητα απλά θέματα, ενώ η εικονοφιλία χρησιμοποιεί τις κατακτήσεις των κλασικών ζωγράφων για να εκφράσει το πολύ πλουσιότερο όραμα του χριστιανού ανθρώπου, να προσθέσει στον κόσμο των ζωγραφικών μιμήσεων την πνευματική ζωή ως εσωτερική εμψύχωση» (Στέλιος Ράμφος).

Γιατί αυτό είναι το μόνο αίτημα της βυζαντινής τέχνης: Να προβάλλει ενυπόστατη η πνευματική πραγματικότης ως κόσμος εσωτερικός.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΓ'

Μέρες Σαρακοστής έφυγε ο ποιητής…
Μέρες Χαιρετισμών, του Ακαθίστου, του Άξιον Εστί…

Πώς να μην θελήσει ο καθείς οδίτης να τραγουδήσει μαζί με τους ιερείς και τα πουλιά τα δικά του χαίρε:

Χαίρε η Καιομένη και χαίρε η Χλωρή
Χαίρε η Αμεταμέλητη με το πρωραίο σπαθί

Χαίρε η που πατείς και τα σημάδια σβήνονται
Χαίρε η που ξυπνάς και τα θαύματα γίνονται

Χαίρε του παραδείσου των βυθών η Αγρία
Χαίρε της ερημίας των νησιών η Αγία

Χαίρε η Ονειροτόκος χαίρε η Πελαγινή
Χαίρε η Αγκυροφόρος και η Πενταστέρινη

Χαίρε με τα λυτά μαλλιά η χρυσίζοντας τον άνεμο
Χαίρε με την ωραία λαλιά η δαμάζοντας τον δαίμονα

Χαίρε που καταρτίζεις τα Μηναία των Κήπων
Χαίρε που αρμόζεις τη ζώνη του Οφιούχου

Χαίρε η ακριβοσπάθιστη και σεμνή
Χαίρε η προφητικιά και δαιδαλική

ΟΥΔΕΜΙΑ ΣΧΕΣΙΣ!

Στους αγαπητούς φίλους της Ιδιωτικής Οδού που εξανίστανται για την διπλοτριπλοθεσία μου το πάλαι (Λύχνος, Γηροκομειό και ό,τι άλλο θέλουν) χαρίζω το κείμενο που απέστειλε στην Επιθεώρηση Εργασίας η Ιερά Μητρόπολις Πατρών και φέρει την υπογραφή του Νομικού Συμβούλου Π. Ρηγάτου:

«…σχετικά με υπόθεση που αφορά τον ιεροψάλτη κον Παναγιώτη Ανδριόπουλο, σας ενημερώνομε ότι ουδεμία εργασιακή σχέσις υφίσταται ή υφίστατο μεταξύ της Ιεράς Μητροπόλεως Πατρών (Ν.Π.Δ.Δ.) και του ανωτέρω ιεροψάλτου. Ο ως άνω ιεροψάλτης ουδένα διορισμόν είχε από την Ιερά Μητρόπολη Πατρών».

Προσέξτε αγαπητοί: ουδεμία εργασιακή σχέσις υφίσταται ή υφίστατο!!!

Χαίρετε!

ΟΤΑΝ Ο ΘΕΟΣ...

Όταν ο Θεός πεθαίνει

Αλέξανδρος Κατσιάρας και Μάρω Βαμβουνάκη

Ανθολόγηση 1η σχολιασμένη

Μ: Κυκλοφορούν τόσες διαφορετικές απόψεις για τον Θεό, ακόμα και για την Εκκλησία, που δεν ξέρεις ποιά να πρωτοπιστέψεις.

Α: [...] Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με την έκπτωση της Εκκλησίας: όταν παύει να είναι προσωπική ζωή, γίνεται ζωή επιφανειακή και ρηχή, που παρελαύνει και περιφέρεται, και που εκτίθεται στις βιτρίνες και αγοράζεται σε τιμή ευκαιρίας. Τότε πληθαίνουν οι διαφορετικές απόψεις. Η κάθε άποψη μάλιστα διεκδικεί το προνόμιο να εκφράζει την Εκκλησία. Σαν να έχουμε ένα δάσος από πολλά δένδρα – είδη Εκκλησιών που το καθένα διεκδικεί να είναι το δάσος. Έτσι λοιπόν, άλλος εννοεί ως Εκκλησία «αυτό», άλλος «εκείνο» και άλλος «το τρίτο», και ούτω καθεξής. Η ερώτηση του Χριστού προς τους μαθητές, «Τι λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», φανερώνει τη μεγάλη σύγχυση γύρω από την ταυτότητά του που υπήρχε και στην εποχή του[...] ».

