ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ

Τριάντα χρόνια μετά την τελευταία θεατρική παράσταση, το αρχαίο θέατρο των Δελφών άνοιξε χθες βράδυ, 21 Ιουλίου, και πάλι για μία και μοναδική εκδήλωση όπου ο λόγος «συνομίλησε» με τη μουσική. 

Στην εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε και την οποία διοργάνωσε το Φεστιβάλ και Αθηνών και Επιδαύρου συμμετείχαν καταξιωμένοι καλλιτέχνες, ηθοποιοί και μουσικοί. Αποσπάσματα από έργα του αρχαίου δράματος και ποίηση απέδωσαν οι ηθοποιοί Γιάννης Βογιατζής, Νίκος Καραθάνος, Ελένη Κοκκίδου, Λυδία Κονιόρδου, Όλια Λαζαρίδου, Βασίλης Παπαβασιλείου, Ρένη Πιττακή και Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου.

Το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο και ο κλαρινετίστας Διονύσης Γραμμένος

Το περίφημο Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, που αποτελούν οι Γιώργος Δεμερτζής (βιολί α'), Δημήτρης Χανδράκης (βιολί β'), Ντέηβιντ Μπόγκοραντ (βιόλα) και Αγγελος Λιακάκης (τσέλο), ερμήνευσε τις "Πέντε Ελληνικές Μελωδίες" του Ραβέλ με τη συμμετοχή της σοπράνο Λένιας Ζαφειροπούλου, τα δύο πρώτα μέρη από το Κουιντέτο για κλαρινέτο του Μότσαρτ με σολίστ τον ταλαντούχο κλαρινετίστα Διονύση Γραμμένο, και τέσσερις από τους Ελληνικούς χορούς του Νίκου Σκαλκώτα: Τσάμικος ΙΙ, Νησιώτικος, Αρκαδικός, και Μαριορή μου Μαριορή. 

Και μόλις οι μουσικοί ολοκλήρωσαν το πρόγραμμά τους, ακούστηκε από το βάθος, σαν μέσα από τα βουνά, η φωνή της Λυδίας Κονιόρδου σ' ένα απόσπασμα, το πιο σπαρακτικό, από τη «Μήδεια». Ακολούθησε ο Βασίλης Παπαβασιλείου, και ο αντίλαλος που έκανε η φωνή του μαζί με τον διαυγή έναστρο ουρανό δημιουργούσε μοναδικά συναισθήματα στο κοινό. Ο Βασίλης Παπαβασιλείου επέλεξε το ποίημα του Χέντερλινγκ «Ψωμί και κρασί», το οποίο μετέφρασε ο ίδιος. Ιδιαίτερη στιγμή ήταν όταν ο ηθοποιός Γιάννης Βογιατζής (είχε παίξει στο αρχαίο θέατρο Δελφών το 1957) ερμήνευσε το πιο δημοφιλές απόσπασμα από τους «Πέρσες» του Αισχύλου: «Ιτε παίδες Ελλήνων...». Η Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου επέλεξε «Αγαμέμνονα», ο Νίκος Καραθάνος «Ηρακλή Μαινόμενο», η Ελένη Κοκκίδου «Αντιγόνη», η Ολια Λαζαρίδου αποσπάσματα από Ορφικούς Υμνους με τη συνοδεία του Διονύση Γραμμένου. Τελευταία εμφανίστηκε στην ορχήστρα του θεάτρου η Ρένη Πιττακή, με λίγα φτερά περασμένα στα χέρια της, μεταφέροντας ένα μικρό απόσπασμα από την Πάροδο των «Ορνίθων», έτσι όπως τους είχε ερμηνεύσει το 1968 με το Θέατρο Τέχνης. «Αν κανείς σας, ω θεατές μας θέλει εδώ κι εμπρός να ζει...» τραγούδησε και χόρεψε στα βήματα που η Ζουζού Νικολούδη είχε διδάξει σ' εκείνον τον ανεπανάληπτο χορό. Πριν μας αποχαιρετήσουν όλοι, ο Βασίλης Παπαβασιλείου έστειλε έναν «χαιρετισμό» στον άνθρωπο που πρώτος άνοιξε στο κοινό αυτόν τον μαγικό χώρο: τον Άγγελο Σικελιανό. 
Ο κόσμος που κατέκλυσε το αρχαίο θέατρο των Δελφών καταχειροκρότησε τους συντελεστές, αφού είχε απολαύσει μια ξεχωριστή βραδιά ποίησης και μουσικής στο θέατρο του ομφαλού της γης!

Ανάμεσα στο κοινό διακρίνονται: ο διευθυντής του Ωδείου Κόνταλυ Μιχάλης Πατσέας, ο αειθαλής φιλόμουσος Θάνος Κωνσταντινίδης, η σύζυγος του Γ. Δεμερτζή Τάττη. 

Το ΝΕΚ και η σοπράνο Λένια Ζαφειροπούλου

Λυδία Κονιόρδου

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΩΣ ...ΤΟΥΡΚΟΦΑΓΟΥ!

Θαυμάσια τα γράφει ο αρχιμ. Παύλος Παπαδόπουλος, της Ι. Μητροπόλεως Βεροίας, στο κείμενό του "Πρέπει να νοιάζει τον χριστιανό εάν και πότε θα πάρουμε την Πόλη;" Και βέβαια θίγει την ουσία του ζητήματος όταν επισημαίνει: 

"Είναι φοβερή η εμμονή όμως κάποιων χριστιανών να διαστρέφουν το Ορθόδοξο φρόνημα. Και αναφέρομαι στο ότι πολλοί χριστιανοί -και δυστυχώς και ιερείς-  επιμένουν να ασχολούνται μόνο με το εάν και πότε οι χριστιανοί θα πάρουμε την Πόλη ή πότε θα αφανίσουμε τους Τούρκους και όλα αυτά τα παρόμοια τα οποία δεν μπορώ να καταλάβω στο πως μας προάγουν πνευματικά!"

Δυστυχώς αυτή την φοβερή παραφιλολογία - που καταντάει και γελοία στα μάτια σοβαρών ανθρώπων - την συντηρούν ακροδεξιά ΜΜΕ τα οποία ονειρεύονται την Πόλη και επιστρατεύουν προς τούτο "προφητείες" του Γέροντος Παϊσίου και δεν ξέρω ποιού άλλου. Το θέμα το έχουμε επισημάνει από καιρό με ειδικές αναρτήσεις εδώ κι εδώ. 

Διαβάζω, όμως, στο διαδίκτυο κάτι που φέρεται ότι έγραψε ο Γέροντας Παΐσιος σ' ένα πνευματικοπαίδι του και αναδημοσιεύεται σε βιβλίο και παντού πλέον. Έγραψε, λοιπόν, ο μακαριστός Γέροντας: 

«Αγαπητέ μου αδελφέ Ιωάννη, Εύχομαι ο Θεός να δώση γρήγορα να έλθη η χάση του τουρκικού φεγγαργιού. Αμήν. Του Αγίου Δημητρίου κλείνω δύο χρόνια που προσευχήθηκα στην Αγιά Σοφιά μας, και είπα τα παράπονα μου στον Καλόν Θεόν. Με κατάλαβε ο Τούρκος φύλακας πού προσευχὀμουν και με έδιωχνε έξω... Πιστεύω δεν θα την αφήση την Αγία Σοφιά μας στα χέρια των βρώμικων Τούρκων. Είναι ένας Λαός σαν τους γύφτους βρώμικος και φοβιτσιάρικος. Τώρα δεν έχουν ιδανικά, διότι πριν πιστεύανε στον Μωάμεθ, αργότερα στον Κεμάλ. Τώρα ούτε στον Μωάμεθ πιστεύουν (γιατί μορφώθηκαν κάπως, και είδαν ότι ήτο ένας αγύρτης ο Μωάμεθ), ούτε και στον Κεμάλ πιστεύουν, αλλά στην σαρκολατρία. Ενώ εμείς πιστεύουμε στον Χριστό, ο οποίος έχει συνέχεια την Θεϊκή Του Αξία. Και ο Ελληνικός Λαός έχει πάντα ιδανικά. Και τον Χριστό και την Παναγία μαζί του. Με αγάπη Χριστού, Μοναχός Παΐσιος». 

Δεν μπορώ να πιστέψω ότι ο Γέροντας Παΐσιος έγραψε για δύο λαούς (Τούρκους και Γύφτους) ότι είναι - όχι αντίχριστοι - αλλά βρώμικοι και φοβιτσιάρικοι! Και μάλιστα, στο τέλος τονίζει την υπεροχή του Ελληνικού Λαού, σε αντιδιαστολή με τους "βρώμικους". Κι έτσι οι σημερινοί Ελληναράδες λένε μεταξύ τους: "Ευτυχώς που δεν είμαστε σαν κι αυτούς (sic). Το είπε και ο Γέροντας Παΐσιος". 

Σε καμία περίπτωση δεν αμφισβητώ την ενάρετη πολιτεία του Γέροντα. Με προβληματίζει, όμως, έντονα, η καπηλεία του από τα γελοία εθνικιστικά στοιχεία. Και - συγγνώμη - αλλά δεν συμμερίζομαι απόψεις σαν τις παραπάνω για τους Τούρκους, τους Γύφτους ή όποιους άλλους λαούς, ακόμα κι αν τις είπε ο Γέροντας αυτός ή όποιος άλλος. 

Αν υπάρχει θεολογικός αντίλογος ας κατατεθεί. 

Π.Α.Α.

ΠΕΡΙ ΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΟΝ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΝΑΩΝ

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου

"Ignoranti quem portum petat, 

nullus suus ventus est". (Seneca) 

Ὡς γνωστόν, τὸ θέμα τοῦ φυσικοῦ καὶ τεχνητοῦ φωτισμοῦ τῶν ναῶν καὶ ἡ σχέσις του πρὸς τὴν ναοδομίαν ἔχον ἰδιαίτερον συμβολισμόν, τυγχάνει σπουδαιότατον ἀπὸ τεχνικῆς κυρίως ἀπόψεως, παρουσιάζει δὲ ἰδιαιτέραν προβληματολογίαν, δυστυχῶς ἄγνωστον καὶ ἀδιάφορον ἐν πολλοῖς παρ’ ἡμῖν. 

