ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΟΥ ΣΥΝΘΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΛΙΑΛΙΟΥ / 80 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Ογδόντα χρόνια συμπληρώθηκαν φέτος από τον θάνατο του σπουδαίου "Ευρωπαίου συνθέτη από την Πάτρα" Δημήτρη Λιάλιου (Πάτρα, 12/1869 – Αθήνα, 13/3/1940). 

Παραθέτουμε στη συνέχεια μία ομιλία - σκιαγραφία του αγαπημένου συνθέτη, που πραγματοποιήσαμε στην Πάτρα πριν τρία χρόνια, κατά την εκδήλωση "Δ. ΛΙΑΛΙΟΣ – Α. ΝΕΖΕΡΙΤΗΣ / Η μουσική κίνηση της Πάτρας την εποχή εκείνη."

Μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Φιλαρμονική Εταιρία - Ωδείο Πατρών και για τον Ανδρέα Νεζερίτη μίλησε ο μουσικογράφος - ερευνητής Θωμάς Ταμβάκος. 

Με αφορμή την επέτειο των 80 χρόνων από τον θάνατο του Δ. Λιάλιου, θυμόμαστε ιδιαιτέρως: 

- Το Κουαρτέτο εγχόρδων αρ.4, που περιλαμβάνεται στον ψηφιακό δίσκο "Κουαρτέτα Πατρινών Συνθετών", τον οποίον επιμεληθήκαμε, και ερμηνεύει εξαίσια το "Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο" υπό τον Γιώργο Δεμερτζή. 

- Το Αρχείο του συνθέτη στην Μουσική Βιβλιοθήκη του Συλλόγου "Οι φίλοι της Μουσικής", το οποίο μπορείτε να δείτε εδώ.
- Την καθοριστική συμβολή του μαέστρου Βύρωνα Φιδετζή στην διάδοση του έργου του συνθέτη.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΝΤ. ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΘΕΤΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΛΙΑΛΙΟ by Panagiotis Andriopoulos on Scribd

ΟΤΑΝ Ο ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΣΥΡΟΥ ΔΑΝΙΗΛ ΕΛΥΣΕ ΤΗΝ ΝΗΣΤΕΙΑ ΤΟΥ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΛΟΓΩ ΧΟΛΕΡΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Και η συζήτηση δεν έχει τέλος με την στάση της Εκκλησίας απέναντι στην πανδημία του κορωνοϊού. 

Δυστυχώς κάποιοι ιεράρχες και ιερείς θεωρούν τον εκκλησιασμό «ομολογία πίστεως», σ’ αυτούς τους λίαν δίσεκτους καιρούς, αγνοώντας τόσο την ανάγκη του παρόντος όσο και την διδαχή του παρελθόντος. 

Στο περιοδικό Μνήμων 14 (1992, σ. 49-69) δημοσιεύεται ένα κατατοπιστικό άρθρο του Χρήστου Λούκου, με θέμα «Επιδημία και κοινωνία. Η χολέρα στην Ερμούπολη της Σύρου (1854)». 

Το άρθρο εξετάζει τα προβλήματα που έθεσε στην κοινωνία της Ερμούπολης, το 1854, η χολέρα, μια ασθένεια που δεν βιώνεται ατομικά, αλλά λόγω του επικίνδυνου επιδημικού της χαρακτήρα, απειλεί και κινητοποιεί το σύνολο των κατοίκων της πόλης. 

Στο άρθρο αυτό αποτυπώνεται και η στάση της τοπικής Εκκλησίας. Σημειώνονται, λοιπόν, τα εξής ενδιαφέροντα: 

«Δεν διαπιστώθηκε ιδιαίτερη έκρηξη θρησκευτικότητας. Ο επίσκοπος Σύρου και Τήνου Δανιήλ επέτρεψε να λυθεί η νηστεία του δεκαπενταύγουστου για να διατρέφονται καλύτερα οι κάτοικοι, και φαίνεται ότι συμφώνησε με τις αρχές να περιοριστούν οι ιερουργίες στο ελάχιστο για να αποφευχθούν οι συγκεντρώσεις των ατόμων. Ενέδωσε, ύστερα από πιέσεις, στο αίτημα για λιτανεία, την οποία θεωρούσε «παράκαιρον ως εκ της γενησομένης συναφής του πλήθους». Τις περισσότερες φορές δεν γίνονταν κηδείες αλλά ο νεκρός απομακρυνόταν από τους συγγενείς και μεταφερόταν γρήγορα στον τάφο. 

«Φοβερός ό λοιμός, τρομακτικά τα δεικνύοντα αυτόν αποτελέσματα, διότι από ώραν εις ώραν ο γονεύς έβλεπε το προσφιλές τέκνον του, το τέκνον τον φιλόστοργον γονέα, ό σύζυγος την προσφιλή σύζυγον, ο συγγενής τον αγαπητόν συγγενή κλπ. εκλείποντα από τας αγκάλας του και ως κατάδικον απαγόμενον υπό τεσσάρων αχθοφόροι και υπό τον πένθιμον και σιγηρόν ψαλμόν ιερέως λίαν μακράν προπορευόμενου και φερόμενον εις την αιώνιον κατοικίαν του». 

Από τα παραπάνω, άκρως ενδεικτικά, φαίνεται καθαρά πως η τοπική Εκκλησία της Σύρου πήρε σκληρά μέτρα για την αντιμετώπιση της επιδημίας της χολέρας, πριν 170 χρόνια, περίπου. Για να μαθαίνουμε από το παρελθόν… 

Το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιογραφικό του επισκόπου Σύρου και Τήνου Δανιήλ διαβάζουμε στον ιστότοπο της Μητροπόλεως Σύρου: 

Ὁ Δανιήλ (κατά κόσμον Δημήτριος) Κοντούδης, γεννήθηκε στή Χίο τό 1801. Σέ ἡλικία μόλις ὀκτώ ἐτῶν, παρεδόθη ἀπό τούς γονεῖς του στή Νέα Μονή τῆς Χίου, ὅπου τό 1819 προχειρίσθηκε διάκονος μετονομασθείς Δανιήλ. Μετέβη στήν Κωνσταντινούπολη γιά περισσότερη μόρφωση καί ἐκτιμούμενος ὑπό τοῦ τότε Πατριάρχου Χρυσάνθου τοῦ ἀπό Σερρῶν, σέ ἡλικία 24 ἐτῶν, χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Χίου, τό 1825. Στίς δύσκολες στιγμές τοῦ τόπου ἐλεοῦσε ἀπό τό ὑστέρημά του τούς δυστυχεῖς καί ἀπόρους, διέσωσε τούς καταδιωκόμενους ἀπό τό μένος τῶν ἐξαγριωμένων μουσουλμάνων, παρηγορώντας τούς πάσχοντας καί παραμυθώντας τούς λυπημένους. Δέν σταμάτησε μέρα καί νύχτα νά κηρύττει τό μεγαλεῖο καί τήν ἀρετή, τό μέγεθος καί τήν ἀλήθεια τῆς ᾿Ορθόδοξης πίστης. ᾿Αναγκάστηκε μαζί μέ ἄλλους συμπολίτες του, τό 1827, ὅταν ἀπέτυχε τό δεύτερο ἐπαναστατικό κίνημα στή Χίο, νά ἀναχωρήσει γιά τή Σύρο, καί νά παραμείνει ἐκεῖ ὅπου ἐξυπηρετοῦσε θρησκευτικῶς τούς συμπολίτες του πού εἶχαν καταφύγει στό νησί. Μένοντας στήν ῾Ερμούπολη, ἀγαπώμενος καί τιμώμενος ἀπό ὅλους, ὀνομάσθηκε ᾿Επίσκοπος Καρυστίας. Τό 1842 μετετέθη ὑπό τῆς ῾Ιερᾶς Συνόδου, στή χηρεύουσα θέση Σύρου καί Τήνου. ᾿Εργάσθηκε μέ τή διακόσμηση τῶν ᾿Εκκλησιῶν, τήν ἵδρυση νέων Ναῶν, τήν καλλιέργεια τοῦ θρησκευτικοῦ ζήλου, τήν κατήχηση τῶν ἑτεροδόξων, τήν ἐκπαίδευση τῶν ἀπόρων νέων, τή μόρφωση τοῦ κλήρου, τή σύσταση ταμείου γιά τίς ἀνάγκες τῶν φτωχῶν καί τῶν ὀρφανῶν καί διακρίθηκε γιά τήν ἀγαθοεργία καί τήν φιλανθρωπία του. ᾿Εκοιμήθη τῷ 1862.