Ο Χριστός που νομίζω και ο Χριστός που είναι

Ο Ιούδας ο Ισκαριώτης μπέρδεψε τον Χριστό με ένα «εθνικό απελευθερωτή». Δεν είναι δύσκολο να το κάνει οποιοσδήποτε αυτό. Αν το σκεφτούμε λίγο, θα βρούμε πολλούς Χριστούς. Συμφωνώ πως ο καθένας θα προσπαθήσει, μέχρι να έρθει στα μέτρα της θεότητας, να την φέρνει στα μέτρα του. Αλλά εδώ μιλώ για όσους από μας δημιουργούν ένα Χριστό δικό τους και τον επιβάλλουν στους άλλους πεισματικά. Κάποιοι θέλουν τον Χριστό επαναστάτη. Κάποιοι τον θέλουν δειλό, λένε πράο. Άλλοι τον βλέπουν κοινωνικό επιθεωρητή. Για κάποιους φαίνεται τιμωρός. Άλλοι τον ονειρεύονται «ορθόδοξο», και άλλοι «καθολικό» και ούτω καθεξής. Πόσοι από μας πιστεύουν ότι είναι Σωτήρας του Κόσμου; Σωτήρας των πιστών και των απίστων, των ανατολικών και των δυτικών; Η σωτηρία του Χριστού αγγίζει τον καθένα σ’αυτό τον κόσμο ανάλογα με το πόσο μπορεί να Τον δεχτεί, και αυτό λόγω διαφόρων παραγόντων (πολιτισμός, μόρφωση, τόπος κλπ). Αναρωτιέμαι εδώ και κάποιο καιρό, μήπως ο Χριστός κρίνει έχοντας υπ’όψιν του επιβαρυντικά στοιχεία. Μήπως θα είναι πιο επιεικής με έναν άθεο διότι δεν πίστευει για χ λόγους ενώ με μένα όχι διότι δηλώνω ορθόδοξος; Ουαί μου τότε χίλιες φορές.

Πάντως η περίοδος της Σαρακοστής είναι μια προπαρασκευή για να μεταβεί ο καθένας από το τί νομίζει στο τί όντως είναι ο Χριστός. Και για να γνωρίσει κανείς τον άλλον, οποιονδήποτε άλλον, πρέπει να έχει σχέση μαζί του. Σ’ αυτό ακριβώς βρίσκεται η εμφαντική νοηματοδότηση στην Ευχαριστία ως καθημερινός Μυστικός Δείπνος («τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον»). Διότι μέσα στο μυστήριο της σχέσης, της (θείας) κοινωνίας, αγγίζουμε τον Χριστό. Και η προσωπική αυτή σχέση οδηγεί στο να δούμε τον Χριστό καθώς αποκαλύφθηκε: Σωτήρας του Κόσμου.

Προμηθεύς

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΙΚΗ!

"Έχω αισθανθή πολλάκις βαθυτάτην λύπην στην ψυχή μου, όταν Επίτροποι ασέβησαν έναντι του Επισκόπου των, θεωρούντες ότι έχουν δικαίωμα να κάνουν ο,τιδήποτε στην Εκκλησία χωρίς να δίνουν λογαριασμό σε κανένα, θεωρούντες τσιφλίκια των τους Ιερούς Ναούς. Βεβαίως ελήφθησαν τα απαραίτητα διοικητικά και κανονικά μέτρα και απεμακρύνθησαν από τας θέσεις των οι ατακτήσαντες".

Στο πνεύμα του ανωτέρω αποσπάσματος της υπ. αρ. 73 Εγκυκλίου του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Πατρών κ.κ. Χρυσόστομος, φαίνεται πως έστειλε οίκαδε Επίτροπο του Μητροπολιτικού Ναού.

Ενδιαφέρον είναι και ένα άλλο σημείο της Εγκυκλίου του Σεβασμιωτάτου:

"Ο διορισμός, η απόλυση ή η τιμωρία προς τους Ιεροψάλτες και Νεωκόρους είναι άκυρα χωρίς την έγκριση του Μητροπολίτου. Για τους Ιεροψάλτες υφίσταται πλέον ο σχετικός Κανονισμός. Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο εποπτεύει την εκ μέρους των καλή άσκηση των καθηκόντων και εάν υφίσταται λόγος προτείνει, με πράξη του προς τον Μητροπολίτη, τη λήψη μέτρων".

Πολύ ωραία τα γράφει ο Σεβασμιώτατος! Συμφωνώ απόλυτα μαζί του.

Αν μου απαντούσε και σε δύο ερωτήσεις θα του ήμουν ευγνώμων!

1. Την δική μου απόλυση από την Μονή Γηροκομείου την ενέκρινε; Δεν μου κοινοποιήθηκε κανένα σχετικό έγγραφο.

2. Αν ο Κανονισμός των Ιεροψαλτών δεν ισχύει, ως λέγουσιν τινές, για τους ψάλτες των Μονών, τι ισχύει; Και ποια η θέση του Μητροπολίτου; Επικυρώνει την όποια απόφαση του εκάστοτε Ηγουμενοσυμβουλίου;

Ρωτώ για την ιστορία, που λέμε.

Ευχαριστώ!

