Ο ΚΛΑΣΙΚΟΣ ΘΑΝΟΣ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο λόγιος ή κλασικός, αν προτιμάτε, συνθέτης Θάνος Μικρούτσικος έχει πολύ σημαντικά έργα να επιδείξει, αλλά το κοινό, έχοντας συνδέσει τον δημιουργό με την "έντεχνη" ή "λαϊκή" πλευρά του, αδυνατεί να προσλάβει με πάθος τον Μικρούτσικο του Σταυρού του Νότου, όταν παρουσιάζεται ενώπιόν του με ένδυμα ...επίσημο. 

Ο Θάνος Μικρούτσικος, λοιπόν, έλαβε κλασική μουσική παιδεία, την οποία δεν αποχωρίστηκε ποτέ. Την μετουσίωσε σε δημιουργία που αντέχει – και θα αντέξει, νομίζω – στο χρόνο. Μη ξεχνάμε ότι μελέτησε αρμονία, αντίστιξη, φούγκα και σύνθεση με τον σπουδαίο καθηγητή-συνθέτη Γιάννη Α. Παπαϊωάννου.

Ο Μικρούτσικος έχει συνθέσει έργα που καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα της εν γένει μουσικής δημιουργίας.

Έργα μουσικής δωματίου και έργα για ορχήστρα, φωνητική μουσική, σκηνική μουσική.

Στα έργα μουσικής δωματίου και για ορχήστρα περιλαμβάνονται κομμάτια για σόλο όργανο, για ντουέτο, έργα για έγχορδα, κοντσέρτα και έργα αυτοσχεδιαστικής μουσικής στα οποία ο Θ. Μικρούτσικος προτείνει τα θέματα και άλλες ιδέες (ρυθμικές, αρμονικές) και συμμετέχει σαν πιανίστας.

Η ιδιαιτερότητα πολλών από τα έργα του αυτά είναι η τζαζ εκδοχή τους και το αυτοσχεδιαστικό στοιχείο. Υπάρχουν αρκετά που είναι στέρεα δομημένα σε κλασικές φόρμες, αλλά πολύ ενδιαφέρον έχουν εκείνα που γράφτηκαν για αναπάντεχους συνδυασμούς οργάνων, με το σαξόφωνο να κυριαρχεί, αλλά και την εκτεταμένη χρήση κρουστών. Φυσικά κυρίαρχο και το πιάνο, το βασικό όργανο του συνθέτη.

Τα έργα φωνητικής μουσικής του Θάνου Μικρούτσικου καλύπτουν πάλι μια ευρεία γκάμα. Χορωδιακά a cappella, φωνές και συνδυασμός οργάνων, τραγούδια για φωνή και πιάνο, όπερες. Με καμβά πάντα την ποίηση των αγαπημένων του ποιητών, ελλήνων και ξένων.

Στην σκηνική μουσική έχουμε μουσική για θέατρο, μουσικό θέατρο, μπαλέτο.

Όλη αυτή η «κλασική» πλευρά του Θάνου Μικρούτσικου ανάγεται στα 1973. Από τότε αρχίζει να γράφει συστηματικά.

Έχει ενδιαφέρον ότι ο Μίκης Θεοδωράκης έγραψε πως «ο Μικρούτσικος είναι ο μόνος νεότερος συνθέτης που αντιμετωπίζει σοβαρά, υπεύθυνα και δημιουργικά το πρόβλημα αυτής που εγώ ονομάζω μετασυμφωνική μουσική, που εγκαταλείπει το φολκλόρ, τον λαϊκισμό για να προχωρήσει στη σύνθεση. Χαίρομαι πολύ γιατί ο Μικρούτσικος μεταχειρίζεται εποικοδομητικά την ηχητική της σύγχρονης μουσικής».

Αυτό είναι μια μεγάλη αλήθεια, καθώς ο Θάνος Μικρούτσικος έχει ενστερνιστεί την σύγχρονη μουσική του 20ού αιώνα και την εξελίσσει προγραμματικά, θα λέγαμε, με την τζαζ. Κι ακόμα είναι πάντα στο μυαλό του η συνύπαρξη των τεχνών.

Όπως επισήμανε γάλλος κριτικός: «Ο Μικρούτσικος ξεριζώνει την ελληνική μουσική από το φολκλόρ και τη μεταφυτεύει στον μοντερνισμό, κρατώντας όμως το ύφος και τις ρίζες της, ώστε να μπαίνει βαθιά μέσα μας».

Η μουσική γλώσσα του Θάνου Μικρούτσικου, ξεφεύγοντας από κάθε σχηματική ταξινόμηση, επιστρατεύει αμέτρητες αναφορές: τη δημοτική παράδοση, το ρεμπέτικο, μακρινούς απόηχους του 19ου αιώνα, στιγμές δανεισμένες από τους πρωτοποριακούς της νεοελληνικής σχολής και την ατονική γραφή. Σίγουρα η μουσική του είναι πολυμορφική, όπως ήταν κι ο ίδιος.

Ίσως δεν έχουμε συνειδητοποιήσει ότι ο κλασικός Θάνος Μικρούτσικος έτυχε μιας διεθνούς προβολής διόλου ευκαταφρόνητης.

Τα έργα του παρουσιάστηκαν επανειλημμένως σε μεγάλες αίθουσες μουσικής της Ελλάδας και του εξωτερικού, από μεγάλες ορχήστρες και ορχήστρες μουσικής δωματίου: Φιλαρμονική Ορχήστρα της Στοκχόλμης, της Κρακοβίας, της Λιέγης, της Οζάκας, της Αρμενίας, της Ερφούρτης, Συμφωνική Ορχήστρα του BBC, της Κωνσταντινούπολης, της Κόρδοβας, της Ραδιοφωνίας και Τηλεόρασης των Τιράνων, Φιλαρμονική Ορχήστρα της Μαύρης Θάλασσας, Συμφωνική Ορχήστρα της Ρενς, Φιλαρμονική Ορχήστρα Δωματίου της Καρλσρούης, Καμεράτα των Βερσαλλιών, Συμφωνιέτα του Μπόρνμουθ, Ορχήστρα Δωματίου της Άγκυρας, Συγκρότημα Κοντραπούντε της Βιέννης, Χορωδία Δωματίου της Βουδαπέστης, Χορωδία Άρνολντ Σένμπεργκ της Βιέννης κ.ά.

Συνεργάστηκε με μαέστρους και σολίστ διεθνούς κύρους: Jerzy Swoboda, Andrew Davis, Kazuyoshi Akiyama, Louis Devos, Peter Keuschnig, Gunther Schuller, Leo Brouwer, Loris Tjeknavorian, Gurer Aykal, Saulius Sondeckis, David Miller, Rifat Teqsa, Jordi Mora, Amaury du Closel, Erwin Ortner, Gary Burton, Augustin Dumay, Michel Beroff, Pedro Carneiro, Sergei Krulof, Timur Selzuk, John Kenny, Benjamin Erlich, Eduardo Pecci, Fabio Tagliaferri, Rowney Scott Jr., Ivan Bastos, Irene Jarsky, Udo Reineman, Lucienne Van Deyck, Lieve Janssen, Chris Demoor,  Pamela Pantos,  Lucile Vignon, Udo Holdorf, Iwona Glinka κ.ά.

Επίσης με σημαντικούς έλληνες μαέστρους και σολίστ: Λουκάς Καρυτινός, Άλκης Μπαλτάς, Αλέξανδρος Μυράτ, Κώστας Κοτσιώλης, Φραγκίσκος Βουτσίνος, Δημήτρης Καβράκος, Νέλλη Σεμιτέκολο κ.α.

Αρκετά από τα κλασικά του έργα έχουν εκδοθεί και είναι προσβάσιμα στους ερμηνευτές, από τις εκδόσεις «Φίλιππος Νάκας», «Παπαγρηγορίου-Νάκας», «Κέντρο Χορωδιακής Πράξης». Επίσης, πολλά από αυτά έχουν δισκογραφηθεί.

Ο Μικρούτσικος έχει πει για την όπερά του «Η επιστροφή της Ελένης»: «Εκείνο που μπορώ να πω πάντως είναι ότι πρόκειται για όπερα πραγματική με τη δομή που στερεώθηκε τον 18ο, εξελίχθηκε τον 19ο και επιβίωσε ως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα μέσα από το έργο του Ρίχαρντ Στράους, του Ντεμπυσί ή του Μπεργκ».

Επομένως ο κλασικός Μικρούτσικος προϋποθέτει όλη την κλασική μουσική παράδοση, την οποία αναχωνεύει και εξελίσσει στο έργο του.

Δεν μιμείται, δεν προσποιείται, δεν νοσταλγεί, αλλά αφομοιώνει δημιουργικά και σαρκώνει την δική του μουσική γλώσσα που αγωνιά να επικοινωνήσει με το σήμερα.

Γιατί ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν λάτρης της αληθινής επικοινωνίας. Χώθηκε στην μουσική και επι-κοινώνησε με τον κόσμο. Ειλικρινά και αυθεντικά.

Να μη ξεχνάμε, τέλος, ότι ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν ο εμπνευστής της Ορχήστρας Εγχόρδων «Οι Σολίστ της Πάτρας», της μετέπειτα «Ορχήστρας Πατρών», που ερμήνευσε αρκετές φορές το έργο του Slow motion για έγχορδα, όπως και το Νύχτα με σκιές χρωματιστές, για μετζοσοπράνο και ορχήστρα εγχόρδων κ.α. Η Ορχήστρα αυτή της γενέτειράς του, διέγραψε, με την αμέριστη υποστήριξή του, μια σημαντική τροχιά, για 20 χρόνια περίπου, αλλά δεν άντεξε...

Ο Μικρούτσικος είχε θεία την Πατρινή συνθέτρια και πιανίστρια Αντιγόνη Παπαμικροπούλου. μια από τις πρώτες ελληνίδες συνθέτριες, και αποτυπώνει τον θαυμασμό του για τους παλιούς Πατρινούς συνθέτες ως εξής:

«Θείε Αριστείδη Μικρούτσικε και θεία Αντιγόνη Παπαμικροπούλου, πολύ θα ήθελα να ζήσω μια μέρα μαζί σας. Έχω όμως ένα παράπονο από εσάς. Δεν μου αφήσατε ένα σημείωμα για τον απίστευτα σπουδαίο συνθέτη Δημήτρη Λιάλιο. Ή το γράψατε και κάπου ξέπεσε; Εγώ όμως κυνηγούσα –παιδί του δημοτικού - τον Θεόφιλο Κάββουρα στην Τριών Συμμάχων και χαιρόμουνα, δεκαετία του ‘50, την μπάντα - συμφωνική ορχήστρα που διηύθυνε».

Η Πάτρα έχασε μία ευκαιρία να ανακαλύψει σοβαρά την λόγια, κλασική Πατρινή μουσική την περίοδο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας (2006), όταν ο Θάνος Μικρούτσικος θέλησε να παρουσιάσει αυτόν τον πλούτο. Και δεν τον άφησαν…

Ευτυχώς, έχουμε ένα μοναδικό ψηφιακό δίσκο: «Κουαρτέτα Πατρινών Συνθετών» (Δ. Λιάλιου, Α. Νεζερίτη, Θ. Κάββουρα), ερμηνευμένα από το «Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο», ο οποίος προγραμματίστηκε για την Πολιτιστική, αλλά κυκλοφορήθηκε μετά από αυτήν και με την πρωτοβουλία του Θ. Μικρούτσικου και του σολίστ στο βιολί Γιώργου Δεμερτζή (υπεύθυνου του ΝΕΚ).