Ο ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΤΕΛΩΝΟΥ ΚΑΙ ΦΑΡΙΣΑΙΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Ο Εσπερινός της Κυριακής του Τελώνου και Φαρισαίου στην Ι. Μονή Γηροκομείου Πατρών με τον μακαριστό Μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο Βαλληνδρά (1915-2008). 

Πρόκειται για μια ηχογράφηση του 1994 από το προσωπικό αρχείο του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου. 

Κατά την Ακολουθία του Εσπερινού χοροστατεί και ψάλλει τα του δεξιού χορού ο Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος. 

Τα του αριστερού χορού ψάλλουν νέοι υπό τον Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλο.

 

ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΕΣ

Η Ιερά Κοινότης του Αγίου Όρους μας έχει συνηθίσει σε – αχρείαστες πολλάκις - παρεμβάσεις για διάφορα και ποικίλα θέματα.  

Τώρα, στο θέμα της επιδημίας του κορωναϊού, δεν έχει τοποθετηθεί. 

Και δεν χρειάζεται. Αυτό που χρειάζεται είναι να κλείσει ο Ιερός Τόπος για τους προσκυνητές, ειδικά μέχρι το Πάσχα. 

Είναι και μία μοναδική ευκαιρία οι αγιορείτες πατέρες να αφοσιωθούν απερίσπαστοι στην Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή. 

Οι προσκυνητές που επισκέπτονται ετησίως το Άγιον Όρος υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τους 250.000, ενώ υπάρχει αυξημένη κίνηση και φορτηγών (περίπου 10.000) λόγω των αναγκών που γεννούν οι αναστηλώσεις των Μονών και τα έργα που γίνονται. 

Τον τελευταίο χρόνο, λόγω της πολιτικής του Πατριαρχείου Μόσχας εξαιτίας του Ουκρανικού, σημειώθηκε μείωση του αριθμού των Ρώσων προσκυνητών, αλλά φαίνεται πως η κατάσταση εξισορροπήθηκε από τις επισκέψεις των Σέρβων, Ρουμάνων και Βουλγάρων. 

Σε κάθε περίπτωση καιρός επέστη να κλείσει το Άγιον Όρος για την προστασία τόσο των μοναχών – αρκετοί από τους οποίους είναι ηλικιωμένοι και ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες – όσο και των προσκυνητών, που προέρχονται από διάφορα μέρη του κόσμου.

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΟΛΩΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΦΑΝΩΝ ΖΑΚΥΝΘΙΩΝ ΓΙΑ ΤΑ 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Το Μουσείο Σολωμού & Επιφανών Ζακυνθίων, συμμετέχοντας στον πανελλήνιο εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, ξεκινά από τον φετινό Μάρτιο μέχρι και το τέλος του επόμενου έτους μία σειρά δράσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν: εκθέσεις, διαλέξεις, συναυλίες, ψηφιακά αφιερώματα, εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές κ.ά. 

Βασικός στόχος η συμβολή του νησιού μας στην Παλιγγενεσία και στη δημιουργία του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους μέσα από τα σπάνια εκθέματα του Μουσείου και το πλούσιο Αρχείο του. Για τις ανάγκες του εορτασμού δημιουργήθηκε ένα συμβολικό εορταστικό λογότυπο, όπως ήδη έχει συμβεί και με άλλους φορείς και ιδρύματα που συμμετέχουν στους εορτασμούς. Το λογότυπο αυτό θα αποτελεί την ταυτότητα του Μουσείου του Εθνικού Ποιητή και της Ζακύνθου στις γιορτές που πρόκειται για πραγματοποιηθούν σε όλη την Ελλάδα. Το λογότυπο φιλοτεχνήθηκε αποκλειστικά για το Μουσείο, από τον συνεργάτη του δημιουργικού τμήματος του Ιδρύματος, Ιωάννη-Πορφύριο Καποδίστρια, συντηρητή έργων τέχνης και αρχαιοτήτων.

Όπως σημειώνει ο δημιουργός, πρόκειται για ένα επιβλητικό κεφαλαίο γράμμα «Ζ» το οποίο φέρει μέσα του τον αριθμό «‘21», σαφής αναφορά στο νησί της Ζακύνθου και στους αγώνες του 1821 αντίστοιχα. Η γεωμετρία του ίδιου του έκτου γράμματος του ελληνικού αλφαβήτου, που η μορφή του είναι ίδια και σε λατινική γραφή, φέρνει στο νου του θεατή κλασσικές αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες του Ιονίου, όπως οι χαρακτηριστικές καμάρες. Η διαγώνιος στον άξονα του γράμματος, σηματοδοτεί, σε μια νοητή χρονογραμμή, το 2021 ως έτος ορόσημο. Η τοποθέτηση του «‘21» μέσα στο «Ζ», μπορεί να ερμηνευτεί ως η κυοφορία της επανάστασης στα σπλάχνα του νησιού, παίζοντας βασικό ρόλο στην προετοιμασία του αγώνα, αφού από τη μια έθρεψε πνευματικά τους υπόδουλους Έλληνες της ηπειρωτικής Ελλάδας, αλλά από την άλλη έθρεψε ως τόπος και τους ήρωες της Επανάστασης με τρανά παραδείγματα την παρουσία του Θ. Κολοκοτρώνη τα προεπαναστατικά χρόνια στη Ζάκυνθο και το σπουδαίο έργο της ζακυνθινής επιτροπής της Φιλικής Εταιρίας. Η κυοφορία μπορεί να συνδυαστεί νοηματικά και με το πρόσωπο της Θεοτόκου, που από την στιγμή του Ευαγγελισμού της, άρχισε να κυοφορεί τον Χριστό (25η Μαρτίου / ημέρα που εορτάζεται και η έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης).

Τα χρώματα, κύριο στοιχείο στην εφαρμογή ενός λογοτύπου, επιλέχθηκαν από άνθη, που συναντάει κανείς στην ποίηση του Διονυσίου Σολωμού, αλλά και σε άλλους σύγχρονους λογοτέχνες, ώστε να δηλωθεί η διαχρονικότητα του έργου του Σολωμού μέχρι τις μέρες μας. Πιο συγκεκριμένα επιλέχθηκαν δύο χρωματισμοί του βιολετί, το μπλε και το σκούρο ροζ - αναφορά στα ζακυνθινά γιούλια και στο λουλούδι της βιολέτας που ανθίζει κάθε άνοιξη κοντά στην επέτειο του 1821 («[…] σε μια γη μπλε της βιολέτας μ' άγριες χαίτες τρικυμίας […]»Σολωμού συντριβή και δέος, Τα ελεγεία της Οξώπετρας, 1991, Οδυσσέας Ελύτης), και το κίτρινο της γαζίας, αγαπημένου φυτού του Σολωμού που συναντάται σε αρκετά έργα του («[…] και φθάνουν δίχως να το καταλάβουν κάτω από τη γαζία που ευωδιάζει δυνατά […]» Η τρίχα, 1893, Διονύσιος Σολωμός). 

Τέλος, μαζί με άλλες γραμματοσειρές που θα χρησιμοποιηθούν, η κύρια γραμματοσειρά που θα συνοδεύει επεξηγηματικά το λογότυπο θα είναι η GFS Solomos. Η γραμματοσειρά αυτή, που ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Ποιητή, είναι εμπνευσμένη από την ελληνική τυπογραφική παράδοση και αποτυπωμένη ψηφιακά από τον Γιώργο Δ. Ματθιόπουλο το 2006. Σημειώνεται ότι είναι διαθέσιμη για ελεύθερη χρήση από την Εταιρεία Ελληνικών Τυπογραφικών Στοιχείων. 

