Ο ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΨΙΝΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ "ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ" ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ

- Εφημερίδα των Συντακτών, στην Πολιτιστική ατζέντα της ημέρας

Ιερατική ποίηση 

Το Πρόγραμμα Μουσικής (ΒΜ) του Hellenic American College και του Hellenic American University, μαζί με το καλλιτεχνικό σύνολο «Πολύτροπον» παρουσιάζουν μουσική εκδήλωση αφιερωμένη στην «Ιερατική ποίηση», με τραγούδια για φωνή και πιάνο σύγχρονων Ελλήνων συνθετών, πάνω σε ποίηση σύγχρονων ορθόδοξων κληρικών. Σήμερα, στις 20.00, στο Θέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ενωσης (Μασσαλίας 22, Κολωνάκι). Η «Ιερατική ποίηση» δεν είναι κατ' ανάγκην θρησκευτική. Περιέχει τόση θρησκευτικότητα όση και κάθε άλλο ποίημα και χαρακτηρίζεται από την υπαρξιακή, κυρίως, θεματολογία. Ερμηνεύουν οι: Βίκυ Στυλιανού (πιάνο), Μαργαρίτα Συγγενιώτου (μέτζο σοπράνο), Δάφνη Πανουργιά (σοπράνο) και Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος (απαγγελία-τραγούδι). Είσοδος ελεύθερη.

Η Καθημερινή, στην Πολιτιστική ατζέντα της Τρίτης

• Μουσική εκδήλωση αφιερωμένη στην Ιερατική Ποίηση στις 8 μ.μ. στην Ελληνοαμερικανική Ενωση (Μασσαλίας 22).

Ρεπορτάζ της Κατερίνας Χουζούρη

Στην ιστοσελίδα pemptousia μίλησε ο Συνθέτης Αλέξανδρος Μούζας, ο οποίος αναφερόμενος στο Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτμου (2010), όπου παρουσιάστηκε η συγκεκριμένη παραγωγή, είπε ότι ο κόσμος υποδέχθηκε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την ιερατική ποίηση και τη μελοποίησή της. Ο ίδιος, μελοποίησε ποιήματα του Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας. Η ποίηση, η ιερατική, υπάρχει ως «είδος» μας είπε, ενώ επεσήμανε ότι πρόκειται για μία συναυλία, με ιδιαίτερη σημασία, καθώς διοργανώνεται από το Πρόγραμμα Μουσικής του Hellenic American College. Στην ερώτησή μας, αν έχει κάποια ιδιαίτερη δυσκολία η μελοποίηση της ιερατικής ποίησης, ο κ. Μούζας, τόνισε ότι «θέλει προσοχή και σοβαρότητα επειδή π.χ. στο ποίημα που ανέλαβα εγώ, γίνεται αναφορά στο Θεό, την Αγάπη, την Ειρήνη, την Αλήθεια. Είναι έννοιες που έχουν μεγάλη βαρύτητα και πρέπει να τις προσεγγίσει κανείς με την αρμόζουσα σοβαρότητα, ώστε να μην χάσουν την πραγματική τους διάσταση». 

The best

Αξίζει να θυμίσουμε πως την πρωτότυπη παραγωγή με τίτλο «Ιερατική Ποίηση» είχε προτείνει ο θεολόγος και μουσικός Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος στον Πατρινό μουσικοσυνθέτη και τραγουδοποιό Θάνο Μικρούτσικο, για την "Πάτρα - Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2006". Ο Θάνος Μικρούτσικος ενέκρινε την πρόταση και ξεκίνησε αμέσως η υλοποίησή της. Η παραίτησή του όμως από την Καλλιτεχνική διεύθυνση του θεσμού, είχε ως συνέπεια την ακύρωσή της από την διάδοχη κατάσταση. Τον Ιανουάριο του 2007 ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος με το Καλλιτεχνικό του Σύνολο «Πολύτροπον», πραγματοποίησε την συγκεκριμένη παραγωγή στην ιστορική αίθουσα της Φιλαρμονικής - Ωδείο Πατρών στην Ρήγα Φεραίου και Γκότση.

ecclesia. gr

Το Πρόγραμμα Μουσικής (ΒΜ) του Hellenic American College (HAEC) σε συνεργασία με το Hellenic American University (Manchester, NH, USA) και το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» παρουσιάζουν μουσική εκδήλωση αφιερωμένη στην Ιερατική Ποίηση, με τραγούδια για φωνή και πιάνο σύγχρονων Ελλήνων συνθετών, πάνω σε ποίηση σύγχρονων Ορθοδόξων κληρικών. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 10 Μαρτίου 2015, στις 20:00, στο Θέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, Μασσαλίας 22, Κολωνάκι.

Η συνέχεια εδώ

Η ΑΝΟΙΞΗ 2015 ΤΟΥ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΑΖΙΩΤΗ

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ "ΙΕΡΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ"

Κωνσταντίνος Παρθένης, Παναγία με βιβλίο

Το Πρόγραμμα Μουσικής (ΒΜ) του Hellenic American College (HAEC) σε συνεργασία με το Hellenic American University (Manchester, NH, USA) 

και το Καλλιτεχνικό Σύνολο «Πολύτροπον» παρουσιάζουν 

ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ 

Σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες μελοποιούν Ορθόδοξους κληρικούς ποιητές 

Θέατρο Ελληνοαμερικανικής Ένωσης 

Τρίτη 10 Μαρτίου 2015, 20.00 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 

π. Παναγιώτης Καποδίστριας 

• Ωδή ζ΄ (από το ποίημα Της αγάπης μέγας χορηγός) Μέλος βυζαντινό - Διασκευή: Άλκης Μπαλτάς (α΄ εκτέλεση για φωνή και πιάνο - μεταγραφή: Βίκυ Στυλιανού) 

• Απολογία στον άνεμο 

• Προεόρτιο 

• Ανάθημα

Μουσική: Ιάκωβος Κονιτόπουλος 

Σ. Σ. Χαρκιανάκης (Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός) 

• Το αναφιλητό της Αλήθειας 

Μουσική: Αλέξανδρος Μούζας (α΄ εκτέλεση για φωνή και πιάνο – μεταγραφή: Βίκυ Στυλιανού) 

• Αd Fontes Μουσική: Βασιλική Φιλιππαίου 

Μητροπολίτης Πέργης Ευάγγελος Γαλάνης 

• Απόψε 

Μουσική: Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου (α΄ εκτέλεση) 

• Προς το τέρμα 

Μουσική: Κωνσταντία Γουρζή 

Συμεών Ιερομόναχος (Περουβιανός) 

• Εσπέρα στο κελλί, 29-3-97 

• Μεσημέρι στη Θεσσαλονίκη, 2-6-97 

Μουσική: Κωνσταντία Γουρζή 

• Ένα γιασεμί 

Μουσική: Άλκης Μπαλτάς 

Μητροπολίτης Κοζάνης Διονύσιος Ψαριανός 

• Αργαλειός 

Μουσική: Φίλιππος Τσαλαχούρης (α΄ εκτέλεση για φωνή και πιάνο - μεταγραφή: Βίκυ Στυλιανού) 

π. Βασίλειος Θερμός 

• Απαγωγή, Daily Excursions, Τα Λάμδα της Αγάπης, Για τα Παιδιά που ’ναι στο Χώμα, Ψυχική Κατάρρευση, Απρονοησία, Ονείρου Μετάγγιση, Διευκρινιστικό 

Μουσική: Λεωνίδας Κανάρης (α΄ εκτέλεση) 

Μωυσής Αγιορείτης 

• Σιωπή 

Μουσική: Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου (α΄ εκτέλεση) 

Ερμηνεύουν: 

Βίκυ Στυλιανού, πιάνο 

Μαργαρίτα Συγγενιώτου, μέτζο-σοπράνο 

Δάφνη Πανουργιά, σοπράνο 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος, απαγγελία - τραγούδι - γενική επιμέλεια

Πρόγραμμα Ιερατικής Ποίησης

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΦΟΝΤΑΜΕΝΤΑΛΙΣΜΟΣ / ΕΝΑ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΑΜΟΥΛΗ ΣΤΟ Α.Π.Θ.

Ο καθηγητής στην Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. Χρυσόστομος Σταμούλης, αφουγκραζόμενος τους καιρούς, διδάσκει αυτό το εξάμηνο ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μάθημα: 

Θεολογικός φονταμενταλισμός - Ένα φαινόμενο εν εξελίξει. 

Δεν πρόλαβε να αρχίσει τα μαθήματά του και οι εγχώριοι φονταμενταλιστές ...χτύπησαν, με συνθήματα στους τοίχους της αίθουσας που γίνεται το μάθημα. Συνθήματα μίσους, χυδαία, απάνθρωπα. Προερχόμενα, φυσικά, από "παραδοσιακούς" και "γνήσιους" χριστιανούς, οι οποίοι έχουν αναλάβει εργολαβικά να ...αποκαθάρουν την Ορθοδοξία από το όποιο διαφορετικό. 

Υπεύθυνοι γι' αυτούς τους φονταμενταλιστές δεν είναι μόνο νοσηροί θρησκευόμενοι, γεροντάδες και κάθε λογής φανατικοί, αλλά και αρκετοί "μετριοπαθείς" μέσα στον χώρο της Εκκλησίας, από αρχιερείς μέχρι λαϊκούς θεολόγους, οι οποίοι κλείνουν τα μάτια τους μπροστά σ' αυτή την απανθρωπία, με το αφελές επιχείρημα: "πρόκειται περί τρελών,  μη τους δίνετε σημασία". Κι όμως, για όσους γνωρίζουμε τα πράγματα από μέσα, αυτοί "οι τρελοί" ασκούν, με τον τρόπο τους, επιρροή και εκτρέφουν έναν φανατισμό σε πολλές εκφάνσεις. 

Οι προσεχείς εισηγήσεις (κάθε Τετάρτη) του πρωτοποριακού μαθήματος του Χρυσόστομου Σταμούλη, έχουν ως εξής:

- Η έννοια του «μαρτυρίου» στον Χριστιανισμό, Παναγιώτης Υφαντής (11/3/15)

- H έννοια του «μαρτυρίου» στο Ισλάμ, Αγγελική Ζιάκα (18/3/15) 

- Ο αντι-οικουμενικός χαρακτήρας του φονταμενταλισμού, Στυλιανός Τσομπανίδης (1/4/14) 

- Ο "εικονικός" φονταμενταλισμός και η μαρτυρία της πίστης στο διαδίκτυο. Θεολογικά, κοινωνικά και αισθητικά προ-κείμενα, Χρήστος Τσιρώνης (22/4/15) 

- Θρησκευτική βία και θρησκευτικός φονταμενταλισμός στην οθωμανική αυτοκρατορία, Φωκίων Κοτζαγεώργης (29/4/15) 

- Φονταμενταλισμός και Σλαβική ορθοδοξία ή «Εκφράσεις φονταμενταλισμού στη Σλαβική ορθοδοξία», Ηλίας Ευαγγέλου (6/5/15) 

- Ο πλησίον ως άλλος: Φονταμενταλιστικές ρωγμές στο σύγχρονο εκκλησιαστικό λόγο, Νίκη Παπαγεωργίου (13/5/15) 

- Agora. Προβολή ταινίας και σχολιασμός της από τον Παναγιώτη Παχή Τετάρτη (20/5/15) 

- Προς μια υπέρβαση του θεολογικού φονταμενταλισμού, Χρυσόστομος Σταμούλης (27/5/15). 

"ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ" ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ 10 ΜΑΡΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Την παραγωγή με τίτλο «Ιερατική Ποίηση» είχα προτείνει  στον Θάνο Μικρούτσικο, για την "Πάτρα - Πολιτιστική Πρωτεύουσα 2006". Ο Θάνος Μικρούτσικος ενέκρινε την πρόταση και ξεκίνησε αμέσως η υλοποίησή της. Η παραίτησή του όμως από την Καλλιτεχνική διεύθυνση του θεσμού, είχε ως συνέπεια την ακύρωσή της από την διάδοχη κατάσταση. 

Τον Ιανουάριο του 2007 με το Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον, ανεβάσαμε την "Ιερατική Ποίηση" στην ιστορική αίθουσα της Φιλαρμονικής - Ωδείο Πατρών. Σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες δέχτηκαν την πρότασή μου και μελοποίησαν (για φωνή και πιάνο) ποιήματα σύγχρονων κληρικών που τους άρεσαν, δημιουργώντας, έτσι, ένα πρώτο corpus αυτού που ονομάσαμε "Ιερατική Ποίηση". 

Το 2010 η παραγωγή ανέβηκε με την Ορχήστρα του Φεστιβάλ Πάτμου στο Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής, υπό τη διεύθυνση του Καλλιτεχνικού Διευθυντού του, μαέστρου και συνθέτη Άλκη Μπαλτά. 