Ο κλασικός και Πατρινός Θάνος Μικρούτσικος ίσταται ενώπιόν μας προς ανακάλυψιν. Το πλούσιο έργο του πρέπει να τύχει της προβολής που του αξίζει.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΘΑΝΟΥ ΜΙΚΡΟΥΤΣΙΚΟΥ

Έργα μουσικής δωματίου και έργα για ορχήστρα

-        Κομμάτι για σόλο τρομπέτα (1973-76)

-        Αδελφός, βασισμένο στον Αδελφό του Γιώργου Χειμωνά. Μουσική για μαγνητοταινία (1979)

-        Πρελούδια, για κιθάρα (1981)

-        Όπερα για έναν (φλαουτίστα), για σόλο φλάουτο (1983-84)

-        Ντούο για άλτο σαξόφωνο και ηλεκτρικό μπάσο(1985)

-        Η Κόλαση μιας εποχής, για ορχήστρα (1989)

-        Μουσική για δύο, για βιολί και πιάνο (1990)

-        Αργή κίνηση (Slow motion) για ορχήστρα εγχόρδων (1990)

-        Doodle, για πιάνο (1991)

-        Η Θάλασσα, για έγχορδα και τρομπέτα (1991), (16 Vlns I, 16 Vlns II, 12 Vls, 10 Vcs, 8 Cbs)

-        Κοντσέρτο για κιθάρα και ορχήστρα (fl, ob, clar, bsn, 4 horn, tr, 4 perc, strings ) (1992)

-        For sax and strings and love and dreams, για σαξόφωνο (άλτο και σοπράνο) και ορχήστρα εγχόρδων (1996)

-        In memoriam to Dmitri Shostakovitch, έργο για ορχήστρα (4 horn, 2 tr, 3 tn, tb, 4 perc, strings) (1997)

-        Σουίτα για κιθάρα και έγχορδα (1997)

-        Μουσική για βιολί, πιάνο και έγχορδα (1997)- (Διπλό κοντσέρτο)

-        Ballet Music No 1, 2, 3, για πιάνο (1997-8)

-        Καλημέρα σας, κύριε Χατζιδάκι, σουίτα για πιάνο σε πέντε μέρη (1997-98)

-        8 κομμάτια για πιάνο (1998)

-        Lacrima σε παλιό και νέο στυλ, έργο για πιάνο (1998)

-        Μονοφωνία χωρίς αναπνοή, έργο για πιάνο (1998)

-        Μια ιστορία για 5 παιδιά, έργο για κρουστά (1999), 5 κρουστοί ερμηνευτές

-        Μικρό κοντσέρτο, για μαρίμπα και κουαρτέτο εγχόρδων (2001)

-        Bizz για έγχορδα (2001)

-        Μουσικές ιστορίες, για βιμπράφωνο, ορχήστρα εγχόρδων, κλαρινέτο και κρουστά (2001)

Στέκομαι στο έργο αυτό για κάτι παραπάνω.

Τα μέρη:
1. Εισαγωγή
2. Ιστορία Μπαλλέτου
3. Τραγούδι
4. Δραματικό Λάργκο
5. Ταξιδεύοντας
6. Ρυθμός και Ρυθμός

Σολίστ ο σπουδαίος Gary Burton, βιμπράφωνο

Το έργο Music Stories του Θάνου Μικρούτσικου απηχεί την προσωπική μυθολογία του συνθέτη, τόσο για τον κόσμο της μουσικής όσο και για τον κόσμο των ιδεών. Οι «Ιστορίες» διηγούνται την περιπέτεια ενός προσκυνητού της μουσικής, ο οποίος, ταξιδεύοντας, ανακαλύπτει την γοητεία της «αμαρτίας», που έγκειται στην χρήση ετερογενών γραφών και αρμονικών μέσων. Μέσα από την περιπλάνηση στην ατονικότητα, την τονική απροσδιοριστία, τις πυκνές νεοκλασσικίζουσες εναλλαγές τονικοτήτων, τα ξεσπάσματα πλούσιων αρμονικών συγχορδιών, την πολυφωνική αντίστιξη, την ενορχήστρωση μοναδικών οργανικών συνδυασμών, ο συνθέτης γράφει συμπυκνωμένα την μουσική ιστορία του. Ο μουσικολόγος Gregory Fritze σημειώνει για το έργο: «Το κάθε μέρος είναι προγραμματικό στη φύση του, εκθέτοντας ένα φάσμα ιδεών που εξελίσσονται μέσα στα ξεχωριστά μέρη. Τα μέρη αλληλοσυμπληρώνονται σε τέμπο, δυναμική και ύφος ώστε να σχηματίσουν μια μεγάλη συμπαγή σύνθεση». Μια σύνθεση που ιστορεί την μουσική διαδρομή ενός δημιουργού, ο οποίος αφήνει ζωηρό το χνάρι του στην πορεία προς το της τέχνης άπειρο.

-        Επιστροφή στο μέλλον Νο 1, για κλαρινέτο και μαρίμπα (2003)

-        Επιστροφή στο μέλλον Νο 2, για όμποε και πιάνο (2004)

-        Επιστροφή στο μέλλον Νο 3, για όμποε και πιάνο (2004)

-        Μουσική ιστορία για ένα φτωχό αλλά ηρωικό κορίτσι, για σόλο φλάουτο (2004)

-        Επιστροφή στο μέλλον Νο 4, για 2 κλαρινέτα (2006)

-       Μουσική για ηλ. πιάνο και ηλ. κουαρτέτο εγχόρδων, διασκευή του έργου "Μικρό κοντσέρτο" (2010)

-        Μουσικές ιστορίες για δύο πιάνα (2013)

-        Μέρες του Απρίλη, για κλαρινέτο και πιάνο (2015)

-        1ο κουαρτέτο εγχόρδων (2015)

-        Απλή Κίνηση, για 6 κρουστούς εκτελεστές (1997-2016)

Έργα Αυτοσχεδιαστικής Μουσικής
- Τρίο για πιάνο, ηλ. μπάσο και ντραμς (1981)
- Τζοκόντα 87 για τσέμπαλο (πλήκτρα) και ηλ. μπάσο (1987)
- Φαντασία Νο 1 για ηλ. πιάνο, άλτο σαξόφωνο, ηλ. μπάσο και κρουστά (1987)
- Persistence για ηλ. πιάνο, σαξόφωνα, ηλ. μπάσο και κρουστά (1987)
- Memories για ντραμς και πλήκτρα (1987)
- Φαντασία Νο 2 για ηλ. πιάνο, άλτο σαξόφωνο, ηλ. μπάσο και κρουστά (1987)
- Κύκλοι για πλήκτρα, ηλ. μπάσο, ντραμς

Φωνητική μουσική

-        Για πέντε φωνές, σε κείμενα Σταντάλ (1971)

-        Σήματα, για μεικτή χορωδία a cappella, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1973)

-        Δελτίο ειδήσεων, για δύο φωνές, φαγκότο, κόρνο, τρομπέτα, πιάνο, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1973-74)

-        Ασφυξία, για ανδρική χορωδία a cappella, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1973-74)

-        Αποχαιρετισμός και αντιθέσεις, για σοπράνο, βαρύτονο, αφηγητή και σύνολο μουσικής δωματίου (ob, clar, bsn, tr, tn, pno) σε ποίηση Κ.Π. Καβάφη, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Γιώργου Σεφέρη , Γιάννη Ρίτσου (1975)

-        Κιγκλίδωμα Ι, για σοπράνο, αφηγητή, πιάνο και μαγνητοταινία, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1973-76)

-        Καντάτα για την Μακρόνησο, για γυναικεία και αντρική φωνή, μικρή ορχήστρα (2 clar,  2tr, 2 tn, string quartet, pno, el bass, drums ) και μαγνητοταινία (3η τελική επεξεργασία: 1982), σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1976)

-        Μουσική πράξη στον Μπρεχτ, για δύο ανδρικές φωνές, δύο κλαρινέτα και πιάνο, σε ποίηση Μπέρτολτ Μπρεχτ (1972-78)

-        Ευριπίδης IV, για αφηγητή, σοπράνο, μετζοσοπράνο, τενόρο, βαρύτονο, φαγκότο, τρομπέτα, κόρνο και πιάνο, σε κείμενα Ευριπίδη (1979)

-        Ιχνογραφία, για δύο ανδρικές φωνές και πιάνο, σε ποίηση Κώστα Παπαγεωργίου (1979)

-        Μικρές Τρωαδίτισσες, για σοπράνο και πιάνο, σε κείμενα Ευριπίδη (1979-81),

-        Σονάτα του Σεληνόφωτος, για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1979-81)

-        Πέντε τραγούδια, για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Χριστόφορου Λιοντάκη (1979-81)

-        Δοξαστικό, για μεικτή χορωδία a cappella, σε κείμενο Ευριπίδη (1979-81)

-        Σπουδή στον Βλαδίμηρο Μαγιακόφσκι, για φωνή και μικρή ορχήστρα (δύο επεξεργασίες), σε ποίηση Μαγιακόφσκι  (1976-82)

-        Ο Γέρος της Αλεξάνδρειας, Κύκλος τραγουδιών για φωνή, μαντολίνο και πιάνο, σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη (1982)

-        Στον Μάνο Λοΐζο, για βαθύφωνο, φαγκότο και πιάνο, σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη (1982-84)

-        Νύχτα με σκιές χρωματιστές, για μετζοσοπράνο και ορχήστρα εγχόρδων, σε κείμενα Πωλ Βιλλέμς (1983-84)

-        Εικόνες, για μετζοσοπράνο και φλάουτο, σε κείμενα Πωλ Κλωντέλ  (1984)

-        Warna, για μετζοσοπράνο, κρουστά, ορχήστρα εγχόρδων και τσέμπαλο (ηλ. πιάνο), σε κείμενο Πωλ Βιλλέμς (1984, τελική επεξεργασία 1996)

-        Μινώταυρος Ι, για σοπράνο και μαγνητοταινία, σε κείμενα Ευριπίδη, Βιργίλιου και Λιοντάκη (1985)

-        Καπνόν αποθρώσκοντα, για μεικτή χορωδία a cappella, σε ποίηση Γιάννη Κουτσοχέρα (1986)

-        On a travel (Ταξιδεύοντας), για μεικτή χορωδία a cappella, σε κείμενα  Τζων Σκέλτον, Γιώργου Σεφέρη και Τζων Γκρέισεν Μπράουν (1987)

-        Το κυνήγι, για παιδική χορωδία a cappella, σε κείμενο Αριστοφάνη (1991)

-        Memoires brisees (Θρυμματισμένες αναμνήσεις), για μπασοβαρύτονο και μικρή ορχήστρα (fl, clar, bsn, horn, double string quartet, c.b, pno) σε ποίηση  Αρθούρου Ρεμπώ και Μιχαήλ Αγγέλου (1991)

-        Η επιστροφή της Ελένης. Μονόπρακτη όπερα σε έξι σκηνές, σε λιμπρέτο Χρήστου Λαμπράκη, (με αποσπάσματα από ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου) για εννέα φωνές (2 sopr, m.sopr, contr, 2 ten, barit, bass) μεικτή χορωδία, ορχήστρα (fl, ob, clar, bsn, 4 horn, tr, tn, 4perc, strings) και τρίο (clar, vc, pno) (1992-93)

-        Ανεπίληπτος θάνατος, για σοπράνο και σεξτέτο πνευστών (fl, ob, clar, 2horn, tr) σε ποίηση Άγγελου Σικελιανού (1996)

-        Μικρός ερωτικός, για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Στρατή Πασχάλη (1996-97)

-        Επίγραμμα, για φωνή, φλάουτο, κιθάρα, μεικτή χορωδία, σε κείμενα Φιλίππου Θεσσαλονικέως (1997)

-        Δημητρίου Εγκώμιον, για μεικτή χορωδία a cappella, σε κείμενα Συμεώνος Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης (1997)