Ο Λυσανίας για τον ΙΕΡΩΝΥΜΟ

Τα καλά πράγματα γίνονται αθόρυβα.
Ο νέος αρχιεπίσκοπος παρέλαβε ένα αμαρτωλό κληρικό πάρτι -εδώ παπάς, εκεί παπάς-, έναν κραυγαλέο τηλεοπτικό φονταμενταλισμό και μέσα σε λίγες βδομάδες συμμάζεψε το ξαμολημένο παπαδαριό. Πρώτη κίνηση - τέρμα η ντουντούκα και η τηλεόραση. Φοράμε ράσα; Πρέπει να τα τιμάμε. Σκόπια και συλλαλητήρια; Αφήστε τον Σαλονικιό να εκτίθεται. Εκκλησιαστική περιουσία; Ναι, πρέπει να επανέλθει στο λαό.

Μπορεί κανείς χριστιανός να φαντασθεί τον Χριστόδουλο να επισκέπτεται άρρωστο επιφανή σε νοσοκομείο χωρίς τις τηλεοπτικές Πρώτες Βοήθειες; Ο Ιερώνυμος το έπραξε. Επέστρεψε ακόμα και τις κουρσάρες της Αρχιεπισκοπής. Να μην ξεχνάμε ότι αυτός ο προικισμένος άνθρωπος είχε κατηγορηθεί από την κλίκα ότι διέπραξε οικονομικές ατασθαλίες! Η συκοφαντία, όπως ξέρουμε, έχει μιαν αρχή: Αμαύρωσε κάποιον προτού προλάβει να σε ρωτήσει ποιος είσαι.

Ο Ιερώνυμος δίνει την απάντηση σωστά, υπομονετικά, με τακτ, μας θυμίζει ότι έστω και ένας τομέας να πηγαίνει καλά σε αυτό τον τόπο, ο κοσμάκης φρονηματίζεται. Έχουμε την εντύπωση ότι ο Λιάπης θα αφήσει κάλλιστο όνομα.

(από το LIFO, 13-19.3.2008, εβδομαδιαία εφημερίδα της Αθήνας, που εκδίδει ο Στάθης Τσαγκαρουσιάνος)

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟΥ

Τετάρτη, Νοέμβριος 07, μεσάνυχτα

Μιζέρια! Αυτό βλέπω στους κόλπους της κοινωνίας γενικώς, και της Εκκλησίας ειδικώς! «Κάναμε την πίστη θρησκεία», μου είπε τις προάλλες κάποιος που συνάντησα σε ένα εγκαταλειμμένο μοναστήρι· και δίκιο έχει. Πρόσθεσε: «η θρησκεία έχει νόμους, η πίστη ελευθερία». Ο Θεός ήρθε να μας βγάλει από την φαντασιώδη μυθολογία, και δεν μας άρεσε. Διορθώσαμε εμείς το έργο του, όπως λέει ο Ιεροεξεταστής του Ντοστογιέφσκι. Μας έφερε την ελευθερία, και πήγαμε να εξουσιοδοτήσουμε κάποιους κομπλεξικούς να μας κάνουν πρόβατα! Μα τι μιζέρια!
Τώρα, όποιος βγαίνει από την γραμμή, όποιος πηδάει από το γράμμα στο πνεύμα θεωρείται άσωτος και καημένος αν νομίζει ότι μπορεί να γυρίσει στο σπήλαιο να πει σ’ εκείνους που αυτοφυλακίζονται μέσα ότι έξω είναι ο Θεός και τους περιμένει να βγουν!
Δεν θα το πιστέψουν. Αρκούνται οι «μικράνθρωποι» με το παραμυθάκι που τους το αφηγούνται οι εξουσιαστές τους.
Μα τι μιζέρια! Φτάνει πιά!

Δευτέρα, Δεκέμβριος 07, μεσάνυχτα

Στο Χρόνο, πριν κοιμηθείς, μπορείς να διαμαρτυρηθείς, τα παράπονα όλα να πεις. Αλλ’ ο Χρόνος, αδιάφορος, τύραννος σαν αρχαίος θεός! Δεν σ’ακούει, δεν σε λυπάται! Μη νομίζεις ότι είσαι ο πρώτος, μα ούτε θα είσαι και ο τελευταίος. Και ο Χρόνος αργός σαν αναμονή και βαρύς σαν ανεκπλήρωτο πάθος. Σε καίει, σε βασανίζει.
Κάπου όμως, βλέπω ένα μακρύ φως, σαν όνειρο, σαν έρωτα. Το βλέπεις και δεν το πιάνεις, το πιάνεις και δεν το χορταίνεις!

Πλησιάζει το φως, με φωνάζει, μου λέει: «πήγαινε τώρα και έλα αύριο πάλι, θα σε συναντήσω όταν ανατείλει ο ήλιος».

«Σε περιμένω, του λέω, τώρα! Έλα».

Και απαντάει: «Δεν μπορείς, δεν με βλέπει κανείς την νύχτα. Έλα αύριο σου λέω, και φέρε για να με δεις το όνειρο της νύχτας σου, θα σου το εκπληρώσω!»
Φεύγω τότε και παραπονιέμαι στο Χρόνο που δεν μ’ακούει ούτε με λυπάται. Φεύγω τότε, και περιμένω το φως να μου εκπληρώσει το όνειρο για να νικήσουμε το Χρόνο!

Προμηθεύς

Η φωτογραφία είναι του Σπύρου Παναγιωτόπουλου