Κατ’ ἀρχὴν λεκτέον, ὅτι εἰς ἑκάστην Ἀκολουθίαν ὑφίσταται μία διπλῆ συνάντησις, ἡ μία μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἡ ἑτέρα αὐτῶν μετὰ τοῦ Θεοῦ. Διὰ τὴν πρώτην πρέπει ὁ ναὸς νὰ εἶναι φωτεινός, διότι ἡ εὐεξία τῶν ἀνθρώπων ἐξαρτᾶται ἀποφασιστικῶς ἐκ τῆς φωτεινότητος, τῆς πληρότητος αὐτῆς θεωρουμένης ὡς θετικῆς καὶ διεγερτικῆς, ἐνῶ τῆς ἐλλείψεως τοῦ φωτὸς ὡς ἀρνητικῆς καὶ πιεστικῆς. Ὁ χῶρος τοῦ ναοῦ δέον νὰ εἶναι τόσον φωτεινός, ὥστε οἱ ἄνθρωποι νὰ ἀλληλοβλέπονται κατὰ τὴν εἴσοδον καὶ ἔξοδον εἰς αὐτόν, εἰς τὰ καθίσματα, κατὰ τὴν πορείαν πρὸς τὴν Θείαν Μετάληψιν, νὰ ἠμποροῦν νὰ παρακολουθοῦν ἐξ ἐκδόσεων τὴν Θείαν Λειτουργίαν εἰς ὅλας τὰς θέσεις. Τὸ Ἱ. Βῆμα πρέπει νὰ εἶναι τόσον φωτεινόν, ὥστε νὰ βλέπουν τὸ πρόσωπον τῶν κληρικῶν. Πρὸς τοῦτο δέ, εἷς πεντηκοντούτης χρειάζεται διπλάσιον φῶς ἀπὸ ἕναν τεσσαρακοντούτην, καὶ εἱς ἑξηκοντούτης τὸ πενταπλάσιον. Τὸ φῶς δέον νὰ φωτίζει τὰ καθίσματα, τοὺς χώρους διακινήσεως καὶ διαδρόμους τῶν λιτανειῶν. Ὁ χῶρος τοῦ ναοῦ πρέπει νὰ εἶναι θεατὸς εἰς τὸ μέγεθος, τὸ ὕψος καὶ τὴν ὡραιότητά του κατὰ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς Ἀκολουθίας τῶν σκοτεινῶν ἡμερῶν καὶ ἐποχῶν. Τμήματα αὐτοῦ, ὡς π.χ. οἱ θόλοι καὶ αἱ ὀροφαί, δέον νὰ εὑρίσκονται οὔτε εἰς τὸ σκότος, οὔτε εἰς τὴν πλήρη φωτεινότητα, ἀποσπώμενα ἐκ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς συναφείας. Τὸ φῶς πρέπει νὰ παράγει πολυπλεύρως ὑπερτεθεμένας, μαλακὰς καὶ ἐπιφανειακὰς σκιὰς μετ’ ὀλίγων φωτιστικῶν ἀντιθέσεων, καὶ νὰ ἀφήνει νὰ ἐμφανίζονται φυσικῶς ὅλα τὰ χρώματα εἰς τὸν χῶρον τοῦ ναοῦ, τῶν ἀμφίων, τῶν ἀγαλμάτων, τοῦ διακόσμου καὶ τῶν προσώπων τῶν πιστῶν. 

Ὁ τεχνητὸς φωτισμὸς δέον εἰς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν νὰ ἀκολουθεῖ εὐρέως τὸν φυσικὸν τοιοῦτον. Διὰ τὴν συνάντησιν μὲ τὸ Θεὸν πρέπει τὸ φῶς νὰ εἶναι ὄχι μόνον ἀνοικτόν, ἀλλὰ καὶ ἑορταστικόν, διότι ἑκάστη Θεία Λειτουργία εἶναι μία ἑορτή. Καὶ ὀφείλει κατὰ τὴν ποιότητά του νὰ διακρίνεται ἀπὸ τὸν φωτισμὸν τῶν διοικήσεων τῶν παραγωγικῶν κέντρων, τῶν καταστημάτων ἢ Μουσείων, τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν. Τὸ φῶς τῶν κηρίων ἀνέκαθεν ἐθεωρεῖτο ἑορταστικόν, διὸ καὶ ὁ φωτισμὸς τῶν ναῶν δέον νὰ γίνηται μὲ ἓν φῶς ὁμοιάζον πρὸς τὸ τῶν κηρίων, ὡς τῶν διαφανῶν λαμπτήρων. Καὶ τοῦτο μὲ τὰ μικρά του φωτεινὰ σημεῖα καὶ τὴ λαμπρότητά του, ἐπενεργεῖ ἑορταστικῶς ὡς ἐπιπρόσθετος φωτισμὸς εἰς τὸν ἡμερήσιον τοιοῦτον, κατὰ τὸ ἑσπέρας μὲ τὸ θερμαντικὸν αὐτοῦ φῶς ἐκλαμβανόμενον ὡς κατάλληλον καὶ εὐχάριστον1. 

Διὸ καὶ τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐπισήμανσιν μερικῶν μόνον σημείων, ἀναφερομένων εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ κυρίως εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ ναοῦ: 

Ὁ πίναξ ἀνακοινώσεων τῶν Ἀκολουθιῶν δέον νὰ εἶναι φωτεινός, πρὸς εὐχερῆ ἀνάγνωσιν. 

Ὁ ναὸς πρέπει νὰ εἶναι προσκλητικὸς κατὰ τὸ δειλινόν, καὶ τὸ σκότος φωτιζόμενος ἔξωθεν. 

Οἱ ὑπὸ πολλῶν ἐπισκεπτόμενοι ναοὶ δέον νὰ φωτίζονται ὁλοημέρως εἰς τὰς σκοτεινάς των ζώνας, καὶ ἀπὸ τὸ δειλινὸν εἰς ὁλόκληρον τὸ χῶρον των, μάλιστα δὲ μὲ φωτιστικὰ οἰκονομικῆς ἐνεργείας, ἐνῶ οἱ ὑπὸ ὀλίγων ἐπισκεπτόμενοι νὰ ἀνάπτουν τὰ φῶτα των κατὰ τὴ εἴσοδον τῶν πιστῶν, καὶ νὰ τὰ σβήνουν κατὰ τὴν ἔξοδόν των αὐτομάτως καὶ δὴ νὰ ἀνάπτουν ἀμέσως, κατευθύνοντας τοὺς ἐπισκέπτας πρὸς ὁρισμένα σημεῖα. 

Κατὰ τὸ δειλινὸν καὶ τὸ σκότος ἀπαιτεῖται μία μικρὰ φωτεινότης, ἡ ὁποία βοηθᾶ εἰς τὴν διάγνωσιν καὶ τὸν προσανατολισμὸν τοῦ χώρου. Καὶ τοῦτο τὸ φῶς πρὸς βλέψιν (Licht zum Sehen), μεταδίδει εἰς τοὺς πιστοὺς ἓν αἴσθημα ἀσφαλείας. Ὁ συνήθης φωτισμὸς τῆς Λειτουργίας διὰ τοῦ διαρκοῦς τοιούτου, κατὰ κανόνα τυγχάνει ἀντιοικονομικὸς καὶ φωτίζει τὸν χῶρον, ὅταν ἀνοίγουν μόνον μερικὰ φωτιστικά, λίαν ἀνίσως. Μεγάλαι δὲ φωτιστικαὶ διαφοραὶ εἰς αὐτόν, παρενοχλοῦν τὴν ἡσυχίαν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκεῖ ἢ προσεύχονται. Διὸ καὶ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ τοποθετήσει τις τὸν φωτισμὸν αὐτὸν μὲ ἓν οἰκονομικὸν φωτιστικόν, εἰς ἓν κεχωρισμένον σύστημα. 

Ἡ φωτιστικὴ ἰσχὺς εἰς τὸν χῶρον τοῦ ναοῦ ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ εἶναι τόσον μικρά, ἐὰν οἱ ἐπισκέπται καταφθάνουν εἰς αὐτὸν ἐν σκότει, ἐκ τόπων οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡσαύτως σχετικῶς σκοτεινοί. Ὁ ναὸς δέον νὰ εἶναι γενικῶς φωτεινότερος, ἐὰν εὑρίσκεται εἰς ἕνα δρόμον πλήρη φωτός, ἢ ἐὰν ἐπισκέπτωνται αὐτὸν καὶ ἄνθρωποι μὲ ἐνδιαφέροντα ἱστορίας τῆς τέχνης. 

Ὁρισμένοι χῶροι ἠμποροῦν διὰ τοῦ φωτὸς νὰ χωρισθοῦν ἐκ τοῦ βασικοῦ φωτισμοῦ. Ὅπως ἡ καθοδήγησις τοῦ βλέμματος τῶν ἐπισκεπτῶν εἰς ἕνα πίνακα τῆς ἀψῖδος διά τινος φωτός. Καὶ τοῦτο πρὸς τὴν εἰδικὴν ὄψιν (Licht zum Hinsehen), τὸ ὁποῖον δομεῖ τὸ ὁρατὸν περιβάλλον, πρέπει ἐπίσης νὰ παράγεται μὲ οἰκονομικὰ φωτιστικά. 

Τὸ φῶς εἰς τὸν χῶρον τοῦ ναοῦ δὲν πρέπει νὰ τυφλώνει. Μεμονωμένοι προβολεῖς, οἱ ὁποῖοι στρέφονται πρὸς τοὺς ἐπισκέπτας, τυφλώνουν, ὥστε νὰ μὴν εἶναι δυνατὴ καμμία χωρικὴ διαπίστωσις. Καλλίτερος εἶναι εἷς εὐρύτερος φωτισμὸς τῶν τοίχων καὶ θόλων. 

Ὁρατόν, λαμπρὸν φῶς πρὸς θέασιν (Licht zum Ansehen), παράγουν τὰ κηρία τῶν ταμάτων μὲ τὰς ζώσας φλόγας των καὶ τὸ παίγνιον τῆς φωτοσκιάσεως εἰς ἕνα σχετικῶς ὀλιγόφωτον χῶρον. 

Διὸ καὶ εἷς κατάλληλος, παρὰ τὸν ἐπαρκῆ γενικῶς ὁλοήμερον φωτισμὸν τῶν σκοτεινῶν χώρων, δημιουργεῖ τὰς ἀπαραιτήτους προϋποθέσεις διὰ νὰ ἀνοίξει τοὺς ναοὺς προσκλητικῶς πρὸς τοὺς ἐπισκέπτας καὶ τοὺς προσευχομένους, ἐγγυόμενον καὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῶν2. 