Τώρα πραγματοποιείται και με νέα έργα για πρώτη φορά στην Αθήνα σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Μουσικής (ΒΜ) του Hellenic American College (HAEC) και το Hellenic American University (Manchester, NH, USA), την Τρίτη 10 Μαρτίου στις 8 το βράδυ στο θέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης.
Στην παρουσίαση της "Ιερατικής Ποίησης" στην Πάτρα, ο π. Βασίλειος Θερμός, ένας από τους ιερείς - ποιητές πραγματοποίησε ομιλία με θέμα Η άδηλη "ποίηση" των κρυφών "ιερέων", λέγοντας ότι: "Ὑπάρχουν ἱερεῖς πού γράφουν ποίηση. Γιά νά φανερώσουν στόν κοινό ἔλεγχο μύχιες εὐαισθησίες. Γιά νά ὑποβάλουν τά αἰσθήματά τους στό γονιμοποιό ἄγγιγμα τοῦ ἀδελφοῦ καί νά τοῦ τά παραδώσουν φιλάδελφα γιά τή δική του γονιμοποίηση. Ἱερεῖς οἱ ὁποῖοι, πέρα ἀπό τή φωτιά τοῦ Θυσιαστηρίου πού εἶναι πάντα τό μεῖζον, «ἀνάβουν στίχους νά ξορκίσουν τό κακό πού πλάκωσε τή χώρα», γιά νά ἐπικαλεστοῦμε τόν Ρίτσο."
Υπάρχουν πια και άλλοι ιερείς, εκτός των ανθολογουμένων στο πρόγραμμά μας, που γράφουν ποίηση. Σε μια επόμενη εκδοχή θα συμπεριλάβουμε ό,τι μας ενδιαφέρει και μας συγκινεί από τα δικά τους πονήματα.
Παραθέτουμε εδώ το Προεόρτιο του π. Παναγιώτη Καποδίστρια, σε μουσική του Ιάκωβου Κονιτόπουλου. Η πρώτη version ήταν για φωνή και πιάνο και παρουσιάστηκε στην Πάτρα με την μέτζο σοπράνο Μαίρη Έλεν Νέζη και τον πιανίστα και μαέστρο Γιώργο Πέτρου. Λίγο μετά ο συνθέτης το μετέγραψε για μικρό σύνολο και το παρουσίασε στη Ζάκυνθο με την μέτζο σοπράνο Μαργαρίτα Συγγενιώτου (αυτό το βίντεο δημοσιεύουμε). Στην Πάτμο παρουσιάστηκε για ορχήστρα από την σοπράνο Δάφνη Πανουργιά και την ερχόμενη Τρίτη στην Ελληνοαμερικανική Ένωση θα το ερμηνεύσει και πάλι η Μαργαρίτα Συγγενιώτου με την Βίκυ Στυλιανού στο πιάνο.

Επίσης, παραθέτουμε την Ωδή ζ΄, από το ποίημα του π. Παναγιώτη Καποδίστρια Της αγάπης μέγας χορηγός, έτσι όπως το ερμήνευσε η Δάφνη Πανουργιά με τον Τάσο Σπηλιωτόπουλο στο πιάνο σε εκδήλωση του μουσικού σχήματος "Πολύτροπον", στο Κέντρο Δικανικών Μελετών (Αθήνα, Ιούνιος 2009). Το μέλος είναι το βυζαντινό και το διασκεύασε ο Άλκης Μπαλτάς για ορχήστρα και φωνή για την συναυλία της Πάτμου. Την Τρίτη θα ακουστεί η μεταγραφή της εκδοχής αυτής για φωνή και πιάνο με την Βίκυ Στυλιανού και την Δάφνη Πανουργιά. 

Ο ΣΕΒ. ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΑ / Η ΣΥΝΟΔΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΒΟΗΘΟΥΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥΣ

- Ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος πήρε, ως Συνοδικός, την πρωτοβουλία να λύσει το θέμα του "έγκλειστου" πρ. Πατριάρχη Ειρηναίου στα Ιεροσόλυμα.

Η όλη υπόθεση ναυάγησε και ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων χρέωσε το ναυάγιο στον Έξαρχο του Παναγίου Τάφου στην Αθήνα Αρχιμανδρίτη Δαμιανό, προς τον οποίο απηύθυνε σχετική ανοικτή επιστολή, υπογράφοντας στο τέλος ως εξής:

+ο ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΓΙΑΛΕΙΑΣ ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ

Ένα σκουπίδι της Ορθοδοξίας, αλλά σκουπίδι μέσα στον Οίκο του Θεού!

Μετά από τόσα χρόνια Αρχιερωσύνης ο Σεβασμιώτατος εγκαλεί έναν αρχιμανδρίτη ως "υπεύθυνο" μιας αναποτελεσματικής προσπάθειάς του. Άραγε γι' αυτό υπογράφει ως "σκουπίδι";

Πάντως το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων με μια λιτή ανακοίνωσή του σήμερα, εκφράζει την επίσημη θέση του πάνω στο θέμα:

Τό Πατριαρχεῖον Ἱεροσολύμων διευκρινίζει, ὅτι ὁ πρῴην Πατριάρχης Ἱεροσολύμων καί μοναχός κ. Εἰρηναῖος τυγχάνει «αὐτοέγκλειστος» καί ὅτι τήν εὐθύνην διά τάς ἐπισκέψεις παρ’ Αὐτῷ ἔχει ἀναλάβει ἡ Ἰσραηλινή Ἀστυνομία.

- Μητροπολίτης μεγάλης πόλεως αισθάνεται, φαίνεται, την ανάγκη (;) να "τιμά" υπερβαλλόντως τον βοηθό του επίσκοπο, καταστρατηγώντας, προς τούτο, κατ' απόλυτον τρόπον την σχετική εγκύκλιο της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος (“Περί τινων Θεμάτων ἀφορώντων εἰς τήν Θείαν Λατρείαν”) της οποίας είναι μέλος. Η Εγκύκλιος είναι σαφέστατη: 

"Ἅπαντες οἱ Τιτουλάριοι καί Βοηθοί Ἐπίσκοποι, ὡς καί οἱ Τιτουλάριοι καί οἱ Σχολάζοντες Μητροπολῖται, οἱ κατά καιρούς ὑπηρετοῦντες ἐν τῇ Ἱερᾷ Ἀρχιεπισκοπῇ Ἀθηνῶν, συγχοροστατοῦντες ἤ συλλειτουργοῦντες μετά τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν, οὐ φέρουσιν ἐνώπιον Αὐτοῦ Μίτραν καί Πατερίτσαν ἤ Ράβδον, ἕνεκεν τιμῆς, καί σεβασμοῦ πρός Αὐτόν, Οὗτινος τυγχάνουσιν ἄμεσοι Συνεργοί, ἀλλά καί διά τό διάφορον τῆς Ἱεραρχικῆς Τάξεως, μεταξύ αὐτῶν καί Ἐκείνου. Οἱ ὡς ἄνω Ἐπίσκοποι συλλειτουργοῦντες μετά τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν φέρουσιν Ἐγκόλπιον μόνον, ἐνῷ οἱ ὡς ἄνω Τιτουλάριοι καί Σχολάζοντες Μητροπολῖται, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῇ Ἱερᾷ Ἀρχιεπισκοπῇ Ἀθηνῶν, συλλειτουργοῦντες μετά τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν φέρουσι Σταυρόν καί Ἐγκόλπιον. Τά αὐτά ἀντιστοίχως δέον ἵνα τηρῶσι καί οἱ Βοηθοί Ἐπίσκοποι τῶν Μητροπολιτῶν, συγχοροστατοῦντες ἤ συλλειτουργοῦντες μετ’ αὐτῶν. 

...Ὑπενθυμίζεται, ἐπίσης, ὅτι δέν εἶναι λειτουργικῶς ὀρθόν, νά ἀνατρέπηται ἡ Τάξις, καί ἄλλος Ἀρχιερεύς νά Προεξάρχῃ εἰς τόν Ἑσπερινόν, ἄλλος εἰς τόν Ὄρθρον, λαμβάνων μάλιστα οὗτος καί “Καιρόν” διά νά Λειτουργήσῃ, καί τελικῶς ἕτερος Ἀρχιερεύς νά Προεξάρχῃ τῆς Θείας Λειτουργίας...". 

Φαίνεται, όμως - δυστυχώς - ότι οι Συνοδικοί Εγκύκλιοι έχουν ένα και μόνο σκοπό: Να καταστρατηγούνται στην πράξη από αυτούς οι οποίοι καλούνται να τις εφαρμόσουν. 

Π.Α.Α.

Η ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΗ ΜΗΤΡΑΛΕΞΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΞΙΜΟ ΤΟΝ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗ

Ο ΧΡΟΝΟΣ ΜΕΤΡΑΕΙ ΤΗ ΣΧΕΣΗ 

Κυκλοφόρησε και διατίθεται στο βιβλιοπωλείο του Θεοδώρου Παντούλα (Manifesto, Μαυροκορδάτου 2 και Ακαδημίας, Αθήνα) η αγγλόφωνη διατριβή φιλοσοφίας του δρ Σωτήρη Μητραλέξη (Freie Universität Berlin) με θέμα «Στάσις Αεικίνητος: Η έννοια του Χρόνου στην φιλοσοφία Μαξίμου του Ομολογητού υπό την οπτική γωνία μιας σχεσιακής οντολογίας» (Ever-Moving Repose: The notion of time in Maximus the Confessor’s philosophy through the perspective of a relational ontology. Πρώτος επιβλέπων: Prof. Dr. Wilhelm Schmidt-Biggemann, Freie Universität Berlin—δεύτερος επιβλέπων: Dr. Rowan Williams, Πανεπιστήμιο του Cambridge). 

Σε αυτήν, ο πονήσας εξετάζει την θεωρία για τη χρονικότητα και την οντολογική της σημασία, όπως αυτή μπορεί να ανασυντεθεί από το περιεχόμενο των έργων του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού (7ος αιώνας μ.Χ.). Ως μεθοδολογικό βοήθημα και ως ερμηνευτική προσέγγιση αξιοποιεί την απόπειρα του Χρήστου Γιανναρά για την δημιουργία μιας κριτικής και σχεσιακής οντολογίας, βασισμένης σε μια ριζική επικαιροποίηση κατηγοριών της βυζαντινής φιλοσοφίας, με κυρίως πηγή το έργο του Χρ. Γιανναρά «Προτάσεις Κριτικῆς Οντολογίας». 

Η υπόθεση εργασίας της διατριβής είναι πως ο άγιος Μάξιμος συνθέτει μια νέα φιλοσοφική θεώρηση των μεταφυσικών κατηγοριών της κινήσεως και του χρόνου, βασιζόμενος στην αριστοτελική περί κινήσεως και χρόνου θεώρηση. 

Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι από τα έργα του Μαξίμου προκύπτει μια τριμερής θεωρία για τη χρονικότητα, με αξιώσεις πρωτοτυπίας στην ιστορία της φιλοσοφίας και συγκεκριμένα των οντολογικών θεωρήσεων του χρόνου. Ο Μάξιμος δομεί τις προτάσεις του μεθοδικά πάνω στο αριστοτελικό πρωτότυπο, επεκτείνοντάς το σε μια τριμερή θεώρηση με αξιώσεις φιλοσοφικής πρωτοτυπίας. Διακρίνει μεταξύ της απλής χρονικότητας των αισθητών, του χρόνου, μιας δεύτερης μορφής χρονικότητας η οποία συνίσταται στον χρόνο άνευ κινήσεως, τον αιώνα (που δεν ταυτίζεται με την αιωνιότητα), και στην αεικίνητο στάση, δηλαδή στην χρονικότητα αποδεσμευμένη από τις αναγκαιότητες της κτιστότητας, σύμφωνα πάντοτε με τις κατηγορίες της οντολογικής και κοσμολογικής θεώρησης του Μαξίμου. 

Στον Αριστοτέλη, ο χρόνος μετράει την κίνηση, συνιστά μέτρηση της κινήσεως—ορισμό που επαναλαμβάνει και ο Ομολογητής. Όμως, για τον άγιο Μάξιμο η κίνηση σημαίνει πολύ περισσότερα από την μηχανιστική θεώρησή της: μιλά για ερωτική κίνηση μεταξύ κτιστών και Κτίστου, για επιστρεπτική κίνηση των κτιστών στο Άκτιστο, για κίνηση κατά φύση που καταφάσκει στο κάλεσμα του Θεού και για κίνηση παρά φύση που το αρνείται, επιλέγοντας την ά-σχετη ατομικότητα, την φθορά και τον θάνατο. Η κίνηση όμως είναι κατ' αρχήν συνάρτηση της αποστάσεως-διαστάσεως-διαστήματος, την οποία αίρει η πληρότητα της κοινωνίας των ετεροτήτων. Ή η οποία μεγεθύνεται με την άρνηση της κοινωνίας. Αυτήν την κατάφαση ή άρνηση, αυτήν την κίνηση, αυτήν την σχέση (είτε μεταξύ των κτιστών είτε μεταξύ κτιστών και Κτίστου) μετράει η χρονικότητα, πραγματωμένη είτε ως χρόνος, είτε ως αιών, είτε ως η αδιάστατη στάσις αεικίνητος της θεώσεως. Για τον Άγιο Μάξιμο, ο χρόνος μετράει την σχέση. 