Ένα μάλλον άγνωστο χορωδιακό έργο του Θάνου Μικρούτσικου: «Άγιος Δημήτριος – Θεσσαλονίκη», το οποίο ήταν παραγγελία του Οργανισμού Θεσσαλονίκη – Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997. Το έργο παρουσιάστηκε σε πρώτη εκτέλεση στην επίσημη τελετή των εγκαινίων του θεσμού από την χορωδία «Μακεδονία», την 1η Φεβρουαρίου 1997, υπό την διεύθυνση του αείμνηστου Αντώνη Κοντογεωργίου. Το χορωδιακό του Θ. Μικρούτσικου συμπεριέλαβε ο Αντώνης Κοντογεωργίου στον Τόμο ΙΙ της σειράς «Για τις Χορωδίες μας» (σελ. 68-80), που εξέδωσε από τον οίκο Παπαγρηγορίου – Νάκας (2013). Ο Θάνος Μικρούτσικος επέλεξε να επεξεργαστεί χορωδιακά ύμνους του Αγίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών, λόγιου ιεράρχη με πολυσχιδή κοσμική σοφία και πλούσιο συγγραφικό έργο, που ζει στο τέλος του 14ου και στις αρχές του 15ου αιώνα. Τα τέσσερα τροπάρια που μελοποιεί ο Θάνος Μικρούτσικος είναι η θ’ ωδή από την Προεόρτιο Ακολουθία του Όρθρου του Αγίου Δημητρίου (Κώδικας Καυσοκαλυβίων) και συγκεκριμένα από τον Κανόνα που είναι προς το «Κύματι θαλάσσης», δηλαδή γραμμένος πάνω στην «λογική» και την μετρική του περίφημου Κανόνος του Όρθρου του Μ. Σαββάτου. Ο Μεγαλομάρτυς Δημήτριος ήταν επόμενος τοις ίχνεσι Χριστού, οπότε του πρέπουν τα ανάλογα προς τον Δεσπότη του άσματα. Στα τροπάρια αυτά ο υμνογράφος Συμεών αναφέρεται, προφανώς, στην κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Βενετούς, επικαλούμενος τον προστάτη της πόλης Άγιο Δημήτριο για απαλλαγή και λύτρωση από την τυραννία και συντριβή των εχθρών.  Στα τροπάρια "Μη ανιώ, ω πατρίς μου" και «Γη με καλύπτει και τάφος» ομιλεί ο ίδιος ο Άγιος Δημήτριος και διαβεβαιώνει την πόλη του, που τον τιμάει, για την τελική νίκη.

Στα άλλα δύο ομιλεί η πόλις της Θεσσαλονίκης, ζητώντας την βοήθεια του Αγίου. Πρόκειται, δηλ., για ένα διάλογο του Αγίου με την πόλη του και ως διάλογο αντιμετωπίζει και την μουσική σύνθεσή του ο Θάνος Μικρούτσικος. 

-        Πέντε δημοτικά τραγούδια, για χορωδία a cappella (1999)

-        Πες το μ΄ ένα παραμύθι, για αφηγητή και ορχήστρα (fl, ob, clar, bsn, 3 horn, tr, tn, perc, strings)
σε κείμενο της Μαρίας Παπαγιάννη (2002)

-        Κιγκλίδωμα ΙΙ, για φωνή και πιάνο, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου (1973-2003)

-        Για να ΄ρθουν, για φωνή και σύνολο μουσικής δωματίου (clar, perc, string quartet, el bass or cb), σε ποίηση Κωνσταντίνου Καβάφη (2004)

-        Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες, για αφηγητή και φλάουτο, σε ποίηση Γιώργου Κοζία  (2007)

-        Η γη τσακισμένο καράβι. Για μετζοσοπράνο και πιάνο, σε ποίηση Γιώργου Κοζία και παρεμβολές στίχων του William Blake (μετάφραση Ελένης Βαρίκα & Σπύρου Ηλιόπουλου) (2008)

Λίγα λόγια για το έργο αυτό.

Τον Ιανουάριο του 2009 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών πραγματοποιήθηκε μια ιδιαίτερη συναυλία με φωνητικά και πιανιστικά έργα του Θάνου Μικρούτσικου. 

Ανάμεσα στα μελοποιημένα που παρουσιάστηκαν, ήταν  και «Η γη τσακισμένο καράβι» (2008) σε ποίηση του Πατρινού Γιώργου Κοζία με παρεμβολές στίχων του Γουίλιαμ Μπλέικ (πρώτη εκτέλεση). Ήταν το τελευταίο έργο της συναυλίας. Ένας κύκλος εννέα τραγουδιών για φωνή και πιάνο, που τραγούδησε η Αγγελική Καθαρίου με τη σπουδαία Νέλλη Σεμιτέκολο στο πιάνο. 

Η μέτζο σοπράνο Αγγελική Καθαρίου έδωσε τον καλύτερό της εαυτό, ανταποκρινόμενη στο αίσθημα, αλλά και την δύσκολη σε πολλά σημεία παρτιτούρα του συνθέτη. Το έργο είχε μια έκδηλη μουσικότητα, κλιμάκωση και κορύφωση που κρατούσε αμείωτη την ένταση και την διαλεκτική μουσικής και ποίησης. Νομίζω ότι ο Γ. Κοζίας ευτύχησε γιατί ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν σε κάλλιστη μελοποιητική στιγμή. Το έργο αφιέρωσε ο συνθέτης στην πρόωρα θανούσα συγγραφέα Μελίνα Καρακώστα". 

Αργότερα, το έργο αυτό, όπως κι ένα ακόμα του Γ. Κοζία, "Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες" (2007), σε μουσική Θ. Μικρούτσικου πάντα, εκδόθηκαν από τον Γαβριηλίδη ως ένα βιβλίο CD του Μικρούτσικου με τίτλο "Πέντε κείμενα μετά μουσικής" (2013). 

Η Αγγελική Καθαρίου και η Νέλλη Σεμιτέκολο ερμηνεύουν, όπως και στη συναυλία, το "Η γη τσακισμένο καράβι", ενώ στο άλλο έργο η σπουδαία Πολωνέζα Ιβόνα Γκλίνκα παίζει φλάουτο και αφηγητής είναι ο Δημήτρης Παπανικολάου.  

Το βιβλίο περιέχει πέντε κείμενα του Θάνου Μικρούτσικου. Οι τίτλοι τους ενδεικτικοί του θεματικού ενδιαφέροντος αλλά και της ευαισθησίας που αποπνέουν. 

-Συγγνώμη κύριε Ντεμπυσσύ (1992) 

-Γράμμα στην αγαπημένη μου (1999) 

-Πως η "Πρώτη Μάρτη" έγινε "Πρω-Μαρ" ή Τι έπαιζε ο Alpha εκείνο το βράδυ ή Συζητώντας με την γιαγιά μου (2000) 

-Δεν δύναμαι να ανταποκριθώ εις την πρόσκλησή σας διότι έχω να καθαρίσω το κλαρινέτο μου (2005) 

-Μια νύχτα που άλλαξε τις ζωές μας (2011)  

Μετά τα κείμενα του Θ. Μικρούτσικου ακολουθεί το κεφάλαιο "Μετά μουσικής", με πρόλογο του συνθέτη:

"Θέλω να ευχαριστήσω από καρδιάς τον Γιώργο Κοζία για τα εξαιρετικά ποιήματα που μου εμπιστεύτηκε και τα οποία, σε συνδυασμό με τους στίχους του ιδιοφυούς William Blake με ώθησαν να δημιουργήσω το έργο "Η γη τσακισμένο καράβι". Σε αυτό το έργο, όπως και στο έργο "Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες", προσπάθησα να προσεγγίσω την ουσία των πραγμάτων δίχως να έχω στο μυαλό μου καμία εκ των προτέρων φόρμα. Ό,τι απαιτούσε το κείμενο, ό,τι απαιτούσουν οι φράσεις, οι λέξεις, τα πρόσωπα, οι εικόνες, τα σύμβολα του ποιητή. Είμαι ευτυχής και για έναν ακόμη λόγο. Ό,τι ήθελα να πω το απέδωσαν με τον καλύτερο τρόπο η Αγγελική Καθαρίου, τραγουδίστρια ανοιχτών οριζόντων και πάντα έτοιμη να αναμετρηθεί με ό,τι είναι ουσιαστικό νέο, η Νέλλη Σεμιτέκολο, που εδώ και σαράντα χρόνια είναι συνεχώς στην πρώτη γραμμή και στην οποία η ελληνική σύγχρονη μουσική οφείλει πολλά, η Ivona Glinka, απίστευτη φλαουτίστρια σε όλα τα επίπεδα, και ο Δημήτρης Παπανικολάου που στο στόμα του οι λέξεις αποκτούν με απόλυτη φυσικότητα το ακριβές βάρος που έχουν".

Μια έκδοση - ταξίδι στην ακριβή μελοποιημένη ποίηση. Με δυο Πατρινούς πρωταγωνιστές!

-    Η Θάλασσα χαμογελάει από πέρα. Για μετζοσοπράνο και κουαρτέτο εγχόρδων σε ποίηση Federico Garcia Lorca(2009)

     Μια εποχή στην κόλαση. Όπερα, σε λιμπρέτο του Ανρί Ρονς, βασισμένο στην ποίηση του Αρθούρου Ρεμπώ (ατελείωτο 1984 - ).

Ο ΣΥΝΘΕΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ ΓΙΑ ΤΟ 4ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΗ ΧΙΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Ο συνθέτης Αλέξανδρος Καλογεράς είναι ο Καλλιτεχνικός Σύμβουλος του Φεστιβάλ Μούσα Ελληνική και στο βίντεο που παραθέτουμε τον ακούμε να μιλάει για το 4ο Φεστιβάλ που θα πραγματοποιηθεί στην Χίο από 26 Ιουλίου έως 1 Αυγούστου 2020.

Ο Αλέξανδρος Καλογεράς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1961. Σπούδασε στο Εθνικό Ωδείο πιάνο με την Τούλα Μινέτου-Μεταξά, τη Χαρά Καλομοίρη και τον Αλέξανδρο Τουρνάισσεν, θεωρητικά με το Δημήτρη Δραγατάκη, διεύθυνση χορωδίας με τον Αντώνη Κοντογεωργίου και φωνητική με το Γιώργο Ζερβάνο. Με την οικονομική βοήθεια διαφόρων υποτροφιών, συνέχισε με σπουδές σύνθεσης στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και του Χάρβαρντ (Ph. D. – 1995) με καθηγητές τους Θόδωρο Αντωνίου, Bernard Rands, John Harbison και Donald Martino. Παράλληλα συμμετείχε στα καλοκαιρινά μαθήματα του Centre Acanthes στην Αβινιόν (Γαλλία), με τους Olivier Messiaen, Luigi Nono και Toru Takemitsu, καθώς επίσης στα τμήματα διακοπών του Ντάρμσταατ (Γερμανία) και στα διεθνή σεμινάρια νέων συνθετών στην Αγία Πετρούπολη (Ρωσία), με τον Sergei Slonimsky. 