Μετὰ τέλος ὅλα τὰ ἀνωτέρω, τί πράττομεν ἡμεῖς; Συχνὰ τοποθετοῦμεν παντὸς εἴδους φωτιστικὰ εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε, μετατρέποντας τὸν ναὸν εἰς φωτεινὸν "ἀνάκτορον", ὑπερμέτρως θερμαινόμενον κατὰ τοὺ θερινοὺς ἰδίως μήνας, τυφλώνοντας πολλάκις πιστοὺς καὶ κληρικοὺς δημιουργώντας προβλήματα φωτοφθορᾶς, καὶ σπαταλώντας τὴν ἠλεκτρικὴν ἐνέργειαν μὲ τοὺς ἀπείρους καὶ μὴ οἰκονομικοὺς λαμπτῆρας τῶν "ἐκ παραδόσεως" πολυελαίων. 

Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἐνίοτε ἐπιχειροῦντες νὰ μεταλλάζωμεν ἐπὶ τὸ "ὀρθοδοξότερον"! τὸν ὀρθῶς τοποθετηθέντα κατόπιν μελέτης φωτισμόν, προσθέτοντας ἀπαράδεκτα ἀντιγραφικὰ φωτιστικὰ τῆς ἐκβιομηχανοποιημένης νεοελληνικῆς ἐκκλησιαστικῆς τέχνης ἢ προσπαθοῦντες νὰ ἀλλάξωμεν τελείως τὸν ἀρχικὸν φωτισμὸν τοῦ ναοῦ. Καὶ τοῦτα εἶναι ὅλως λυπηρά, ὅταν προωθοῦνται αὐτοβούλως ἀπὸ μέρους ἱεραρχῶν. 

 _____________________________________ 

1- E – M. Kreuz, Offene und geschlossene Kirche – auch eine Frage des Lichts?, Gottesdienst ἀρ. 3. 6.2.31 (1997) 20-21. 

2- Τῆς Αὐτῆς, Licht ein Gestaltungselement der liturgischen Orte, Ἔνθ. ἀνωτ., ἀρ. 2. 26.1.29 (1995) 9-10.

Η ΕΛΛΗΝΟΠΡΕΠΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΙΚΗ ΦΑΤΝΗ

Σήμερα, που συμπληρώνονται 23 χρόνια από την κοίμηση του Γιάννη Τσαρούχη, δείτε, αγαπητοί συνοδίτες όλες τις σχετικές αναρτήσεις της Ιδιωτικής Οδού για τον μεγάλο ζωγράφο εδώ. 

Διαβάστε το άρθρο μας Ο Γιάννης Τσαρούχης και η Βυζαντινή Μουσική εδώ.

Στην τσαρουχική φάτνη που παραθέτουμε εδώ, προσέξτε πώς επιγράφει το έργο:

"Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε εις τον θάνατον αυτού εβαπτίσθητε". 

Ο Τσαρούχης, ως μεγάλος θεολόγος που ήταν, ήξερε το σχετικό απόσπασμα από την προς Ρωμαίους Επιστολή του Αποστόλου Παύλου (το οποίο διαβάζεται και στο μυστήριο του Βαπτίσματος), και έκανε συνειδητά την αλλαγή του προσώπου από πρώτο ("Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθημεν εις τον θάνατον αυτού εβαπτίσθημεν") σε δεύτερο πληθυντικό, που θυμίζει άλλωστε και το αντί τρισαγίου ψαλλόμενον στις Δεσποτικές εορτές: "Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε". 

Ο Τσαρούχης, συνδέει τη φάτνη (δηλ.τη γέννηση) με τον θάνατο, όπως συμβαίνει άλλωστε και με την φάτνη του Χριστού, αλλά πάει κι ένα βήμα παραπέρα εντάσσοντας σ' αυτή την παράσταση και το εν Χριστώ Βάπτισμα, ως μετοχή μας στο θάνατο και την ανάσταση του Κυρίου. 

Η ελληνικότητα της παράστασης είναι πραγματικά εκπληκτικό εύρημα. Ο Τσαρούχης δεν ήταν σε καμία περίπτωση εθνικιστής, αλλά θεωρούσε πως ο ελληνισμός είναι οικουμενικό μέγεθος και υπήρξε το σπουδαίο όχημα του χριστιανισμού στο διάβα των αιώνων. 

Είη αιωνία η μνήμη του!

"Η ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΗ" ΑΠΟ ΤΗΝ "ΜΕΛΙΣΣΑΝΘΗ" ΜΕ ΤΗΝ ΑΛΗΣΜΟΝΗΤΗ ΦΛΕΡΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

"Η εποχή της Μελισσάνθης" είναι το κατ' εξοχήν αυτοβιογραφικό έργο του Μάνου Χατζιδάκι, το οποίο ο ίδιος θεωρούσε πολύ σημαντικό γι' αυτόν. 

Θέμα του η απελευθέρωση από τη Γερμανική Κατοχή, για την οποία γράφει ο συνθέτης στο τέλος του σημειώματος του για το έργο: 

Μια απελευθέρωση που έκρυβε μέσα της έναν θανατερό συμβιβασμό, την βία και την ενοχή, την προδοσία και την χωρίς γιατρειά τραυματισμένη ελευθερία. Μια απελευθέρωση που δεν πρόλαβε να γίνει λαϊκή. Την κατάγραψαν μ' ευκολία εθνική, και την γιορτάζουν στα Δημαρχεία και τις Νομαρχίες. "Σου σπάσανε τα κόκκαλα τ' ασθενικά παιδιά μας", αναστροφή του Σολωμικού "Απ' τα κόκκαλα βγαλμένη των ελλήνων τα ιερά". 

Πού βρίσκεται η αλήθεια της νεοελληνικής μας ελευθερίας; Βέβαια και στους δύο αυτούς στίχους. Αδιάκοπα, διαδοχικά και παρανοϊκά. 

Αυτοί οι εθνικού περιεχομένου στίχοι περιλαμβάνονται στο τελευταίο τραγούδι του έργου, που φέρει τον τίτλο Η λησμονημένη. 

Το τραγούδι, που στην ηχογράφηση ερμηνεύει η Μαρία Φαραντούρη, μαζί με την χορωδία του Τρίτου Προγράμματος, την Παιδική Χορωδία Ροτόντας Θεσσαλονίκης, στρατιωτική μπάντα και ορχήστρα, τελειώνει με το αρχικό μουσικό θέμα του Εθνικού Ύμνου (μελοποίηση Μάντζαρου). Ο συσχετισμός που επιδιώκει ο συνθέτης είναι προφανής... 

"Η Εποχή της Μελισσάνθης" απασχόλησε τον Χατζιδάκι πολύ πριν την ηχογράφησή της το 1980. Ο Νίκος Κυπουργός έχει δηλώσει πως "πολλά από τα κομμάτια του έργου, και μάλιστα τα βασικά -Μητέρα κι Αδελφή, Το φίλο μας που χάσαμε, Ενα ρολόι στο καπηλειό, Η Λησμονημένη, ο Επιτάφιος με τον ψάλτη και το σόλο μπουζούκι κ.ά.-, τα είχε συνθέσει κατά την παραμονή του στη Νέα Υόρκη, δηλαδή μεταξύ 1966-1972, που ήταν, κατά τη γνώμη μου, και η πιο δημιουργική περίοδος του Χατζιδάκι. Γιατί εκεί, όντας απομονωμένος και συγκεντρωμένος στο έργο του, έγραψε μια σειρά μεγάλα έργα και άρχισε και πολλά άλλα που είτε ολοκλήρωσε αργότερα, όπως η «Μελισσάνθη», είτε άφησε εν τέλει ανολοκλήρωτα. Σε μένα είχε στείλει δείγματα της δουλειάς του στη «Μελισσάνθη», ηχογραφημένα στο σπίτι του με τη Φλέρυ Νταντωνάκη. Μερικές από τις ηχογραφήσεις αυτές της Ν. Υόρκης περιλήφθηκαν, 20 χρόνια μετά, στο δίσκο του «Λειτουργικά». Μια άλλη ηχογράφηση του καιρού εκείνου, που σώθηκε σε μια κασέτα μου, με τον ίδιο να τραγουδά το «Ρολόι στο καπηλειό», τη συμπεριλάβαμε στον δίσκο «Μάνος Χατζιδάκις 2000 Μ.Χ.». 

Πράγματι, στα Λειτουργικά (Σείριος, 1991) η Φλέρυ ερμηνεύει μοναδικά δύο τραγούδια από τη Μελισσάνθη: "Οι δρόμοι είναι σκοτεινοί" και το "Μητέρα κι αδελφή". 

Τώρα στο youtube ανακάλυψα κι ένα τρίτο. Την μελαγχολική Λησμονημένη. Είναι από την εποχή της Ν. Υόρκης, προφανώς με τον Χατζιδάκι στο πιάνο, και τη Φλέρυ να ψάλλει συγκλονιστικά την Ελλάδα που τής σπάσανε τα κόκκαλα τ' ασθενικά παιδιά... Το ενδιαφέρον είναι ότι στην ιδιωτική αυτή ηχογράφηση υπάρχει και μια χορωδία! Το πώς προέκυψε και ποιοί την αποτελούσαν παραμένει ακόμα αναπάντητο. 

Σήμερα που η Φλέρυ έκλεισε 14 χρόνια στ' άστρα, αυτή η τρελή του φεγγαριού, δεν μπορώ παρά να υποκλιθώ στην αξεπέραστη τέχνη της και στην πλέρια αναζήτηση νοήματος ύπαρξή της. 

Για μας, φίλη Φλέρυ, μόνο λησμονημένη δεν είσαι...

Στίχοι-μουσική: Μάνος Χατζιδάκις 

Σηκώθηκεν ο άνεμος 

Και σκίζει τα πανιά μας 

Πέφτει η βροχή και μούσκεψε 

Τα πιο κρυφά όνειρά μας 

Μα εσύ μικρή τρελή και παραπονεμένη 

Τόλεγες πως θα γίνουσαν  

Μικρή λησμονημένη; 

Σε πάτησαν τα πόδια μας 

Σε μάτωσεν η βιά μας 

Σου σπάσανε τα κόκκαλα 

Τ΄ ασθενικά παιδιά μας 

Κι όταν ξερή κι αναίσθητη σε πέταξαν στο χώμα 

Ποιος τάχα σε θυμήθηκε 

Έτσι θλιμμένη 

Μικρή λησμονημένη;

ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΑΛΗΣΤΟΣ" (ΚΥΠΡΟΣ) ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΜΠΟΥΛΜΠΑΣΑΚΟΥ

Παρουσίαση του βιβλίου του Κώστα Μπουλμπασάκου

Άληστος (Όταν γυρίσεις να χαμογελάς…), εκδόσεις διαπολιτισμός

Αίθριο Παλαιού Δημοτικού Νοσοκομείου Πατρών

(Παρασκευή 13 Ιουλίου 2012)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Όταν μου τηλεφώνησε ο Κώστας Μπουλμπασάκος για να με καλέσει στην αποψινή εκδήλωση, δέχθηκα αμέσως γιατί μου είπε ότι το καινούργιο του μυθιστόρημα εκτυλίσσεται στην Κύπρο.