Η ακαδημαϊκή διερεύνηση της θεολογικής και φιλοσοφικής γονιμότητας της σκέψης του αγίου Μαξίμου δεν έχει απλώς εξαντληθεί, αλλά βρίσκεται διεθνώς σε άνοδο, αποκαλύπτοντας νέα κοιτάσματα της ένθεης σοφίας του Ομολογητού. Ο οποίος αναγνωρίζεται όλο και ευρύτερα ως ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές των χριστιανικών αιώνων, και ίσως ως ο πληρέστερος διατυπωτής της φιλοσοφικής συνθέσεως της εκκλησιαστικής μαρτυρίας.

Υπενθυμίζουμε εδώ ότι στο τέλος Σεπτεμβρίου του 2014 έλαβε χώρα στο Ινστιτούτο Φιλοσοφίας της Freie Universität Berlin το διεθνές ακαδημαϊκό συνέδριο «Ο Άγιος Μάξιμος Ομολογητής ως Ευρωπαίος Φιλόσοφος», μια συνεργασία της Freie Universität Berlin και του Πανεπιστημίου Αθηνών με οργανωτική επιτροπή τους PD Dr. Sebastian Lalla, επικ. καθ. Δρ. Γεώργιο Στείρη και Δρ. Σωτήρη Μητραλέξη. 

Το συνέδριο είχε ως σκοπό να εξετάσει την σημασία της πολύπλευρης σκέψης του Αγίου Μαξίμου για την ιστορία της φιλοσοφίας της ευρωπαϊκής ηπείρου, καθώς και την γονιμότητα του έργου του σήμερα. (Ουκ ολίγοι δυτικοί Πατέρες θεωρούνται θεμέλια της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας, με πιο προφανές παράδειγμα τον ιερό Αυγουστίνο. Η 'βυζαντινή' σκέψη μοιάζει ενίοτε να έχει εξορισθεί από το ενδεχόμενο να ληφθεί υπ' όψιν σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ακόμα κι όταν αναφερόμαστε σε κορυφώσεις της, όπως η μοναδική φιλοσοφική σύνθεση του ομολογητή της Εκκλησίας αγίου Μαξίμου.)

Στο συνέδριο συμμετείχαν πολλοί και διακεκριμένοι καθηγητές και μελετητές του Αγίου Μαξίμου, με ακαδημαϊκές ανακοινώσεις εξαιρετικά άρτιες και ενδιαφέρουσες. 

ΟΙ ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ ΔΕΝ ΕΙΣΟΔΕΥΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Στο Τυπικό διαβάζουμε για την Αρχιερατική Προηγιασμένη Θ. Λειτουργία:

"....γίνεται η Μεγάλη Είσοδος, καθ' ήν ο Αρχιερεύς παραδίδει τα Άγια εις τον Ιερέα, λέγων Δι' ευχών... Ο Διάκονος φέρων λαμπάδα και θυμιών τα άγια, προπορεύεται του Ιερέως. Αμφότεροι δε εξέρχονται του Ιερού Βήματος εν σιωπή. Ο Αρχιερεύς παραλαμβάνει Αυτά εκ της Ωραίας Πύλης εν άκρα σιγή...". 

Η παραπάνω τυπική διάταξις φαίνεται πως διαφεύγει της προσοχής κάποιων Αρχιερέων, οι οποίοι λειτουργούντες κατά την Προηγιασμένη, εισοδεύουν με τα Άγια! 

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΕΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΝΙΚΟ ΝΗΣΙΩΤΗ

Ο Νίκος Νησιώτης υπήρξε θεολόγος του διαλόγου στην πράξη και στη θεωρία. Ολόκληρο το έργο του, από τη δραστηριότητα στον «Χριστιανικό Όμιλο Φοιτητών», τον «Σύνδεσμο» της Ορθόδοξης Νεολαίας, τη γόνιμη μαθητεία του στην πρωτοπορία της ευρωπαϊκής σκέψης στη θεολογία, στη φιλοσοφία και στην ψυχολογία, τη διδασκαλία του στο Institut Oecuménique de Bossey, τη συμμετοχή του στην Οικουμενική Κίνηση, τη συγγραφή και τη διδασκαλία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ως τη λαμπρή παρουσία του στα διεθνή συνέδρια, καθώς και τη διακεκριμένη συμβολή του στον αθλητισμό και στο παγκόσμιο ολυμπιακό κίνημα, μαρτυρεί τον διαλογικό χαρακτήρα της χαρισματικής προσωπικότητας και την ευρύτητα της θεολογικής και φιλοσοφικής του σκέψης. Εισάγοντας ένα νέο παράδειγμα στη νεοελληνική θεολογία, το έργο του σήμανε μια έντονη μεταστροφή των θεολογικών πραγμάτων στην Ελλάδα. 

Ο τόμος, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αρμός, περιέχει τις ομιλίες των εισηγητών στην τιμητική εκδήλωση που έγινε στον «Παρνασσό» το Σάββατο 28 Σεπτεμβρίου 2013, στη μνήμη του Καθηγητή της Φιλοσοφίας της Θρησκείας, του θεολόγου και φιλοσόφου Νίκου Νησιώτη (1924-1986). 

Η Ιδιωτική Οδός είχε καλύψει εκείνη την εκδήλωση και μπορείτε να δείτε τα σχετικά εδώ καθώς και ένα απόσπασμα (προδημοσίευση) από την εισήγηση του καθηγητή Στ. Τσομπανίδη, η οποία δημοσιεύεται ολόκληρη στον εν λόγω τόμο. 

Τα περιεχόμενα του βιβλίου έχουν ως εξής: 

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ι. ΒΑΜΒΑΚΑΣ: Εισαγωγικός χαιρετισμός 

ΣΩΤΗΡΗΣ ΓΟΥΝΕΛΑΣ: Προλόγισμα 

ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Χ. ΤΣΟΜΠΑΝΙΔΗΣ: Από το «πρόσωπο» στην «οικουμένη». Βασικές πτυχές της οικουμενικής θεολογίας του Νίκου Νησιώτη 

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΣΠΡΟΥΛΗΣ: Η περί προσώπου θεώρηση του Ν. Νησιώτη και η θεολογική γενιά του ’60. Εισαγωγικές παρατηρήσεις 

ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ: Ο διάλογος θεολογίας και φιλοσοφίας. Η θεολογική ερμηνευτική του Νίκου Νησιώτη 

ΜΑΡΙΝΑ ΝΗΣΙΩΤΗ: Νικόλαος Νησιώτης - Ο Άνθρωπος 

ΜΑΡΙΟΣ ΜΠΕΓΖΟΣ: Εργογραφία Νίκου Νησιώτη

ΕΝΑ ΜΟΝΑΔΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ

Colin J. Humphreys, Η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς. Ανασυνθέτοντας τις τελευταίες ημέρες του πάθους, (μτφρ. Α. Κλήμη-επιμ. Μ. Γκουτζιούδης), εκδόσεις Μέθεξις, Θεσσαλονίκη 2015 

Από το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου 

Αναμφισβήτητα η εβδομάδα κατά την οποία ο Ιησούς πέθανε είναι η πιο σημαντική εβδομάδα στην ιστορία του κόσμου. Πιθανόν πιο πολλά έχουν γραφτεί για αυτήν την εβδομάδα («Εβδομάδα των Παθών» ή «Μεγάλη Εβδομάδα») από οποιαδήποτε άλλη εβδομάδα στην ιστορία. Πιθανόν η σταύρωση του Ιησού είναι το θέμα που απεικονίζεται στους ζωγραφικούς πίνακες συχνότερα από οποιοδήποτε άλλο ιστορικό γεγονός. Ωστόσο, προκύπτει ένα πρόβλημα. Οι κύριες πηγές πληροφοριών που έχουμε για την τελευταία εβδομάδα του Ιησού, τα τέσσερα ευαγγέλια δηλαδή, φαίνονται να αντικρούονται μεταξύ τους. Ο σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να παρουσιάσει νέες πληροφορίες που αποκαλύπτουν ότι τα τέσσερα ευαγγέλια στην πραγματικότητα δίνουν μία εξαιρετικά μεθοδική περιγραφή των τελευταίων ημερών του Ιησού. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να ανασυνθέσουμε αυτές τις ημέρες με κάθε λεπτομέρεια. Επίσης οι νέες πληροφορίες που παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο θα διαφωτίσουν την αντίληψή μας για τα λόγια και τις πράξεις του Ιησού. 

Ο Richard Dawkins, καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης γράφει: «Παρόλο που ο Ιησούς προφανώς υπήρξε ιστορικά, διακεκριμένοι βιβλικοί ερευνητές δεν θεωρούν γενικά την Καινή Διαθήκη (και φυσικά ούτε την Παλαιά Διαθήκη) ως αξιόπιστη πηγή σχετικά με το τι πραγματικά συνέβη στην ιστορία… Η μόνη διαφορά ανάμεσα στον Κώδικα Ντα Βίντσι και στα ευαγγέλια είναι ότι τα ευαγγέλια αποτελούν μυθιστοριογραφία της αρχαιότητας ενώ ο Κώδικας Ντα Βίντσι σύγχρονη μυθιστοριογραφία… Όταν εγώ πιστεύω κάτι, ως επιστήμονας (η εξέλιξη για παράδειγμα) δεν το πιστεύω επειδή διάβασα κάποιο ιερό βιβλίο αλλά επειδή μελέτησα τα στοιχεία». Με τον τρόπο που το βιβλίο αυτό εξετάζει τα στοιχεία, θα δούμε αν ισχύει στην πραγματικότητα ότι η μόνη διαφορά ανάμεσα στον Κώδικα Ντα Βίντσι και στα ευαγγέλια είναι ότι τα ευαγγέλια αποτελούν μυθιστοριογραφία της αρχαιότητας ενώ ο Κώδικας Ντα Βίντσι σύγχρονη μυθιστοριογραφία.

Πιστεύω, όπως και ο Dawkins, στην σπουδαιότητα των στοιχείων και αυτό το βιβλίο βασίζεται σε αυτά. Χρησιμοποίησα έναν συνδυασμό από ιστορικά και επιστημονικά λογικά επιχειρήματα για να δω τι μπορούμε να συμπεράνουμε για το τελευταίο δείπνο και τις τελευταίες ημέρες του Ιησού λαμβάνοντας υπόψη όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, όχι μόνο από την Καινή, αλλά και από την Παλαιά Διαθήκη, από τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, από αρχαία αιγυπτιακά, βαβυλωνιακά, ρωμαϊκά και ιουδαϊκά κείμενα και την χρήση της αστρονομίας για να ανασυνθέσουμε ιουδαϊκά ημερολόγια. Συμβουλεύτηκα εκτενώς, διακεκριμένους βιβλικούς επιστήμονες και έναν διακεκριμένο νομικό ανωτάτου δικαστηρίου του Λονδίνου, ο οποίος είναι ειδικός στην αξιολόγηση στοιχείων. 

Γράφω αυτό το βιβλίο και για το ευρύ κοινό και για τους βιβλικούς ερευνητές. Το κύριο μέρος του απευθύνεται στο ευρύ κοινό και δεν προϋποθέτει ειδικές γνώσεις. Οι υποσημειώσεις, οι οποίες αναφέρονται σε δύσκολα ή αμφιλεγόμενα ζητήματα, αφορούν ιδιαίτερα τους βιβλικούς ερευνητές και θεολόγους γενικότερα. Στο τέλος κάθε κεφαλαίου υπάρχει μία περίληψη και τα σημαντικότερα συμπεράσματα του βιβλίου συγκεντρώνονται στο κεφάλαιο 13. 

Αν διαβάσει κανείς τις διηγήσεις των τελευταίων ημερών του Ιησού στα τέσσερα ευαγγέλια, θα βρει ότι υπάρχουν αρκετά σημεία τα οποία φαίνεται να αντικρούονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, ο Ματθαίος, ο Μάρκος και ο Λουκάς ισχυρίζονται ότι το τελευταίο δείπνο του Ιησού με τους μαθητές του ήταν πασχάλιο, ενώ ο Ιωάννης ισχυρίζεται ότι το τελευταίο δείπνο, καθώς και η δίκη του Ιησού και η σταύρωσή του, έγιναν όλα πριν το πασχάλιο δείπνο των Ιουδαίων. Εξαιτίας τέτοιων προβλημάτων, πολλοί βιβλικοί ερευνητές πιστεύουν ότι τα τέσσερα ευαγγέλια είναι γεμάτα από αντιφάσεις και ανακολουθίες. 

