ΝΕΟΠΑΝΡΩΣΙΣΜΟΥ ΑΝΑΙΡΕΣΙΣ

Tου καθηγητή Αριστείδη Πανώτη

Άρχοντος Μ. Ιερομνήμονος της Μ.τ.Χ.Ε.

Οι σύγχρονοι πονηροί λογισμοί όσων δεν εγκαταλείπουν παρωχημένα κοσμικά ιδεολογήματα παρώξυναν την σκέψη μου να αναμνησθεί ιστορικά γεγονότα που μελέτησα και έζησα μόλις έλαβα ένα σπουδαιότατο τόμο με τίτλο: «Η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως κατά τον 19ο αιώνα» του διαπρεπούς Ρώσου ιστορικού της χριστιανικής Ανατολής καθηγητή Ιβάν Σοκολώφ. Ο πρώτος τόμος του συγγράμματος αυτού εκδόθηκε το 1904 και στάθηκε πολύτιμος στους μελετητές για την αμερόληπτη κατάθεση της ιστορίας του Οικουμενικού Θρόνου, χωρίς να μολυνθεί από το φυλετικό ιδεολόγημα του Πανσλαβισμού, τα σκιρτήματα του οποίου ακούονται και πάλι στην εκκλησιαστική ζωή μας. Μερίδα σύγχρονων εκκλησιαστικών της Ρωσίας φαίνεται δεν εδιδάχθηκε τίποτα από τα ογδόντα χρόνια της Βαβυλώνιας αιχμαλωσίας της.

Ο Σοκολώφ, διδάσκαλος στην Πετρούπολη του σεπτού μου δασκάλου στη Θεολογία Γρηγορίου Παπαμιχαήλ, παρά το διεθνές κύρος του υπήρξε και αυτός στο έσχατο γήρας του θύμα του Σταλινισμού και τον εξώρισαν μια νύκτα του Δεκεμβρίου του 1933 στην μακρυνή πόλη της Ούφα, όπου και απεβίωσε το 1939! Ο πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄, γνώστης της σοβαρής συμβολής του Σοκολώφ στην Ιστορία του Οικουμενικού Θρόνου, τον τίμησε με το οφφίκιο του Ιερομνήμονα γιατί παρέμεινε έντιμος μαθητής του Βατοπεδινού μοναχού Μάξιμου Γραικού και στήριξε τις κανονικές σχέσεις των εν Ρωσία χριστιανών με την Μητέρα τους Εκκλησία έναντι των αδιάβαστων «αυτοκεφαλιστών», που έγιναν έρμαια του «Πανρωσικού εθνοφυλετισμού» στην εποχή του. Ο Σοκολώφ ως τίμιος επιστήμων παρέμεινε πιστός στον τελεσίδικο όρο που δέχθηκε ο Μόσχας Ιώβ για να του χορηγηθεί η πατριαρχική αξία: «ότι πάντοτε θα αναγνωρίζει ως κεφαλή της Ορθοδοξίας το Οικουμενικόν Πατριαρχείον». Σε εγγύηση αυτού μάλιστα συμφώνησε με τον εκεί ευρισκόμενο πατριάρχη Ιερεμία Β΄ ότι «οι διάδοχοί του θα εξελέγοντο όπως οι προκάτοχοί του μητροπολίτες του Συνταγματίου του Οικουμενικού Θρόνου από την Πατριαρχική Ιερά Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως», κάτι που ατόνησε λόγω των μετά ταύτα συνθηκών. (1)

Τον όρκο αυτό δεν μπόρεσαν ποτέ να τον αγνοήσουν οι Ρώσοι και αποφάσισαν να κατεργαστούν σχέδιο μειώσεως των κανονικών δικαιωμάτων και προνομίων του, αυτών που περιφρουρήθηκαν με πολλές θυσίες μαρτύρων Πατριαρχών. Όταν η τσαρική διπλωματία διεπίστωσε πως το Νεοελληνικό κράτος από ευγνωμοσύνη προς την Αγγλία που πρωτοστάτησε στην εθνική του Ανεξαρτησία στράφηκε προς την Δύση, τότε αγκάλιασε τους Βουλγάρους και ενίσχυσε τις φυλετικές τάσεις του εθνικισμού τους για να απαιτήσουν τον μερισμό μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων του ιερού Θεσμού του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Για να το πετύχουν εξώθησαν τις αποσχιστικές τάσεις τους που οδήγησαν στο Βουλγαρικό σχίσμα για να αποδυναμώσουν με την ενίσχυση του εθνοφυλετισμού των σλαβοφώνων τις μητροπόλεις του Πατριαρχείου στην Θράκη και στην Μακεδονία. Έθεσαν σε εφαρμογή σχέδιο εκπορθήσεως του Αγίου Όρους με την αθρόα εισχώρηση «μοναχικού» πληθυσμού για την κατάληψη μονής, σκητών και κελλίων. Τότε, τα τέσσερα παλαίφατα Πατριαρχεία, για να σβήσουν την πυρκαϊά της πλάνης του «Εθνοφυλετισμού» που συντηρούσε η τσαρική διπλωματία, πραγματοποίησαν την Σύνοδο το 1872, χωρίς βέβαια να προσκληθούν άλλες προϋπάρχουσες τοπικές Εκκλησίες. Αυτήν την κεφαλαιώδους σημασίας Σύνοδο βάναυσα τορπίλλισε ο Ρώσος πρεσβευτής Ιγνάτιεφ με τις πιέσεις του να μην υπογράψει τον όρο ο Ιεροσολύμων Κύριλλος Β΄, γιατί δεν συνέφερε στους ρωσικούς «μεγαλοϊδεολογισμούς» και οι Αγιοταφίτες τον έξωσαν από τον θρόνο και εκλέχτηκε άλλος Ιεροσολύμων. Οι Ρώσοι εκδικήθηκαν την ανυπακοή και κατέσχεσαν τα μετόχια του Παναγίου Τάφου στη χώρα τους, αυτά που συντηρούσαν την Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού, με συνέπεια να κλείσει! (2)