Η Κύπρος για μένα έχει «στα μάτια ψηφιδωτό τον καημό της Ρωμιοσύνης», για να θυμηθώ τον εραστή της Μεγαλονήσου, τον Γιώργο Σεφέρη. Και για να καταφύγω πάλι στο Σεφέρη:

Το κλίμα της Κύπρου γιατί μου πηγαίνει.

Ελληνική, χωρίς Έλληνα χωροφύλακα ή δημόσιο υπάλληλο ― μετατόπιση της παράδοσης: πιο αρχαία και πιο ντοπιολαλιά.

Έτσι, δεν συμμερίζομαι –επιτρέψτε μου– καθόλου την καχυποψία κάποιων Ελλαδιτών για τους αδελφούς Κυπρίους και αντιστοίχως δεν κατανοώ τις όποιες αιτιάσεις των Κυπρίων για τους Ελλαδίτες. Λάθη έχουν γίνει κι απ’ τις δυο πλευρές. Αυτά όμως δεν είναι –δεν πρέπει να είναι– ικανά να μας χωρίζουν σε καμία περίπτωση.

Διάβασα το βιβλίο του Κώστα Μπουλμπασάκου σχεδόν σε μια μέρα. Όταν επικοινωνήσαμε πάλι τηλεφωνικά του είπα:

«Τώρα κατάλαβα γιατί με ήθελες στην παρουσίαση. Ήθελες κι ένα θεολόγο, αφού το μυθιστόρημα μας βάζει στη ζωή μιας ιερατικής οικογένειας, του παπα-Δημήτρη, του οποίου ο πεθερός ήταν επίσης παπάς –ο παπα-Νικόλας–, η Κουστάντω, βασική ηρωίδα, γίνεται καλόγρια, και η μορφή του Εθνάρχου Αρχιεπισκόπου Μακαρίου δεσπόζει, αφού δεν γίνεται αλλιώς, μιας και η όλη υπόθεση αρχίζει γύρω στα 1957 (αγώνας για την απελευθέρωση από τους Άγγλους, ανεξάρτητη Κύπρος, τουρκική εισβολή, το δράμα των προσφύγων και της διχοτόμησης) και αγγίζει το 2004, με το δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν».

Έτσι, το μυθιστόρημα του Κώστα Μπουλμπασάκου είναι εθνικού περιεχομένου μέσα από τη δεσπόζουσα θέση του κλήρου στην Κύπρο τα παλαιότερα –τουλάχιστον– χρόνια. Ευτυχώς ο συγγραφέας είναι γνησίως εθνικός, δηλ. δεν είναι εθνικιστής ούτε κατ’ ιδέαν, και –εδώ είναι το ενδιαφέρον– γνησίως χριστιανός, χωρίς ενδεχομένως να ήταν κάτι τέτοιο στις προθέσεις του, αφού δεν το κραυγάζει, αλλά αφήνει τον αναγνώστη να ανακαλύψει αυτή τη γνησιότητα, μέσα από την περιγραφή των χαρακτήρων και των γεγονότων.

 

Ας έρθουμε τώρα στους «ιερατικούς» χαρακτήρες του έργου.

Ο παπα-Νικόλας, «άνθρωπος της υπομονής» κατά τον συγγραφέα, μα και άτεγκτος σε ζητήματα ηθικής, λίγο μας απασχολεί στο μυθιστόρημα. Πρωταγωνιστεί στη σκηνή που ο νεαρός Δημήτρης τολμά να του ζητήσει το χέρι της κόρης του Δέσποινας, την οποία είχε προσεγγίσει με τέχνασμα (της είχε κλέψει το ρολόι). Τελικά, παρά την αρχική οργή του για το θράσος του νεαρού, ο σεβάσμιος λευίτης κάμπτεται και δίνει στον Δημήτρη την κόρη του, η οποία από παπαδοκόρη γίνεται πρεσβυτέρα, αφού ο άντρας της εκπληρώνει το παλιό όνειρό του για την ιεροσύνη.

Ο παπα-Δημήτρης του Κώστα Μπουλμπασάκου θα μπορούσε να είναι και ήρωας του Παπαδιαμάντη.

Καθώς ο συγγραφέας περιγράφει τα οργίλα ξεσπάσματά του, που έχουν κυρίως ως αφορμή τις συμπεριφορές των παιδιών του, μου θύμισε εκείνο που λέει ο Σκιαθίτης για τον γερο-Φραγκούλα, που ρεμβάζει κάποιο Δεκαπενταύγουστο: «ευεπίφορος εις το πείσμα, και τόσον γοργός εις την οργήν. Ω ατέλειαι των ανθρώπων!».

Ο παπα-Δημήτρης του κυπριακού χωριού είναι ολότελα ανθρώπινος. Λατρεύει τις πορτοκαλιές του! Παλεύει με τη γη. Τα χωράφια του είναι η ζωή του. Και την οικογένεια παραμελεί για χάρη τους. Μάλλον αγρότης πρώτα κι ύστερα παπάς. Συντηρητικός ως το κόκαλο, αφού αυτό επιτάσσουν τα ήθη της εποχής. Ένας εκρηκτικός άνθρωπος δε δέχεται μύγα στο σπαθί του. Την ίδια στιγμή είναι αυτός που συνομιλεί ακατάπαυστα μυστικώς με τον εαυτό του και με τον Θεό. Οι σκέψεις που τον κατακλύζουν τον συνθλίβουν ενίοτε. Στον Θεό και την Παναγία που λατρεύει απευθύνεται σα να μιλάει στον διπλανό του. Με μακρυγιάννεια απλότητα. Με αμεσότητα που εκπλήσσει και θυμίζει το Γραφικόν: Ελάλησε Κύριος προς Μωσήν ενώπιος ενωπίω, ως ει τις λαλήσει προς εαυτού φίλον. Αυτός «ο ηλιοψημένος αντιρρησίας των χωραφιών», όπως τον χαρακτηρίζει προσφυέστατα ο συγγραφέας, παλεύει με τους λογισμούς του γύρω από τον Θεό, θυμίζοντάς μας τους ασκητές, που δεν τελειώνουν ποτέ με τον Θεό, αλλά πάντα βρίσκονται σε μια παλίνδρομη σχέση αμφισβήτησης και λατρείας.

Ο παπα-Δημήτρης λατρεύει τις πορτοκαλιές του, ναι, μα τις έχει ταμένες! Απ’ το εισόδημά του θα έφτιαχνε το τάμα του: το ναό της Αναστάσεως του Σωτήρος, στην είσοδο του χωριού. Αλλά άλλες οι βουλές του Υψίστου! Οι πορτοκαλιές κάηκαν και τα λεφτά που είχε μαζέψει ο παπα-Δημήτρης και τα παράχωνε δω και κει δεν βρέθηκαν όλα…

Ψηλαφώντας μέσα από τη διήγηση του συγγραφέα αυτή την ερωτική σχέση του παπα-Δημήτρη με τις πορτοκαλιές του, νομίζω πως κατάλαβα λίγο καλύτερα το ποίημα του Βρεττάκου «Της Σπάρτης οι πορτοκαλιές»:

Τῆς Σπάρτης οἱ πορτοκαλιές, χιόνι, λουλούδια τοῦ ἔρωτα,
ἄσπρισαν ἀπ᾿ τὰ λόγια σου, γείρανε τὰ κλαδιά τους
γιόμισα τὸ μικρό μου κόρφο, πῆγα καὶ στὴ μάνα μου.

Κάθονταν κάτω ἀπ᾿ τὸ φεγγάρι καὶ μὲ νοιάζονταν,
κάθονταν κάτω ἀπ᾿ τὸ φεγγάρι καὶ μὲ μάλωνε:
Χτὲς σ᾿ ἔλουσα, χτὲς σ᾿ ἄλλαξα, ποῦ γύριζες –
ποιὸς γιόμισε τὰ ροῦχα σου δάκρυα
καὶ νεραντζάνθια;

Αγρότης πρώτα κι ύστερα παπάς, όπως είπαμε, ήθελε χέρια για τα χωράφια του. Γι’ αυτό έκανε παιδιά –εννιά παρακαλώ– προσδοκώντας πάντοτε αυτά που κατουρούσαν όρθια! Άλλωστε έτσι ήταν τότε το ειθισμένον. Όταν η Αναρή του χάλασε τη σειρά, ένα κορίτσι ένα αγόρι έκανε η πρεσβυτέρα –λες και το ’χε συμφωνημένο με το Θεό–, εκείνος πήγε να πετάξει το βρέφος απ’ το παράθυρο! Μα αμέσως μετά πρόσπεσε στην Παναγία τη Θεσκέπαστη ζητώντας εξιλέωση.

Παπά δεν φαίνεται να θέλησε να φκιάσει ο παπα-Δημήτρης. Αγρότη ήθελε. Έτσι κανένα αγόρι του δεν ακολούθησε την ιεροσύνη. Αντίθετα την απέφευγαν, όπως και τον συνήθως θυμωμένο πατέρα τους.

Ως ποιμένας αγρυπνούσε για το ποίμνιό του, τους χωριανούς του. Μόνη του έγνοια η ενότητα. Και στις μέρες του διχασμού, τα σωθικά του καίγονταν! Αντικομμουνιστής και Μακαριακός μέχρι το μεδούλι, έφτασε να δικαιολογεί μέσα του τον κομμουνιστή πρωθιερέα, τον συγχωριανό του, σαν τα μαντάτα για το ρόλο των ξένων δυνάμεων έσκισαν τον αέρα της Μεγαλονήσου, και τελικά ήρθε η εισβολή.