Ο κατάλογος των έργων του περιλαμβάνει έργα για σόλο όργανα, μουσική δωματίου, συμφωνική ορχήστρα, ορχήστρα δωματίου, χορωδία, μουσική για το θέατρο, καθώς επίσης μουσικής για μαγνητοταινία και ηλεκτρονικό υπολογιστή. Τα περισσότερα από αυτά είναι αναθέσεις φεστιβάλ και μουσικών οργανισμών της Ελλάδας και του εξωτερικού, της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, αλλά και ανεξάρτητων μουσικών. Έχει βραβευτεί με το Α΄ Βραβείο στους διαγωνισμούς σύνθεσης «στη μνήμη Γ. Α. Παπαϊωάννου» 1990 και 1992, για τα έργα «Στάνζα» για ορχήστρα δωματίου και «Κουαρτέτο» για φλάουτο, μπάσο κλαρινέτο, κρουστά και πιάνο. Το 1989 κέρδισε το Β΄ Βραβείο στο διεθνή διαγωνισμό σύνθεσης «ΟΛΥΜΠΙΑ» που διοργάνωνε το Α΄ Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, για το κουαρτέτο εγχόρδων «Ιέρων». Το 1996 πήρε το Α΄ Βραβείο στον Πρώτο Διαγωνισμό Εκπαιδευτικών Έργων του Σ. Κ. Ω. Α. για τη συλλογή είκοσι κομματιών για πιάνο «Οι Μικροί Ερωδιοί». Επί πλέον το πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ του έχει απονείμει δύο βραβεία για τα έργα «Στάνζα Βήτα» για συμφωνική ορχήστρα και «Στάσιμον» για πιάνο.

Κάθε χρόνο τα έργα του παρουσιάζονται σε πολλές πόλεις ανά τον κόσμο. Πολλάκις έχει προσκληθεί και συμμετάσχει σε διεθνή φεστιβάλ στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και σε χώρες της Σοβιετικής Συνομοσπονδίας, όπου έχει παρουσιάσει περί τις 50 διαλέξεις με θέμα τη σύγχρονη μουσική στην Ελλάδα και στις Η. Π. Α. Εκτός από την Ελληνική Ραδιοφωνία και Τηλεόραση έργα του έχουν επανειλημμένα μεταδοθεί από ραδιοφωνίες χωρών του εξωτερικού, όπως των Η. Π. Α., του Καναδά, της Ολλανδίας, της Ρωσίας, της Λευκορωσίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας. 

Είναι μέλος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, διδάσκει θεωρητικά και σύνθεση στο Berklee College of Music της Βοστώνης και έργα του εκδίδονται από τους Ιταλικούς οίκους EDI-PAN, BMG Ariola και Ricordi, καθώς επίσης από τον Ελληνικό οίκο του Σπύρου Νικολαΐδη. 

Παράλληλα με τις δραστηριότητές του στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι καθηγητής σύνθεσης και ανώτερων θεωρητικών στο Ωδείο Μουσικοί Ορίζοντες του Κωστή Γαϊτάνου, όπου το Σεπτέμβριο του 2002 ίδρυσε το «Μουσικό εργαστήρι σύνθεσης και εκτέλεσης». Στόχος του εργαστηρίου είναι να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες έτσι ώστε εκτελεστές και συνθέτες να προσεγγίσουν εποικοδομητικά τη μουσική των τελευταίων 100 χρόνων, καθώς επίσης να βοηθήσει τους νέους καθηγητές ανώτερων θεωρητικών ωδείων και τους νέους δασκάλους μουσικής σχολείων στα πρώτα βήματα στον επαγγελματικό τομέα. Οι στόχοι επιτυγχάνονται με μία ευρεία κλίμακα μαθημάτων, σεμιναρίων, διαλέξεων, συναυλιών, με τη δημιουργία και συντήρηση βιβλιοθήκης, καθώς επίσης με τη συγγραφή και παραγωγή άφθονων σημειώσεων και άλλου διδακτικού υλικού. Παράλληλα, μέλη του εργαστηρίου αφιερώνουν σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων τους στην παρουσίαση συναυλιών γνωριμίας με τα όργανα σε δημοτικά, νηπιαγωγεία και γυμνάσια του λεκανοπεδίου Αττικής. 

Από το καλοκαίρι του 2012 έχει την καλλιτεχνική διεύθυνση των θερινών μουσικών δραστηριοτήτων του Δήμου Νάξου, οι οποίες περιλαμβάνουν: 1/εκπαιδευτικό πρόγραμμα γνωριμίας με τη μουσική 8 εβδομάδων για αρχάρια παιδιά, 2/πρόγραμμα μουσικής δωματίου 8 εδβομάδων για προχωρημένους μαθητές ωδείων και επαγγελματίες μουσικούς, 3/ένα δεκαήμερο διεθνών μουσικών συναντήσεων σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης και με το Berklee College of Music και 4/την παραγωγή 15 - 18 συναυλιών τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο με έργα από τον 17ο αιώνα έως και τις μέρες μας. 

Από το Σεπτέμβριο του 2016 διατελεί Καλλιτεχνικός Σύμβουλος του Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής Χίου, το οποίο λαμβάνει χώρα την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου κάθε έτους και συμπεριλαμβάνει συναυλίες, διαλέξεις, εργαστήρια μουσικών, masterclasses και αναθέσεις νέων έργων.

Η ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ: Τα παμπάλαια πράσινα και τα χρυσά κείνα που μέσα μας Έχουν παντοτινές δεκαεφτά Ιουλίου

Κολάζ Οδυσσέα Ελύτη

Επιμέλεια: Π.Α. Ανδριόπουλος

Στον Μικρό Ναυτίλο του Ελύτη η Αγία Μαρίνα έχει την τιμητική της: 

Τώρα που ο νους απαγορεύεται και οι ώρες δε γυρίζουν 

Από κήπο σε κήπο η σκέψη μου 

Δειλή σαν τριανταφυλλιά πρωτάρα 

Που αρπάζεται απ' τα κάγκελα 

Δοκιμάζει απαρχής ν' αρμόσει πάλι 

Με σταγόνων σφήνες λαμπερών 

Τα παμπάλαια πράσινα και τα χρυσά κείνα που μέσα μας 

Έχουν παντοτινές δεκαεφτά Ιουλίου. 

Κολάζ του Οδυσσέα Ελύτη

Ν' ακουστεί και πάλι της Αγίας Μαρίνας το νερό στις πέτρες 

Στον Ταξιδιωτικό του Σάκο ΟΤΤΩ ΤΙΣ ΕΡΑΤΑΙ, ένα από Τα Στιγμιότυπα είναι το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας στα Μυστεγνά της Λέσβου: 

ΜΥΤΙΛΗΝΗ 

Στα Μυστεγνά, πρωί, ανεβαίνοντας τους ελαιώνες για το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας. Το βάρος που νιώθεις να σου έχει αφαιρεθεί σαν αμαρτία ή τύψη και χωνεύεται από το χοντρό χώμα, λες και το τραβά η μεγαθυμία των προγόνων.

Στα Ρω του Έρωτα συναντούμε το απίθανο Ντούκου ντούκου μηχανάκι. Τραγούδι, νομίζω, περισσότερο παρά ποίημα. Με την τελευταία στροφή - προτροπή για να πάμε στην Αγια - Μαρίνα. 

Χάιντε χάιντε βρε παιδιά 

       πάμε στην Αγια - Μαρίνα 

Πάμε στην Αγια - Μαρίνα 

      με την όμορφη μπενζίνα. 

Στο Άξιον εστί: 

Είδα πέρα, μακριά, στην άκρια της ψυχής μου             

                     μυστικά να διαβαίνουνε 

φάροι ψηλοί ξωμάχοι Στους γκρεμούς τραβερσωμένα κάστρα 

Τ' άστρο της τραμουντάνας Την αγία Μαρίνα με τα δαιμονικά ... 

Η Μαρίνα των Βράχων από τους Προσανατολισμούς:    

Έχεις μια γεύση τρικυμίας στα χείλη - Μα πού γύριζες 

Ολημερίς τη σκληρή ρέμβη της πέτρας και της θάλασσας 

Αετοφόρος άνεμος γύμνωσε τους λόφους 

Γύμνωσε την επιθυμία σου ως το κόκαλο 

Κι οι κόρες των  ματιών σου πήρανε τη σκυτάλη της Χίμαιρας 

Ριγώνοντας μ' αφρό τη θύμηση! ... 

Η Μαρίνα από τις Μικρές Κυκλάδες: ...   
    Μαρίνα πράσινό μου αστέρι 

Μαρίνα φως του Αυγερινού     

   Μαρίνα μου άγριο περιστέρι 

και κρίνο του καλοκαιριού.

Τα δημόσια και τα ιδιωτικά 
...Με τον ίδιο τρόπο που σ' ένα πέτρινο, σχεδόν διάφανο ειδώλιο που λευκάζει κι αναδύεται από τα κύματα συμπίπτουν οι λιγοστές γραμμές της Πάρου ή της Σικίνου και οι πτυχές του μανδύα μιας αγίας Μαρίνας, η μιας Διαμάντως που εναποθέτει λουλούδια στον επιτάφιο. 

Η ΚΥΡΙΑ ΜΑΙΡΗ ΑΡΩΝΗ ΑΠΕΔΡΑΣΕ ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ...

π.α. ανδριόπουλος
Την πρόλαβα ως δασκάλα φίλων μου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου εκεί γύρω στο 1988. Ήξερα την αξία της - ανήκε ήδη στην προσωπική μου μυθολογία - και πάντα όταν την έβλεπα αισθανόμουν δέος απέναντί της. 

Ήταν μια μεγάλη Κυρία του θεάτρου και της ζωής. Κόρη του περίφημου καθηγητή της Μεγάλης του Γένους Σχολής Λέανδρου Αρβανιτάκη και σύζυγος του ηθοποιού Θεόδωρου Αρώνη. 

Η Μαίρη Αρώνη έφυγε σαν σήμερα... 16 Ιουλίου 1992. 

Σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή της ελληνικής σκηνής, ερμηνεύοντας πολλούς και διαφορετικούς ρόλους, τόσο του κλασσικού όσο και του σύγχρονου δραματολογίου. Αναδείχθηκε ιδανική αριστοφανική ερμηνεύτρια. Έκανε και πολλές περιοδείες στο εξωτερικό με αντίστοιχες παραστάσεις, όπως στο Φεστιβάλ των Εθνών (Παρίσι 1957), Μέση Ανατολή (1958), Λονδίνο (1967), Πολωνία, Ουγγαρία (1969), Ιαπωνία (1972).

"Στοίχειωσε" με την παρουσία της όσους ηθοποιούς την είχαν δασκάλα στην Δραματική του Εθνικού, όπου δίδασκε από το 1968. 

Έγινε γνωστή στο ευρύτερο κοινό από τις πέντε κινηματογραφικές ταινίες στις οποίες πρωταγωνίστησε και έγιναν επιτυχίες, αλλά το θέατρο ήταν ο χώρος της. Έλεγε χαρακτηριστικά: 

"Μην το ξεχνάτε, ο πιο μεγάλος μου έρωτας είναι το θέατρο. Πιστεύω ότι όλα εδώ αρχίζουν και όλα εδώ τελειώνουν. Φοβάμαι το χρόνο - σε μας τους ηθοποιούς από ένα σημείο και μετά γίνεται εφιάλτης - γιατί δεν ξέρω τι υπάρχει μετά το θάνατο. Αλλά αν υπάρχει μια άλλη ζωή πέρα από 'δω, εγώ πιστεύω πως το θέατρο δεν τελειώνει ποτέ. Και θέλω να το πω, πως και στην Κόλαση ακόμη θεατρίνα θα γινόμουν."

«Προϊόν μιας πολύ μεγάλης υποκριτικής σχολής, με δάσκαλο τον Ροντήρη, που δίδασκε την υψηλή ποίηση και τη συνεχή άσκηση του "εργαλείου" που λέγεται ηθοποιός», θεωρούσε την Μαίρη Αρώνη ο Κ. Γεωργουσόπουλος, ενώ ο Σπύρος Ευαγγελάτος έλεγε ότι η Αρώνη διέθετε «κάτι που δε διδάσκεται: Ανεπανάληπτη σκηνική γοητεία, "δαιμονική" προσωπικότητα, θηριώδη ερμηνευτική ικανότητα και μοναδική μαστοριά που έδινε ιδιαίτερο νόημα και χρώμα στην κάθε συλλαβή της κάθε λέξης».