Ωστόσο, μήπως είναι πιθανόν να μην ισχύει κάτι τέτοιο; Δηλαδή οι ευαγγελικές διηγήσεις των τελευταίων ημερών του Ιησού να μην είναι γεμάτες με αντιφάσεις, αλλά εμείς να μην καταλαβαίνουμε τις ευαγγελικές περικοπές επειδή δεν γνωρίζουμε την καθημερινή ζωή στο Ισραήλ τον πρώτο αιώνα μ.Χ.; Μήπως η άγνοια μας εμποδίζει από το να ερμηνεύσουμε μερικούς σημαντικούς στίχους των ευαγγελίων με τον τρόπο που σκόπευαν οι συγγραφείς τους να ερμηνευτούν; Αυτές οι εμφανείς αντιφάσεις κατέληξαν σε σημαντικά μυστήρια που περιβάλλουν το τι πραγματικά συνέβη στον Ιησού τις ημέρες πριν την σταύρωσή του, τα οποία δεν έχουν λυθεί μέχρι σήμερα.

Ο Μόσχος Γκουτζιούδης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ, εξηγεί στον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης: 
Κάθε Πάσχα σε όλον τον χριστιανικό κόσμο, η μνήμη των περισσοτέρων ανατρέχει σε όσα συνέβησαν κατά την τελευταία εβδομάδα του Ιησού στην Ιερουσαλήμ. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τα γεγονότα των τελευταίων ημερών του Ιησού, όπως καταγράφονται στα ευαγγέλια, δημιουργούν πολλά και αναπάντητα ερωτήματα, όχι μόνο στους βιβλικούς ερευνητές αλλά και στους απλούς πιστούς. Ερωτήματα που αφορούν το τελευταίο δείπνο και τον χαρακτήρα του, τις δίκες του Ιησού και τη νομιμότητά τους και φυσικά την ημερομηνία της σταύρωσης. Αν αναρωτιέστε τι έχει να μας πει για όλα αυτά ένας διακεκριμένος φυσικός του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, η απάντηση είναι πολλά και μάλιστα με τρόπο που θα μας μείνει σίγουρα αξέχαστος.
Ο Colin Humphreys μελετά εδώ και τριάντα χρόνια με πάθος τις ευαγγελικές διηγήσεις και ισχυρίζεται ότι βρήκε επιτέλους τη λύση για τις αντιφάσεις που παρατηρούνται μεταξύ των συνοπτικών και του Ιωάννη, καθώς αυτοί διηγούνται τα όσα διαδραματίστηκαν κατά τις τελευταίες ημέρες του Ιησού. Ανασυνθέτοντας τα αρχαία ημερολόγια με τη συνδρομή της αστρονομίας και διαβάζοντας προσεκτικά τα βιβλικά, αλλά και τα εξωβιβλικά κείμενα, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι μπορούμε πλέον σήμερα να υπολογίσουμε την ακριβή ημέρα του θανάτου του Ιησού. Δεν πρόκειται για ένα λογοτεχνικό βιβλίο, αλλά για μια επιστημονική μελέτη, προϊόν μιας πολύχρονης εξαντλητικής έρευνας ενός ικανότατου συγγραφέα, ο οποίος καταφέρνει να κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο μέχρι το τέλος. Το βιβλίο προσφέρεται για ανάγνωση από ένα ευρύ κοινό και δεν απευθύνεται μόνο σε θεολόγους. Για το λόγο αυτό πρότεινα τη μετάφρασή του στα ελληνικά. Ο Humphreys αναζητά στοιχεία στα ευαγγέλια σαν αστυνομικός επιθεωρητής που προσπαθεί να εξιχνιάσει έναν φόνο, αναλύει και συνθέτει όσα ανακαλύπτει με την ακρίβεια ενός φυσικού επιστήμονα, πάνω απ’ όλα όμως, σέβεται και αναγνωρίζει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των θρησκευτικών κειμένων σαν πιστός που αναζητά σε αυτά τον Θεό του.

Βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ενδιαφέρον, όταν το διάβασα για πρώτη φορά και πρότεινα στον εκδοτικό οίκο Μέθεξις να αναλάβει τη μετάφραση και έκδοσή του στην Ελλάδα. Το βιβλίο έχει ήδη μεταφραστεί στα γερμανικά και τα πορτογαλικά. Ασφαλώς μπορεί κανείς να μη συμφωνεί με τα πορίσματα του συγγραφέα ή τη μέθοδο προσέγγισης των βιβλικών κειμένων που αυτός ακολουθεί. Όπως και να έχει όμως, πρόκειται για ένα καλογραμμένο βιβλίο, το οποίο παρουσιάζει με πρωτότυπο τρόπο πως εκτυλίχθηκαν τα γεγονότα της εβδομάδας του πάθους του Ιησού, χωρίς να αφήνει ποτέ την προσοχή του αναγνώστη να χαλαρώσει, ούτε για μια στιγμή. Το δύσκολο έργο της μετάφρασης ενός τέτοιου βιβλίου ανέλαβε η κ. Ανίτα Κλήμη, ιδιοκτήτρια φροντιστηρίων ξένων γλωσσών με μεταφραστικές σπουδές και θεολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην Καινή Διαθήκη και την ερμηνεία της. Καταλληλότερος μεταφραστής δεν θα μπορούσε να βρεθεί και το αποτέλεσμα ήταν να παραδοθεί ένα κείμενο ποιοτικά ανώτερο από κάθε αντίστοιχη προσπάθεια. Την ευχαριστώ θερμά, όπως και τον εκδότη κ. Ιωάννη Καραδέδο που μας περίμενε καρτερικά να του παραδώσουμε το κείμενο. Όσο και αν ο χρόνος τον πίεζε ασφυκτικά, εκείνος έκανε εξαιρετική δουλειά με τους πίνακες, τα σχέδια, τις εικόνες και γενικά τη σελιδοποίηση του βιβλίου.
Αποφασίσαμε να αλλάξουμε τον τίτλο του βιβλίου και ενώ θα έπρεπε να είναι: Το μυστήριο του τελευταίου δείπνου του Ιησού, προτιμήσαμε να εκδοθεί αυτό ως: Η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς. Ο υπότιτλος παρέμεινε ως έχει στο πρωτότυπο. Ο λόγος αυτής της αλλαγής ήταν για να μην προκληθεί σύγχυση στο ευρύτερο κοινό που δεν γνωρίζει την προβληματική σχετικά με το τελευταίο δείπνο του Ιησού με τους μαθητές του. Αυτό που αναζητά όμως ο συγγραφέας δεν είναι μόνο η ημέρα και ο χαρακτήρας του τελευταίου δείπνου αλλά και η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς, αφού τα δύο περιστατικά συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους.
Περιεχόμενα βιβλίου

Πρόλογος στην ελληνική έκδοση 

Πρόλογος του καθηγητή Ι. Howard Marshall 

1. Τέσσερα μυστήρια που περιβάλλουν την τελευταία εβδομάδα του Ιησού 

2. Χρονολογώντας τη σταύρωση του Ιησού – τα πρώτα στοιχεία 

3. Το πρόβλημα του τελευταίου δείπνου του Ιησού με τους μαθητές του 

4. Μπορούμε να ανασυνθέσουμε το ιουδαϊκό ημερολόγιο της εποχής του Χριστού; 

5. Η ημέρα που σταυρώθηκε ο Ιησούς 

6. Το φεγγάρι θα γίνει κόκκινο σαν αίμα (Πραξ. 2:20)

7. Χρησιμοποίησε ο Ιησούς το ηλιακό ημερολόγιο της κοινότητας του Κουμράν για να γιορτάσει το τελευταίο δείπνο με τους μαθητές του ως πασχάλιο; 

8. Έχει η αρχαία Αίγυπτος το κλειδί για να λυθεί το πρόβλημα του τελευταίου δείπνου του Ιησού με τους μαθητές του; 

9. Ανακαλύπτοντας το χαμένο ημερολόγιο του αρχαίου Ισραήλ 

10. Χρησιμοποιούνταν το χαμένο αρχαίο ιουδαϊκό ημερολόγιο στο Ισραήλ κατά την εποχή του Ιησού;

11. Η ημερομηνία του τελευταίου δείπνου του Ιησού με τους μαθητές του: Τα στοιχεία που κρύβονται στα ευαγγέλια 

12. Από το τελευταίο δείπνο του Ιησού με τους μαθητές του μέχρι τη σταύρωση: Μία νέα ανάλυση των ευαγγελικών διηγήσεων 

13. Μία νέα ανασύνθεση των τελευταίων ημερών του Ιησού 

Η ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΑΡΙΑ ΧΟΡΣ

Η ΦΛΟΓΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΒΗΝΕΙ 

Της Ιουλίτας Ηλιοπούλου

Η ισορροπία ανάμεσα στο εύθραυστο και το στιβαρό, ανάμεσα, στην ηδύτητα και την ακρίβεια της χειρονομίας, ανάμεσα στην εσωτερικότητα των αισθημάτων και την εξωστρέφεια της κίνησης, δεν είναι μόνον μία απαιτητική άσκηση καλογυμνασμένου χορευτή επάνω στη σκηνή του Ηρωδείου. Είναι μία συνεχής αναζήτηση ενός ανθρώπου, που με πλούσια ψυχικά εφόδια, έταξε τη ζωή του, με συνέπεια, φαντασία και καθαρότητα, στην τέχνη της κίνησης, στην τέχνη της ίδιας της ζωής ̇μιάς και η Μαρία Χόρς, για την οποία μιλώ, ταύτιζε πάντοτε τις δύο αυτές έννοιες. 

Υπηρετώντας ό,τι πιο δύσκολο, το απλό, ήξερε να οδηγεί τους συνεργάτες, τους μαθητές της να μην παριστάνουν κάτι, αλλά να μεταβαίνουν αλλού, να μετατοπίζουν το σώμα και την ψυχή τους εκεί που η φαντασία όρισε και να ζουν με ένταση και ειλικρίνεια τη νέα συνθήκη. 

Ως χορογράφος και ως δασκάλα αυτοσχεδιασμού -υπήρξα μαθήτρια φανατική της Μαρίας Χόρς στη σχολή θεάτρου του Ωδείου Αθηνών- γνώριζε με κάθε τρόπο να αποβάλλει ό,τι περιττό φορτώνουν η αγωνία της πρωτοτυπίας και οι καιροί και να συγκρατεί ό,τι ουσιώδες εντοπίζει η πνευματικότητα ,το ένστικτο και η ποιητική σοφία του καλλιτέχνη. Ήξερε η Μαρία Χορς να επικεντρώνει πάντα το ενδιαφέρον της στο καίριο, να κάνει σημαντικό το φαινομενικά αυτονόητο , που θα πει, να δίνει νόημα στις μικρές κινήσεις των ποδιών ή της ψυχής μας. Ήξερε ν’ ακούει την αδιόρατη ανάσα που προηγείται μιας χειραψίας, ή ενός άλματος και ανάλογα να μπορεί πληρέστερα κι απ’ τον πιο δεινό ψυχαναλυτή να ερμηνεύει τον μυστικό κόσμο τού κάθε ηθοποιού, χορευτή, μαθητή της. 

Δεν θα ξεχάσω κατά τη διάρκεια μιας άσκησης συγκέντρωσης στο μάθημα της εκφραστικής κίνησης, τον ιδιαίτερο εκείνο τρόπο με τον οποίο πλησίαζε και «ενεργοποιούσε» κάθε έναν μαθητή της. Άλλοτε μ’ έναν αιφνιδιασμό, άλλοτε μ’ ένα σκούντημα, άλλοτε με μια καθημερινή χειρονομία, κι άλλοτε με μια κίνηση άπειρης τρυφερότητας. Για κάθε έναν μαθητή κάτι ιδιαίτερο, που μυστικά μόνο εκείνη ήξερε πως αρμόζει στη ιδιοσυγκρασία, αλλά και στην ψυχική του κατάσταση τη δεδομένη στιγμή. 

Διαθέτοντας αυτήν τη «μαντική ικανότητα» που η ευαισθησία και η ευφυΐα χαρίζουν, κατάφερνε πάντα, με μέθοδο και υπομονή, να πυροδοτεί την ψυχική ενέργεια του άλλου, να προκαλεί την δημιουργικότητά του, αφυπνίζοντας την συχνά εν υπνώσει ποιητική λειτουργία της ανθρώπινης φύσης μας ̇ λειτουργία που η εικοσιτετράωρη πρακτική της ζωής υπονομεύει και αρκεί η ανυπόκριτη αγάπη ή ο έρωτας για να πιστοποιήσουν πως ακόμα υπάρχει. Και υπάρχει, θά ’λεγα, «ομοούσια και αδιαίρετη»,ενιαία και μεγαλειώδης, είτε κανείς έχει να κάνει με λέξεις, είτε με βήματα, είτε με τα χρώματα της πρωινής θάλασσας. 