Αξίζει να σημειωθεί πως θα πραγματοποιηθεί, για 3η χρονιά η ψηφιακή έκθεση-αφιέρωμα: «Η Ελληνική Επανάσταση στο Μουσείο Σολωμού»με καθημερινές δημοσιεύσεις εκθεμάτων του μουσείου (έως 25/3/2020) που σχετίζονται με τον αγώνα του 1821, στις Ψηφιακές Πλατφόρμες και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Ιδρύματος.

Η ΛΑΒΙΣ Η ΜΥΣΤΙΚΗ...

Ασημένιο κοχλιάριο (κουταλάκι) με μακριά λαβή για τη λήψη μικρής ποσότητας καλλυντικής ουσίας
ή αρώματος από βαθιά μυροδοχεία.
Παλαιοχριστιανικό νεκροταφείο, Ντρίβλια, Πόρτο Ράφτη Αττικής, 4ος-5ος αιώνας.
Συλλογή Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών. 

Ἡ λαβίς ἡ μυστική, ἡ τόν ἄνθρακα Χριστόν, 

συλλαβοῦσα ἐν γαστρί, σύ ὑπάρχεις Μαριάμ. 

(Από την θ΄ ωδή της Υπαπαντής)

Αχθοφόροι ιϊκού φορτίου

διαπερώμεν την του βίου διάβασιν.

Ζητείται Κυρηναίος.

Πώς ν’ αντέξεις την ανηφοριά του αποκλεισμού.

Η Πολιτεία που μας σηκώνει όλους στην πλάτη της

κατεβάζει ρολά.

Μια μετάληψη μας έμεινε αλλά κι αυτή α-κοινώνητη

μάλλον μόνο η λαβίς η μυστική είναι η λύση

αλλά τέτοιες ψυχικές υποθέσεις πες μου ποιος, πώς μπορεί

να φορτωθεί

γι’ αυτό καλύτερα αχθοφόροι ιϊκού φορτίου.

Τι είναι δεκατέσσερις μέρες μπροστά στη ρωγμή της ύπαρξης;

Π.Α.Α.

ΟΙ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΕΣ ΚΥΘΗΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΝΑΘΕΜΑΤΙΣΑΝ ΤΟΝ ΣΥΜΠΑΝΤΑ ΚΟΣΜΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ο κληρικός της Μητροπόλεως Κυθήρων Άγγελος Αγγελακόπουλος φέτος εκφώνησε τα αναθέματά του στην Μητρόπολη Κυθήρων, ενώ μέχρι πέρυσι τα εκφωνούσε πανηγυρικώς στην Μητρόπολη Πειραιώς, από την οποία αποπέμφθηκε.

Τα φετινά αναθέματα του κληρικού που εξέθρεψε ο Πειραιώς Σεραφείμ και ...υιοθέτησε ο Κυθήρων Σεραφείμ, φέτος περιλάμβαναν το Ουκρανικό:

Ὁ ἱερεύς ἐκφώνως: 

«Τῷ λεγομένω ‘’Τόμῳ Αὐτοκεφαλίας’’, ὅν τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἀπέδωκε εἰς τήν νέαν σχισματοαιρετικήν ψευδοεκκλησίαν τῆς Οὐκρανίας, ἀνάθεμα». 

Ὁ Χορός: «Ἀνάθεμα» (γ’). 

Ὁ ἱερεύς ἐκφώνως: 

«Τῇ νέᾳ σχισματοαιρετικῇ ψευδοεκκλησίᾳ τῆς Οὐκρανίας, τῷ ἐπικεφαλῆς αὐτῆς σχισματοαιρετικῷ ψευδομητροπολίτῃ Κιέβου καί πάσης Οὐκρανίας Ἐπιφανίῳ Ντουμένκῳ καί τοῖς αὐτοῖς κοινωνοῦσι, ἀνάθεμα».

Έτσι, ο κληρικός της Μητροπόλεως Κυθήρων αναθεμάτισε τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας και τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερώνυμο, οι οποίοι αναγνώρισαν την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας και βρίσκονται σε κοινωνία μαζί της. 

Την απόλυτη ευθύνη γι' αυτό το κατάντημα φέρει ο μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ. 

Όσο δεν αποδοκιμάζει ευθαρσώς την πράξη του κληρικού του και δεν του επιβάλει τον πρέποντα κανόνα, αυτός αναθεματίζει.
Κάποιος κληρικός της Μητροπόλεως Κυθήρων μου έγραψε στο facebook ότι από τον Ιανουάριο του 2020 ο κληρικός Α. Αγγελακόπουλος δεν ανήκει στην Μητρόπολη Κυθήρων. 
Περιμένουμε την σχετική, επίσημη δήλωση του μητροπολίτη Κυθήρων Σεραφείμ, ο οποίος πήρε τον εν λόγω κληρικό από την Μητρόπολη Πειραιώς μόλις τον Σεπτέμβριο του 2019 και τον απέλυσε (;) μόλις τέσσερις μήνες αργότερα.

Τα αυτοσχέδια αναθέματα της ντροπής ακούστηκαν και φέτος (8-3-2020) στην Μητρόπολη Πειραιώς - και μάλιστα ρουμανιστί - από τον κληρικό της Μητροπόλεως Ματθαίο Βουλκανέσκου, ο οποίος φρόντισε να ανεβάσει και το σχετικό βίντεο. 

Τα προηγούμενα χρόνια τα έλεγε παρέα, πανηγυρικά πάντα, με τον κληρικό Άγγελο Αγγελακόπουλο, αλλά φέτος τα είπε μόνος του ...μη του λείψουν, στον Ι. Ναό Εισοδίων της Θεοτόκου Λόφου Βώκου. 

Την ευθύνη, φυσικά, φέρει ακεραία ο μητροπολίτης Πειραιώς Σεραφείμ, ο οποίος είναι και ο αδιαφιλονίκητος εμπνευστής και πρώτος εκφωνητής αυτοσχέδιων αναθεμάτων, κατά την Κυριακή της Ορθοδοξίας, στις μέρες μας.
Αυτή την "παράδοση" συνέχισε και ο κληρικός Άγγελος Αγγελακόπουλος από τα Κύθηρα.
Μια απορία μόνο: Ο ρουμάνος κληρικός λειτουργεί σε ρουμανική κοινότητα; Ο Ναός των Εισοδείων στον Λόφο Βώκου εξυπηρετεί λειτουργικές ανάγκες Ρουμάνων; 

ΤΟ "ΠΗΔΑΛΙΟΝ" ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΜΕΤΑΛΗΨΗ "ΕΝ ΚΑΙΡΩ ΠΑΝΩΛΗΣ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Τo «Πηδάλιο» αποτελεί, ως γνωστόν, μια συλλογή κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας που εκπονήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα από τους λόγιους αγιορείτες μοναχούς Νικόδημο Αγιορείτη και Αγάπιο, σε δημώδη γλώσσα, και περιέχει παράθεση, ερμηνεία και «συμφωνία» των κανόνων των Αγίων Αποστόλων, των Οικουμενικών συνόδων, των τοπικών συνόδων και των Πατέρων της Εκκλησίας, με σκοπό, όπως εξαγγέλλεται στο προοίμιο του βιβλίου, να ωφεληθούν οι χριστιανοί. Στις εκτεταμένες υποσημειώσεις, οι δύο μοναχοί ασχολούνται με πολλά σύγχρονά τους θέματα και συνήθειες, που κάποιες φορές υπερβαίνουν το κείμενο του κανόνα. 

Το «Πηδάλιο» είναι ένα βιβλίο αναφοράς για την Εκκλησία, γέννημα της Τουρκοκρατίας. Αυτή η «σκοτεινή» περίοδος του Ελληνισμού, λόγω της σκλαβιάς, λησμονούμε πως μας έδωσε πολύ σημαντικά πονήματα, με τα οποία ασχολείται σήμερα ενδελεχώς η επιστημονική έρευνα. 

Το «Πηδάλιο» έχει επικριθεί από πολλούς, ακόμα και θεολόγους, ως ένα «συντηρητικό και σχολαστικό» βιβλίο, που διέπεται από αυστηρό και νομικίστικο πνεύμα, αλλά σίγουρα θα πρέπει να το δούμε ως καρπό της εποχής του, μια συγκεκριμένης εποχής που ήταν η Τουρκοκρατία. 