Στη δούλεψή του είχε έναν Τουρκοκύπριο και το παιδί του τον Αλτίν. Η σχέση του ήταν αδελφική με τον αλλόθρησκο. Οι δυο οικογένειες αγαπιόντουσαν πολύ! Το μήνυμα του συγγραφέα εδώ είναι σαφές. «Παρακάλα και σύ το δικό σου Θεό, κι εγώ το δικό μου», είπε ο παπα-Δημήτρης στον Νεκάτ όταν ήλθαν τα δύσκολα για όλους. Ειρηνική συνύπαρξη και ανεκτικότητα άφατη. Κι όπως σημειώνει ο συγγραφέας, «κι ο καθένας τους πορεύτηκε με το δικό του θεό».

Ο παπα-Δημήτρης, που έγινε και μανάβης –πουλούσε τα πορτοκάλια του για να βγάλει λεφτά για το τάμα του–, ήταν ένας πολύ γήινος λευίτης. Αυθεντικός –υποκρισία δεν ήξερε τι σημαίνει– και παθιασμένος. Σαν τον γερο-Φραγκούλη του κυρ Αλέξανδρου: «επίστευε και έκλαιεν […] ηγάπα και ημάρτανε και μετενόει…».

Η παπαδιά του η Δέσποινα ήταν από εκείνες τις παπαδιές και τις μάνες που καίγονταν λαμπάδες αναμμένες. Υπομονή πολλή με τον δύστροπο παπά, κυματοθραύστης της οργής του προς τα παιδιά, μεσίτης τους σ’ αυτόν, ακοίμητη κυριολεκτικά, νοικοκυρά απ’ αυτές που δεν υπάρχουν προ πολλού, μάνα που γίνεται θυσία κάθε στιγμή. Ανάστησε εννιά παιδιά. Και της έφυγαν όλα! Στην Ελλάδα, στη Ν. Αφρική, στην Αυστραλία. Κι εκείνη έδενε κόμπους στα μαντήλια της για καθένα τους, λαχταρώντας το γυρισμό τους.

Το τέλος της παπαδιάς και παπαδοκόρης, της ηρωίδας Κύπριας μάνας, μαρτυρικό. Την έφαγε ο καημός, η στενοχώρια. Ειδικά όταν η κόρη της η Αλεξία έχασε τον άντρα της στην Αυστραλία, η παπαδιά η Δέσποινα μπήκε για πρώτη φορά στο αεροπλάνο και πήγε να τη συντρέξει. Γύρισε με σάκχαρο απ’ τη στενοχώρια της. Αυτή η παλιαρρώστια τη νίκησε τελικά. Με ακρωτηριασμούς που δεν τους άντεξε. «Κατέβασε το διακόπτη κι αναπαύτηκε».

Ο συγγραφέας Κώστας Μπουλμπασάκος

Η σχέση της με την Παναγία μάνας και κόρης. Έκανε τα εννιά παιδιά και την παρακάλεσε: «Παναγία μου, κάνε να στέρξει η στιγμή, παιδιά άλλα να μην κάνω…». Και την άκουσε η Παναγιά. Άλλα παιδιά δεν έκανε όσο κι αν προσπάθησε ο παπάς για το αντίθετο.

Κι αυτά που έκανε της τα πήρε η ξενιτειά. Τα ξαναείδε όλα μαζί στην τελευτή της. Λες και συνάχτηκαν «θεαρχίω νεύματι» από τα πέρατα της γης, για να προπέμψουν στην αιωνιότητα το σύμβολό τους. Σαν την Παναγιά κατά την κοίμησή της «από κει ψηλά που ήταν, τα κοιτούσε με πόση λατρεία ακουμπούσαν στο φέρετρό της και δάκρυσε».

Η Κουστάντω είναι μια άλλη ηγεμονική μορφή στο μυθιστόρημα του Κώστα Μπουλμπασάκου. Αγρίμι σωστό. Ορφανή από μάνα, μεγάλωσε με τον θεόφτωχο πατέρα της, ο οποίος την πάντρεψε στανικά, πράγμα που σημαίνει ότι ο γάμος δεν φτούρησε. Η Κουστάντω ήταν τόσο ανεξάρτητη που ανέβηκε στο βουνό και πολεμούσε μαζί με τα παλικάρια τους Άγγλους αποικιοκράτες. Εκεί γνώρισε τον άντρα της ζωής της. Τον Ηλία τον δασκαλάκο από τη Μόρφου, ευγενικό άνθρωπο, με τον οποίο έζησε αρραβωνιασμένη –και βαθιά ερωτευμένη– μέχρι που της τον φάγανε οι Τούρκοι στην εισβολή του ’74. Η Κουστάντω δεν άντεξε την απώλεια. Τραχιά καθώς ήταν έγινε καλόγρια. Άλλη λύση ζωής γι’ αυτήν δεν υπήρχε. Μια καλόγρια που συναντιέται με την Ανθή, την κόρη του παπα-Δημήτρη και της Δέσποινας, το πρωταγωνιστικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, και δεν της λέει τίποτα περί Θεού. Απλώς την αγαπάει βαθιά, όπως την αγαπούσε μια ζωή. Σαν κόρη της.

Ο συγγραφέας θέτει ένα καίριο ζήτημα, απόλυτα υπαρξιακό, μέσω της Ανθής. Αυτό της μισής ζωής. Του ανεκπλήρωτου. Του ανικανοποίητου. Αυτού που λέει ο Χατζιδάκις στην Οδό Ονείρων:

 

κανείς δε ζει αληθινά αυτό που θα ’θελε να ζει,

γιατί το όνειρο είναι μια στιγμή

κι όλες οι άλλες οι στιγμές απελπισία.

 

 

Η Δέσποινα, η παπαδιά, που θυσίασε τ’ όνειρό της να γίνει δασκάλα, και που θα ’θελε έναν άντρα να τη νοιάζεται πιο πολύ, και που θα ’θελε τα παιδιά της κοντά της κι όχι στον τετραπέρατο κόσμο.

Η κόρη της η Ανθή, που συλλογιέται πως τα έκανε όλα μισά: «Μισός γάμος (χώρισε σύντομα), μισή οικογένεια, μισή δουλειά (δεν σπούδασε νομική όπως ονειρευτόταν), μισή σύνταξη, μισή πατρίδα…».

Η Κουστάντω, που παντρεύτηκε εκείνον που δεν ήθελε, κι όταν συνάντησε τον άντρα της ζωής της δεν έγινε βολετό να τον παντρευτεί, δεν απέκτησε μαζί του ένα παιδί που λαχταρούσε και της τον εθέρισε το δρεπάνι του θανάτου, και έτρεξε –καλόγρια πια– για να ψηφίσει «ναι» ή «όχι» στο σχέδιο Ανάν, και δεν πρόλαβε.

Τρεις γυναίκες, οι κατ’ εξοχήν ηρωίδες του έργου, που έζησαν μισές ζωές… Και ο συγγραφέας κλείνει το μυθιστόρημά του με το ελυτικόν: «Κείνο που σου προσάπτουνε τα χελιδόνια είναι η άνοιξη που δεν έφερες».

Μα εμένα μου ’ρχεται αυθόρμητα και το «Παράπονο» του Ελύτη, που θαρρώ ταιριάζει γάντι στην περίπτωση:

Άλλα είν’ εκείνα που αγαπώ
γι’ αλλού γι’ αλλού ξεκίνησα

Στ’ αληθινά στα ψεύτικα
το λέω και τ’ ομολογώ
Σαν να ’μουν άλλος κι όχι εγώ
μες στη ζωή πορεύτηκα.

ΚΑΛΟ ΤΑΞΙΔΙ ΚΥΡΙΕ ΓΙΩΡΓΟ

Έφυγε σήμερα ο πιο γοητευτικός "κακός" του ελληνικού κινηματογράφου, αλλά και ένας από τους σημαντικότερους χατζιδακικούς ερμηνευτές. 

Το Καταραμένο Φίδι, Ο Κύκλος με την Κιμωλία, Οι Όρνιθες, ο Κύκλος του CNS, μας σφράγισαν με τη φωνή του. 
O ίδιος είχε πει για τη σχέση του με τον Χατζιδάκι: ‎"Σε δύο ανθρώπους θέλω να σταθώ: στη δασκάλα μου στη Βιέννη, η οποία μου έμαθε πώς θα ήθελα να τραγουδήσω, και στον Μάνο Χατζιδάκι, που μου έμαθε πώς έπρεπε να τραγουδήσω."  

Σήμερα, στο ξόδι του, δεν μπορώ παρά να μας αφιερώσω το εκπληκτικό ερωτικό τραγούδι Ω, καλή μου ξανθιά, από τους Όρνιθες. Η ερμηνεία του παραμένει, νομίζω, αξεπέραστη. 

Καλό ταξίδι κύριε Γιώργο Μούτσιο. 

Σ' ευχαριστούμε πολύ για τη συγκίνηση που εξακολουθείς να μας προσφέρεις απλόχερα.

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις 
Απόδοση και στίχοι: Βασίλης Ρώτας 
Ερμηνεύει o Γιώργος Μούτσιος. Από το δίσκο "Όρνιθες", 1960

Ω! καλή μου ξανθιά, 
συντροφιά μου γλυκιά, 
που μαζί σου λαλώ,
κάθε ωραίο σκοπό, 
ήρθες, ήρθες, εφάνης 
με σουραύλι να υφάνεις 
ύμνους, κελαηδισμούς, 
ήχους εαρινούς. 
Εμπρός, αρχίνα, 
πες τους γλυκά τους αναπαίστους.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΙΑ ΜΑΙΡΗ ΑΡΩΝΗ

Την πρόλαβα ως δασκάλα φίλων μου στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου εκεί γύρω στο 1988. Ήξερα την αξία της - ανήκε ήδη στην προσωπική μου μυθολογία - και πάντα όταν την έβλεπα αισθανόμουν δέος απέναντί της. 

Ήταν μια μεγάλη Κυρία του θεάτρου και της ζωής. Κόρη του περίφημου καθηγητή της Μεγάλης του Γένους Σχολής Λέανδρου Αρβανιτάκη και σύζυγος του ηθοποιού Θεόδωρου Αρώνη. 

Η Μαίρη Αρώνη έφυγε σαν σήμερα... 16 Ιουλίου 1992. 