Η ποιητική λειτουργία, η ελευθερία, ο λυρισμός η ποικιλία των ρυθμών ενός υπεργλωσσικού λόγου που δίδαξε η Μαρία Χόρς σε κάθε δουλειά της, αλλά κυρίως και μέσα από την εξατομικευμένη κίνηση του χορού της τραγωδίας, είναι νομίζω ανάλογος ενός καλά δουλεμένου ποιητικού έργου που διαθέτει πλήθος λαμπρών φραστικών μονάδων, μα και στο σύνολό του στέρεη δομή, πρωτότυπη αρχιτεκτονική σύνθεση. 

Μαρία Χορς (φώτο: Ντίνος Διαμαντόπουλος)

Σταθερά όπλα της σ’ αυτόν τον αγώνα της έκφρασης, όχι μόνον η γνώση, η υψηλή αισθητική ,η ισχύς μιας μοναδικής ευαισθησίας, αλλά και η ξεχασμένη, αλλ’ αναγκαία για την δημιουργία συνθήκη, η αγάπη. Η αγάπη που την έκανε πάντα, είτε κινούσε τον χορό τραγωδίας, είτε χορογραφούσε σύνολα, είτε δίδασκε, να μπορεί, όχι να επιβάλλει κάτι δοτό, αλλά να εκμαιεύει την μέσα αλήθεια, τόσο των κειμένων όσο και των συνεργατών της, να φέρνει στην επιφάνεια τον μυστικό ειρμό της ψυχικής ενέργειας που πρόσωπα και λόγια εμπεριέχουν. 

Έχοντας η ίδια κατάλληλη παιδεία –είχε σπουδάσει πέρα απ’ τον χορό, μουσική και αρχαιολογία– και ειλικρινές ενδιαφέρον για τα ποιητικά κείμενα, θέλησε να ωτακουστήσει τα μυστικά τους, να τα μετατρέψει σε έκφραση των χεριών, σε αέναη συστροφή του κορμιού, σε βήμα ταχύ, σε ακινησία πολύλογη. «Από τα πρώτα μου βήματα στη χορογραφία», έλεγε, «στόχος μου δεν ήταν ποτέ ο νεωτερισμός. Δεν επιχειρούσα καν να δώσω ένα προσωπικό στίγμα. Αφουγκραζόμουν μονάχα με σεβασμό τι ζητά το αρχαίο κείμενο, ανίχνευα τι θέλει να μου πει η τραγωδία χιλιάδες χρόνια μετά. Και ανοίγαμε ένα εποικοδομητικό διάλογο, που απ’ την πλευρά μου δεν είχε στάλα εγωισμό». 

Πάντοτε χωρίς εγωισμό, με αφάνταστη αξιοπρέπεια, σκληρή πολύ μόνο με τον εαυτό της ,η Μαρία Χορς έμαθε από μικρή πως η τέχνη ,αλλά και η ζωή, μοιάζει με αυτή την λαμπερή σφαίρα που η ίδια πετούσε ψηλά και ξανάπιανε χορεύοντας ως μαθήτρια της Πράτσικα, στις «Μικρές Παιδούλες Ταναγραίες», στα 1949. Μια σφαίρα εύθραυστη που με συνεχή έγνοια, αλλά και χάρη κρατούσε, χορεύοντας με απόλυτη φυσικότητα στις μύτες των ποδιών. 

«Χόρευα μ’ αυτήν την σφαίρα», έλεγε, κοιτάζοντας χρόνια αργότερα αυτή την φωτογραφία, «και μού είπανε δεν υπάρχει δεύτερη. Αν πέσει και σπάσει... Μ’ αυτήν την αγωνία χόρευα. Ακόμα θυμάμαι τη μουσική του Μενέλαου Παλλάντιου. Έπρεπε σ’ ένα συγκεκριμένο μέτρο να την πετάξω ψηλά και να την πιάσω.» 

Αυτό ακριβώς νομίζω ότι δίδαξε με διαφορετικούς τρόπους και στους πολυάριθμους μαθητές της: Την μοναδική, αλλά και εύθραυστη αξία της αληθινής τέχνης και της ζωής, που με σκέψη, πειθαρχία και τόλμη, μ’ άλλα λόγια, με νοηματική ακρίβεια, εκφραστική ελευθερία, πραγματικό αίσθημα και ήθος καλούμεθα όλοι μαζί κι ο καθένας μόνος του να υπερασπιστούμε, είτε πάνω στην σκηνή, είτε στον σιωπηλό χώρο του δωματίου μας. 

Δεν είναι για μένα-η φλόγα που άναβε κάθε τέσσερα χρόνια στη Ολυμπία, αλλά κυρίως η φλόγα που άναβε καθημερινά στις καρδιές των μαθητών της, αυτή που θα συνοδεύει πάντα το όνομά της, το όνομα της δασκάλας Μαρίας Χόρς, το όνομα της μοναδικής φίλης. 

- Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ το Σάββατο 28-2-2015

ERNST CASSIRER: "Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ" - Παρουσίαση από τον Δημήτρη Μπαλτά

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Ernest Cassirer, Ἡ φιλοσοφία τοῦ Διαφωτισμοῦ, μετ. Ἀννέτε Φωσβίνκελ, Μορφωτικό Ἵδρυμα Ἐθνικῆς Τραπέζης, Ἀθήνα 2013, σελ. 567 

Τό σημαντικό ἔργο τοῦ Ἔρνεστ Κασσίρερ (1874-1945) ὑπό τόν τίτλο Ἡ φιλοσοφία τοῦ Διαφωτισμοῦ εἶδε προσφάτως το φῶς τῆς δημοσιότητας στην ἑλληνική, ὕστερα ἀπό ἑβδομήντα χρόνια ἀπό τήν πρώτη γερμανική ἔκδοση (1932). 

Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι ἔχουν γραφεῖ περισσότερες ἀπό τριάντα κριτικές τοῦ συγκεκριμένου βιβλίου σέ ἔγκριτα εὐρωπαϊκά περιοδικά, κατάλογος τῶν ὁποίων δίδεται στήν ἀρχή τῆς παρουσιαζόμενης σήμερα ἔκδοσης (σσ. 31-35). 

Στόν Πρόλογο τοῦ συγγραφέως ὁρίζεται ὁ στόχος τῆς συγγραφῆς τοῦ βιβλίου: «Το ζητούμενο λοιπόν και το ἐφικτό δέν ἦταν ἁπλῶς ἡ ἐπική ἐξιστόρηση τῆς διαδρομῆς, τῆς ἐξέλιξης και τῶν πεπρωμένων τῆς φιλοσοφίας τοῦ Διαφωτισμοῦ· στόχος ἦταν πολύ περισσότερο να ἀναδειχθεῖ ἡ ἐσωτερική κίνηση ἡ ὁποία ἐπιτελεῖται μέσα σέ αὐτή, ἡ δραματική πλοκή, θα λέγαμε, τῆς σκέψης του» (σ. 37). Ἡ ἀξία τοῦ Διαφωτισμοῦ ἔγκειται, κατά τόν Κασσίρερ, στόν «τρόπο μέ τόν ὁποῖο ὁ Διαφωτισμός κάνει χρήση τῆς φιλοσοφικῆς σκέψης, στή θέση πού τῆς προορίζει και τον σκοπό πού τῆς ἀναθέτει» (σ. 41). 

Ἀφοῦ προηγηθεῖ ἕνα εἰσαγωγικό κεφάλαιο για τήν σκέψη τοῦ Διαφωτισμοῦ (σσ. 49-95), ὁ Κασσίρερ πραγματεύεται ἐν συνεχείᾳ τά σχετικά ζητήματα σέ ἑπτά κεφάλαια, ἐξετάζοντας κατά σειρά τό πρόβλημα τῆς φύσεως (σσ. 96-172), τήν σχέση ψυχολογίας καί γνωσιολογίας (σσ. 173-230), τίς ἀντιλήψεις περί τῆς θρησκείας (231-316), τό ζήτημα τῆς «ἀνιστορικότητας» τοῦ Διαφωτισμοῦ (σσ. 368), τήν ἰδέα τοῦ δικαίου μέσα στό κράτος καί την κοινωνία (σσ. 369-426) καί, τέλος, ὁρισμένα θεμελιώδη προβλήματα τῆς αἰσθητικῆς (σσ. 427-547). 

Τό κεφάλαιο περί τῆς φύσεως (β΄) συνδέεται μέ τό κεφάλαιο περί τῆς θρησκείας (δ΄), καθ’ ὅσον τονίζεται ὅτι «ὁ ἀγώνας τῆς Ἐκκλησίας ἦταν ἐνάντια στήν θεώρηση τῆς θεϊκότητας τῆς φύσεως και ὄχι «ἐνάντια στα ἐπιμέρους πορίσματα τῆς ἔρευνας» (σ. 103). Στο πλαίσιο αὐτό, ὁ Γαλιλαῖος τοποθετεῖ δίπλα στήν ἀλήθεια τῆς ἀποκαλύψεως «τήν αὐτοδύναμη ἀλήθεια τῆς φύσης» (σ. 104). Ἀπό τήν ἄλλη, εἶναι ἀναμφισβήτητο ὅτι «ἡ κριτική και σκεπτικιστική στάση ἀπέναντι στή θρησκεία ἀποτελεῖ θεμελιῶδες γνώρισμα τοῦ Διαφωτισμοῦ» (σ. 231), ὅπως συνάγεται κυρίως μέσα ἀπό τά κείμενα τῶν Γάλλων Ἐγκυκλοπαιδιστῶν. Μάλιστα στό κεφάλαιο περί τῆς θρησκείας εἶναι ἐνδιαφέρουσες οἱ συγκριτικές ἀναφορές τοῦ Κασσίρερ στόν Ἔρασμο και τον Λούθηρο ἀφ’ ἑνός καί στον Πασκάλ καί στόν Βολταῖρο και τόν Ρουσσώ ἀφ’ ἑτέρου (σσ. 239-262). Γενικῶς ὁ Κασσίρερ καταλήγει στην ἀποτίμηση ὅτι «ὅσο κι ἄν ὁ Διαφωτισμός ἀγωνίζεται να θεμελιώσει μια θρησκεία ‘’στά ὅρια τοῦ Λόγου’’, ταυτοχρόνως προσπαθεῖ νά ἀπελευθερώσει τή θρησκεία ἀπό τήν ἀπόλυτη κυριαρχία τῆς διάνοιας» (σ. 274). 

Ἐξ ἄλλου, εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι τό πρόβλημα τῆς φύσεως συνδέεται, κατά τόν Κασσίρερ, καί μέ τό πρόβλημα τῆς γνώσεως (κεφ. γ΄), ἐνῶ θεμέλιο τῆς γνωσιολογίας θεωρεῖται ἡ ψυχολογία, τουλάχιστον μέχρι τήν Κριτική τοῦ καθαροῦ Λόγου τοῦ Κάντ. Ὁ Κασσίρερ θεωρεῖ ὅτι «τουλάχιστον στή Γερμανία οἱ ψυχολογικές θεωρίες τοῦ Λόκ, τοῦ Μπέρκλεϋ καί τοῦ Χιούμ ποτέ δέν κέρδισαν τή γενική, ἀδιαφιλονίκητη ἀποδοχή» (σ. 212). Ἀντιθέτως στην Γερμανία κυριαρχεῖ ἡ «συστηματική ἀνάπτυξη τῆς ψυχολογίας τοῦ Βόλφ» (σ. 212). 

Στό ἑπόμενο κεφάλαιο (ε΄) ὁ Κασσίρερ ἐπιχειρεῖ νά ἀντικρούσει τήν διαδεδομένη ἀντίληψη ὅτι ὁ 18ος ὑπῆρξε «ἀνιστορικός», ἄποψη πού καλλιεργήθηκε κυρίως ἀπό τον Ρομαντισμό (σσ. 317-318). Ἡ σχετική πραγμάτευση ἀναπτύσσεται μέ ἀναφορές στον Μοντεσκιέ, στόν ὁποῖο μάλιστα ὁ Κασσίρερ ἀσκεῖ αὐστηρή κριτική (σ. 337), στόν Βολταῖρο, στόν Λέσσινγκ καί στόν Βόλφ ἀλλά καί στόν Χιούμ (σσ. 345-363). 

Τό ἑπόμενο κεφάλαιο (ς΄) ἀφορᾶ τήν ἔννοια τοῦ δικαίου μέσα στό κράτος καί τήν κοινωνία. Ἀναλυτική εἶναι ἡ ἀναφορά τοῦ Κασσίρερ στόν Ρουσσώ καί στό ἔργο του Κοινωνικό συμβόλαιο (σσ. 405-425). Ὁ Κασσίρερ θεωρεῖ γενικῶς ὅτι «ὁ Ρουσσώ θέλει να μεταμορφώσει τό ὑπάρχον κράτος, πού δεν ἀποτελεῖ παρά προσωρινή λύση, σε ἔλλογο κράτος· θέλει νά μετατρέψει τήν κοινωνία, πού μέχρι τότε ἦταν ἔργο τῆς τυφλῆς ἀναγκαιότητας, σέ ἔργο τῆς ἐλευθερίας» (σ. 424). 