Επειδή έβλεπαν οι τσαρικοί αρραγή την ενότητα των τεσσάρων παλαίφατων Πατριαρχείων αποφάσισαν να την διασπάσουν στο πιο ευαίσθητο σημείο της, το ελληνογενές Πατριαρχείο Αντιοχείας. Εγκατέστησαν ως προγεφύρωμα την «Παλαιστίνειο Εταιρεία» να εξάψει τον εθνοφυλετισμό των αραβοφώνων και ενίσχυσαν την ρωσοφιλία τους με χορηγίες, και το 1899 ανατράπηκε η ισοτιμία και η ισορροπία Ελλήνων και Αράβων ιεραρχών και εκλέχτηκε αραβόφωνος Πατριάρχης για να κληρονομήσει μέχρι σήμερα την επαμφοτερίζουσα σχέση του «και τούτο ποιήσαι κακείνο μη αφιέναι» με τα άλλα ελληνόφωνα Πατριαρχεία! Μετά προσπάθηκαν να προσεταιριστούν και τα άλλα δύο Πατριαρχεία της Μέσης Ανατολής κινητοποιώντας τους αραβοφώνους πληθυσμούς σε κάθε ευκαιρία πατριαρχικής κρίσεως. (3)

Ο πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄ στην Β΄ πατριαρχία του εγνώρισε βαθύτερα τις τάσεις του φυλετικού ρωσικού ιμπεριαλισμού της εποχής του και ζήτησε να δημοσιευθούν όλα τα επίσημα έγγραφα, που αναφέρονται στις σχέσεις του Ιερού Θεσμού με τα άλλα Πατριαρχεία και τις θυγατέρες του Εκκλησίες και το Άγιον Όρος. Τότε άνοιξε το γραμματοφυλάκιο του Φαναρίου και προέκυψαν οι τρεις τόμοι του Καλλίνικου Δελικάνη και οι καλής πίστεως Ρώσοι ιστορικοί μελέτησαν τα ιστορικά ντοκουμέντα για να συναγάγουν ανεπηρέαστοι τα συμπεράσματά τους ομόδοξοι και ετερόδοξοι και έτσι προέκυψε η σπουδαία μελέτη του Σοκολώφ. Όμως φαίνεται πως ήταν ανικανοποίητη η τάση της τσαρικής διπλωματίας της επεκτάσεως της ρωσικής «ιεραποστολής» προς σύσταση θυλάκων «εκκλησιαστικής» εξουσίας εκτός Ρωσίας και στους άλλοτε λεγόμενους «βαρβαρικούς» τόπους, που κατά τους ιερούς κανόνες ανήκουν στην δικαιοδοσία της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. 

Ο πακτωλός των χρημάτων του τσαρικού ταμείου στις διάφορες «Ιερές Αποστολές» διευκόλυνε την προώθησή τους, που δεν αντιμετωπιζόταν με τα πενιχρά μέσα του αυτοσυντηρούμενου Φαναρίου. Επικίνδυνη ήταν ιδίως η «εισπήδηση» της Συνόδου της Πετρουπόλεως από την Αλάσκα στις ΗΠΑ και στην Δυτική Ευρώπη. Για να αποφύγει τότε το Φανάρι τη σύγκρουση με την πολλά ισχύουσα ρωσική διπλωματία, αφού γνώριζε πως αυτή στήριζε τον «Μακεδονισμό» των Βουλγάρων στις επαρχίες του από την Πόλη μέχρι την Θεσσαλονίκη και έμαθε την εισπήδηση το 1905/6 ως «τοποτηρητή» των Ορθοδόξων της Αμερικής του αρχιεπισκόπου Τύχωνα, του μετά Πατριάρχη των Ρώσων, το 1908 ανέθεσε στην ελλαδική Εκκλησία την επιτροπεία των Ελληνορθοδόξων της Διασποράς και Αμερικής.

Τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν περί την Συνθήκη του Βουκουρεστίου το 1913 για την προστασία του «Αυτοδιοίκητου» του Αγίου Όρους και η απόρριψη της ρωσικής προτάσεως για «Διεθνοποίηση» του Αγιορειτικού θέματος με ανάθεση της προστασίας του στην Ελλάδα έτρωσε βαθύτατα τους σχεδιασμούς της Μόσχας. Για τη συμμετοχή της Ρωσίας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ των Αγγλογάλλων ο τσάρος αξίωσε την ενεργοποίηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου (1878), που είχαν εμποδίσει τότε οι Άγγλοι, και ζήτησε «την κατοχή της Θράκης και της Κωνσταντινουπόλεως» και έθεσε ως όρο: «ούτε ένας Έλληνας στρατιώτης να μην βρεθεί στην Πόλη»! Την συνέχεια του σχεδιασμού διηγήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου του 1914 στον Τραπεζούντιο αρχιμανδρίτη Πανάρετο Τοπαλίδη ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ιεράς Συνόδου μητροπολίτης Πετρουπόλεως Πιτιρίμ: «ότι εισερχομένου του ρωσικού στρατού στην πόλη ο επικεφαλής των στρατιωτικών ιερέων αρχιερεύς αναλαμβάνει την εκκλησιαστική διοίκηση της Πόλεως μέχρι να αναγκαστεί ο Έλληνας Πατριάρχης να καταφύγει στην Αθήνα για να τοποθετηθεί εκεί Ρώσος τοποτηρητής για τα επιπλέον γεγονότα. (4) Όμως ο βλάσφημος και ασεβής αυτός σχεδιασμός ανατράπηκε. Οι σοσιαλιστές του Κερένσκυ κατέλυσαν τον Τσαρισμό και τον σχεδιασμό του, όμως οι μπολσεβίκοι που τους διαδέχθηκαν ενίσχυσαν παντοιοτρόπως τον Κεμάλ να θριαμβεύσει κατά των «ιμπεριαλιστών» Ελλήνων!

Ακολούθησε η «καθαρτήρια περίοδος» εναγκαλισμού της εν Ρωσία Εκκλησίας με την τσαρική εξουσία και για να προστατεύσει την υπόστασή της από την προσεγγίζουσα λαίλαπα επέστρεψε το 1917 στον πατριαρχικό θεσμό, εκλέγοντας ως Πατριάρχη τον Μόσχας Τύχωνα. Το Φανάρι, προβλέποντας τις συνέπειες της εγκαταστάσεως στην Ρωσία εχθρικού καθεστώτος προς την θρησκεία, αμέσως ανεγνώρισε την εκλογή και στήριξε το κύρος του μέσω του αντιπροσώπου του στην Ρωσία αρχιμανδρίτη Ιακώβου Βατοπεδινού και η Μητέρα Εκκλησία ανέλαβε την πρωτοβουλία να μεταφέρει την φωνή των καταδιωκόμενων στους διεθνείς οργανισμούς καταγγέλλοντας την βαναυσότητα του μεγάλου διωγμού που στοίχισε μόνον στην αρχή την δολοφονία 28 ιεραρχών, χιλιάδων κληρικών και μοναχών και μυριάδων πιστών Ορθοδόξων. Ο πατριάρχης Μελέτιος Δ΄ στήριξε τον πατριάρχη Τύχωνα και στην άλλη μεγάλη δοκιμασία του, κατά την πολυδιάσπαση της τοπικής Εκκλησίας που επιδίωξαν οι σοβιετικοί. Έτσι, ανταπήντησε στον «ενδορωσικό μεταρρυθμιστικό ζήλο» των λεγόμενων τότε προοδευτικών κύκλων και της ψευτοσυνόδου τους, με το «Συνέδριο της Κωνσταντινουπόλεως» του 1923 και με την περίθαλψη των χιλιάδων Ρώσων προσφύγων που διήρχοντο από την Πόλη πριν απορροφηθούν από τις διάφορες χώρες. Μεταξύ αυτών και τους διαφυγόντες τις εκτελέσεις ιεράρχες, όπως ήταν οι μητροπολίτες Αντώνιος, Πλάτων κ.ά. και δέχθηκε με την «κοινωνία» να επιβεβαιώσει την κανονική ορθόδοξή τους υπόσταση όσων υπερόριων στερήθηκαν την τσαρική χορηγία στις ιεραποστολές τους από τον Ευλόγιο των Παρισίων και τον Αλέξανδρο των ΗΠΑ μέχρι τον Ιννοκέντιο από το Πεκίνο κ.ά. Έτσι, η Θεία Σοφία ρυθμίζει και κατευθύνει τα κατ’ Αυτήν για να διδασκόμεθα.