Θυμήθηκα τώρα ότι το «Πηδάλιο» γιατί έχει ενδιαφέρουσες υποσημειώσεις σε σχέση με το θέμα των ημερών, δηλαδή την μετάδοση της Θείας Ευχαριστίας σε συνθήκες επιδημίας, βλ. κορωνοϊό, εν προκειμένω. 

Σε μια ερμηνευτική υποσημείωση, λοιπόν, πάνω στον ΚΗ΄ κανόνα της Στ’ Οικουμενικής Συνόδου, διαβάζουμε στο «Πηδάλιο» αυτολεξεί τα κάτωθι: 

"Όθεν και Ιερείς και Αρχιερείς πρέπει εν καιρώ πανώλης να μεταχειρίζωνται τρόπον εις το να μεταλαμβάνουν τους ασθενούντας, όστις να μη παραβαίνη τον Κανόνα τούτον, ουχί βάλλοντες μέσα εις σταφίδα τον άγιον Άρτον, αλλά εις τι αγγείον ιερόν, και εκείθεν να τον λαμβάνουν, ή οι μόρται (μόρτης: άνθρωπος που είχε πάθει ανοσία στην πανούκλα και προσέφερε τις υπηρεσίες του στην κοινότητα θάβοντας τους νεκρούς και περιθάλποντας τους ασθενείς), η οι ασθενείς, δια λαβίδος. Το δε αγγείον συν τη λαβίδι να βάνεται εις ξύδι, και το οξύδι να ρίπτηται εις το χωνευτήριον, ή με όποιον άλλον τρόπον δυνηθώσι ασφαλέστερον και κανονικόν". 

Με άλλα λόγια οι ασθενείς από πανώλη δεν κοινωνούν από το κοινό άγιο ποτήριο, αλλά σε ξέχωρο σκεύος, στο οποίο δεν γίνεται κατάλυση από τον ιερέα και απλώς πλένεται με ξύδι. 

Άραγε γιατί αυτή η πρακτική; Δεν είναι προληπτική και αποτρεπτική; 

Στο πνεύμα, λοιπόν, της οικονομίας θα μπορούσε η Εκκλησία να βρει ένα τρόπο για να κατευνάσει τον λογισμό των πολλών, που την θεωρούν άκαμπτη και απροσάρμοστη στις σύγχρονες συνθήκες και απαιτήσεις. 

Στην λογική της προσαρμογής και της ευελιξίας κινείται η πρόσφατη εγκύκλιος του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου, με αφορμή την εμφάνιση της πανδημίας Covid-19. 

Η ακαμψία και η ευκαιρία για «ομολογία πίστεως» είναι ανωφελείς και μάταιοι στην παρούσα συγκυρία.
_______________
Δείτε το παραπάνω κείμενο εμπλουτισμένο με τα της προετοιμασίας και της αποξήρανσης της Ιεράς Παρακαταθήκης κατά την Μεγάλη Πέμπτη, προς αποφυγήν αλλοιώσεως του αγίου άρτου, στο ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ. 

Ο ΠΡΩΗΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗ ΨΕΚΑΣΜΟΥ ΜΕ ΑΓΙΑΣΜΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Ο μητροπολίτης πρώην Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος μας παρουσιάζει, στο βίντεο που ακολουθεί, τον Αγιασμό ως φάρμακο για κάθε πιθανή μόλυνση. 

Είναι εξαιρετικά πρακτικός και εν ταυτώ απολαυστικός στην χρήση του Αγιασμού που προτείνει, με την μέθοδο του ψεκασμού. 

Στην Εκκλησία μιλάμε για μετάληψη του Αγιασμού, αλλά εδώ ο πρώην Καλαβρύτων προτείνει ως ευχερέστερο τον ψεκασμό. 

Έχει ένα ταλέντο - πρέπει να του το αναγνωρίσουμε αυτό - ο πρώην Καλαβρύτων Αμβρόσιος στο να διασύρει την Εκκλησία. 

"ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ" ΣΤΟ 4ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΧΙΟΥ

Το Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής,το Φεστιβάλ της εποχής μας και του τόπου μας. 

Χίος, 28 Ιουνίου-5 Ιουλίου 2020.

Θέμα: "Μουσική και Λόγος". 

Ο Λόγος ανέκαθεν χρησιμοποιούνταν για να δώσει πνοή στη Μουσική και η Μουσική για να πλαισιώσει και να αποθεώσει τον Λόγο. 

Πώς η Μουσική φέρνει τον στίχο στα χείλη και τον κάνει τραγούδι; 

Πώς η Bυζαντινή Υμνογραφία χρησιμοποιεί τον Λόγο; 

Ποια καινούργια έργα γράφτηκαν - αναθέσεις του Φεστιβάλ - με πηγή έμπνευσης τον Όμηρο και τον Λόγο Χίων δημιουργών; 

Πώς ο πειραματισμός οδηγεί σύγχρονους συνθέτες σε μια μουσική πέρα από τις λέξεις; Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα/προκλήσεις προβάλλει το Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής της Χίου μέσα από συναυλίες, ομιλίες, εργαστήρια, ημερίδα, masterclasses. 

Σας περιμένουμε όλους να επικοινωνήσουμε μέσα από τη Μουσική της Ελλάδας του Σήμερα και να μοιραστούμε τη χαρά που νιώθουμε όταν βλέπουμε να γεννιέται κάτι από τις πράξεις μας.

ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ
Καλλιτεχνική Διευθύντρια: Ελευθερία Λυκοπάντη, φιλόλογος, μουσικός
Καλλιτεχνικός Σύμβουλος: Αλέξανδρος Καλογεράς, συνθέτης και καθηγητής στο Berklee College of Music Βοστώνης.

Η ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ στοχεύει στη διάδοση, την ανάπτυξη και την καλλιέργεια της μουσικής παιδείας και της ελληνικής μουσικής, του χορού και του λόγου στη Χίο, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. 

Προς επίτευξη των στόχων της η ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ διοργανώνει συναυλίες, διαλέξεις, θεατρικές και χορευτικές παραστάσεις, εκθέσεις, εργαστήρια, σεμινάρια και masterclasses, έχει καθιερώσει το ετήσιο Φεστιβάλ Σύγχρονης Ελληνικής Μουσικής, ενώ φυσικά συμμετέχει σε φεστιβάλ για τη διάδοση της Ελληνικής Μουσικής. 

Η ΜΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ επιδιώκει ακόμα να ενημερώνει την κοινή γνώμη με διαλέξεις, ημερίδες, συνεργασίες με ειδικούς κλπ, για τα προβλήματα και τις ανάγκες ευπαθών ομάδων, όπως τα ηλικιωμένα άτομα. Για τον σκοπό αυτό ίδρυσε την εθελοντική ομάδα ΘΑΛίΑ για την Τρίτη Ηλικία.

ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ Ή ΤΗΣ "ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΕΙΑΣ";

Παραθέτουμε ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο από την χθεσινή τέλεση της Θείας Λειτουργίας των Προηγιασμένων Δώρων στον Σταυροπηγιακό Ναό του Αγίου Παύλου του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ Γενεύης. Με κληρικούς, που κατά την παράδοση και την λειτουργική τάξη της Εκκλησίας, είναι ενδεδυμένοι με απλά μέλαινα (μαύρα) άμφια, χωρίς κεντήματα, χωρίς επιστήθιους Σταυρούς και άλλα κακόγουστα κιτς ψιμύθια που, δυστυχώς, εισήγαγε στον εκκλησιαστικό χώρο η βιομηχανία αμφίων και Εκκλησιαστικών ειδών, αλλά και η θλιβερή ματαιοδοξία πολλών...

Όμως η αντίθεση είναι κραυγαλέα με την Προηγιασμένη της εν Οδησσώ παρουσίας της Ρωσικής Εκκλησίας, προεξάρχοντος του μητροπολίτου Αγαθαγγέλου. 

Το παρακάτω βίντεο και οι ενδεικτικές φωτογραφίες μιλάνε εύγλωττα.
Δυστυχώς και αρχιερείς της Εκκλησίας της Ελλάδος πέφτουν στον πειρασμό της "μεγαλοπρεπείας" της Προηγιασμένης...