Στό τελευταῖο κεφάλαιο (ζ΄) τοῦ ἔργου του ὁ Κασσίρερ ἀσχολεῖται μέ ὁρισμένα βασικά προβλήματα τῆς αἰσθητικῆς, ξεκινώντας ἀπό τόν Καρτέσιο και φθάνοντας στόν Μπάουμγκαρντεν (σσ. 432-543). Βεβαίως εἶναι γεγονός ὅτι ὑπό τήν ἐπίδραση τοῦ σκεπτικισμοῦ «ἐξαλείφονται και τά τελευταῖα ὑπολείμματα καθολικῆς ἐγκυρότητας ἀπό την αἰσθητική κρίση» (σ. 473). 

Στό συγκεκριμένο κεφάλαιο ἰδιαίτερος λόγος γίνεται στήν φιλοσοφική θεμελίωση τῆς αἰσθητικῆς ἀπό τόν Μπάουμγκαρντεν, ὁ ὁποῖος «ὁρίζει τήν αἰσθητική ὡς θεωρία τῆς ‘’κατ’ αἴσθηση γνώσης’’» (σ. 519). Παράλληλα ὁ Κασσίρερ ἰσχυρίζεται ὅτι «ἡ ἐξέλιξη τῆς αἰσθητικῆς και τῆς φιλοσοφίας τῆς ἱστορίας στή Γερμανία ὁδηγεῖ στήν πρωταρχική σύλληψη τοῦ προβλήματος τῆς ἀτομικότητας» (σ. 93). 

Σέ μία γενική ἀποτίμηση, τό ἔργο τοῦ Κασσίρερ παρακολουθεῖ ἐξαντλητικά τά κείμενα τῶν ἐκπροσώπων τοῦ γαλλικοῦ, τοῦ ἀγγλικοῦ καί τοῦ γερμανικοῦ Διαφωτισμοῦ καί λιγότερο ἴσως τήν βιβλιογραφία τῆς ἐποχῆς του. Ὁπωσδήποτε ὑπερασπίζεται τόν Διαφωτισμό ὁ ὁποῖος εἶναι «διαποτισμένος ἀπό τήν ἔννοια τῆς πνευματικῆς προόδου» (σ. 52). 

Τελικά πρόκειται γιά μία ἔκδοση σημαντική, ἡ ὁποία μάλιστα συμπίπτει μέ τήν συμπλήρωση 140 ἐτῶν ἀπό τήν γέννηση τοῦ σπουδαίου συγγραφέως. 

(Νέος Ἑρμῆς ὁ λόγιος, τ. 10, 2014, 235-237)

ΜΑΡΙΑ ΧΑΤΖΗΑΠΟΣΤΟΛΟΥ: «Ο Νίκος Καζαντζάκης και ο αγώνας του ανήφορου- Η έννοια του Θεού στη σκέψη του μεγάλου Κρητικού»

Tο Τμήμα Σχολικών Δραστηριοτήτων Β/θμιας Εκπ/σης Δωδ/σου, το 4ο Γυμνάσιο Ρόδου, με την αρωγή του Συλλόγου γονέων και κηδεμόνων του σχολείου και η Αδελφότητα Κρητών Ρόδου «Ο Ψηλορείτης», διοργάνωσαν ημερίδα με θέμα: «Ο Ν. Καζαντζάκης και ο αγώνας του ανθρώπου για τον ανήφορο». 

Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε στο 5ο Γυμνάσιο Ρόδου, την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2015 και το πρόγραμμα της ημερίδας είχε ως εξής: 

• Χαιρετισμός: Μουλά Ε., Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Β/θμιας Δωδ/σου. 

• Στασινάκης Γ., πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Ν. Καζαντζάκη με έδρα τη Γενεύη και πρώην νομικός σύμβουλος του CERN: «Το έργο της 26ετούς προσφοράς της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Ν. Καζαντζάκη στη διάδοση του λόγου του μεγάλου λογοτέχνη ανά το κόσμο-Ο Ν.Καζαντζάκης στην εκπαίδευση». 

• Χατζηαποστόλου Μ., θεολόγος, υποψήφια διδάκτορας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ και βραβευμένη συγγραφέα του βιβλίου «Το πρόσωπο του Χριστού στον Νίκο Καζαντζάκη»: «Ο Νίκος Καζαντζάκης και ο αγώνας του ανήφορου- Η έννοια του Θεού στη σκέψη του μεγάλου Κρητικού». 

Η θεολόγος Μαρία Χατζηαποστόλου (φωτ. αρχείου)

• Θεατρικά δρώμενα από τους μαθητές του 4ου Γυμνασίου Ρόδου και τη Θεατρική Ομάδα της Αδελφότητας Κρητών Ρόδου, βασισμένα σε διαλόγους από τα έργα: «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Αναφορά στο Γκρέκο», «Ο Φτωχούλης του Θεού» και «Ασκητική», υπό το συντονισμό της υπεύθυνης της ομάδας του πολιτιστικού προγράμματος, κας Κλιάρη Ιωάννας και με τη σκηνοθετική επιμέλεια του Γιάννη Φλώρου.

Παραθέτουμε στη συνέχεια την ομιλία της θεολόγου Μαρίας Χατζηαποστόλου. 

Μαρία Χατζηαποστόλου για Νίκο Καζαντζάκη

Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΛΑΚΗ ΒΙΓΚΑ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΜΝΗΜΗΣ "ΜΙΣΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΕΛΑΣΕΙΣ"

«Ο αντίκτυπος των απελάσεων στην 

Ελληνορθόδοξη κοινότητα των Κωνσταντινουπολιτών» 

28 Φεβρουαρίου 2015 

Μισός αιώνας από τις απελάσεις 

Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσού 

Ομιλία του Παντελή Βίγκα

Άρχοντος Μ. Χαρτοφύλακος της Μ.τ.Χ.Ε.

Κυρίες και κύριοι, 

Ξεκινώντας θα ήθελα να απευθύνω ένα μεγάλο ευχαριστώ στην εφημερίδα «Πολίτης» για αυτή την εξαιρετικά τιμητική πρόσκληση να συμμετάσχω ως ομιλητής στη σημερινή εκδήλωση μνήμης για τη συμπλήρωση των πενήντα ετών από τις απελάσεις του ’64, γεγονότα που σημάδεψαν όσο κανένα άλλο τη συλλογική μνήμη και την εξέλιξη της κοινότητάς μας. 

Πριν συνεχίσω, θα ήθελα να κάνω μια ειδική μνεία στην εφημερίδα «Πολίτης» που από το 1967 και για 48 χρόνια αποτελεί έναν από τους κεντρικούς πυλώνες επικοινωνίας των εκπατρισθέντων Ρωμιών με τον τόπο τους, συμβάλλοντας καταλυτικά στη διατήρηση των συνεκτικών δεσμών και της επαφής με τη γενέτειρα. Σε μια εποχή που δεν υπήρχαν τα σύγχρονα μέσα και η ανάπτυξη των επικοινωνιών, όπως σήμερα, η εφημερίδα αποτελούσε το βασικό εργαλείο διατήρησης της μνήμης και της συνοχής των Κωνσταντινουπολιτών του εξωτερικού. Ο παλμός αυτός που κρατήθηκε ζωντανός βοήθησε και εμάς στην Πόλη αργότερα να αναπτύξουμε εκ νέου τους δεσμούς σε μια νέα βάση αλληλοϋποστήριξης με τους ομογενείς μας του εξωτερικού. Για αυτό και αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στους εκδότες για την κυκλοφορία της εφημερίδας από τότε μέχρι σήμερα ανελλιπώς.

Οι απελάσεις του ’64 υπήρξαν το καθοριστικό κτύπημα στον Ελληνισμό της Πόλης με ανεπανόρθωτο αντίκτυπο και στις κοινότητες της Ίμβρου και της Τενέδου. Τα αισθήματα «φόβου», «πικρίας», «αδικίας» και «ταπείνωσης» με τα οποία εκείνα τα γεγονότα καταγράφηκαν στη συλλογική μνήμη, συνόδευσαν για δεκαετίες όχι μόνο όσους ξεριζώθηκαν βίαια από τον τόπο τους αλλά και όσους παρέμειναν πίσω στην γνώριμη μεν Πόλη, το πληθυσμιακό τοπίο της οποίας όμως είχε πλέον δραστικά μεταβληθεί. 

Με αποκορύφωμα τα επεισόδια των απελάσεων, η βιαιότητα των μηχανισμών που χρησιμοποιήθηκαν για την εξόντωση της ελληνικής μειονότητας, προκαλούν συγκίνηση αλλά και οργή, ενώ ξαναζωντανεύουν σε όλους μνήμες από παλαιότερα τραύματα που ακόμα δεν είχαν επουλωθεί και που ίσως δεν θα καταφέρουμε να επουλώσουμε ποτέ. 

Αδιαμφισβήτητα τα γεγονότα του ’64 είναι εκείνο το κεφάλαιο της ιστορίας, τις συνέπειες του οποίου, εξακολουθούμε να αισθανόμαστε με τραγικό τρόπο μέχρι σήμερα, τόσο εμείς στην Πόλη βιώνοντας συνεχώς τη δημογραφική μας αδυναμία όσο και οι εκπατρισθέντες του εξωτερικού, οι οποίοι ποτέ ξανά δεν μπόρεσαν να γευτούν την ψυχική γαλήνη που νιώθει κανείς στον γενέθλιο τόπο του. 

Το αποτύπωμα που άφησαν οι απελάσεις στην ελληνική μειονότητα αντανακλάται με τον πιο αμείλικτο τρόπο στους αριθμούς της εποχής. Μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία μεταξύ 1960 και 1970, από μια κοινότητα που αριθμούσε 80.000 μέλη έμειναν λιγότερα από 20.000 άτομα. Το ίδιο αποτυπώνεται και αν ρίξουμε μια ματιά στις βαπτίσεις της εποχής το 1964 είχαμε 413 ενώ το 1974 μόλις 99 και το 2004 στις 9, ενώ αντίστοιχα οι κηδείες το ’64 ήταν 706, το ’74 404 και το 2004 88. Μονάχα την τελευταία πενταετία ίσως να παρατηρείται μια ελάχιστη αύξηση των αριθμών αυτών. Αυτή η κατακόρυφη πληθυσμιακή πτώση είναι χαρακτηριστική του πως τα γεγονότα αυτά λειτούργησαν σαν χιονοστιβάδα διαπερνώντας κάθε φάσμα του κοινοτικού πλέγματος και επιφέροντας εν τέλει καθοριστικά πλήγματα για την ίδια τη δομή της μειονότητας. Τα σχολεία άδειασαν από τη μια μέρα στην άλλη, οι κατασχέσεις περιουσιών έγιναν καθημερινό φαινόμενο, οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων το ίδιο, το σχέδιο εξόντωσης της ομογένειας της Ίμβρου είχε πάρει σάρκα και οστά, οι διωγμοί, οι απαξιώσεις και οι απειλές αποτελούν τραγικά γεγονότα τις λεπτομέρειες των οποίων γνωρίζουμε όλοι και γι’ αυτό δε θα εισέλθω στην παρούσα εισήγηση. Αναρίθμητες οι ιστορίες που ραγίζουν τις καρδιές και κλονίζουν τη σκέψη μας. 

Αυτές πλέον οι ιστορίες είναι που γίνονται αντικείμενο μελέτης από ένα μεγάλο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας που αναζητά τη δική του ταυτότητα μέσα από την ψηλάφηση της αλήθειας από εναλλακτικά κανάλια ενημέρωσης και τη συμφιλίωση με το παρελθόν. 

Παρόλα αυτά ο δρόμος για μια περισσότερο αντικειμενική προσέγγιση της ιστορίας είναι μακρύς και η εξαφάνιση των μειονοτήτων από το Πολίτικο πληθυσμιακό τοπίο είναι ένα από τα μείζονα στοιχεία της ιστορίας της Πόλης του 20ου αιώνα, που ακόμα δεν έχει γίνει κτήμα και γνώση της εγχώριας κοινής γνώμης όσο θα έπρεπε. 

Η έκθεση με τίτλο «20 κιλά, 20 δολάρια» που πραγματοποιήθηκε πέρυσι προσεγγίζοντας για πρώτη φορά το ζήτημα των απελάσεων κατέδειξε την ανάγκη για περισσότερη πληροφόρηση και ενημέρωση της τουρκικής κοινωνίας, η οποία σε γενικές γραμμές είναι δεκτική σε αυτά τα ερεθίσματα και τα προσεγγίζει με ιδιαίτερη ευαισθησία και ειλικρινή διάθεση σεβασμού. 