Όταν συντελέστηκε η αποδέσμευση από την τσαρική καταπίεση των Βαλτικών χωρών, οι μικρές τοπικές Εκκλησίες των εκεί Ορθοδόξων ζήτησαν με θυσίες και με αίμα, όπως του Εσθονού ιεράρχη Πλάτωνα, την προστασία της κανονικής τάξεώς τους από το μόνο θεσμικό Κέντρο των Ορθοδόξων που έχει δικαίωμα να τους τη χορηγήσει, το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Έτσι, προέκυψαν το 1923 οι διάφοροι Τόμοι «αυτονομίας» των τεσσάρων Εκκλησιών της Βαλτικής και η «αυτοκεφαλία» της Πολωνίας και της Τσεχοσλοβακίας, και εκλέχτηκαν οι πρώτοι ιεράρχες τους. Η τάξη αυτή ήταν απόλυτα σεβαστή μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο που επέστρεψε η σοβιετική κατοχή στην Ανατολική Ευρώπη. Τότε, εξωρίστηκε ο Ταλλίνης και πάσης Εσθονίας Αλέξανδρος και εξαφανίστηκαν ο Ρήγας και πάσης Λατβίας Αυγουστίνος και ο Βαρσοβίας και πάσης Πολωνίας Διονύσιος και ο Πράγας και πάσης Τσεχοσλοβακίας Σαββάτιος. Τους διαδέχθηκαν πρόσωπα που πρότεινε η τοποτηρητεία στην Ρωσική Εκκλησία (1940-1943) και η πατριαρχία Σεργίου (1943-1945) (5) και τελούσαν υπό τον απόλυτο έλεγχο των «σοβιέτ-προκουρόρ», δηλαδή των «επιτρόπων για τη Θρησκεία», του στυγνού σταλινικού καθεστώτος, όπως ήταν το 1948 ο πολύς Καρπώφ.

Η πολεμική επιδρομή του Χίτλερ στην Ρωσία κατέδειξε την πολύτιμη συμβολή για αντίσταση του ρωσικού λαού της περιφρονημένης Ορθοδόξου Εκκλησίας. Αυτό συνετέλεσε στο να διαφαίνεται μια διάθεση μετριάσεως της αντιθρησκευτικής τακτικής των σοβιετικών. Θεώρησαν επωφελέστερη την συνεργασία με τους διοικούντες τότε την Εκκλησία στην Ρωσία μέσα στα πλαίσια των στόχων του καθεστώτος. Έτσι εκλέχτηκε από Σύνοδο στις 31 Ιανουαρίου 1945 ως νέος Πατριάρχης ο από Λένινγκραντ Αλέξιος Α΄ Σιμάνσκυ, παρισταμένων των Πατριαρχών Αλεξανδρείας και Αντιοχείας και άλλων Ορθοδόξων αντιπροσώπων. Αυτός αναδέχθηκε την εντολή του σοβιετικού κόμματος να συναγάγει τους Ορθοδόξους των χωρών του «υπαρκτού σοσιαλισμού» παρουσία των άλλων Ορθοδόξων αντιπροσώπων, για να καταστρωθούν κοινές γραμμές πλεύσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας και στον ελεύθερο κόσμο υπό την σοβιετική επιρροή. Τότε τέθηκαν τα θεμέλια των συνάξεων για διάφορους εορτασμούς που διά της Εκκλησίας θα δειχνόταν το φιλορθόδοξο και αργότερα φιλειρηνικό πρόσωπο της σοβιετικής εξουσίας έναντι των δυτικών πολεμοκάπηλων! Η πρώτη ευκαιρία δόθηκε με τον εορτασμό των 500 χρόνων της «αυτοκεφαλίας», που δόθηκε το 1448 από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην μητρόπολή του στο Κιέβο της Ουκρανίας! Τώρα την κληρονομία της Κιεβικής Εκκλησίας οικειοποιείται η Μόσχα και την τιμά για να χαραχθούν οι γραμμές συμπορείας των Ορθοδόξων κατά τις υποδείξεις της σοβιετικής διπλωματίας σε όλους τους τομείς εκκλησιαστικής δράσεως! Ο εορτασμός αυτός τελικά μεταβλήθηκε σε «Πανορθόδοξο Συνέδριο» με αποφάσεις που περιλήφθηκαν σε δύο τόμους. Βασικός στόχος τους ήταν η υποκατάσταση της οικουμενικής διακονίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, η αμφισβήτηση των προνομίων του και η υπερκέραση των πρωτοβουλιών του με σκοπό την ανέγερση ενός τείχους απομονώσεώς του από τα λοιπά Πατριαρχεία! Αυτές οι πονηρές διεργασίες προβλημάτισαν τις κυβερνήσεις των ελευθέρων λαών και σκέφτηκαν την ενίσχυση του πατριαχικού θεσμού της Κωνσταντινουπόλεως με μια νέα προσωπικότητα ικανή να προτρέξει των κινήσεων του Μοσχοβίτικου Πατριαρχείου. Έτσι, κινητοποιήθηκαν εξελίξεις για να κενωθεί ο Οικουμενικός Θρόνος από τον πατριάρχη Μάξιμο και να εκλεγεί λίγο μετά τα εν Μόσχα την 1η Νοεμβρίου 1948 ο από Αμερικής Αθηναγόρας. Αυτός γνώριζε καλά την πανσλαβιστική τακτική από την αρχή της σταδιοδρομίας του στο Μοναστήρι (Βιτόλια) της Άνω Μακεδονίας και τις διεκκλησιαστικές σχέσεις, καθώς και επί πλέον συμμετείχε στην συνελθούσα το 1930 «Διορθόδοξο Επιτροπή» στην μονή Βατοπεδίου για τον προγραμματισμό της Πανορθοδόξου Συνόδου, ως αντιπρόσωπος τότε της ελλαδικής Εκκλησίας.