Φέτος που συμπληρώνονται 20 χρόνια από την έξοδό της, δεν είδα καμία - έστω και την ελάχιστη - επίσημη αναφορά. Ίσως κακώς ζητάω κάτι τέτοιο, αφού αυτό το θεατρικό όν, ζει στις καρδιές των πολλών μαθητών της και στις ψυχές των ρόλων που ενσάρκωσε. Τα υπόλοιπα περιττεύουν... 
Ας τη θυμηθούμε, λοιπόν, με το συγκλονιστικό μονόπρακτο του Ζαν Κοκτώ Η ανθρώπινη φωνή, από την εκπομπή "Το μικρό θέατρο στο Β' Πρόγραμμα" (1978), σε μετάφραση Αλέξη Σολομού. 

Π.Α.Α.

Ο ΔΩΔΩΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΝΗΜΟΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ

Ζάκυνθος, 

11 Ἰουλίου 2012 

Πρός τήν Ἑβδομαδιαία Ἐφημερίδα 

«ΤΟ ΠΑΡΟΝ» 

Ἀθήνα

Κύριοι, 

Στό φύλλο τῆς Κυριακῆς 8ης Ἰουλίου, στήν στήλη «Μικρά καί ἐνοχλητικά» (Μνημονεύσεις), γίνεται ἀναφορά στό τί ἐμνημονεύσαμε οἱ Ἀρχιερεῖς στίς Λειτουργίες, πού προεξῆρχε ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης, στήν Κοζάνη καί στήν Καστοριά. Ἐπειδή καί στίς δύο περιπτώσεις ἤμουν ὁ ἀρχαιότερος στά πρεσβεῖα χειροτονίας καί ἄρχισα πρῶτος ἐγώ τήν μνημόνευση τοῦ Πατριάρχη, ἀκολούθησαν καί οἱ περισσότεροι, προφανῶς οἱ γνωρίζοντες. 

Θά ἤθελα νά γνωρίζετε τήν τάξη καί τί, πότε, ποιοί καί ποῦ ἐφάρμοσαν τό ἴδιο. Ἀπαριθμῶ: Τό 1963 στήν Χιλιετηρίδα τοῦ Ἁγίου Ὄρους οἱ παρευρεθέντες Προκαθήμενοι ἐμνημόνευσαν τόν Πρῶτον τῶν Ὀρθοδόξων, τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΝ. Τό ἔτος 1992 στό Φανάρι, στήν σύναξη τῶν Προκαθημένων, ἤμουν παρών καί θυμᾶμαι τούς μακαρίτες Ἀλεξανδρείας Παρθένιον καί Ἀθηνῶν Σεραφείμ ἐμνημόνευσαν τόν Οἰκουμενικόν Πατριάρχην Βαρθολομαῖον. Ὁ μακαριστός Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν Χριστόδουλος καί στήν Νίκαια τῆς Βιθυνίας πρῶτα καί στό Φανάρι ὕστερα, ἄν καί Πρόεδρος τῆς Συνόδου, ἐμνημόνευσε τόν Πατριάρχη τοῦ Γένους Βαρθολομαῖο. 

Τώρα, ἄν κάποιοι θέλουν γιά δικούς τους λόγους νά Σᾶς ἱκανοποιοῦν, εἶναι δικό τους τό πρόβλημα καί πρόβλημα τοῦ κονδυλοφόρου Σας, πού προφανῶς στερεῖται ἱστορικῶν γνώσεων καί κυρίως προσπαθεῖ νά ἐξασφαλίσει τήν εὔνοια τῶν ἐναπομεινάντων ἀντιφαναριωτῶν, πού ὅμως δέν ξεχνάει νά ξεσκονίζει. 

 Μετ΄ εὐχῶν 

Ο ΔΩΔΩΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

Η ΑΝΑΤΟΛΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΗ ΔΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ROSS DALY ΜΠΡΟΣΤΑΡΗ

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Στο πλαίσιο των Καλοκαιρινών Εκδηλώσεων του Δήμου Παπάγου, χθες βράδι 14 Ιουλίου, η Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ, υπό τη διεύθυνση της φίλης μαέστρου Κωνσταντίας Γουρζή, παρουσίασε ένα πραγματικά ξεχωριστό πρόγραμμα με τίτλο: Η Ανατολή συναντά τη Δύση στην Αθήνα. 

Στην ουσία επρόκειτο για μια σύμπραξη της ορχήστρας με τον περίφημο δεξιοτέχνη λυράρη, και μελετητή της ανατολικής μουσικής γενικότερα, Ross Daly, και τους εξαιρετικούς νέους σολίστ Βασίλη Αγροκώστα (ποντιακή λύρα), Χάρη Λαμπράκη (νέυ) και τη Μαρίτζια Κατσούνα (μπεντίρ). Η μαέστρος Κωνσταντία Γουρζή, η οποία και ως συνθέτης τα τελευταία χρόνια ενδιατρίβει στη συνύπαρξη Δύσης και Ανατολής, είχε την έμπνευση - καθώς φαίνεται - γι' αυτή την ασυνήθιστη για τους πολλούς συναυλία, η οποία όμως ενθουσίασε το κοινό. 

Το πρόγραμμα περιλάμβανε συνθέσεις του Ross Daly, κάποιες ενορχηστρωμένες ευφάνταστα από τον Βασίλη Αγροκώστα, ένα παραδοσιακό από την Τουρκία και ένα παραδοσιακό κομμάτι Βουλγαρίας και Σκοπίων. Κάποιες συνθέσεις ερμηνεύτηκαν - κι αυτό ήταν φυσικό - μόνο από τους παραδοσιακούς σολίστ, ενώ η Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ φάνηκε να ευχαριστιέται αυτή την ...ανατολίτικη εμπειρία. 

Πάντως το πρόγραμμα ήταν ιδιαίτερα ελκυστικό και οι ερμηνείες κάποιες φορές (όπως στις "Κοντυλιές και Σούστα" και στο "Συγκαθιστό") απογειωτικές! 

Π.Α.Α.

Ross Daly

Βασίλης Αγροκώστας

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΗΣ ΙΟΥΛΙΤΑΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ

Γκούσταφ Κλιμτ, Seeufer mit Birken

ΙΟΥΛΙΤΑ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ 

ΣΠΙΤΙ ΠΟΣΩΝ ΑΣΤΕΡΩΝ η νύχτα; Με μια σχεδία που καρφώθηκε στο δέντρο της αυλής να ταξιδεύεις. Βαθυκύανα των ουρανών ρεύματα με το επίμονο τικ-τακ αόρατου, πλην χρόνου να καταμετρά: λάθη λάθη λάθη. Δασυνόμενες λέξεις και περισπωμένες, που απάτησες ξανά τον εαυτό σου. Με ξένο ένδυμα να κατοικείς στα ψέματα τα αληθινά όνειρά σου. Κι ύστερα να πέφτεις και να κτυπάς στο γόνατο, επτά ετών παιδί σ' ένα άξενο σχολείο. Γύρω όλοι θορυβούν. Δυό αγόρια παλεύουν. Ένας φωνάζει «Κυρία κυρία τρέχει αίμα, αίμα σας λέω!». Αυτή αδιάφορη συνεχίζει με κόκκινο μελάνι να διορθώνει: έροτας με ω μέγα. Μια ακόμα διάψευση! Να γραφτεί εκατό φορές, σημειώνει και κλείνει το τετράδιο. Το διάλειμμα σταματά. Η σχεδία εξακολουθεί να σε ταξιδεύει. Σ' αυτό το ωμέγα. 

Ποίημα από τη συλλογή Το σπίτι, Υψιλον/Βιβλία 2012

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΕ ΤΟ "ΑΛΗΣΤΟΣ" ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΟΥ Κ. ΜΠΟΥΛΜΠΑΣΑΚΟΥ

The best

Ως ένα εξαιρετικό βιβλίο που κάθε γραμμή του σε κάνει σε συγκινηθείς και να βουρκώσεις και που μιλάει ακόμα και στον πιο ανυποψίαστο αναγνώστη, χαρακτήρισαν οι ομιλητές το 2ο βιβλίο του Πατρινού δημοσιογράφου και συγγραφέα Κώστα Μπουλμπασάκου με τίτλο «Άληστος» που παρουσιάστηκε χθες Παρασκευή 13 Ιουλίου το βράδυ στη διάρκεια ειδικής εκδήλωσης στο αίθριο του Παλαιού Δημοτικού Νοσοκομείου. 

Όπως ανέφερε ο ίδιος ο Κώστας Μπουλμπασάκος συγκινημένος στο τέλος της βραδιάς, η φράση Άληστος επιλέχθηκε για να τονίσει την ανάγκη ότι το δράμα του Κυπριακού λαού δεν πρέπει να ξεχαστεί. Επίσης υπογράμμισε ότι αγάπησε την Κύπρο και το λαό της για το δάκρυ του καθώς κι ότι για την εξιστόρηση των πολιτικών γεγονότων που σημάδεψαν τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου διάβασε πολλά πολιτικά και ιστορικά βιβλία ενώ είδε και σχετικά βίντεο στο you tube. 

«Το βιβλίο αυτό βγήκε γιατί υπάρχουν καλοί φίλοι. Οι ομιλητές με όλα αυτά που είπαν απόψε με πήγαν πολύ ψηλά και δεν ξέρω αν θα μπορώ στο μέλλον να εκπληρώσω τις ευχές σας», ανέφερε ο Κώστας Μπουλμπασάκος που έλκει την καταγωγή του από την Αμαλιάδα, σπούδασε φαρμακευτική στην Ιταλία ωστόσο έμελλε να τον κερδίσει τελικά η αγάπη του για τη δημοσιογραφία ακολουθώντας μία επιτυχημένη και ενεργή πορεία στον Τύπο μέχρι σήμερα με ειδίκευση κυρίως στο πολιτικό και πολιτιστικό ρεπορτάζ. 

Μάλιστα από τις πρώτες του δουλειές, όπως θύμισε ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ και της εφημερίδας Τα Νέα, Τάκης Θεοδωρακόπουλος που συντόνισε την εκδήλωση, ήταν ως ανταποκριτής για τη Δυτική Ελλάδα της εφημερίδας Ριζοσπάστης. Ο κ. Θεοδωρακόπουλος μάλιστα αποκάλυψε ότι με τον Κώστα Μπουλμπασάκο ήσαν συμμαθητές στο 1ο Γυμνάσιο αρρένων της Πάτρας. 