Η τέχνη, σε περιπτώσεις ιστορικοπολιτικών γεγονότων όπως οι απελάσεις, λειτουργεί τόσο ενημερωτικά αλλά κυρίως λυτρωτικά τόσο για το κοινό στο οποίο απευθύνεται όσο και για εκείνους που αποτέλεσαν τους πρωταγωνιστές των γεγονότων. Εκτός από την πρόσφατη έκθεση, που γνωρίζω ότι παρουσιάστηκε και στην Αθήνα πριν λίγο καιρό, το ίδιο παρατηρούμε και στα δύο κινηματογραφικά έργα που έχουν ασχοληθεί με το θέμα των απελάσεων. Την Πολίτικη Κουζίνα και την τουρκική παραγωγή Sürgün. 

Και στα δύο έργα βλέπουμε ότι όσοι έχουν απελαθεί αλλά και όσοι μένουν πίσω “γίνονται” ξένοι. Ξένοι ανάμεσα στους δικούς τους. Ξένοι στον τόπο που γεννήθηκαν, ξένοι στον τόπο που απελάθηκαν, τον υποτιθέμενο πιο φιλικό τους τόπο. 

Όσες στατιστικές και αν βγάλουμε, όσες κοινωνιολογικές αναλύσεις και αν κάνουμε, δεν πρόκειται ποτέ να καταλάβουμε εκείνη την συγκλονιστική και απόλυτη αίσθηση απώλειας και μοναξιάς που αισθάνθηκαν όσοι απελάθηκαν. Ο νους μας και η καρδιά μας θα είναι πάντοτε μαζί τους. 

50 χρόνια αργότερα, από εκείνες τις σπαρακτικές μέρες των απελάσεων, τι καλούμαστε εμείς να κάνουμε σήμερα όμως; 

Πρέπει ο αποκλειστικός μας στόχος να είναι η απόδοση των ευθυνών; 

Το θέμα της απόδοσης ευθυνών, έχει μελετηθεί, και έχει αποδειχθεί ότι μια μισαλλόδοξη εθνική πολιτική, μαζί με μηχανισμούς του παρακράτους οδήγησε σε αποφάσεις απάνθρωπες και σε βίαια γεγονότα που δημιούργησαν ανείπωτο πόνο. 

Οπότε 50 χρόνια αργότερα ως Ρωμιοί της Πόλης τι είδους ερωτήματα καλούμαστε να θέσουμε και να μελετήσουμε, γύρω από τα προβλήματα των απελάσεων των Ελλήνων υπηκόων και με ποιο τρόπο ώστε να οδηγήσουν σε μια εποικοδομητική συζήτηση για το μέλλον. 

Εκείνο που θα ήθελα να θίξω σήμερα είναι μια διαφορετική διάσταση του φαινομένου που πολύ ελάχιστα έχει προβληθεί: οι απελάσεις των Ελλήνων υπηκόων, έφεραν ανεπανόρθωτες ζημιές όχι μόνο στην πληθυσμιακή και κοινοτική δομή αλλά και στην οικονομική συγκρότηση των Ρωμιών και κατ’ επέκταση σε όλη την ελληνική κοινότητα. Η ομογένεια έχασε τα πιο δυναμικά στοιχεία της κοινωνίας της, τους επαγγελματίες και επιχειρηματίες της, αποσταθεροποιήθηκε και έμεινε, εν πολλοίς, χωρίς οικονομική προοπτική στραγγαλιζόμενη μέρα με τη μέρα. Αυτή η εξόντωση της οικονομικής ελίτ και η αποψίλωση της κοινότητας από τα δυναμικότερα στελέχη της, δημιούργησαν μακροχρόνιες συνέπειες ενός οικονομικού αδιεξόδου το οποίο είναι εμφανές μέχρι σήμερα π.χ. δείτε τη Ίμβρο ή πόσα στερήθηκε η ίδια η Πόλη χάνοντας μια στιβαρή οικονομική ελίτ. Στο εσωτερικό της κοινότητας αντίστοιχα, το οικονομικό αδιέξοδο που αντιμετωπίζουμε αποτυπώνεται στις περιορισμένες ενέργειες και πρωτοβουλίες που θα θέσουν σε κίνηση την ανάπτυξη της κοινότητας σε όλα τα επίπεδα αλλά και στο πως αυτό αντικατοπτρίζεται στην περιορισμένη σχετικά αξιοποίηση της κοινοτικής περιουσίας με τέτοιο τρόπο που να δημιουργεί πολλαπλασιαστικά οφέλη προς όλους. 

Οι απελάσεις, προφανώς, πρέπει να ειδωθούν στο πλαίσιο των γενικότερων διεργασιών στην Τουρκία της δεκαετίας του 1960. Σήμερα, που το κλίμα έχει μεταστραφεί και είναι σαφώς πιο ευνοϊκό, έχουμε ευθύνη ως ελληνική κοινότητα να πιάσουμε και πάλι το νήμα της ιστορίας από εκεί που έμεινε και να προχωρήσουμε ένα βήμα παρακάτω. 

Τα τελευταία χρόνια και ειδικότερα την τελευταία δεκαετία άρχισαν να διαφαίνονται κάποιες νέες πραγματικότητες. Αυτές σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο η μειονότητα στην Πόλη είναι διατεθειμένη να στοχαστεί για τον εαυτό της. Γι' αυτό και από το 2006 και έπειτα με τις πρώτες εκλογές για την ανάδειξη νέων διοικήσεων στα ιδρύματά μας, η κοινότητα κατάφερε να επιτύχει κάποιους από τους στόχους της και να παλέψει με περισσότερη στόχευση για το μέλλον. 

Πράγματι, μέσα σε αυτή τη δεκαετία η ρωμιοσύνη της Πόλης κατάφερε να προχωρήσει από την διακήρυξη επιμέρους στόχων και ευχολογίων στην πράξη χαράσσοντας στρατηγική και συγκεκριμένες πλέον επιδιώξεις, τα αποτελέσματα των οποίων έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα. 

Λάκης Βίγκας (φωτ. αρχείου) 

Για παράδειγμα: 

- Επαναλειτούργησε το Δημοτικό Σχολείο στην Ίμβρο μετά από 49 χρόνια. Η ενίσχυση κατ’ αυτόν τον τρόπο της Ιμβριώτικης κοινότητας και η δημιουργία προϋποθέσεων για την επανεγκατάσταση ελληνικών οικογενειών στο νησί οικοδομεί ελπίδες για ανασύσταση του τοπικού Ιμβριώτικου στοιχείου. 

- Η παρουσία της κοινότητας γενικότερα στην τουρκική κοινωνία έγινε πολύ πιο εμφανής ενώ επεκτάθηκε και εκτός των ορίων της Πόλης ή της Ίμβρου και της Τενέδου. Πρόσφατα, ζήσαμε μοναδικές στιγμές στη Σμύρνη κατά τη λειτουργία του Αγίου Βουκόλου, ζώντας από κοντά τη δυναμική του ελληνικού στοιχείου της Σμύρνης, ενώ κάτι αντίστοιχο παρατηρείται και με αφορμή τη λειτουργία άλλων ορθόδοξων ναών όπως στην Αττάλεια και την Προύσα που πρόσφατα έχει αποκτήσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο ή στην Παναγία Σουμελά από το 2010. Η ρωμιοσύνη επανασυνδέεται με τις εστίες του. 

- Η επιτυχής ολοκλήρωση του πρώτου ευρωπαϊκού προγράμματος με τίτλο «Μειονοτικοί Πολίτες-Ισότιμοι Πολίτες» εκ μέρους του ΣΥΡΚΙ που είχε ως σκοπό μέσα από εργαστήρια, διαλέξεις, συζητήσεις να αφυπνίσουμε τα δημοκρατικά ανακλαστικά και να ευαισθητοποιήσουμε την κοινότητα μας προς τα ιδεώδη και αξίες της ορθής διαχείρισης αλλά και των συμμετοχικών διαδικασιών που οφείλουμε να εφαρμόζουμε στα κοινοτικά μας πράγματα. Αυτό ήταν και το πρώτο πρόγραμμα που υλοποιήθηκε ποτέ από μια μειονότητα στην Τουρκία με θέμα τα ανθρώπινα δικαιώματα και πρόσφερε πολύτιμη τεχνογνωσία και εμπειρία στην κοινότητα η οποία σίγουρα θα αποδειχθεί χρήσιμη στο μέλλον. Ήδη υλοποιούμε ένα δεύτερο πρόγραμμα με θέμα τις μειονότητες και την ελευθερία έκφρασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι ένα πρόγραμμα που θα ολοκληρωθεί σε ένα χρόνο από τώρα και έχει ως στόχο να μελετήσει το βαθμό ελευθερίας των μελών των μη μουσουλμανικών μειονοτήτων κατά τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ως μέσο έκφρασης. 

- Ένα ακόμα αποφασιστικής σημασίας βήμα για την κοινότητα ήταν οι από κοινού διαβουλεύσεις σε συνεργασία με τις υπόλοιπες μη μουσουλμανικές κοινότητες στο θέμα εκπόνησης ενός σχεδίου για το υπό διαμόρφωση σύνταγμα. Το 2012 η κυβέρνηση της Τουρκίας προέβαλε, επιτυχώς, στην πολιτική ατζέντα το θέμα της συνταγματικής αναθεώρησης και ενθάρρυνε όλους τους πολιτικούς αλλά και επιχειρηματικούς, ακαδημαϊκούς και κοινωνικούς εταίρους να καταθέσουν προτάσεις. 

Κάθε κοινότητα σε συνεργασία με ακαδημαϊκούς και νομικούς κατέγραψε τα θέματα που επιθυμούσε να θεμελιωθούν στο νέο σύνταγμα και στη συνέχεια σε κοινή διαβούλευση μέσω ομάδων εργασίας στις οποίες συμμετείχαν όλες οι μειονότητες, αξιολογήσαμε και ανταλλάξαμε απόψεις επί σειρά θεμάτων. Για πρώτη φορά μια τέτοια συνεργασία έλαβε χώρα σε διακοινοτικό επίπεδο. Ήταν και η πρώτη φορά άλλωστε, που ζητήθηκε από τις μειονότητες να καταθέσουν τις προτάσεις τους εγκαινιάζοντας μια νέα σελίδα για την Τουρκία γενικότερα. Όπως γνωρίζετε τα συντάγματα του 1924, του 1961 και του 1982 είχαν επιβληθεί άνωθεν εκφράζοντας το στρατιωτικό κατεστημένο της χώρας.

- Συνεχίζοντας, θα ήθελα να αναφερθώ στο μικρό «θαύμα» που έχει συντελεστεί με τη λειτουργία του παιδικού σταθμού της Αγίας Τριάδας. Ο σημερινός αριθμός των παιδιών ξεπερνάει τα τριάντα αλλά το βασικότερο είναι ότι έχει αντιστρέψει το κλίμα ως προς την εμπιστοσύνη των γονέων προς την παρεχόμενη ομογενειακή ελληνική παιδεία. Στον παιδικό λειτουργεί ένα πρότυπο δίγλωσσο εργαστήρι που αποτελεί το φυτώριο των μετέπειτα μαθητών των σχολείων μας. Παράλληλα, είναι ο μόνος χώρος που για την ώρα πραγματοποιείται η όσμωση μεταξύ γονέων και παιδιών από τη ρωμαίικη κοινότητα και εγκατεστημένων στην Πόλη Ελλήνων υπηκόων. Αντίστοιχο παράδειγμα αποτελεί η επαναλειτουργία από το 2008 της παιδούπολης της Πρώτης με δύο κατασκηνωτικές περιόδους που φιλοξενούνται παιδιά όχι μόνο από την Πόλη αλλά και από την Αντιόχεια καθώς και εθελοντές ομαδάρχες από την Ελλάδα επιτελώντας ένα σπουδαίο έργο. 

- Για το τέλος άφησα τη δημιουργία του Συνδέσμου Υποστήριξης Ρωμαίικων Κοινοτικών Ιδρυμάτων το 2011 καθώς πιστεύω ότι αποτελεί την πιο ισχυρή ένδειξη ότι η μειονότητα επιδιώκει πλέον μια συλλογική αντιμετώπιση των ζητημάτων της. Ο ΣΥΡΚΙ αποτελεί το μόνο συντονιστικό φορέα όλης της κοινότητας και εκφράζει την κοινή φωνή προς τα έξω λειτουργώντας παράλληλα και ως φορέας της κοινωνίας των πολιτών με λόγο και παρουσία στις κοινωνικές διεργασίας. Από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες του ΣΥΡΚΙ υπήρξε, επίσης, η ηλεκτρονική καταγραφή της κοινοτικής περιουσίας των ευαγών ιδρυμάτων μας, η οποία δεν έχει γίνει ποτέ ξανά στο παρελθόν. Η επιτυχής ολοκλήρωσής της εξαρτάται εν πολλοίς στην ελεύθερη βούληση όλων των διοικήσεων των ιδρυμάτων να παρέχουν τις πληροφορίες. 