Ο Αθηναγόρας, παρά την αρνητική έκβαση της πατριαρχίας του από το «Κυπριακό ζήτημα», έφερε την ελπιδοφόρο εγρήγορση στην ορθόδοξη συνείδηση για τα σύγχρονα προβλήματα της Εκκλησίας μας και με αυτόν τον τρόπο πλησίασε τον Μόσχας Αλέξιο Α΄ για να τον βοηθήσει να υπερβεί τον φράκτη της απομονώσεως από το καθεστώς. Και ο Αλέξιος ξεκλείδωσε την πόρτα της ελευθεροκοινωνίας με τον λοιπό ορθόδοξο κόσμο με αντιπαροχή την στήριξη του «Ειρηνιστικού» κινήματος σοβιετικής εκδόσεως. Τότε επετράπη στους Ρώσους αρχιερείς και θεολόγους να συμμετέχουν ενεργά υπό συνεχή επιτήρηση της ΚΚΒ στην επανασυνάντηση των Ορθοδόξων και στα διεθνώς εκκλησιαστικά δρώμενα, αρχής γενομένης από το 1961 με τις Διασκέψεις στην Ρόδο. Στην Γ΄ Διάσκεψη τον Νοέμβριο του 1964 η φοβία των εκ του Παραπετάσματος αντιπροσώπων είχε μετριαστεί και άνοιξαν οι καρδιές τους και μας διηγήθηκαν πολλά περί της κρατούσης καταστάσεως στα εκκλησιαστικά πράγματα της πατρίδας τους. (6)

Μάλιστα τότε έζησα μια συγκλονιστική εμπειρία. Στην Γ΄ Διάσκεψη στην Ρόδο συνέβηκε μια έντονη αντιπαράθεση του Λένινγκραντ Νικοδήμου Ροτώβ με το προεδρείο της Διασκέψεως και αργά το βράδυ είδα τον Νικόδημο να κτυπά την πόρτα του δωματίου του προέδρου μητροπολίτη Μελίτωνα και με λυγμούς να ασπάζεται την δεξιά του. Τότε απομακρύνθηκα. Το πρωί έμαθα από τον σεπτό μου Γέροντα πως η δίωρη επίσκεψη είχε «αποκαλυπτικό χαρακτήρα» για τα δημόσια συμβαίνοντα για να έχει την «καλή μαρτυρία» εκείνων που επόπτευαν τις κινήσεις του εκ μέρους του σοβιετικού καθεστώτος. Δεσμεύτηκα να μην τα αποκαλύψω τότε στο περιοδικό μου «Ορθόδοξη Παρουσία». Αυτά επαλήθευσαν τα όσα έμαθα για τα εν Ρωσία εκκλησιαστικά πράγματα από την διετή μαθητεία μου στον Άγιο Σέργιο του Παρισιού. Στην αρχή της Περεστρόικας το 1988 επεσκέφθηκα δαπάναις μου το Πατριαρχείο Μόσχας και περιεργάστηκα τον τρόπο εργασίας της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας. Τότε κατάλαβα πολλά και μεταξύ αυτών κάτι που έζησα όταν την τελευταία στιγμή το 1967 εμπόδισαν τον πατριάρχη Αθηναγόρα να ανταποδώσει στην Ρωσία την ειρηνική επίσκεψη στο Φανάρι του Μόσχας Αλεξίου! Ο «ασπασμός» του Οικουμενικού Πατριάρχη στον ρωσικό λαό ήταν επικίνδυνος τότε για το σοβιετικό καθεστώς πολύ περισσότερο από κάθε άλλη ψυχροπολεμική ενέργεια γιατί θα έδειχνε πόσο ο λαός εκ παραδόσεως σέβεται ως πραγματικό πατέρα τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως σε σχέση με αρκετούς δοτούς ιεράρχες του. Έτσι μας έμειναν αδιάθετα τα κοπέντα τότε μετάλλια!