Για το βιβλίο μίλησε εκτενώς αν και ξέφυγε στη διάρκεια ο Κύπριος στην καταγωγή Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, τέως διευθυντής του Αρσακείου γυμνασίου της Πάτρας ο οποίος διάβασε όπως είπε 3 φορές το βιβλίο το οποίο περιλαμβάνει ούτε λίγο ούτε πολύ τον εντυπωσιακό αριθμό των 70 χαρακτήρων! «Η πλοκή της ιστορίας εκτυλίσσεται σε ένα σύμπλεγμα χωριών στα βορειοδυτικά της Κύπρου. Όταν ο Κώστας Μπουλμπασάκος επισκέφθηκε τη Μεγαλόνησο ένιωσε έφηβος, τόλμησε και το αποτέλεσμα είναι το βιβλίο του, ο “Άληστος”. Θεωρώ ότι ο Κώστας Μπουλμπασάκος αποδεικνύει ότι έχει βαρύ συγγραφικό χέρι», τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Κωνσταντινίδης προσθέτοντας ότι η σύζυγος του δημοσιογράφου και συγγραφέα Αφροδίτη είναι Κύπρια και μάλιστα κατάγεται από μία περιοχή κοντά στα λουτρά της Αφροδίτης. 

Η Πατρινή αγαπητή σκηνοθέτιδα, "ψυχή" του θεάτρου Αγορά και επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Ευανθία Στιβανάκη με τη σειρά της τόνισε ότι το βιβλίο την έκανε να κλάψει και να δει τον καθρέφτη ενός απόηχου όλης αυτής της τραγωδίας της Κύπρου, από τα γεγονότα της μάχης για την ανεξαρτησία από τους Άγγλους έως το πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακάριου Γ’, την εισβολή και απόβαση των Τούρκων στο νησί τον Ιούλιο του 1974 με τον Αττίλα και το Σχέδιο Αννάν του 2004. «Πρόκειται για 305 σελίδες ζωής, για ένα βιβλίο άκρως λογοτεχνικό όπου ο Κώστας Μπουλμπασάκος καταθέτει συνάμα και την πολιτική του κουλτούρα και ευαισθησία, οι ήρωες του όπως ο βλοσυρός, επιβλητικός παπα Δημήτρης ή η παπαδιά του η Δέσποινα που του ανέστησε εννέα παιδιά ή η Κουνστάντω που ανέβηκε στο βουνό με τους αντάρτες να πολεμήσει ενάντια στους αποικιοκράτες Άγγλους και κατόπιν έγινε καλόγρια όταν ο αγαπημένος της Ηλίας Δασκαλάκος γνώρισε το δρεπάνι του θανάτου, είναι ολοκλρωμένα τραγικά πρόσωπα. Ο συγγραφέας έφερε στη μνήμη μας σημαντικά γεγονότα που ζήσαμε. Χαλάλι που ερχόμενη στην Πάτρα για την παρουσίαση μου πήραν το δίπλωμα οδήγησης», ανέφερε χαρακτηριστικά η κυρία Στιβανάκη. 

Για το βιβλίο και τους χαρακτήρες του όπως την ιερατική οικογένεια του παπά Δημήτρη που συνομιλεί ακατάπαυστα με τον εαυτό του και το Θεό και ήθελε πολλά παιδιά για να έχει εργατικά χέρια στις αγροτικές του δουλειές όπως στον πορτοκαλεώνα του, μίλησε ο Πατρινός μουσικολόγος και καθηγητής θεολόγος στο Αρσάκειο σχολείο της Εκάλης στην Αθήνα, Παναγιώτης Ανδριόπουλος ο οποίος έκανε μνεία και στον στίχο του Γιώργου Σεφέρη «Η Κύπρος έχει ψηφιδωτό τον καημό της ρωμιοσύνης». 

Χαιρετισμό απεύθυνε ο γραμματέας της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου, Ηπείρου και Νήσων Ζώης Μαρίνος ο οποίος ανέφερε επιγραμματικά ότι στον συνάδελφο Κώστα Μπουλμπασάκο είδαμε έναν άνθρωπο με πυκνό και καταιγιστικό συγγραφικό λόγο και με ευστοχία στους συμβολισμούς και τα νοήματα του. 

Χαιρετισμό απηύθυνε και η Σεβαστή Σαμούτη εκ μέρους της Ένωσης Κυπρίων νομού Αχαίας η οποία και ευχήθηκε το βιβλίο «Άληστος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Διαπολιτισμός» του Τάκη Νικολόπουλου, να είναι καλοτάξιδο στα βιβλιοπωλεία και στις καρδιές μας. Παρών ήταν και ο πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Πάτρας Γιάννης Παππάς. 

Από τις πιο δυνατές σκηνές του βιβλίου είναι από το απόσπασμα που διάβασε η Ευανθία Στιβανάκη όπου μετά την εισβολή κατατρεγμένοι πρόσφυγες έχουν γεμίσει τους άλλοτε ανθηρούς πορτοκαλεώνες του παπα Δημήτρη κι εκείνος οργισμένος και συντετριμμένος σπεύδει με ένα δοκάρι να γκρεμίσει τις σκηνές τους. 

Ανάμεσα στους παρευρισκόμενους στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου ήταν οι Αλέξης Σκαρμέας, Δημήτρης Παπανικολάου, Γιώργος Κοζίας, Θρασύβουλος Μαυρομάτης, Παναγιώτης Γιαλένιος, Νίκος Κανελλάκης, Πόπη Αλιβιζάτου της ομάδας των Ανήσυχων εν πλω, Γιώργος Μαρόπουλος, Παναγιώτης Ρηγόπουλος, ο πρόεδρος της ΕΣΗΕΠΗΝ Απόστολος Βουλδής, κ.α. 

Tάκης Μαρτάτος

ΑΠΟΨΕ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ "ΑΛΗΣΤΟΣ" ΤΟΥ Κ. ΜΠΟΥΛΜΠΑΣΑΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ

Οι εκδόσεις «διαπολιτισμός» σε συνεργασία με την Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου Ηπείρου Νήσων, την Ένωση Κυπρίων Ν. Αχαΐας, το Σύνδεσμο Αχαΐας Κύπρου «Αχαιών Ακτή» και το Σύνδεσμο Φιλολόγων Πάτρας, συνδιοργανώνουν εκδήλωση - παρουσίαση του βιβλίου του Κώστα Μπουλμπασάκου «Άληστος – Όταν γυρίσεις να χαμογελάς». 

Η εκδήλωση έχει προγραμματιστεί για απόψε και ώρα 21.00 στο Αίθριο του Παλαιού Δημοτικού Νοσοκομείου Πατρών. 

Για το βιβλίο θα μιλήσουν η Ευανθία Στιβανάκη Επίκουρος καθηγήτρια Θεατρολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών - σκηνοθέτης, ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης τ. Διευθυντής Γυμνασίου Αρσακείου Πατρών και ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος Θεολόγος. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος Τάκης Θεοδωρακόπουλος. 

Το «Άληστος – Όταν γυρίσεις να χαμογελάς» είναι η ιστορία μιας πολύτεκνης κυπριακής οικογένειας που αρχίζει το 1957 και τελειώνει το 2004 την ημέρα του δημοψηφίσματος του Σχεδίου Ανάν. Όπως σημειώνει ο ίδιος ο συγγραφέας: «Είναι η Κύπρος με τα μάτια ενός Ελλαδίτη, που αγάπησε το νησί και τους ανθρώπους του, για την ομορφιά τους, τα πάθη τους, και την παλικαριά τους». Δεν προσπαθεί να ξαναγράψει την ιστορία, αλλά να υπενθυμίσει σε όλους μας μια εποχή που έχει σημαδέψει τη νεότερη ιστορία της πατρίδας μας και ότι, τίποτα δεν έχει τελειώσει… Όσο υπάρχει το μισό, υπάρχει ελπίδα κάποτε να ανακτηθεί και το άλλο του μισό».

Ο π. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΙΑΝΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΑΛΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΓΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ

Σκοπελίτικο θερινό απόγευμα

Μιὰν ἀπάντηση, ποὺ θεωρῶ ἀπαραίτητη

Μὲ φωτεινά, θερινὰ χρώματα ἔντυσε τὴν πανευλόγητη καὶ ἐρατινὴ νῆσο Χἀλκη ὁ ποιητὴς τῆς Πόλης, ὁ εὐσταλὴς γόνος τοῦ μαρτυρικοῦ Φαναρίου,  ὁ Μητροπολίτης Πέργης κύριος Εὐάγγελος Γαλάνης καὶ μᾶς τὴν κόμισε ὡς πρόσφορο τιμῆς καὶ μάθημα ἐξάπαντος ἀναγαῖο, ὥστε νὰ γνωρίσουμε τὴν εὐπρέπεια καὶ τὸ κάλλος ποὺ ἀκτινοβολεῖ «Ἕνα δειλινὸ στὴ Χάλκη». 

Μὲ προσεχτικοὺς βηματισμοὺς λόγου ὁ Σεβασμιώτατος μᾶς ραντίζει, πρῶτα μὲ τ᾿ ἀρώματα ποὺ ἀποπνέει ἠ Χάλκη, μᾶς ἱκανοποιεῖ τὸ αἴτημα γιὰ ἐπίσκεψη σὲ μοναστήρια καὶ ἁγιάσματα, εὐκατάνυκτα καὶ καθαγιαστικά, κι ὕστερα μᾶς ἁπλώνει τὸν ἰλαρό του τὸ λόγο, ἀπό τὰ πρῶτα τὰ μαθήματα τοῦ ἀθάνατου «Εν Φαναρίῳ Α'», ὅταν ὡς ἱεροδιάκονος, σιμὰ στὸν Πατριἀρχη τῶν ὁραματισμῶν καὶ τῆς ὀδύνης (ἡ τελευταία λέξη λησμονεῖται, ὅταν γίνεται λόγος γι᾿ τὸ ὄνομά του) τοῦ Ἀθηναγόρου. Λέει λοιπόν ὁ Ἅγιος Πέργης μὲ γλώσσα ποιητική, ὅπως εἶναι τῶν ψαλμάτων ἡ γλώσσα-κάτι δηλ, ποὺ πολὺ ἀγαπᾶ, «Παντοῦ λειτουργεῖται ἡ ἁγιασμένη ἱστορία μας. Κι᾿ ἡ ἀλησμόνητη. Μ᾿ ὀρθάνοιχτα μέσα της τά μάτια τῶν ἁγίων μας καί τῶν ἀγγέλων μας καί τῶν ἀπόντων. Καί ξεχυμένη μέχρι τά πέλαγα ἡ μυρωδιά τοῦ λιβανιοῦ κι’ ὁ θόρυβος ὁ μυσταγωγικός ἀπ᾿ τά περάσματα τά ἱερά κι᾿ ἀπ᾿ τίς ἐμφάνειες τῆς θείας παρουσίας. Ὅλες ἕτοιμες νά μᾶς ξυπνήσουν, νά μᾶς ἀγκαλιάσουν, νά μᾶς προστατέψουν, νά μᾶς σώσουν: «Ἀντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον ...» 