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ: "ΓΕΛΑΣ"

Έξι χρόνια μετά το "Αγάπη σε αγαπάω", κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες ο καινούριος δίσκος-βιβλίο του Χρυσόστομου Σταμούλη, με τίτλο "Γελάς". 

Ένα φωτεινό σύνολο τραγουδιών, γεμάτο λυρισμό και εξαιρετικές ερμηνείες από ξεχωριστούς τραγουδιστές, είναι το “Γελάς”, το νέο και συνολικά έκτο ολοκληρωμένο album του Χρυσόστομου Σταμούλη. Τραγούδια που ξαφνιάζουν με την σαγηνευτική τους πολυμορφία και φανερώνουν έναν δημιουργό που αγαπά να φτιάχνει μελωδίες που λάμπουν με την αλήθεια και την ομορφιά τους. 

Ο Θεσσαλονικιός δημιουργός επιλέγει να μελοποιήσει κείμενα των Τάκη Βαρβιτσιώτη, Παναγιώτη Θωμά, Μάνου Ορφανουδάκη, Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη, Μαριλένας Φισκέττι, δημιουργώντας ένα μουσικό αποτέλεσμα που αποτελεί μια σοβαρή καλλιτεχνική πρόταση, ουσιαστική και δημιουργική.

Μια ομάδα σημαντικών ερμηνευτών αναλαμβάνει τις αποδόσεις των τραγουδιών: Γεράσιμος Ανδρεάτος, Αλέξανδρος Τζουγανάκης, Λιζέτα Καλημέρη, Γιώργος Καλογήρου, Ανδρέας Καρακότας, Γεωργία Νταγάκη και Νίκος Ξυδάκης. 

Όλοι τους βουτούν με αποφασιστικότητα στο μουσικό σύμπαν του Σταμούλη και αποδίδουν με ιδιαίτερα χρώματα και αποχρώσεις την ψυχή των τραγουδιών. Ανάμεσα στα τραγούδια παρεμβάλλονται και δυο μουσικές αφηγήσεις του Χρυσόστομου Σταμούλη. 

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης είναι Καθηγητής της Δογματικής και Συμβολικής Θεολογίας στο Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ. αλλά και μέγας εραστής της μουσικής. Από το 1991 διευθύνει τη Μικτή Χορωδία “Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος” Θεσσαλονίκης. Το “Γελάς” είναι το έκτο του ολοκληρωμένο album. 

Διανομή: Εκδόσεις Αρμός 

Παίζουν οι μουσικοί: Γεωργία Νταγάκη, Δημήτρης Λάππας, Θάνος Σταυρίδης, Θάνος Μιχαηλίδης, Γιώτης Κιουρτσόγλου, Αλέξανδρος Τζουγανάκης, Μιχάλης Σαπουντζής, Γιώργος Πολυχρονιάδης, Κωνσταντίνος Δημηνάκης, Άκης Κατσουπάκης, Κυριάκος Γκουβέντας, Μάριος Μακρής, Αντώνης Σουσάμογλου, Μιγκὲλ Μιχαηλίδης, Θανάσης Σουργκούνης, Παύλος Μεταξάς, Γιάννης Στέφος, Στέλλα Τέμπρελη, Ελευθέριος Γκρούνης.
Eνορχήστρωση: Θάνος Σταυρίδης, Δημήτρης Λάππας, Κωνσταντίνος Δημηνάκης, Χρυσόστομος Σταμούλης. 

Διεύθυνση παραγωγής: Χρυσόστομος Σταμούλης, Θάνος Σταυρίδης

Συχνά πυκνά, με ρωτούν για την προέλευση των τραγουδιών μου, των κειμένων μου, ακόμη και για όσα σχεδόν καθημερινά αναρτώ στο διαδίκτυο. Εάν, δηλαδή, αποτελούν προσωπικές ιστορίες εάν αποτυπώνουν τα συναισθήματα της στιγμής, τις ψυχολογικές διαθέσεις, τις επιλογές. Ακόμα και εάν προλογίζουν στάσεις ζωής που θα ακολουθήσουν. Με άλλα λόγια, εάν αποτελούν μια εικόνα του εαυτού μου και του διαλόγου του με το χρόνο και την ιστορία. 

Απαντάω, λοιπόν, με ένα σαφές ίσως, μπορεί, ποιος ξέρει. Και το εννοώ. Κανείς δεν ξέρει κανείς δεν μπορεί να ξέρει. 

Νομίζετε, πως πάω να σας ξεγελάσω, να κρυφτώ. 

Τουναντίον, παλεύω να δείξω το συνθετότερο μιας τέτοιας ποιητικής. Η δημιουργία μου, η κάθε δημιουργία μου, από την ετοιμασία ενός καφέ, έως και την «κατασκευή» ενός τραγουδιού, ενός θεολογικού δοκιμίου, ακόμα και μιας απλής ανάρτησης μιας εικόνας με ένα δίστιχο στα προσφιλή μου δίκτυα, έχω την αίσθηση, πως συνιστά προσπάθεια περιγραφής των ορίων της αμεσότητας. Μιας πραγματικότητας -όπως καταλαβαίνετε μιλάω για την αμεσότητα και όχι την καθημερινότητα-, που τη βλέπω να κατεβαίνει σα γυναίκα αγέρωχη και αινιγματική την οδό των ονείρων μας. Φορά πέπλο μυστηρίου, για να κρύβει το θλιμμένο πρόσωπο του έρωτος, της απώλειας, της προσμονής, της απόγνωσης, της ελπίδας, της υποχώρησης, της αγάπης και τόσων άλλων που συστήνουν το ανεξήγητο. Μιας αμετανόητης γυναίκας, που πεισματικά αντιστέκεται στην εύκολη μετάφραση των σπουδαίων κρυμμένων και αποφεύγει μετά μανίας τα μάτια της αδιακρισίας. Και έτσι, καθώς νομίζω, μένει ζωντανή η ελπίδα να ξαναδούμε μπροστά μας απρόσμενα τη δικιά μας οδό των ονείρων. Χωρίς μεταφράσεις, χωρίς εξηγήσεις, χωρίς ταυτότητες και τελικές αποτυπώσεις. 

Να σωθεί το ανεξήγητο, λοιπόν, αυτή είναι μεγάλη η μάχη. Το ανεξήγητο και η Άνοιξη. Η εποχή που ο κόσμος ανθίζει και υπόσχεται. 

Προχθές είδα στον δρόμο ένα κορίτσι που έτρεχε και γελούσε. Σταμάτησε προς στιγμήν μπροστά μου και με έβλεπε με το βάθος των ματιών της. Έλαμπαν από ευτυχία. Μεγάλες θάλασσες και ουρανοί τα γέμιζαν, ταξίδια στην αυλή της καρδιάς. Θέλησα να το αγκαλιάσω, μα δεν πρόλαβα. Ώσπου να ανοίξω τα χέρια έφυγε, όπως φεύγουν όλα τα φεύγω. Έτρεχε με ενθουσιασμό και πίσω της πετούσαν πουλιά και πανσέληνα φεγγάρια, ωραία καράβια και ευχές.

Ίσα ίσα, που πρόλαβα δειλά να φωνάξω, στο καλό ψυχή μου, στο καλό… 

Χρυσόστομος Σταμούλης

ΟΙ Α' ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΜΟΝΗ ΓΗΡΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ (Ηχογράφηση 1996)

Η Ακολουθία των Α' Χαιρετισμών στην Ι. Μονή Παναγίας Γηροκομητίσσης Πατρών. 

Ζωντανή ηχογράφηση του 1996 από το Καθολικό της Μονής. 

Ψάλλουν οι: 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος και Χαράλαμπος Ν. Παπαδόπουλος. 

Εκφωνεί και κηρύττει ο Ηγούμενος Αρχιμ. Συμεών Χατζής. 