Ευτυχώς έχουμε έναν τόμο - βιοεργογραφική μελέτη της Λίλιαν Καραμητσοπούλου, με τίτλο «Μαίρη Αρώνη (Η μεγάλη κυρία του θεάτρου)» (εκδόσεις «Ergo»), όπου καταγράφεται πολύτιμο υλικό της πενηντάχρονης θεατρικής πορείας της μεγάλης ηθοποιού. 

Ας τη θυμηθούμε, λοιπόν, με το συγκλονιστικό μονόπρακτο του Ζαν Κοκτώ Η ανθρώπινη φωνή, από την εκπομπή "Το μικρό θέατρο στο Β' Πρόγραμμα" (1978), σε μετάφραση Αλέξη Σολομού. 

Στη συνέχεια και ένα βίντεο - αφιέρωμα στην Μαίρη Αρώνη

Επίσης, δείτε στην ΕΡΤ τη βιντεοσκοπημένη παράσταση της «Λυσιστράτης» του Αριστοφάνη που δόθηκε από το Εθνικό Θέατρο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου το 1972, σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολομού και σκηνοθετική επιμέλεια Στέλιου Παπαδάκη, μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου, σκηνικά και κοστούμια Γιώργου Βακαλό, μουσική Μάνου Χατζιδάκι και χορογραφία Τατιάνας Βαρούτη. Στο ρόλο της Λυσιστράτης εμφανίζεται η Μαίρη Αρώνη και του Πρόβουλου ο Παντελής Ζερβός. Πρόκειται για επανάληψη της παράστασης που πρωτοπαρουσιάστηκε το 1957 στην Επίδαυρο, με τη Μαίρη Αρώνη και τότε στον επώνυμο ρόλο και υπήρξε η πρώτη παράσταση κωμωδίας του Αριστοφάνη στο Φεστιβάλ Επιδαύρου.

ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ εορτάζοντας τη μνήμη των αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης

Tω αυτώ μηνί IE΄, μνήμη των Aγίων Mαρτύρων Kηρύκου και Iουλίττης της μητρός αυτού.
Ιουλίττα σύναθλος υιώ Kηρύκω,
H λαιμότμητος τω κάραν τεθλασμένω.
Πέμπτη Iουλίτταν δεκάτη τάμον, υία δ’ έαξαν.
H Aγία Mάρτυς Iουλίττα ήτον κατά τους χρόνους του βασιλέως Διοκλητιανού εν έτει σϟϛ΄ [296], καταγομένη από το Iκόνιον. Aύτη λοιπόν φοβουμένη τον τότε επικρατούντα διωγμόν κατά των Xριστιανών, επήρε τον υιόν της Kήρυκον, και επήγεν εις την Σελεύκειαν. Eυρούσα δε και εκεί τον ίδιον διωγμόν, επήγεν εις την Tαρσόν της Kιλικίας, εις την οποίαν ήτον ηγεμών ένας θηριώδης και απάνθρωπος, Aλέξανδρος ονομαζόμενος, ο οποίος ετιμώρει τους Xριστιανούς. Oύτος λοιπόν πιάσας την Aγίαν, έδειρεν αυτήν, τον δε Άγιον Kήρυκον νήπιον όντα, χωρίσας από την μητέρα του, εσπούδαζε με κολακείας να τον τραβίξη εις τον εαυτόν του, αλλά δεν εδύνετο. Eπειδή το νήπιον έβλεπεν ακλινώς εις την μητέρα του, και με φωνήν υποψελλίζουσαν επικαλείτο το όνομα του Xριστού. Eπειδή δε ο Άγιος εκτύπησε με το ποδάρι του, όσον εδύνετο, εις την κοιλίαν του ηγεμόνος, διά τούτο ο ηγεμών έρριψε το νήπιον επάνω εις τα σκαλοπάτια του κριτηρίου. Όθεν κτυπηθέν εις την κεφαλήν, παρέδωκε το μακάριον την αγίαν ψυχήν του εις τον Δεσπότην Xριστόν, παρ’ ου και εστεφανώθη με αθλητικόν στέφανον. H δε μακαρία Iουλίττα δοκιμάσασα πολλάς βασάνους, δεν επείσθη να αρνηθή τον Xριστόν, όθεν απεκεφαλίσθη, και έλαβεν η αοίδιμος του μαρτυρίου τον στέφανον1. Tελείται δε η αυτών Σύναξις και εορτή εις τον ευκτήριον Nαόν του Aρχαγγέλου Mιχαήλ, εις τόπον λεγόμενον Aδδώ2.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Σημείωσαι, ότι εγκώμιον έπλεξεν εις την Aγίαν ταύτην Iουλίτταν και Kήρυκον, Nικήτας ο Pήτωρ, ου η αρχή· «Ώσπερ ουκ έστι συνεχόμενον τω Kυρίω». (Σώζεται εν τη Mεγίστη Λαύρα, εν τω Kοινοβίω του Διονυσίου, και εν τη Iερά Mονή του Bατοπαιδίου.) Tο δε ελληνικόν τούτων Mαρτύριον σώζεται εν τη Λαύρα, εν τη Iερά Mονή των Iβήρων και εν άλλαις, ου η αρχή· «Tω αγαπητώ αδελφώ και συλλειτουργώ». Tο δε ρηθέν εγκώμιον, εν τοις Πανηγυρικοίς της Λαύρας επιγράφεται, Nικήτα Φιλοσόφου δούλου Xριστού.
2. Περιττώς γράφεται εδώ το Συναξάριον του Aγίου Iωσήφ του Θεσσαλονίκης. Aυτό γαρ προεγράφη εις την δεκάτην τετάρτην του ιδίου τούτου μηνός, ότε τελείται και η μνήμη αυτού.
(από το βιβλίο: Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου Συναξαριστής των δώδεκα μηνών του ενιαυτού. Τόμος Γ'. Εκδόσεις Δόμος, 2005) - Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού

- Δεῦτε πιστοί, τοῖς ἐπαίνοις συνελθόντες, στέψωμεν δυάδα παναγίαν, Τριάδος σέβας κατέχουσαν· τῶν γὰρ εἰδώλων τὴν πλάνην, καὶ τῶν τυράννων τὴν ἀπόνοιαν, τοῖς ἑαυτῶν ποσὶ κατεπάτησαν. Τούτους ἀνευφημοῦντες ἀνακράξωμεν, λέγοντες· Χαίροις Ἰουλίττα πανσεβάσμιε, ἡ τὴν γυναικείαν ἀσθένειαν ἀπορριψαμένη, καὶ ἀνδρικῶς ἀγωνισαμένη. Χαίροις Κήρυκε παμμακάριστε, ὁ τριετὴς τῇ ἡλικίᾳ, καὶ τὸν πολυμήχανον ἐχθρὸν καταβαλών. Χαίρετε το ἡμέτερον κλέος καὶ καύχημα, τῶν ἐν πίστει ἑορταζόντων τὴν ἱερὰν ὑμῶν ἄθλησιν, οὓς ἱκετεύομεν πρεσβεύειν ἀεὶ τὸν τῶν ὅλων Κύριον, τῷ κόσμῳ δωρηθῆναι εἰρήνην, καὶ ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν τὸ μέγα ἔλεος.
(Ιδιόμελον των Αίνων, ήχος β', ποίημα Βυζαντίου, από την Ασματική Ακολουθία των Αγίων)

- Ἀπολυτίκιον Ποίημα Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Κυρίλλου ς’. 
Ἦχος δ’ Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ
Ἡ λογικὴ Χριστοῦ ἀμνάς, Ἰουλίττα, σὺν τριετεῖ ἀμνῷ αὐτῆς τῷ Κηρύκῳ, δικαστικοῦ πρὸ βήματος παρέστησαν, εὐθαρσῶς κηρύττοντες, τὴν Χριστώνυμον κλῆσιν, οὐδόλως ἐπτοήθησαν ἀπειλὰς τῶν τυράννων, καὶ στεφηφόροι νῦν ἐν οὐρανοῖς, ἀγαλλιῶνται Χριστῷ παριστάμενοι.

- Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, από το διήγημα Στο Χριστό στο Κάστρο
Ἐν τῷ μέσῳ δὲ κρέμαται ὁ μέγας ὀρειχάλκινος καὶ πολυκλαδος πολυέλεος, καὶ ὁλόγυρα ὁ κρεμαστὸς χορός, μὲ τὰς εἰκόνας τῶν Προφητῶν καὶ Ἀποστόλων, ὑφ᾿ ὃν ἐτελοῦντο τὸ πάλαι οἱ σεμνοὶ γάμοι τῶν χριστιανῶν ἀνδρογύνων. Καὶ ὁλόγυρα αἱ μορφαὶ τῶν Μαρτύρων, Ὁσίων καὶ Ὁμολογητῶν. Ἵστανται ἐπὶ τῶν τοίχων ἠρεμοῦντες, ἀπαθεῖς, ὁποῖοι ἐν τῷ Παραδείσῳ, εὐθὺ καὶ κατὰ πρόσωπον βλέποντες, ὡς βλέπουσι καθαρῶς τὴν Ἁγίαν Τριάδα. Μόνος ὁ Ἅγιος Μερκούριος, μὲ τὴν βαρεῖαν περικεφαλαίαν του, μὲ τὸν θώρακα, τὰς περικνημίδας καὶ τὴν ἀσπίδα, φαίνεται ὀλίγον τι ἐγκαρσίως βλέπων καὶ κινούμενος καὶ ὁρῶν, εἰς τὰ δεξιὰ του ναοῦ, ἐκεῖ ὅπου διατρυπᾷ μὲ τὸ δόρυ του τὸν ἐπὶ θρόνου καθήμενον ὠχρὸν Παραβάτην. Πελιδνὸς ὁ παράφρων τύραννος, μὲ τὸ βλέμμα σβῆνον, μὲ τὸ στῆθος αἱμάσσον, μάτην προσπαθεῖ ν᾿ ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὸ στέρνον του τὸν ὀξὺν σίδηρον, καὶ ἐξεμεῖ μετὰ τῆς τελευταίας βλασφημίας καὶ τὴν μιαρὰν ψυχήν του. Γείτων τῆς τρομακτικῆς ταύτης σκηνῆς παρίσταται γλυκεῖα καὶ συμπαθεστάτη εἰκών, ὁ Ἅγιος Κήρυκος, τριετίζον παιδίον, κρατούμενον ἐκ τῆς χειρὸς ὑπὸ τῆς μητρός του, τῆς Ἅγιας Ἰουλίττης. Διὰ δώρων καὶ θυσιῶν ἐζήτει ὁ διώκτης Ἀλέξανδρος νὰ ἑλκύση τὸ παιδιον, καὶ διὰ τοῦ παιδιοῦ τὴν μητέρα. Ἀλλ᾿ ὁ παῖς, καλῶν τὴν μητέρα του καὶ ὑποψελλίζων τοῦ Χριστοῦ τὸ ὄνομα, ἔπτυσε τὸν τύραννον κατὰ πρόσωπον, καὶ ἐκεῖνος ἐξαγριωθεὶς ἐκρήμνισε τὸ παιδίον ἀπὸ τῆς μαρμαρίνης κλίμακος, ὅπου συνέτριψε τὸ τρυφερὸν καὶ διὰ στεφάνους πλασθὲν κρανίον.

- ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ εορτάζοντας τη μνήμη

των αγίων Κηρύκου και Ιουλίτης

ένα θαύμα να καίει στους ουρανούς τ’ αλώνια

ιερείς και πουλιά να τραγουδούν το χαίρε…

Οδυσσέας Ελύτης, «Το άξιον εστί»

(απόσπασμα από «Το Δοξαστικόν»)

- «…Στο βάθος όμως είναι μπλε Ιουλίτας… 
Και η τελειότης η άκρα 
συντελεσμένη σ’ έναν κήπο με υάκινθους 
Οπού τους αφαιρέθηκεν ο μαρασμός για πάντα. Κάτι φαιό 
Που μια σταξιά μονάχα λεμονιού αιθριάζει οπόταν 
Βλέπεις κείνο που απ’ την αρχή εννοούσα με στοιχεία καθαρά 
Να χαράζεται 
Πάνω σε μπλε Ιουλίτας.»  
Από το ποίημα ΣΕ ΜΠΛΕ ΙΟΥΛΙΤΑΣ - Από την ποιητική συλλογή του Οδυσσέα Ελύτη ΔΥΤΙΚΑ ΤΗΣ ΛΥΠΗΣ (στη συγκεντρωτική έκδοση απάντων των ποιημάτων του Ελύτη - εκδ. Ίκαρος - σ. 583-84).

 - Τα άπαντα (ποιήματα, παραμύθια, τραγούδια και κείμενα) της Ιουλίτας Ηλιοπούλου, αγαπημένης της Ιδιωτικής Οδού.

Ο ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΚΟΥΡΑΚΛΗΣ ΝΕΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΟΥ ΓΕΕΘΑ

Νέος Διευθυντής της Θρησκευτικής Υπηρεσίας του ΓΕΕΘΑ ή, όπως λέγεται σήμερα,  του Σώματος των Στρατιωτικών Ιερέων, αναλαμβάνει ο Αρχιμανδρίτης Μελέτιος Κουράκλης. 

Για τον νέο Διευθυντή και την συγγραφική του δραστηριότητα έχουμε γράψει ήδη από το 2010, με αφορμή το πολύτιμο και ογκώδες σύγγραμμα του, που μόλις κυκλοφορήθηκε τότε με τίτλο: “Θρησκευτικοί λειτουργοί στο στράτευμα διά μέσου των αιώνων”. Δείτε την σχετική ανάρτηση εδώ. 
Αλλά το βιβλίο αυτό είχε παρουσιάσει και ο καθηγητής Δημήτριος Γόνης, αναδεικνύοντας την ιδιαίτερη σημασία του. Δείτε την σχετική ανάρτησή μας εδώ. 
Ο Αρχιμανδρίτης Μελέτιος Κουράκλης έχει ασχοληθεί σε επιστημονικό επίπεδο με το θέμα η παρουσία της Εκκλησίας στο στράτευμα. Έχει δημοσιεύσει πολλά άρθρα για επιμέρους πτυχές του ζητήματος αυτού – παντελώς άγνωστου στους πολλούς – και το 2007 μας χάρισε την μετάφραση ενός εξαιρετικά σημαντικά πονήματος του μεγάλου γερμανού θεολόγου Adolf Von Harnack “Η χριστιανική θρησκεία και το στράτευμα κατά τους τρεις πρώτους αιώνες” (Tubingen 1905). 
Έχει πραγματοποιήσει, επίσης, πολλές διαλέξεις, φωτίζοντας όψεις της διακονίας της Εκκλησίας στις Ένοπλες Δυνάμεις., όπως αυτή που παραθέτουμε στη συνέχεια, με θέμα: «190 έτη ιστορίας Στρατιωτικών Ιερέων σε 12 Στιγμιότυπα». 

Η ανάληψη της πολυεύθυνης θέσης του Διευθυντού Θρησκευτικού του ΓΕΕΘΑ από τον π. Μελέτιο Κουράκλη, συμπίπτει με την κυκλοφορία του δίτομου έργου του, με τίτλο: "Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΙΕΡΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΟΘΩΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ, με βάση ανέκδοτο αρχειακό υλικό" (Αθήνα 2019-2020), το οποίο αποτελεί και την διδακτορική του διατριβή. 

Το σημαντικό αυτό έργο προλογίζουν: 

ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμος Β΄, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νικόλαος Παναγιωτόπουλος και ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας Πτέραρχος Χρήστος Χριστοδούλου. 

Με το έργο αυτό του Αρχιμ. Μελετίου Κουράκλη έρχονται στο φως για πρώτη φορά σημαντικές πηγές για την διακονία των στρατιωτικών ιερέων, ιδίως κατά την καθοριστική εκείνη περίοδο της ιδρύσεως του νέου ελληνικού κράτους και της Οθωνικής περιόδου που ακολούθησε. Υπάρχουν, όμως, και πολύ ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας εκείνη την εποχή. 

Η όλη εργασία είναι δομημένη, λεπτομερής, ακριβής και χωρίς συναισθηματισμούς ή περιττές εθνικές εξάρσεις. 

Παραθέτουμε στη συνέχεια τον πρόλογο του Αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου στην έκδοση και το πλούσιο βιογραφικό του νέου Διευθυντή του Σώματος Στρατιωτικών Ιερέων Αρχιμ. Μελέτιου Κουράκλη. 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΚΟΥΡΑΚΛΗ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΟ 4ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΗ ΧΙΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Για τέταρτη συνεχή χρονιά διοργανώνεται από τον πολιτιστικό και ανθρωπιστικό οργανισμό ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ στη Χίο ένα Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής, το οποίο φέτος έχει θέμα «Μουσική και Λόγος». 

Το Φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί από 26 Ιουλίου – 1 Αυγούστου 2020 υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της μουσικού και φιλολόγου Ελευθερίας Λυκοπάντη. Καλλιτεχνικός σύμβουλος είναι ο Αλέξανδρος Καλογεράς, καθηγητής στο Berklee College of Music στη Βοστώνη των Η.Π.Α. 

Το Φεστιβάλ αυτό είναι το μοναδικό στη χώρα που εστιάζει στην έντεχνη και λόγια ελληνική μουσική δημιουργία. Όπως και τα προηγούμενα, έτσι και το 4ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ χαρίζει στο κοινό της Χίου ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα, με συναυλίες και εκδηλώσεις αφιερωμένες στο λόγιο τραγούδι, στο μελόδραμα, στη Βυζαντινή υμνογραφία, στον πειραματισμό. Νέοι συνθέτες γράφουν ειδικά για το Φεστιβάλ νέα έργα εμπλουτίζοντας, έτσι, την ελληνική μουσική εργογραφία. Σειρά διαλέξεων αναδεικνύει φέτος την οργανική σχέση Μουσικής και Λόγου. Τα πλούσια εκπαιδευτικά προγράμματα και μαθήματα θα δώσουν μια ξεχωριστή ευκαιρία στους νέους μουσικούς και στους μαθητές των Ωδείων και του Μουσικού Σχολείου για περαιτέρω σπουδή και γνώση. 

Θα υπάρχουν αφιερώματα: σε Χιώτες ποιητές του παρελθόντος που αποτελούν πηγή έμπνευσης και για συνθέτες του σήμερα, σε Χίους υμνογράφους και ψάλτες του 19ου αιώνα, στο μεγάλο ιστορικό γεγονός της Σφαγής της Χίου, στο θεμελιωτή του Ελληνικού Μελοδράματος Διονύσιο Λαυράγκα, στο Χιώτη ποιητή Ματθαίο Μουντέ (20 χρόνια από τον θάνατό του), στο Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος γεννήθηκε πριν από 95 χρόνια στη Χίο, στο Μάνο Χατζιδάκι (95 χρόνια από την γέννησή του) με μια μεγάλη συναυλία στο Μουσείο Μαστίχας Χίου, που επιμελείται ο καθηγητής στη Βοστώνη και συνθέτης Παναγιώτης Λιαρόπουλος αφιερωμένη στα τραγούδια του Μάνου. Στη συναυλία του Φεστιβάλ για τους Χιώτες ποιητές θα παρουσιαστούν και τα τραγούδια που έγραψε ο σπουδαίος Γάλλος συνθέτης Μωρίς Ραβέλ (1875-1937) πάνω σε παραδοσιακές χιώτικες μελωδίες.

Επίσης θα προβληθεί η ταινία «Το Παρίσι κοιμάται» (1923) του Rene Clair, σε πρωτότυπη μουσική του Δημήτρη Μακρή, σε ζωντανή εκτέλεση. Στις παράλληλες εκδηλώσεις συμπεριλαμβάνεται μια ξεχωριστή Έκθεση Εικαστικών που ζουν και εργάζονται στη Χίο με θέμα «Μουσική και Λόγος».
Το Φεστιβάλ του καιρού και του τόπου μας.
Μια γιορτή της Ελληνικής Μουσικής, με δεκάδες καλλιτέχνες από τη Χίο, την Ελλάδα και το εξωτερικό, ένα επταήμερο εκδηλώσεων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα του Φεστιβάλ στην ιστοσελίδα του

https://musahellenicafestival.gr/4o-festival/

Ακολουθουν βίντεο που ενημερώνουν για τις εκδηλώσεις.

ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ: Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΕΝ ΣΚΕΠΤΕΤΑΙ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΑΛΛΑ ΠΩΣ ΘΑ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΛΟΑΤΚΙ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

"Ολοφύρεται" για άλλη μια φορά ο Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος, αυτή τη φορά λόγω της μετατροπής της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως σε τζαμί.

Αλλά οι ...πτήσεις του είναι όντως υπερβατικές! 

Ο κατ' αυτόν και υπ' αυτού "αφορισμένος" πρωθυπουργός της Ελλάδος Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έχει ...φωνάξει για το θέμα της Αγίας Σοφίας όσο θα ήθελε ο "άγιος" Καλαβρύτων. 

Την ερμηνεία την δίνει πανηγυρικά ο ίδιος σε ανάρτησή του στο προσωπικό του ιστολόγιο!

"Ο Πρωθυπουργός, στη φωτογραφία που βλέπετε, δεν σκέπτεται το πρόβλημα της Αγίας Σοφίας, όπως θα ενόμιζε κάποιος εκ πρώτης όψεως! Δυστυχώς αυτή την ώρα είναι απορροφημένος με το πρόβλημα πως θα αξιοποιή-σει ακόμη καλύτερα στην διακυβέρνηση της Χώρας! το "ζευγάρι" των δύο ανδρών ΛΟΑΤΚΙ (δεν θα λέμε ανδρό-γυνο πλέον, αλλά ανδρό-ανδρο σχήμα, ή και ανδρας στο τετράγωνο 2 ), δηλ. τον προσωπικό του συνεργάτη κ. Πατέλη και τον "άνδρα" ή το "ταίρι" του κ. Πατέλη, δηλ. τον κ. Δημητριάδη! 

"Αν κάτι το είπε και θα το κάνει-δυστυχώς- ο Κούλης Μητσοτάκης, αυτό είναι ότι θα κυβερνήσει με τους π@ύστηδες! Για τους επίσημους, τους δηλωμένους μιλάμε, διότι από κρυφούς ανώμαλους η πολιτική ζωή του τόπου είναι γεμάτη εδώ και πολλές δεκαετίες", γράφει το ΜΑΚΕΛΕΙΟ της 4ης Ιουλίου 2020, σελ. 5. 

Όταν, λοιπόν ερωτούν τον Πρωθυπουργό με την ερώτηση: "Εσύ τι λές Κυριάκο για την ΑγιαΣοφιά;" ο Πρωθυπουργός απαντά: "Σας παρακαλώ, μη με σκοτίζετε με δαύτα! Έχω άλλα στο μυαλό μου! Έχω άλλες σκοτούρες τώρα"!

Επομένως και για το θέμα της Αγίας Σοφίας, κατά τον Καλαβρύτων Αμβρόσιο, φταίνει οι π@ύστηδες!