Κι ὕστερα ἀνοίγει τὴν καρδιά μας, τήν εὐφραίνει καὶ τὴ στολίζει μέ τὸν φερέλπιδα λόγο του, γιὰ νἄχει ἀντοχὴ μέσα στὰ κύματα τῆς ὀδύνης καὶ τῶν καημῶν ποὺ τὴν κυκλώνουν 

Πολλὰ τὰ ἔτη Σας, σεβασμιώτατε. Περιμένουμε κι ἄλλους σταλαγμοὺς εὐλογίας ἀπό τὸ πανίερο χέρι Σας... 

παπα-Κων. Ν. Καλλιανός

Το κείμενο του Μητροπολίτου Πέργης Ευαγγέλου "Ένα δειλινό στη Χάλκη" δημοσιεύθηκε στο Φως Φαναρίου.

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥΡΚΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Κωνσταντινούπολη 

Ρεπορτάζ-φωτογραφίες του Νικολάου Μαγγίνα 

Για την κατάσταση της Ρωμέικης Κοινότητας και των άλλων Μειονοτήτων καθώς και για τα δεδομένα αντιμετώπισης των ζητημάτων τους από την κατά καιρούς πολιτική της Τουρκίας, μίλησε ο δραστήριος και κυρίως ανιδιοτελής ιδεολόγος, των Κοινοτικών θεμάτων της Ρωμηοσύνης Παντελής Βίγκας, εκπρόσωπος των Μειονοτικών Ιδρυμάτων στο Δεκαπενταμελές Συμβούλιο της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων, η οποία εδρεύει στην Άγκυρα. 

Η ομιλία πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 10 Ιουλίου στο Πανεπιστήμιο Bilgi της Πόλης και οργανώθηκε στο πλαίσιο της Πλατφόρμας που αφορά στις παγκόσμιες προκλήσεις. Συμμετέχουν σε αυτήν φοιτητές από 27 πόλεις της Τουρκίας και συγκροτούνται θερινά μαθήματα με θέμα τα σύγχρονα πολιτικά θέματα που απασχολούν τη χώρα. 

Μετά την ενδιαφέρουσα ομιλία του Παντελή Βίγκα, η οποία είχε ως θέμα «Τα μειονοτικά ζητήματα στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας», ακολούθησε γόνιμος και εποικοδομητικός διάλογος με τους φοιτητές που την παρακολούθησαν στους οποίους δόθηκε η ευκαιρία να έλθουν σε επαφή με τα προβλήματα που απασχολούν και απασχόλησαν στις πρόσφατες δεκαετίες τις Μειονότητες και τα οποία δεν μπορούσαν να τα γνωρίζουν ούτε και να τα διανοηθούν λόγω της συσκότισης, της παραποίησης και της παραπληροφόρησης όσον αφορά στην παρουσίαση των πραγματικών περιστατικών και γεγονότων. 

Ο ομιλητής δεν παρέλειψε να επισημάνει το γεγονός πως οι Μειονότητες επλήγησαν τον 20ο αιώνα και η παρουσία τους στα περισσότερα σημεία της Τουρκίας έχει μειωθεί δραματικά. Τόνισε ομως το γεγονός ότι έχουν σημειωθεί, τα τελευταία χρόνια, σημαντικά θετικά βήματα στην αλλαγή της στάσης της Πολιτείας έναντι των Μειονοτήτων χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπολείπονται να γίνουν και άλλα ουσιαστικότερα προς αυτήν την κατεύθυνση. 

Επίσης, αναφέρθηκε εκτενώς στη σημερινή κατάσταση όλων των Μειονοτήτων στην Τουρκία, στην μεταστροφή των αντιλήψεων από πλευράς πολιτείας αλλά και από πλευράς των μελών των Μειονοτήτων, καθώς και στις αντιδράσεις που συχνά παρατηρούνται στους κόλπους των Μειονοτήτων βλέποντας πολύ επιφυλακτικά την παρατηρούμενη αδρανοποίηση των παλαιών κατεστημένων, όπως αυτά είχαν διαμορφωθεί κατά τη διάρκεια ενός περισσότερου ανελεύθερου περιβάλλοντος. 

Ακόμη, μίλησε για τη συνεισφορά των Μειονοτήτων στο πολιτισμικό γίγνεσθαι της Τουρκίας και για την αξία μιας ουσιαστικής συνύπαρξης και αλληλοκατανόησης. 

Τελειώνοντας, παρατήρησε ότι πρέπει όλοι μας να κάνουμε προσπάθεια να μην παγιδευόμαστε στα στερεότυπα που συχνά μας επιβάλλονται είτε μέσω της δημόσιας εκπαίδευσης είτε μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά να ξεφεύγουμε από αυτά αναζητώντας την αλήθεια έστω και αν είναι δύσκολο να την διασαφηνίσουμε.

ΤΑ ΦΥΚΙΑ ΤΟΥ κ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΚΙ ΟΙ ΜΕΤΑΞΩΤΕΣ ΚΟΡΔΕΛΕΣ

Του συγγραφέα Κώστα Λογαρά

Αν η καριέρα του πολιτικού στηρίζεται ακόμα στη διαστροφή της γλώσσας του, τότε ο κ. Νικολόπουλος πρέπει να πάρει το βραβείο. Ή μάλλον έπρεπε να είχε γίνει Πρύτανης του Κοινοβουλίου, κι όχι υφυπουργός. Γιατί ξέρει να «παντρεύει» – με φτηνό και αγοραίο τρόπο, είναι αλήθεια, αλλά τον πιο διαβολικό – την πολιτικάντικη προσποίηση με τον γλυκανάλατο ηθικισμό: γυρίζει τούμπα την πραγματικότητα και, χρησιμοποιώντας τή φτιασιδωμένη όψη της προς το συμφέρον του, πασάρει την τσαλακωμένη με τα ξέφτια στους αντίπαλους. 

Αυτά που γράφει, αίφνης, στις επιστολές του «Ότι ουδέποτε έβαλε οποιαδήποτε καρέκλα πάνω από την απαράβατη αρχή του ότι ο πολιτικός οφείλει να υπηρετεί το εθνικό συμφέρον» ή «ότι μόνη αιτία της παραίτησής του είναι το ζήτημα της επαναδιαπραγμάτευσης μπλα μπλα μπλα.. των ανάλγητων όρων του Μνημονίου» κι ότι του «είναι αδύνατο να αισθάνεται ανακόλουθος με τα πιστεύω του», αποτελούν τη χρυσόσκονη της προσωπικής του ρητορείας και τεκμήρια ενός χοντροκομμένου γλωσσικού λαϊκισμού. 

Ποιος τα λέει όλα αυτά τα βαρύγδουπα, παρακαλώ; Ο στυλοβάτης του πελατειακού συστήματος, ο σημαιοφόρος της συναλλαγής που ανέκαθεν καυχιόταν δημοσίως για το βόλεμα «των δικών του παιδιών» και που ο πολιτικός του βίος έως τώρα τον έχει ακυρώσει, πλήρως. Γιατί η δική του μηχανή των πελατειακών συναλλαγών, η φάμπρικα με φασόν διορισμούς που χρόνια έχει στήσει (αυτός και πάμπολλοι άλλοι σαν αυτόν) έφεραν τη χώρα στο χείλος της χρεοκοπίας. Κι αν είχε μια σταλιά ντροπή θα ’πρεπε να βάλει την ουρά του κάτω απ’ τα σκέλια και να ’χει πέσει σε βαθιά – βαθύτατη – περισυλλογή. 

Άραγε μπορεί να μιλάει ακόμα ο εν λόγω περί «ανακολουθίας προς τα πιστεύω του» ή να επικαλείται «τη συνέπεια λόγων και έργων του πολιτικού ως ύψιστη αρετή»; Ναι μπορεί. Αν μάλιστα έχει θητεύσει παιδιόθεν και σε θρησκευτικές οργανώσεις, τού επιτρέπεται να ηθικολογεί με ύφος κατηχητικού ευσεβισμού εμπεδωμένο απ’ την εποχή που κράταγε τα εξαπτέρυγα (γνωστές ως ντόρτσες). Τα λέει και τα γράφει ακόμα αλλά ποιος να τον πιστέψει, πια; 

Πάντως, το πλέον πιθανό με την φαινομενικά παράλογη παραίτησή του (σίγουρα, κάποιο λάκκο έχει η φάβα) είναι αυτό που γράφτηκε σήμερα στο protothema.gr «περί ρουσφετολογικής μεσολάβησης του Νικολόπουλου στο ΣΔΟΕ για φίλο του επιχειρηματία». Λίγες ώρες αφότου ανέλαβε το υφυπουργείο – ο αθεόφοβος – και για τη φόρα που του ’κοψε ο Σαμαράς. (Ακόμα κι αν δεν είναι αλήθεια όλα αυτά και πρόκειται για κομματικό μαχαίρωμα, είναι όμως το πλέον λογικό). 

 Ένας άνθρωπος που διψάει για εξουσία κι ο στόχος της ζωής του είναι να γίνει υπουργός για να μεγαλουργήσει στους τομείς αρμοδιότητάς του (στον ΟΑΕΔ εν προκειμένω, που έχει το ψητό και αλλαχού) δεν θα παραιτείτο όταν το όνειρο έγινε πραγματικότητα· τώρα, δηλαδή, που βρέθηκε στην πίτα με το μέλι. 

Εκτός κι αν του ’κοβε τον δρόμο κάποιος, αν του ψαλίδιζε τις «φιλοδοξίες» και τον εμπόδιζε να ασκήσει το ταλέντο του στην πάγια τακτική της ρουσφετολογίας: τη μόνη γραμμή πολιτικής στην οποία έχει εντρυφήσει επαρκώς και τη γνωρίζει όσο λίγοι. Αλλιώς, δεν έχει νόημα η καρέκλα. Όλα τα άλλα «περί εθνικού συμφέροντος», «πατριωτικού καθήκοντος» και «δικαίωμα στην προσδοκία του λαού μας» είναι φύκια για μεταξωτές κορδέλες.