Ηχογράφηση - επεξεργασία: Γιώργος Αρβανίτης

ΤΟ ΑΝΤΙΟ ΤΟΥ π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ

Ποίηση Παναγιώτη Καποδίστρια

ΑΠ' ΤΗΝ ΠΥΘΙΑΣ ΣΤΗ ΦΑΕΘΟΝΤΟΣ

αντίο στην Κική Δημουλά

Στωικά στο Εκεί παρίστασαι ήδη

ζαλισμένη απ' τις αναταράξεις του φευγιού

και του άλλου κόσμου το τζετ λαγκ

έχοντας προ-διανείμει ανεπαίσθητα

αυτόγραφους υπαινιγμούς

και νύξεις για την άνοιξη που θ' απουσιάζεις.

Να, γιατί ενέχεσαι:

Έστηνες θερμοκήπια ιδεών εκτός σχεδίου πόλεως

μεταφερόσουν παραπλεύρως για να κρύβεσαι

(απ' την Πυθίας στη Φαέθοντος θαρρώ)

ακινητούσες χάντρες της βροχής στο τζάμι

διαμαντάκια περιούσια

γυμνή από σώμα

και νάτους τώρα

της Τρομοκρατικής οι ανένδοτοι

σου διηγούνται απώλειες για να φοβάσαι

-όχι, δεν είσαι φοβισμένη-

ονειροεισπράκτορες καιροί

με απειλές του Τίποτε και υποσχέσεις του Ποτέ

καταλογίζουν πρόστιμα

αναστατώνουν τα κρυπτά

ώς και τα κάδρα των μικρών φιλιών σπασμένα.

Την ουσία κρατώ και πορεύομαι

τη μετουσίωση λόγων πτηνών σε αρχάγγελους

ότι θα στύβεις κι από Εκεί τις λέξεις σου

να στάζουν πένθη ανθηρά

ωσάν μεταποιήσεις κοστουμιών

ελπίδες ασιδέρωτες για τους μελλοθανάτους.

(25.2-3.3.2020)

Η ΑΛΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΨΑΛΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΝΟ ΕΦΡΑΙΜ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στις 21 Φεβρουαρίου 2020 στην Αίθουσα Συνεδριάσεων της Παλαιάς Βουλής πραγματοποιήθηκε επίσημη τελετή, κατά την οποία η Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη επέδωσε στην Ομοσπονδία Συλλόγων Ιεροψαλτών Ελλάδος, ως ανώτατο εκπρόσωπο της εν Ελλάδι Ιεροψαλτικής Κοινότητας, το Αποδεικτικό της εγγραφής της Βυζαντινής Μουσικής στην άϋλη κληρονομιά της UNESCO. 

Στην επίσημη αυτή τελετή μίλησε για τη σημασία της ψαλτικής τέχνης ο Καθηγούμενος της Μονής Βατοπαιδίου Εφραίμ, ο οποίος τόνισε ότι η Μονή Βατοπαιδίου θα βρίσκεται πάντα στο πλευρό των ψαλτών και θα συμπαραστέκεται στους ψάλτες πάντοτε διότι αυτή είναι μια κληρονομιά σημαντική της Ελλάδος. 

Την επομένη, Σάββατο 22 Φεβρουαρίου 2020, τελέστηκε στον Ιερό Ναό Αγίας Ζώνης Κυψέλης Θεία Λειτουργία και Μνημόσυνο από τον Ηγούμενο Εφραίμ «υπέρ αναπαύσεως των ψυχών των απ’ αιώνος διακονησάντων την Ψαλτική, κεκοιμημένων Διδασκάλων, Χοραρχών, Πρωτοψαλτών, Λαμπαδαρίων, Μελοποιών και των ευγενών ευεργετών αυτής», με τη συμμετοχή πολυμελών χορών Αρχόντων Ιεροψαλτών και δασκάλων της βυζαντινής μουσικής. 

Γιατί άραγε παντού ο Βατοπαιδινός Εφραίμ; Γιατί να μιλήσει αυτός στην επίσημη τελετή και γιατί αυτός να κάνει το μνημόσυνο των ψαλτών στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών; 

Μα το είπε! Γιατί η Μονή Βατοπαιδίου «βρίσκεται πάντα στο πλευρό των ψαλτών και θα συμπαραστέκεται στους ψάλτες». Και όποιος κατάλαβε κατάλαβε… 

Άλλαις λέξεσιν: Στην προσπάθειά του να κατακυριεύσει, με τους δικούς του ποικίλους τρόπους, τον κόσμο, ο Ηγούμενος Εφραίμ άλωσε και τον ψαλτικό κόσμο. Χορωδίες, ψάλτες και Πανεπιστημιακά τμήματα μουσικών σπουδών κλίνουν γόνυ στον αυθέντη και δεσπότη τους, πλέον, Εφραίμ τον Βατοπαιδινό. Συμμετέχουν στις φιέστες του, προσβλέπουν στην έκδοση των έργων τους (πράγμα που γίνεται εδώ και καιρό), αποκομίζουν ό,τι περισσότερο μπορούν. 

Πρέπει όλοι να προσκυνήσουν. Όλοι να ενδώσουν στον πειρασμό που δεν ενέδωσε ο Χριστός: «Ταῦτα πάντα σοί δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι.» 

Ας σπεύσουν, λοιπόν, οι ψάλτες να προσκυνήσουν τον Ηγούμενο. 

Σίγουρα κάποια ψιχία θα πέσουν από το τραπέζι του για να χορτάσουν κι αυτοί…

ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΤΥΠΙΩΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Έχουμε εκφράσει πάλιν και πολλάκις την θεολογική αντίθεσή μας στην πρακτική Μητροπόλεων, Μονών και Ενοριών, να περιάγουν ανά την επικράτεια ιερά λείψανα και εικόνες  ευκαίρως – ακαίρως, με «πανηγυρικό» - διάβαζε κιτς και αντιεκκλησιαστικό – τρόπο. 

Δυστυχώς αυτή η πρακτική δεν αφήνει αλώβητη ούτε την περίοδο της Μ. Τεσσαρακοστής. 

Είναι γνωστό πως αυτή η λειτουργική περίοδος της Εκκλησίας μας έχει ολωσδιόλου ιδιαίτερο χαρακτήρα και τυπικό, που συνάδουν με το όλο πνεύμα της Σαρακοστής. Με την περιαγωγή και περιφορά λειψάνων και εικόνων - φευ και αντιγράφων! - από πόλη σε πόλη ή από χώρα σε χώρα, καταλύεται πανηγυρικά ο πένθιμος χαρακτήρας της Σαρακοστής, γιατί βιάζεται κυριολεκτικά το τυπικό της περιόδου. 

Η υποδοχή των λειψάνων έχει πανηγυρικό χαρακτήρα (συν οι κιτς παράτες – φιέστες που οργανώνονται), που δεν αρμόζει στην περίοδο αυτή. 

Για να …συντηρηθεί η προσκύνηση των λειψάνων, οι υπεύθυνοι μητροπολίτες ή ιερείς, τελούν καθημερινά την Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία, ενώ κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται από το Τυπικό. Κι ακόμη τελούν και πανηγυρικές αγρυπνίες (συνήθως Παρασκευή προς Σάββατο), κάτι που είναι αδιανόητο για την λειτουργική πρακτική της Σαρακοστής. Και ακόμα, λαμβάνουν επίσης χώρα και άλλες «εκδηλώσεις», π.χ. "Χαιρετισμοί" σε έναν άγιο, μετά του Μ. Αποδείπνου (sic) μάλιστα, που είναι πέραν πάσης λειτουργικής λογικής και απάδουν προς το πνεύμα της Σαρακοστής. 

Όλα αυτά, έχει σημασία, ότι γίνονται - συνήθως - από τους τάχα και παραδοσιακούς μητροπολίτες ή ιερείς, οι οποίοι θα περίμενε κανείς να είναι πιστοί τηρητές του Τυπικού της Εκκλησίας. Αλλά φαίνεται πως αυτοί είναι τελικά οι οποίοι θεωρούν την Εκκλησία ιδιοκτησία τους και κάνουν ό,τι θέλουν. 

Τα παραπάνω τα έγραψα για ιστορικούς και μόνο λόγους. Η διαφθορά του Τυπικού στις μέρες μας είναι τέτοια που την θεωρώ μη αναστρέψιμη, καθώς όλα τα πανηγυριτζίδικα περί των ιερών λειψάνων και εικόνων έχουν πλέον καθιερωθεί ως αυτονόητα. 