Εξωστρέφεια, δημόσιος διάλογος, συνέδριο, εκλογές, διαφάνεια στο τρόπο διοίκησης, απελευθέρωση από το στενό παραδοσιακό κοινοτικό πλαίσιο, αλληλεπίδραση με την ευρύτερη κοινωνία και νέες δυναμικές που προέρχονται από την Τουρκία και την Ελλάδα διανοίγουν μονοπάτια για να επιτύχουμε την πολυπόθητη αναγέννηση τόσο σε οικονομικό όσο και θεσμικό επίπεδο. 

Βέβαια, προϋπόθεση για να μπορέσουμε προχωρήσουμε με περισσότερο σθένος είναι τα βαρίδια του παρελθόντος να μην εμποδίζουν τον τρόπο που διαμορφώνουμε τις αξίες μας και τις προτεραιότητες μας σήμερα. Με αυτόν τον τρόπο θα καταφέρουμε να επαναδιαπραγματευτούμε τα οράματα μας. Πολλές φορές το λαμπρό παρελθόν δεν είναι καλός οδηγός για το μέλλον. Μας κάνει να είμαστε προσκολλημένοι στα παλιά και δεν βλέπουμε τους νέους δρόμους που ανοίγονται, τους δρόμους που διαφέρουν με δραματικό τρόπο από τους παλιούς. 

Σε αυτή την πορεία οι πολιτικές προκλήσεις που θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε είναι ακόμα πολλές, η διατήρηση της ρήτρας της αμοιβαιότητας, η στενή ερμηνεία της ιδιότητας του πολίτη στη χώρα, τα συχνά κρούσματα λόγου μίσους και στερεοτυπικής απεικόνισης των μειονοτήτων, η έλλειψη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης, η έλλειψη πολιτικής βούλησης για τη λύση ορισμένων θεμάτων όπως της διεξαγωγής εκλογών στα βακούφια μας, της αναγνώρισης νομικής προσωπικότητας τόσο των Πατριαρχείων μας όσο και της κοινότητας ως οντότητας ή της έγκρισης της συνένωσης των ιδρυμάτων μας, το γενικό κλίμα πολιτικής αστάθειας και περιορισμού των ελευθεριών των πολιτών κ.α. αποτελούν ακανθώδη ζητήματα που οπωσδήποτε περιορίζουν την εμβέλεια των ενεργειών μας. 

Παρόλα αυτά η κοινότητα σήμερα τολμάει να θέλει να ξεπεράσει αυτά τα εμπόδια που τόσα χρόνια ενίσχυσαν την αδράνεια, καλλιέργησαν το φόβο, τον διχασμό και τον λαϊκισμό στο εσωτερικό μας. Τολμάει να τα ξεπεράσει όχι με μεμψιμοιρία και γκρίνια αλλά προβάλλοντας και διακηρύσσοντας τα δικαιώματα της ως ισότιμοι εταίροι και διεκδικώντας με αξιοπρέπεια την περιουσία της, την παιδεία της, τις ελευθερίες της και τον πολιτισμό της. 

Βέβαια, η μεταστροφή στον τρόπο αντιμετώπισης των ομογενειακών χρόνιων θεμάτων μας δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη και οπωσδήποτε είναι χρονοβόρα και επίπονη για όλους τόσο για εκείνους που έχουν συνηθίσει να βλέπουν την ομογένεια μέσα από τον πρίσμα της «χαμένης υπόθεσης» γιατί δεν μπορούν να συντονιστούν με τις σημερινές εξελίξεις όσο και για εκείνους που σηκώνουν το βάρος της αφύπνισης μιας κοινότητας που για χρόνια είχε μάθει να ζει στο περιθώριο των εξελίξεων. 

Η προσπάθεια να δημιουργήσουμε νέες δυναμικές, να ξανακερδίσουμε εκείνους που απέχουν από τα κοινά και ιδιαίτερα τους νέους και τις γυναίκες, να θέσουμε τις βάσεις για συμμετοχικές κοινοτικές διαδικασίες χωρίς αποκλεισμούς, να καλλιεργήσουμε το δημοκρατικό πνεύμα και να εμφυσήσουμε την αυτοεκτίμηση, να αντιταχθούμε στα κατεστημένα εμπόδια και να απαιτήσουμε λογοδοσία των διοικητών, πρακτικά δεν είναι καθόλου εύκολο να εφαρμοστούν σε μικρές τραυματισμένες κοινωνίες.

Γιομά Νευταλία - Αρχείο Στρατή Ταρίνα

Επομένως, πού θα πρέπει να εστιάσει η κοινότητα τη στρατηγική της και ποια θα πρέπει να είναι τα επόμενα βήματά της στο μέλλον; Οι άξονες στρατηγικής θα μπορούσαν να αναλυθούν ως εξής: 

- Προσήλωση στην ανανέωση των κοινοτικών διοικήσεων των ευαγών ιδρυμάτων μας και πολιτική πίεση εκ μέρους της κοινότητας αλλά και σε συνεργασία με τις άλλες μειονότητες για υιοθέτηση εκλογικού κανονισμού άμεσα. 

- Υιοθέτηση κοινοτικών ελεγκτικών μηχανισμών που θα διασφαλίζουν την απρόσκοπτη ορθή διοίκηση των ιδρυμάτων μας και τη διαφανή διαχείριση της εξουσίας από τους εκλεγμένους. 

- Να συνεχιστούν και ενισχυθούν οι προσπάθειες που γίνονται για την Ίμβρο, αυτές αφορούν την επαναλειτουργία Ελληνικής εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων, την επανεγκατάσταση ενεργού πληθυσμού Ιμβρίων στο νησί, οι οποίοι θα καταστεί δυνατόν να αναπτύξουν παραγωγικές δραστηριότητες, να προσληφθούν δημόσιοι υπάλληλοι στις υπηρεσίες που εδρεύουν στην Ίμβρο προκειμένου να μπορούν να καθοδηγούν και να εξυπηρετούν τον ελληνόφωνο πληθυσμό. 

- Διατήρηση της κληρονομιάς της ρωμιοσύνης. Η ελληνορθόδοξη κοινότητα διαθέτει ένα πολύ σημαντικό εκτόπισμα στην πολιτιστική κληρονομιά αυτού του τόπου που πρέπει να προβληθεί κατάλληλα αλλά και να συνομιλήσει δημιουργικά με τις σύγχρονες καλλιτεχνικές δημιουργίες στην Τουρκία ώστε να παραχθεί αυτό το νέο που είναι το ζητούμενο σήμερα. Αυτός ο διάλογος θα είναι τελικά ο εγγυητής ενός ασφαλούς μέλλοντος για την ομογένεια μας και θα μας βοηθήσει να χτίσουμε στενούς δεσμούς συνεργασίας με άλλες κοινωνίες, συλλογικότητες, ομάδες και ανθρώπους. 

- Συνέχιση της συνεργασίας και επικοινωνίας με τις άλλες μειονότητες σε κοινά θέματα. Ήδη παρατηρούμε ότι οι προϋποθέσεις συνεργασίας που δημιουργήθηκαν μέσω της κοινής εκπροσώπησης όλων των μειονοτήτων στο Συμβούλιο της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων είχε πολύ θετικό αντίκτυπο στην ανάληψη κοινών δράσεων και στην καλύτερη αλληλογνωριμία. Αυτή η δυναμική πρέπει να συνεχιστεί και να ενισχυθεί επεκτείνοντας τη συνεργασία και σε άλλους τομείς όπως έχει γίνει με το Κέντρο Προστασίας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς. 

- Αν μεταξύ των θετικών εξελίξεων για την κοινότητα τη δεκαετία 2005-2015 πρωτοστάτησε η δική μου γενιά ανθρώπων , θα πρέπει με το βλέμμα μας στην επόμενη δεκαετία να αφήσουμε χώρο στους σημερινούς τριαντάρηδες και σαραντάρηδες να αναλάβουν ενεργό ρόλο παίρνοντας τα ηνία αυτής της δυναμικής. Ενσωματώνοντας τους νεότερους διασφαλίζουμε ότι αυτή η πορεία δεν θα ανακοπεί και δε θα περιοριστεί σε μια χούφτα ανθρώπων. Η διοργάνωση ενός συνεδρίου με τη συμμετοχή αυτών των ανθρώπων ίσως να δρούσε ως καταλύτης για την ανάδειξη νέων στελεχών και προτάσεων. 

- Χτίσιμο πιο ισχυρών δεσμών αλληλοβοήθειας και υποστήριξης με τους Νεοπολίτες, τους Έλληνες υπηκόους κατοίκους της Πόλης αλλά και της Σμύρνης. Αυτός ο όρος δεν εκφράζει τίποτα άλλο παρά την ελπίδα μας να γίνουν αυτοί οι άνθρωποι αναπόσπαστο κομμάτι της κοινότητάς μας, οι δικοί μας Πολίτες. Είναι αναγκαίο στη σημερινή κοινότητα μας να αξιοποιήσουμε στο έπακρο το δυναμικό αυτών των ανθρώπων που βρίσκονται στην Τουρκία. Ανθρώπων με ανοιχτό πνεύμα, ικανών και με πολύ θέληση και διάθεση να συμβάλουν όπως έχουμε διαπιστώσει σε συναντήσεις και συνομιλίες που έχουμε κάνει μαζί τους. Ήδη η συμμετοχή τους και παρουσία τους στην κοινότητά μας είναι ορατή σε πολλά επίπεδα κάτι που είναι πολύ αισιόδοξο και ενθαρρυντικό, αλλά χρειάζεται να συστηματοποιήσουμε ακόμα περισσότερο τις προσπάθειες μας ώστε να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε την πολύτιμη παρουσία τους. Χρειάζεται να φροντίσουμε πολύ γρήγορα τις υποδομές μας για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες που προκύπτουν και να τους κρατήσουμε δίπλα μας. 

Αυτό το τελευταίο σημείο μας φέρνει και πάλι στο αρχικό μου επιχείρημα που είναι ότι δεν έχει ακόμα διαπιστωθεί σε όλη του την κλίμακα η οικονομική επίπτωση που είχαν τα γεγονότα των απελάσεων στην οικονομική συγκρότηση και φυσικά ανάπτυξη της κοινότητας. Η στέρηση της ομογένειας από το επιχειρηματικό της δυναμικό μοιραία την καταδίκασε σε σμίκρυνση και εσωστρέφεια. Σε μια όμως Κωνσταντινούπολη που σήμερα αποτελεί ένα παγκόσμιο επιχειρηματικό κέντρο είναι επιβεβλημένο να κατανοήσουμε τις δυνατότητες που έχουμε σε τομείς οικονομικής ανάπτυξης. Να αξιοποιήσουμε το δυναμικό που έχουμε είτε Ρωμιούς είτε Νεοπολίτες, αλλά κυρίως να μελετήσουμε και παράγουμε προτάσεις που θα ενίσχυαν την επιχειρηματική παρουσία των Ελλήνων στην Τουρκία. Οι δυνατότητες που προσφέρονται είναι πολλές αρκεί να έχουμε επιμονή, προσήλωση στον στόχο, να διαπνεόμαστε από φιλογενή αισθήματα και να οραματιζόμαστε το μέλλον της ρωμιοσύνης στην Τουρκία. 

Τα βήματα αυτά τελούνται πάντοτε υπό την πνευματική επίβλεψη, ενθάρρυνση και υποστήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου που αποτελεί τον στυλοβάτη της ομογένειας της Πόλης. Ενώ η υποστήριξη που εισπράττουμε από εσάς τους Κωνσταντινουπολίτικους φορείς του εξωτερικού υπό τον συντονισμό της ΟΙΟΜΚΩ είναι ανεκτίμητη για τη συνέχιση των προσπαθειών μας. 

Αυτή η προσπάθεια δεν είναι τίποτα άλλο από μια δοκιμή να ξεπεράσουμε τους εαυτούς μας, αφήνοντας πίσω την περίοδο της μοιρολατρίας, της αποτελμάτωσης, της ματαιότητας και της αυθαιρεσίας και προχωρώντας στο μέλλον με σιγουριά και συνείδηση της ευθύνης και των υποχρεώσεων μας. 

Έχοντας ως κίνητρο την ανάπτυξη της ελληνικής κοινότητας θα μπορέσουμε να βρούμε στην πορεία αυτή τους απαραίτητους συμμάχους, να αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το δυναμικό μας ώστε να μεταλαμπαδεύσουμε στις επόμενες γενιές τη σπουδαία αυτή κληρονομιά για την οποία όλος ο ελληνισμός είναι υπερήφανος.