Οι διάδοχες πατριαρχίες του Ποιμένα Ιζβεκώφ (1971-1990) και του Αλεξίου Β΄ Ρίντιγερ (1990-2008) πέρασαν με σποραδικές κανονικές αταξίες που πάντα τις κάλυψε η αγαπητική στοργή της Μητρός Εκκλησίας. Όμως με την διαμορφωθείσα νέα πολιτική κατάσταση στον ρωσικό λαό και την νέα πατριαρχία από το 2009 του πατριάρχη Κυρίλλου φαίνεται πως ξύπνησε η παλαιά τακτική του «Πανρωσισμού» και επιχειρείται κάλυψη με «βιβλικό και εκκλησιολογικό» ένδυμα των ισχνών επιχειρημάτων π.χ. των περί εισαγωγής είδους «Παποσύνης» στην Ανατολική Εκκλησία για να αμφισβητήσουν τα κανονικά προνόμια του Οικουμενικού Θρόνου.

Ξέρουμε την συμπεριφορά των Ρώσων τον Σεπτέμβριο του 1872 για την ματαίωση της υπογραφής του όρου κατά «του Εθνοφυλετισμού» που έπληξε την ενότητα της Εκκλησίας στην Ανατολή. Τώρα τους ενόχλησε πάλι η Σύνοδος των τεσσάρων πρεσβυγενών Πατριαρχείων που συνεστήθηκαν επιτακτικά από τις Οικουμενικές Συνόδους. Ο Μόσχας θέλησε να ακυρωθεί και πάλι η απόφαση αυτή του κεντρικού θεσμού της Εκκλησίας να συγκαλέσει την Σύνοδο των τεσσάρων Πατριαρχών των παλαίφατων Πατριαρχείων και της Εκκλησίας της Κύπρου, της μόνης που έχει επιταγή από Οικουμενική Σύνοδο να συγκροτήσει ιδία Σύνοδο ιεραρχών στην βάση της λεγόμενης «αυτοκεφαλίας». Η σημερινή διοίκηση του Πατριαρχείου Μόσχας κάνει πως δεν καταλαβαίνει ότι η «πατριαρχική αξία» που της χορηγήθηκε, καθώς και στα λοιπά Πατριαρχεία των Βαλκανίων, βρίσκεται μέσα στην από αιώνων δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και ότι εξακολουθεί να είναι «δυνητική» και μετατρεπτή και όχι «επιτακτική» από κανόνες Οικουμενικής Συνόδου. Δεν έπαυσε να ισχύει ο 28ος κανόνας της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, που χορηγήθηκε με την «συμφωνία» μόνον των τεσσάρων πρεσβυγενών Πατριαρχείων και τροποποιείται ή και αίρεται όπως απέδειξε η μεταχείριση των εν Ρωσία εκκλησιαστικών πραγμάτων από τον Μέγα Πέτρο, τον Λένιν και τον Στάλιν. Για να ματαιώσει την άσκηση του κανονικού προνομίου του Οικουμενικού Πατριαρχείου εξαπέλυσε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα πολυτάλαντο ιεράρχη του για να διεκεραιώσει «ιεροκρύφιες διαβουλεύσεις» με ένιους ευάλωτους προκαθημένους Ορθοδόξων Εκκλησιών περί της «εικόνος της χρυσής» του Πανρωσισμού «ην έστησεν» Κύριλλος ο πατριάρχης «εν ετέρα μορφή» που όζει εθνοφυλετισμόν για να ακούσουν «της φωνής της σάλπιγγος, σύριγγός τε και κιθάρας, σαμβύκης τε και ψαλτηρίου, συμφωνίας και παντός γένους μουσικών» (7) υπό την συμφωνικήν μαεστρίαν του νεήλυδος μητροπολίτη Ιλαρίωνα! Παράλληλα έσπευσαν μερικοί και να τιμήσουν κοσμοκεντρικά γενέθλια του 68χρονου πατριάρχου Κυρίλλου, για να αντιληφθούμε πως στις ημέρες μας δεν εμφανίστηκε μόνον το κωμικό και ειδεχθές εξάμβλωμα του «Νεοοθωμανισμού», αλλά και ένα πονηρό και προκλητικό ιδεολόγημα που αυτοκαλείται «Πανρωσισμός»!

Η μακρά πείρα μου στα εκκλησιαστικά διερωτάται αν οι διάφορες φιλάδελφες κινήσεις μας είναι χρήσιμες για όσους εξακολουθούν ακόμη να βουλεύονται εθνοφυλετικά παρά τα μαθήματα που έλαβαν από την Ιστορία ή αποτελούν αφελέστατα δείγματα της νοημοσύνης αδιάβαστων ημετέρων; Ευτυχώς που την κατάλληλη στιγμή δημοσιεύεται στα ελληνικά το έργο του Ιβάν Σοκολώφ για την «Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως τον 19ο αιώνα», που αποστομώνει για πάντα ημέτερους και «άσπονδους φίλους» που υποβλέπουν πονηρά την διακονία της Μητρός Εκκλησίας. Ως σύγχρονος «Ιερομνήμων» υπογράφω το σημείωμα αυτό ως μνημόσυνο στον αείμνηστο δάσκαλό μου Γρηγόριο Παπαμιχαήλ, του οποίου γνωρίζω την βαθειά εκτίμηση στο σοβαρό επιστημονικό έργο του δασκάλου του Ιβάν Σοκολώφ. 