Απλώς να μην κραυγάζουν περί της «παραδόσεως» οι εν λόγω, γιατί γνωρίζουμε πολύ καλά ότι μόνον ο εαυτός τους τούς νοιάζει. Τίποτα, μα τίποτα, άλλο.
Η Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία δεν έχει πανηγυρικό χαρακτήρα, όπως της προσδίδουν ακόμα και αρχιερείς! Τελείται μόνον όταν το Τυπικό προβλέπει και όχι όποτε θελήσει ο κάθε ιερεύς ή αρχιερεύς για δικούς του - κυριολεκτικά - λόγους. Προηγιασμένη σε ονομαστήρια Αρχιερέως δεν προβλέπεται, δηλ. δεν επιτρέπεται. Τελεία και παύλα!
Στο Τυπικό διαβάζουμε για την Αρχιερατική Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία: "....γίνεται η Μεγάλη Είσοδος, καθ' ήν ο Αρχιερεύς παραδίδει τα Άγια εις τον Ιερέα, λέγων Δι' ευχών... Ο Διάκονος φέρων λαμπάδα και θυμιών τα άγια, προπορεύεται του Ιερέως. Αμφότεροι δε εξέρχονται του Ιερού Βήματος εν σιωπή. Ο Αρχιερεύς παραλαμβάνει Αυτά εκ της Ωραίας Πύλης εν άκρα σιγή...".
Όμως, η παραπάνω τυπική διάταξις φαίνεται πως διαφεύγει της προσοχής κάποιων Αρχιερέων, οι οποίοι λειτουργούντες κατά την Προηγιασμένη, εισοδεύουν με τα Άγια!
Κι ακόμα: Πολλοί γεροντάδες, ηγούμενοι και λοιποί "πνευματικοί", κατακλύζουν τον κόσμο τις ημέρες της Μ. Τεσσαρακοστής, για να κηρύξουν, να διδάξουν κ.ο.κ., όταν παλαιά οι μοναχοί έφευγαν από το μοναστήρι τους και αποσύρονταν στην έρημο για μεγαλύτερη άσκηση την περίοδο αυτή. Μαζεύονταν πάλι στο μοναστήρι την Κυριακή των Βαϊων για να εορτάσουν μαζί το Πάσχα, γι' αυτό και ψάλλουμε μέχρι σήμερα τον ύμνο "Σήμερον η χάρις του Αγίου Πνεύματος ημάς συνήγαγε...".
Τώρα σκορπισμός και διάχυση καθ' όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής.
Με βάση την παραπάνω σκληρή πραγματικότητα, αναρωτιέμαι για ποια Σαρακοστή μιλάμε στις μέρες μας...

"ΤΑ ΒΡΑΔΙΑ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ" ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ ΜΕ ΤΟΝ ΣΠΥΡΟ ΣΑΚΚΑ

ΤΑ ΒΡΑΔΙΑ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ

Στην Καρχηδόνα ένας ληστής μ' έναν παλιό δερβίση
Τα βράδια της Σαρακοστής δειπνούσαν με χασίσι

Ναύτης σε πλοίο της γραμμής ο Διγενής στη Σμύρνη
Κι ο Μεγαλέξανδρος νταής μέσ' σε ταβέρνες πίνει

Στην Πειραιώς, στην Αθηνάς, με βάψιμο και λούσα
Η Γκόλφω βρίζει σαν πονάς και βήχει η Αρετούσα

Κ' ανάβει ο Μάρκος το λουλά
Και το χαβά του πιάνει
Και μοσχοβόλησε ο ντουνιάς
Ρεμπέτικο λιβάνι

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης

Είναι το πέμπτο τραγούδι από την σκηνική καντάτα του Μ. Χατζιδάκι Παίδες επί Κολωνώ, έργο 43 (1978-1990) που δεν ολοκληρώθηκε τελικά.

"Το έργο είναι μια τολμηρή θρησκευτική ιδέα του συνθέτη, που βασίζεται στον ερωτισμό των μεταπολεμικών συνοικιών της Αθήνας, και οραματίζεται τον Οιδίποδα να παίρνει τη θέση του Χριστού πάνω στο Σταυρό, αφού περάσει μέσα από τις ερωτικές εμπειρίες του Κολωνού. Και τον Χριστό να γίνεται Οιδίποδας μετά την αποκαθήλωσή Του. Και όλα αυτά με την ζωγραφική αισθητική του Γιάννη Τσαρούχη, περί στρατιωτών και λαϊκών αγοριών."
Αυτά αναφέρονται στον ψηφιακό δίσκο Το ρεσιτάλ του Μάνου Χατζιδάκι και του Σπύρου Σακκά. Σ' αυτόν τον σημαντικό δίσκο με τον συνθέτη στο πιάνο και τον βαρύτονο Σπύρο Σακκά σε κύκλους τραγουδιών του Χατζιδάκι, περιλαμβάνεται και η μοναδική εκτέλεση του έργου Παίδες επί Κολωνώ (πέντε τραγούδια).
Προς έκπληξίν μου, ανακάλυψα στο ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ μία παρτιτούρα του τραγουδιού - χορωδιακή επεξεργασία, χωρίς άλλες ενδείξεις.
Ο Χατζιδάκις τον Μάρτιο του 1978 έγραφε για τους Παίδες επί Κολωνώ:
Οι «ΠΑΙΔΕΣ» παίζουν μέσα στη γοητεία των ημιτονίων και του αναμφισβήτητου στη λαϊκή μας μουσική διάλεκτο.
Οι «ΠΑΙΔΕΣ» στον Κολωνό είναι τόσο λίγο παιδιά, χωρίς όμως ποτέ να καταφέρουν να γίνουν άνδρες.
Οι «ΠΑΙΔΕΣ ΕΠΙ ΚΟΛΩΝΩ» συνθέτουν ελληνικές εικόνες του έρωτα, της αθλιότητας και της απελπισίας.
 Π.Α. Ανδριόπουλος

ΤΟ ΑΝΤΙΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΨΥΧΟΦΘΟΡΟ ΕΝΤΥΠΟ "ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ"

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο «Ορθόδοξος Τύπος» δημοσίευσε «απάντηση εις συκοφαντίας του ιστολογίου Φως Φαναρίου».

Θεωρεί το «αντιεκκλησιαστικό, σχισματικό και ψυχοφθόρο» έντυπο, κατά τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Σεραφείμ, ότι το συκοφαντούμε όταν δημοσιεύουμε την σχετική εγκύκλιο του 1993, δια της οποίας η Ιερά Σύνοδος προέτρεπε τους πιστούς να μην αποδέχονται την παραπληροφόρηση αυτού του εντύπου και να αποφεύγουν την ανάγνωσή του. 

Δυστυχώς, τότε η Εκκλησία δεν προχώρησε στον αφορισμό των υπευθύνων του Ορθοδόξου Τύπου, όπως θα έπρεπε και όπως υπαινίχθηκε ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος στην τελευταία παράγραφο της εγκυκλίου του 1993. 

Ο «Ορθόδοξος Τύπος» διατείνεται ότι μεταγενέστερη εγκύκλιος της Ι. Συνόδου (1999) ήρε την προηγούμενη του Αθηνών Σεραφείμ. Περιμένουμε να την αναρτήσει και απορούμε γιατί δεν το έκανε ήδη. 

Σε κάθε περίπτωση εμείς θεωρούμε σωστή και διαχρονική την εγκύκλιο του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ και θεωρούμε πως θα έπρεπε η σημερινή Ιερά Σύνοδος να την επικαιροποιήσει. 

Αν είχαν ίχνος ανθρωπιάς οι «υπεύθυνοι» του «Ο.Τ.» θα έπρεπε να ζητήσουν συγγνώμη – έστω μετά θάνατον – από τον μακαριστό Αυστραλίας Στυλιανό, για τα όσα φρικτά και άθλια τον κατηγόρησαν, ενώ τώρα τον λένε «λεβέντη» (sic)! 