Κοιτάξτε, αν μας χάριζαν οι Τούρκοι την Αγία Σοφία για να λειτουργεί ο Καλαβρύτων Αμβρόσιος, ή ο ομοϊδεάτης του, φίλτατος Πειραιώς Σεραφείμ, την προτιμώ τζαμί! 

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΔΩΜΑΤΙΟΥ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΜΑΣ ΔΙΑΠΑΝΤΟΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Τι είναι ο Μίκης Θεοδωράκης, που σε λίγες μέρες (29 Ιουλίου) έχει γενέθλια και κλείνει τα 95 χρόνια του; Ένα φυσικό φαινόμενο! Σε παρασύρει με ορμή προς το μέρος του. Σαν ένας χείμαρρος ή ένα πλατύ ποτάμι που γυρεύει να εκβάλει, μα δε γίνεται. Είναι ακένωτος! Το ομολογεί και ο ίδιος: «…τα περισσότερα από τα έργα αυτά, μουσική δωματίου, συμφωνικά, ορατόρια, κοντσέρτα κ.λ.π., τα έγραψα στην κορυφή των κυμάτων αυτής της μανιασμένης θάλασσας που ήταν η ζωή μας στην Ελλάδα από το 1940 έως προχτές. Τα έγραψα, γιατί είχα βιωματική ανάγκη να το πράξω αδιαφορώντας για την τύχη τους και τη δική μου». Το πρώτο κουαρτέτο για έγχορδα έγραψε ο Θεοδωράκης το 1946!
Και το ακούμε ολόφρεσκο και σήμερα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο (Γιώργος Δεμερτζής - βιολί, Δημήτρης Χανδράκης – βιολί, Αγγέλα Γιαννάκη - βιόλα, Άγγελος Λιακάκης - τσέλο), αν και κυκλοφόρησε σε ηχογράφηση το 2007. Εξήντα χρόνια μετά την σύνθεσή του! Μαζί με τρία ακόμα κουαρτέτα, τέσσερα ποιήματα του Καβάφη και άλλα έργα μουσικής δωματίου. 
Τα ακούσαμε πριν έντεκα χρόνια σε συναυλίες στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και στο Μουσείο Μπενάκη, πάντα από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που μας τα αποκάλυψε και το οποίο δυστυχώς δεν υπάρχει πια...
Τα έργα αυτά ήρθαν στην επιφάνεια χάρη στον Γιώργο Δεμερτζή κι αυτό το λέει ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης στο σημείωμα του κατά την έκδοση των έργων σε cd από την Legend Classics (2007): "Η τύχη και ο ρόλος των προσώπων διαδραματίζουν κάποτε καθοριστικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των καλλιτεχνών. Μπορεί κανείς άραγε να φανταστεί για πόσα χρόνια ακόμα θα παρέμενε βυθισμένο στην αφάνεια το ξεχασμένο και εν πολλοίς άγνωστο έργο του Μπαχ, εάν δεν υπήρχε ο Μέντελσον; Τηρουμένων των αναλογιών, τα ξεχασμένα και από μένα τον ίδιο κουαρτέτα μου και άλλα έργα της ίδιας εποχής (1945-1948) θα παρέμεναν απλές κόλλες μουσικής γεμάτες νότες μέσα στο αρχείο μου, αν δεν τα ανακάλυπτε πριν από μερικά χρόνια ο Γιώργος Δεμερτζής. Ο οποίος όχι μόνο τα ανακάλυψε, αλλά ευθύς αμέσως τα τύλιξε με το ενδιαφέρον και το ταλέντο του, με αποτέλεσμα να τα βγάλει στο φως μαζί με τους άξιους συνεργάτες του με τόσο μεγάλη ευαισθησία και - ας μου επιτραπεί η φράση - ερμηνευτική τελειότητα, που ξάφνιασε πρώτα απ' όλους εμένα τον ίδιο".
Ευτυχώς, λοιπόν, τα έχουμε συγκεντρωμένα σε τρεις ψηφιακούς δίσκους. Στο cd Μουσική δωματίου II εξαιρετικό πιάνο, γνησίως ελληνικόν, παίζει ο Θανάσης Αποστολόπουλος, ενώ στο III πιάνο παίζει η Μαρία Αστεριάδου και φλάουτο η Μαριλένα Δωρή. 
Σημαντική ήταν και η συμβολή του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη, ως προς την επιμέλεια των νεανικών αυτών έργων του Θεοδωράκη. Αξιοσημείωτη η παρατήρηση του Φ. Τσαλαχούρη για τα Κομμάτια για το Δεκέμβρη: «…δεν είναι τίποτε άλλο παρά μουσικές σελίδες ημερολογίου. Τοιχογραφίες δραματικών εντυπώσεων. Ένα μνημείο από τραγούδια χωρίς λόγια, με διαστάσεις, όμως, ψυχογραφικού δοκιμίου που σκοπό έχει να καταγράψει όχι συναισθήματα αλλά πλήρεις συναισθηματικές διεργασίες».
Άρα αυτό που είπε ο Γιώργος Δεμερτζής στη συναυλία με τα Κουαρτέτα στο Μουσείο Μπενάκη πριν 11 χρόνια - και το θυμάμαι σαν τώρα! - είναι υπόθεση του καθενός να το ανακαλύψει: «Πότε γράφτηκαν αυτά τα κομμάτια του Μίκη; Σήμερα! Για να ακουστούν πότε; Αύριο!».
Να πούμε, επίσης, ότι μαζί με το αφιέρωμα του περιοδικού ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ Νο 160 (2013) στον Έλληνα συνθέτη, κυκλοφόρησε και το cd "Μίκης Θεοδωράκης 1942-1952. Η δεκαετία της πρώιμης έντεχνης μουσικής", με κομμάτια της Μουσικής δωματίου. 

Επιλέγω να σταθώ στο Κουαρτέτο εγχόρδων αρ. 2, «Το κοιμητήριο» (1946), γιατί εδώ βλέπουμε πως η στενή σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με την ποίηση δεν αντανακλάται μόνο στις πολυάριθμες μελοποιήσεις ποιημάτων που έκανε, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η ποίηση λειτουργούσε συχνά γι' αυτόν ως πηγή έμπνευσης για έργα ενόργανης μουσικής.
Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτή του δεύτερου κουαρτέτου εγχόρδων, ενός μονομερούς, σύντομου οργανικού κομματιού (Adagio) αφιερωμένου στον Αργύρη Κουνάδη. Ο προγραμματικός τίτλος του κουαρτέτου («Το κοιμητήριο») προδίδει την έμπνευση του συνθέτη από το ποίημα του Διονυσίου Σολωμού «Η τρελή μάνα» ή «Το κοιμητήριο». Στο αυτοβιογραφικό "Οι δρόμοι του αρχαγγέλου" (1986, τ. 2, σ. 91), ο Θεοδωράκης δηλώνει ρητά ότι το πρώτο τετράστιχο του ποιήματος (το οποίο αναγράφεται και πάνω στο χειρόγραφο της παρτιτούρας) αποδίδει το «μουσικό νόημα» του έργου: 

Τώρα που η ξάστερη 

νύχτα μονάχους 

μας ηύρε απάντεχα, 

και εκεί στους βράχους 

σχίζεται η θάλασσα σιγαλινά. 

Όπως δηλώνεται στο εξώφυλλο του χειρογράφου, το έργο ολοκληρώθηκε την 25η Μαρτίου 1946, λίγες μόλις μέρες πριν την πορεία που διοργάνωσε το ΕΑΜ στην Αθήνα στο πλαίσιο του μποϊκοτάζ των εκλογών που είχαν προγραμματιστεί για την 31η Μαρτίου. Επικεφαλής της πορείας, ο Θεοδωράκης περικυκλώνεται και υφίσταται άγριο ξυλοδαρμό που τον οδηγεί στο νεκροτομείο! Θα επιζήσει για να ζήσει - φευ! - και τον αδελφοκτόνο εμφύλιο.  Στο πλαίσιο αυτό, η εικόνα της τρελής μάνας πάνω από τον τάφο όπου βρίσκονται τα δύο νεκρά παιδιά της, «ροδοστεφάνωτα, ασπροεντυμένα, […] αγκαλιασμένα μέσα εις την ύστερη αλησμονιά», αποκτά μια σχεδόν προφητική χροιά. Προφητική κι από μια άλλη άποψη. Αργότερα ο Θεοδωράκης θα μελοποιήσει τον "Επιτάφιο" του Γιάννη Ρίτσου, τον οποίο ο ποιητής εμπνεύστηκε από την μάνα που θρηνούσε τον γιο της που σκοτώθηκε στην απεργία του 1936 στην Θεσσαλονίκη.
Η Μουσική δωματίου του Μίκη Θεοδωράκη, που την έγραφε στα χρόνια του Εμφυλίου, ίσταται ενώπιόν μας πάντοτε προς ανακάλυψιν. Ως μια μουσική βιωματική, που μας αφορά και σήμερα.

ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ: ΣΤΑ ΑΔΥΤΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ

Μια παλαιότερη, αλλά αποκαλυπτική και διαχρονική, ανάρτηση μας

«Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» 

ΣΤΟ ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΒΟΛΗ 

ΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΓΡΑΨΕ Ο ΚΥΠΡΙΟΣ ΣΥΝΘΕΤΗΣ Γ. ΚΑΛΛΗΣ 

Του ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ  

Στο Los Angeles County Museum of Art - LACMA (Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Άντζελες, το δεύτερο μεγαλύτερο μουσείο στις ΗΠΑ, θα προβληθεί αύριο, 23 Σεπτεμβρίου 2018, σε παγκόσμια πρεμιέρα το ντοκιμαντέρ, με τίτλο: «Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς». Η έρευνα και σκηνοθεσία ανήκει στον Göksel Gülensoy, που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την μουσική έγραψε ο Κύπριος συνθέτης Γιώργος Καλλής και το σενάριο είναι του Kutsi Akilli. 

Tο ντοκιμαντέρ, για το οποίο ο «Φιλελεύθερος» είχε γράψει το 2014, είναι παραγωγή της Kinostanbul. Στο ρεπορτάζ του 2014 ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) είχε δηλώσει: «Έμεινα άφωνος, δεν πίστευα στα μάτια μου. Ήταν ως να βρέθηκα στον 5ο με 6ο μ.Χ αιώνα». Το ερέθισμα για να ξεκινήσει το ντοκιμαντέρ ήταν οι συζητήσεις του Göksel Gülensoy με τον αναπληρωτή καθηγητή , δρα İhsan Tunay. «Ανέκαθεν είχα έρωτα για την Αγία Σοφία. Ήξερα ότι θα ήταν μια μακροχρόνια σχέση. Πρώτα έπρεπε να την δω με τα ίδια μου τα μάτια, να την γνωρίσω και το πιο σημαντικό να την ανακαλύψω. Κι αυτό έκανα. Με το πέρασμα του χρόνου, η αγάπη μετατράπηκε σε πάθος που με κυριαρχεί εδώ και χρόνια», δηλώνει ο Göksel. 

Με την ευκαιρία της αυριανής πρεμιέρας του ντοκιμαντέρ ο Göksel Gülensoy (Γκοκσέλ Γκιουλενσόϊ) σε αποκλειστικές δηλώσεις στον «Φ» αναφέρει ότι είναι ο πρώτος σκηνοθέτης, που είχε την ευκαιρία να κινηματογραφήσει το κάτω μέρος μιας δομής (της Αγίας Σοφίας) 1500 χρόνων.