Παραπομπές:

1. Βλασίου Φειδά, «Εκκλησιαστική Ιστορία της Ρωσίας», πρώτη δημοσίευση ΘΗΕ, τόμ. 10, στ. 976-1086, Αθήναι 1967, και αναδημοσίευση υπό της Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα 1988, όπου και η βιβλιογραφία αριθμ. 244 των σελίδων 383-390.

2. Συνοδικόν τόμ. Β΄, σσ. 179-186.

3. Όποιος θέλει να μάθει περισσότερα για την περίοδο αυτή ας συμβουλευτεί την μελέτη του μαθητή του Σοκολώφ και δασκάλου μου Γρηγορίου Παπαμιχαήλ, «Αποκαλύψεις περί της ρωσικής πολιτικής», Αλεξάνδρεια 1909.

4. Αρχιμ. Πανάρετου Τοπαλίδη, «Ο Πόντος ανά τους αιώνας», Δράμα 1927, σσ. 204-205.

5. Γνωστού στους Έλληνες από την διακονία του στην ρωσική εκκλησία των Αθηνών.

6. Τότε είχε σημειωθεί και η απόδραση στην Δύση ενός Τσέχου επισκόπου που ήταν ο αντιπρόσωπος της Εκκλησίας του στην Γ΄ Πανορθόδοξη Διάσκεψη της Ρόδου.

7. Δανιήλ γ΄ 5-6.

Ο ΣΙΩΠΗΛΟΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΚΟΥΛΙΔΗ

Tου Γιώργου Κακουλίδη

εφημερίδα Ριζοσπάστης

1. Η σιωπή του αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου είναι απαραίτητη σήμερα για την Ορθοδοξία. Σιωπή που βοηθά τον πιστό να καθρεφτιστεί απευθείας στον Ιησού, μακριά από την κοινωνία του θεάματος ορισμένων μητροπολιτών, οι οποίοι δουλεύουν συστηματικά πάνω στην παραποίηση του πραγματικού μέσα στην καθημερινότητα της Εκκλησίας.

2. Η σιωπή του Ιερώνυμου είναι αποτέλεσμα της μεγάλης θητείας του στην ταραχή.

3. Ως ποιητής, με ενδιαφέρει πώς λειτούργησε ο αρχιεπίσκοπος τη μία της ζωής του αντίφαση. Πώς βίασε τη φύση του - φύση κατεξοχήν μοναχική -, για ν' αποκτήσει μια υπερφύση, όπως κάνουν οι δόκιμοι μοναχοί, με σκοπό να ανακατευτεί με τον κόσμο. Θέλω να δω τι θα κάνει με τις κοσμικές επιρροές και την εξουσία όταν εκείνες αποφασίσουν ν' απλώσουν χέρι και να ξεδιπλώσουν τα σχέδιά τους με τους γνωστούς εκβιασμούς.

4. Η Εκκλησία δείχνει τώρα να ξεπερνά την αρρώστια για την οποία έγραφε το άτακτο παιδί της Ορθοδοξίας Νικολάι Μπερντιάγεφ: «Η κόλαση της Εκκλησίας είναι η πλήξη της». Ο Ιερώνυμος από δω και στο εξής θα βρίσκεται σε μόνιμη κατάσταση βεντέτας με τον υπ' αριθμόν ένα εχθρό του: την πείνα. Ολα τα άλλα είναι τρυφερώς αδιάφορα.

5. Ο Ιερώνυμος πρέπει να σκεφτεί πολύ τα λόγια της καταραμένης ποιήτριας Μαρίνας Τσβετάγεβα: «Οι πλούσιοι δεν φοβούνται το περίστροφο όσο την έσχατη κρίση». Ακόμη κι αν δεν συμφωνώ μ' αυτή τη φράση, η Εκκλησία οφείλει, όταν υποδέχεται τους πλουσίους, να τους υπενθυμίζει μονίμως την έσχατη κρίση.

6. Ως πεπτωκός, ονειρεύομαι μια Εκκλησία που δεν αφορά μόνο τους καθωσπρέπει ιλουστρασιόν επιτυχημένους τραπεζίτες, ούτε τους μικροαστούς, των οποίων η καθαριότητα βρωμάει. Ας πάψει κάποτε το παιχνίδι του ποιος είσαι. Ας με δεχτεί με το πρόσωπό μου.

7. Πικρή διαπίστωση: Η ζωή, αν και επιθυμεί να μεταστραφεί προς το λεγόμενο καλό, κυλά σε κατάσταση μόνιμης αδυναμίας ανάμεσα στον Αγγελο και τον Τραπεζίτη. Παρόλο που γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στους δύο, αισθάνεται ότι χρωστά και στους δύο. Καμία παρηγοριά. Ούτε ο Ρωμανός Μελωδός ούτε ο Μάξιμος Ομολογητής μπορούν να τη δροσίσουν. Βρισκόμαστε σε κατάσταση μόνιμης αγωνίας.