Τους ταιριάζει πραγματικά το Κυριακόν: «ὄφεις, γεννήματα ἐχιδνῶν! πῶς φύγητε ἀπὸ τῆς κρίσεως τῆς γεέννης;»

"Γυναίκα σκύψε τo κεφάλι γιατί έρχεται σαρακοστή..." των Μάνου Χατζιδάκι - Νίκου Γκάτσου

Έργο του Γιώργου Σταθόπουλου

Το άρωμα του τραγουδιού

Το 1976 κυκλοφόρησε από την Columbia ο δίσκος Αθανασία (του Μάνου Χατζιδάκι σε στίχους Νίκου Γκάτσου) με ερμηνευτές τον Μανώλη Μητσιά και τη Δήμητρα Γαλάνη. 

Μέσα στον συγκεκριμένο κύκλο τραγουδιών και ανάμεσα σε τραγούδια – σταθμούς, όπως ο Τσάμικος, Παράξενη Πρωτομαγιά, Ένα σπίρτο στο τραπέζι, Αθανασία και Μεθυσμένο καράβι, συναντάμε κι ένα τρίλεπτο αριστούργημα με τίτλο Οι μέρες είναι πονηρές, ερμηνευμένο από τον Μανώλη Μητσιά. Ένα υπέροχο χασάπικο από εκείνα που μόνο ο Χατζιδάκις ήξερε να φτιάχνει, και μια ομάδα εξαιρετικών μουσικών να πλαισιώνουν τον Μητσιά σε μία από τις κορυφαίες του ερμηνείες. 

Έχοντας πλήρως αφομοιωμένα όλα τα στοιχεία που συνθέτουν το γνήσια λαϊκό και δημοτικό τραγούδι, τον ρυθμό, την ισορροπία, την έκπληξη, τη λιτότητα και την ποίηση, ο Χατζιδάκις και ο Γκάτσος στήνουν ο καθένας από τον δικό του ρόλο και με τα δικά του εργαλεία ένα μοναδικό σκηνικό. Από τη μία μεριά η ορχήστρα, αποτελούμενη από σολίστες πρώτης γραμμής (μεταξύ άλλων: τον Θανάση Πολυκανδριώτη στο μπουζούκι, τον Γεράσιμο Μηλιαρέση και τον Δημήτρη Φάμπα στις κιθάρες, τον Ανδρέα Ροδουσάκη στο κοντραμπάσο και την Αλίκη Κρίθαρη στην άρπα), ηχεί τελετουργικά, σχεδόν πένθιμα, στον οικείο ρυθμό των 2/4 και μια μελωδία απρόβλεπτη απ’ τη εισαγωγή της ακόμα, μέχρι το επαναλαμβανόμενο σιγανό κλείσιμο του φινάλε. Ο Χατζιδάκις τυλίγει τα λόγια του Νίκου Γκάτσου με τη λιτότητα που επιβάλουν οι ίδιες οι φράσεις και ο ρυθμός των στίχων. Και ο Μητσιάς χαμηλόφωνα, εξίσου τελετουργικά, επωμίζεται το βάρος των στίχων: από το “γυναίκα σκύψε το κεφάλι” του πρώτου στίχου, τη συγκλονιστική σκηνή που πήρανε τον Γιακουμή “μέσα απ’ το ίδιο του το σπίτι” την – ιερή – “ώρα που έτρωγε ψωμί”, μέχρι εκείνο το “να με θυμάσαι κάπου κάπου, και να προσέχεις τα παιδιά”! 

Η ένταση των στίχων του Νίκου Γκάτσου και ο τρόπος που στήνει τούτο το σκηνικό, καθορίζει ολόκληρο το τραγούδι από την αρχή μέχρι και το τέλος του. Οι αναφορές στη Σαρακοστή, στη σταύρωση, στη θυσία και στην εγκαρτέρηση, καθώς και ο ίδιος ο τίτλος του τραγουδιού, παραπέμπουν θα έλεγε κανείς στην ανάπτυξη θρησκευτικού κειμένου. Ίσως να είναι επιπόλαιο να επιχειρήσει κανείς να βρει την πηγή έμπνευσης των στίχων του τραγουδιού, θα τολμήσουμε όμως μία προσέγγιση, επισημαίνοντας εξ αρχής ότι πρόκειται μονάχα για εικασία και δε βασίζεται σε καμία γραπτή ή προφορική πηγή προερχόμενη από τον ίδιο τον ποιητή. Πιθανόν όμως να μην αποτελεί σύμπτωση ότι, τη φράση “οι μέρες είναι πονηρές” τη συναντάμε και στην επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Εφεσίους, και μάλιστα στο κεφάλαιο εκείνο στο οποίο αναλύει τους κανόνες που διέπουν ένα γάμο και τη σχέση του ανδρόγυνου. Πρόκειται για το 5ο κεφάλαιο της Επιστολής, που σίγουρα όλοι μας έχουμε ακούσει πολλές φορές κατά την τέλεση των γάμων, και το οποίο καταλήγει με το δημοφιλές “ἡ δὲ γυνὴ ἵνα φοβῆται τὸν ἄνδρα”. Στις παραγράφους 15 και 16 της Επιστολής του Αποστόλου Παύλου προς Εφεσίους λοιπόν, αναφέρεται: «15. Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μὴ ὡς ἄσοφοι, ἀλλ' ὡς σοφοί, 16. ἐξαγοραζόμενοι τὸν καιρόν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι». Ίσως λοιπόν εκεί να βρίσκεται η κρυμμένη πηγή απ’ όπου ανάβλυσε η έμπνευση του Νίκου Γκάτσου, για να παραδώσει πρώτα στον Μάνο Χατζιδάκι και έπειτα σε εμάς τα λόγια ενός από τα κρυμμένα διαμάντια της κοινής τους δημιουργίας. 

Όταν όμως έχουμε να κάνουμε με τέτοιας δύναμης στίχους, με τέτοιας πληρότητας ερμηνείες και τέτοιας αισθητικής τραγούδια, έχει μάλλον μικρή σημασία να μπορέσουμε να ανακαλύψουμε τις πηγές που ώθησαν την έμπνευση των δημιουργών τους. Τι κι αν ο Γκάτσος πάτησε στα χνάρια του εκκλησιαστικού αυτού κειμένου για να γράψει ένα τέτοιο ποίημα αμέσως μετά τη δικτατορία, που θα μπορούσε να φωτογραφίζει μέσα από μια σειρά αλληγορίες τις μέρες εκείνες της επταετίας ή παλιότερα τις μέρες της Γερμανικής Κατοχής και του Εμφυλίου, ή ακόμα και όλες τις σκοτεινές μέρες όπου “χάθηκαν οι φίλοι” κι “έγινε φίδι ο αδερφός”. Κρατάμε πολύτιμη παρακαταθήκη τραγούδια σαν το Οι μέρες είναι πονηρές, κι ας μην καταφέρουμε ποτέ να αγγίξουμε τους συνειρμούς και τις πηγές έμπνευσης των δημιουργών τους. Μας αρκεί που μπορούν να συντροφεύουν και σήμερα τους δικούς μας συνειρμούς. Σήμερα που – ίσως - τα έχουμε ανάγκη περισσότερο από κάθε άλλη φορά.

Γυναίκα σκύψε τo κεφάλι γιατί έρχεται σαρακοστή
και θα σταυρώσουνε και πάλι τον άγγελο και το ληστή.
Λένε πως πήγανε την Τρίτη και πήρανε το Γιακουμή
μες απ’ το ίδιο του το σπίτι την ώρα που ’τρωγε ψωμί.
Κλείσ’ το παράθυρο γυναίκα, κοντεύει δώδεκα και δέκα,
σου το ’χω πει τόσες φορές, οι μέρες είναι πονηρές.
Γυναίκα χάθηκαν οι φίλοι, έγινε φίδι ο αδερφός,
κόψε την κάφτρα στο καντήλι να ’χουμε απόψε λίγο φως.
Πες μου τον όρκο του προπάπου, κι αν δε γυρίσω μια βραδυά,
να με θυμάσαι κάπου κάπου και να προσέχεις τα παιδιά.
Κλεισ’ το παράθυρο…

"Τον Μάρτη περικάλεσα... κακό να μη μας εύρει"

Τον Μάρτη περικάλεσα/ και τον μικρό Νοέμβρη/… / κακό να μη μας εύρει.

Οδυσσέας Ελύτης, Τα Ρω του Έρωτα