O Göksel Gülensoy και μέλη της ομάδας του μέσα στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Kinostanbul)

Ο Τούρκος σκηνοθέτης μας είπε ότι έχει αποκομίσει πολλές εμπειρίες. Οι σημαντικότερες, συνεχίζει, ήταν ότι έμαθα για την ύπαρξη πολλών δωματίων της Ρωμαϊκής – Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στο υπόγειο (κάτω από τον ναό) και τις λειτουργίες του. «Είδα ότι υπήρχε μια άλλη πόλη κάτω από την σημερινή Κωνσταντινούπολη», τόνισε. "Οι θόλοι και οι μιναρέδες της Αγιάς Σοφιάς αποτελούν σύμβολα της Κωνσταντινούπολης που σου κόβουν την ανάσα», λέει ο σκηνοθέτης. «Αποκαλύψαμε ένα κόσμο τόσο εντυπωσιακό, όσο και αυτός που βρίσκεται στον ναό. Για τον λόγο αυτό είμαστε αφάνταστα ενθουσιασμένοι και συγκινημένοι», επισημαίνει ο Gülensoy. 

Το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ, αναφέρει, είναι 90 λεπτά. Το μήκος της τηλεοπτικής σειράς είναι 6x52 λεπτά. Μόνο 52 λεπτά από αυτό θα προβληθεί στην αποψινή πρεμιέρα στο LACMA. 

Υπήρξε, αναφέρει, μια προσφορά από το LACMA για την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας. «Σκέφτηκα ότι θα ήταν σωστή η απόφαση για ένα τέτοιο ντοκιμαντέρ να προβληθεί σε ένα από τα σημαντικά μουσεία των ΗΠΑ και δέχτηκα. Το πρόγραμμά μας για την Τουρκία δεν είναι ακόμα βέβαιο», δηλώνει ο Τούρκος σκηνοθέτης. 

Ο Göksel Gülensoy αποκαλύπτει ότι θέλει να συνεχίσει το ερευνητικό πρόγραμμά του, «γιατί στην περιοχή του Σουλτάναχμετ, όπου βρίσκεται η Αγιά Σοφιά, υπάρχουν πολλά ανεξερεύνητα μέρη». Προσθέτει ότι αναζητεί συμπαραγωγό για να μπορέσει να υλοποιήσω τους στόχους του. 

Τέλος, δηλώνει στον «Φ» ότι, αν υπάρξει ενδιαφέρον, θα προβάλει στην Κύπρο το ντοκιμαντέρ, που θα παρουσιαστεί απόψε στο LACMA. 

Ο συνθέτης Γιώργος Καλλής απάντησε στις ερωτήσεις του «Φ»: 

- Πως έγινε η γνωριμία με τον Göksel Gülensoy; 

- Η γνωριμία μας ήταν αρχικά διαδικτυακή... Ο Göksel παρακολουθούσε τη δουλειά μου από καιρό και έτσι πριν από μερικούς μήνες μου έστειλε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα και περιέγραφε την ταινία. Με ρώτησε, εάν θα με ενδιέφερε να την επενδύσω μουσικά. Βρεθήκαμε στην Λευκωσία για πρόγευμα το καλοκαίρι και συμφωνήσαμε να προχωρήσουμε με την συνεργασία μας. 

- Γιατί αποφάσισες να γράψεις την μουσική στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ και τι σημαίνει για την μέχρι σήμερα δουλειά σου; 

-Το θέμα με ενδιέφερε, γιατί πρώτον πρόκειται για ένα Βυζαντινό Ναό ασύγκριτης αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας. Εξ άλλου μετά από τη γνωριμία μου με τον Göksel διαπίστωσα ότι πρόκειται για ένα πολύ εργατικό σκηνοθέτη, αλλά και εξαιρετικό άνθρωπο. Μου περιέγραψε το ντοκιμαντέρ με περηφάνια κι ένα μεγάλο χαμόγελο και με κέρδισε αμέσως η αυθεντικότητα του. 

- Μπορείς να μας πεις δυο λόγια για τα βασικά χαρακτηριστικά της μουσικής του ντοκιμαντέρ; 

- Το θέμα του ντοκιμαντέρ μου δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσω τις βυζαντινές ρίζες μας με συμφωνική κινηματογραφική μουσική, που πιστεύω θα δημιουργήσει ένα πολύ ενδιαφέρον μουσικό ακρόαμα. Εξάλλου, η γενική ιδέα της μουσικής υπόκρουσης είναι να μας πάρει πίσω στον χρόνο. 

- Ποιά η γνώμη σου για το ντοκιμαντέρ; 

- Δεν έχει ξαναγίνει τέτοιου είδους μελέτη για την Αγία Σοφία, πριν από αυτή τη πρωτοβουλία του Göksel. Για μένα είναι ένα θέμα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, επηρεασμένος βεβαίως πάντοτε και από την ιστορία μας. Καταδυόμενος στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς ο Göksel βρήκε και κατάλοιπα του παρελθόντος μέχρι και το 1200 μ.χ. Είναι σίγουρα μία αξιόλογη προσπάθεια επιστημονικής και όχι μόνον έρευνας, που αξίζει να την δει ο καθένας από εμάς. 

Το ντοκιμαντέρ "Στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς» είναι βασισμένο σε πολύχρονες εξερευνήσεις των υπόγειων στοών και υδροφόρων διόδων του εμβληματικού ναού. Πριν την προβολή του ντοκιμαντέρ θα μιλήσει η αρχαιολόγος, δρ. Χαλούκ Τσιετίνκαγια (Haluk Cetinkaya) . Ο διάσημος συγγραφέας Dan Brown έχει χαρακτηρίσει «υπέροχο» το ντοκιμαντέρ. Για την παραγωγή του, της οποίας εκτελεστικός διευθυντής είναι ο Σενά Ντεκτάς (Sena Denktas), δούλεψαν περίπου 45 άτομα διαφόρων ειδικοτήτων. 

Ο Τούρκος ντοκιμαντερίστας δηλώνει κατηγορηματικά ότι η επικοινωνία των στοών της Αγίας Σοφίας με τον Βόσπορο και τα Πριγκηπόννησα είναι ένας θρύλος.

Ο Göksel Gülensoy στα άδυτα της Αγιάς Σοφιάς

Τα υποβρύχια γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο βυθό των τριών μεγάλων ιστορικών δεξαμενών της Αγίας Σοφίας από τέσσερις επαγγελματίες δύτες, με εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας. Τα γυρίσματα στις σήραγγες και τις πλωτές διόδους κάτω από την Αγιά Σοφιά έγιναν από ειδικούς του Διεθνούς Σπηλαιολογικού Κέντρου Boğaziçi. Το γεγονός ότι δεν βρέθηκε ένα έγγραφο ή ντοκουμέντο σχετικά με τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς είχε ως αποτέλεσμα οι εργασίες να πάρουν περισσότερο χρόνο. Τώρα, με βάση τα γυρίσματα , η περιοχή έχει χαρτογραφηθεί. Οι δεξαμενές της Αγιάς Σοφιάς, οι οποίες έχουν βυθιστεί, εξετάστηκαν και μετρήθηκαν για πρώτη φορά. 

Όλα όσα καταγράφηκαν από την κάμερα εξετάστηκαν από επιστημονική επιτροπή και αποφασίστηκε ότι χρειάζονται και άλλες έρευνες για τον υπόγειο χώρο της Αγιάς Σοφιάς. 

Με τη βοήθεια των καθηγητών της Βυζαντινής Αρχαιολογίας Ihsan Tunay και HaluK Cetinkaya, αλλά και των υπευθύνων του Μουσείου της Αγίας Σοφίας εντοπίστηκαν δύο πιθανές είσοδοι για τις σήραγγες του ναού . Η πρώτη είσοδος βρέθηκε στο τμήμα του πρόναου και λίγα μέτρα πιο μακριά εντοπίστηκε η δεύτερη. Στα υπόγεια της Αγιάς Σοφιάς υπάρχουν πολλοί κίονες, εξαιρετικού κάλλους, παρεκκλήσια με σπαράγματα νωπογραφιών και δωμάτια. 

Ο Göksel Gülensoy και η ομάδα του βρήκαν ένα τάφο, αλλά δεν είχαν αντιληφθεί τι είχαν ανακαλύψει. Αυτό το διαπίστωσε η αρχαιολόγος HaluK Cetinkaya, όταν είδε τις εικόνες. Ήταν ο τάφος του Αγίου Αντιγόνου! Τελευταία αναφορά στον τάφο του Αγίου είχε γίνει τον 13ο αιώνα από έναν Ρώσο περιηγητή. Επίσης, βρέθηκε ακόμη ένας τάφος, που εικάζεται πως ανήκει σε Πατριάρχη. Σύμφωνα με τον Göksel ο σεναριογράφος του Kutsi Akilli ελπίζει ότι μπορεί να βρεθεί δωμάτιο της Αγιάς Σοφιάς Σοφίας, από όπου διέφυγε ο ιερέας στη Λειτουργία της 29ης Μαΐου 1453, όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής εισέβαλε στον ναό, αλλά και το δισκοπότηρο που χάθηκε κατά την Άλωση της Πόλης και η παράδοση το θέλει να βρίσκεται κάπου στα βάθη του ναού. Στα ευρήματα συγκαταλέγεται και ένα στρατιωτικό παγούρι με ημερομηνία 1917.

Ψηφιδωτή τοιχογραφία στην Αγιά Σοφιά (ΦΩΤΟ: Α. Βικέτος)

Η Αγιά Σοφιά, την οποία επισκέπτονται κάθε χρόνο κατά μέσο όρο τρία εκ. τουρίστες, ήταν ο καθεδρικός ναός της Κωνσταντινούπολης, στο κέντρο της κωνσταντίνειας πόλης, στον Πρώτο λόφο της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός, που σώζεται σήμερα και αποτελεί μουσείο, οικοδομήθηκε από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ κατά το πρώτο μισό του 6ου αιώνα μ.Χ. Το έργο ανέλαβαν ο Ανθέμιος από τις Τράλλεις και ο Ισίδωρος από τη Μίλητο. Η κατασκευή προχώρησε γρήγορα και ο ναός, μια κολοσσιαία τρουλαία βασιλική με μια αψίδα στα ανατολικά και συνολικό μήκος περί τα 135 μ., εγκαινιάστηκε στις 27 Δεκεμβρίου 537. Ο τρούλος της Αγίας Σοφίας είναι ελαφρώς μικρότερος από εκείνον του Πάνθεου στη Ρώμη. Η διάμετρός του φτάνει τα 31,87 μ. και βρίσκεται σε ύψος 55,6 μ. από το επίπεδο του δαπέδου. 

Όσον αφορά το εσωτερικό του ναού οι επιφάνειες των τοίχων καλύπτονταν με πολύχρωμη ορθομαρμάρωση (όπως παραμένουν και σήμερα) και αρχικά είχαν διακοσμηθεί με πολυάριθμους ψηφιδωτούς σταυρούς και διακοσμητικά σχέδια σε χρυσό βάθος. Ο άμβωνας από μάρμαρο και ελεφαντοστό είχε δύο κλίμακες. 

Τα παλιότερα σωζόμενα ψηφιδωτά με εικόνες του Χριστού της Παναγίας, του Ιωάννη του Προδρόμου, των Αρχαγγέλων, αυτοκρατόρων κλπ. χρονολογούνται το 843 μ.Χ. στην περίοδο μετά την Εικονομαχία. Ο τρούλος του ναού πιθανώς διακοσμήθηκε επίσης τον 9ο αιώνα με μια μεγάλη παράσταση του Παντοκράτορα, ο οποίος καταστράφηκε εντελώς, αλλά στις αρχές της Οθωμανικής περιόδου, ήταν ακόμη ορατός.
ΠΗΓΗ: Εφημερίδα Κύπρου «Ο Φιλελεύθερος», 22.9.2018 

Υπόγεια σήραγγα