8. Ως Ελληνας, κρίνω με την πρώτη ματιά. Μπορεί για πολλούς αυτό να είναι μια νοσηρή διαπίστωση, αλλά έτσι μεγάλωσα. Αν και μπαίνω, λοιπόν, σε ξένα χωράφια, πιστεύω πως η σιωπή του αρχιεπισκόπου εμπεριέχει την άρνηση μπροστά στην κατάρρευση που βιώνουμε, στον καρκίνο που μας θερίζει, στους Δυτικούς που πιστεύουν πως στην ύπαρξή μας αξίζει ένα τυφλό τέλος, στις δοκιμασίες που μας έχουν επιβάλει οι αυθεντίες, όλοι αυτοί οι αμόρφωτοι πτυχιούχοι.

ΑΥΡΙΟ Η ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗ ΚΟΥΚΟΥΖΕΛΗ

Όπως ήδη έχουμε γνωστοποιήσει και σε άλλες αναρτήσεις μας, αύριο Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου  και ώρα 8.30 το βράδυ η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία υπό τη διεύθυνση του ιδρυτού της Λυκούργου Αγγελόπουλου,  θα πραγματοποιήσει μια ξεχωριστή συναυλία, κατά την οποία θα ερμηνεύσει τρία μαθήματα του περίφημου Βυζαντινού Μαΐστορος Ιωάννη του Κουκουζέλη. 

Η συναυλία θα γίνει στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου "Παρνασσός" (πλατεία Αγίου Γεωργίου Καρύτση) και η είσοδος είναι ελεύθερη με το κοινό.

Με αφορμή αυτή τη νέα σπουδή, θα λέγαμε, της ΕΛ.ΒΥ.Χ. στο έργο του Κουκουζέλη, ανατρέχουμε σε παλαιότερες ηχογραφήσεις της μαθημάτων του κορυφαίου μαϊστορα. 

Παραθέτουμε, λοιπον, σήμερα δύο ψαλμικούς στίχους, οι οποίοι περιλαμβάνονται στον ψηφιακό δίσκο της ΕΛ.ΒΥ.Χ. JAD C 129.

Ο πρώτος: "Τότε λαλήσει προς αυτούς εν οργή αυτού, λέγε αλληλούϊα", σε ήχο πλ. δ'. Πρόκειται για το α' ημιστίχιο του ψαλμικού στίχου "τότε λαλήσει...", από το πρώτο κάθισμα του Ψαλτηρίου, που ψάλλεται στον Εσπερινό. Χαρακτηριστικό της δομής του στίχου αυτού είναι η πλατειά μελισματική ανάπτυξη του κειμένου και η μετέπειτα εμπνευσμένη μελισματική επεξεργασία του "Αλληλούϊα" σε τρεις ενότητες.

Ο δεύτερος: "Τους οδόντας αυτού βρύξει και τακήσεται, αλληλούϊα", σε ήχο δ' (άγια). Πρόκειται για μέρος του στίχου 10 του ψαλμού 111. Το μέλος είναι σαφώς ευρηματικό και τα τρία αλληλούϊα που ακολουθούν είναι εντυπωσιακά. Η εναλλαγή των ήχων με τρόπο ιδιοφυή, αποδεικνύει τη δεινή συνθετική ικανότητα του Κουκουζέλη.

Το ψευτοδίλημμα για το μάθημα των Θρησκευτικών

Του θεολόγου - φιλολόγου Α.Π.Θ. Κώστα Νούση

Η κρίση των ημερών, βαθιά και μόνον πνευματική με προεκτάσεις απλώς σε οικονομικό και όποιο άλλο επίπεδο, δε θα ήταν δυνατό να αφήσει απ’ έξω και το θρησκευτικό μάθημα, μέσα στην ευρύτερη κρίση ταυτότητας και την άσκηση αυτοσυνειδησίας του νεοέλληνα. Η διεξαγόμενη συζήτηση προχθές στο Βιβλιοπωλείο ‘Παιδεία’ με προσκεκλημένο τον εξαίρετο νεαρό θεολόγο και πρόεδρο του τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ δείχνει πως ο καημός ενίων θεολόγων στην πόλη μας είναι, αν μη τι άλλο, ελπιδοφόρος. Οι συμμετέχοντες και διοργανωτές εκδηλώσεων τέτοιου χαρακτήρα συνήθως βαπτίζονται «οικουμενιστές», απλώς και μόνο διότι τολμούν να πουν κάτι διαφορετικό – το αυτονόητο πολλάκις - από τα τετριμμένα μιας συντηρητικής (οργανωσιακής) θεολογικής νοοτροπίας άλλων εποχών, οι οποίες – ευτυχώς – παρήλθαν ανεπιστρεπτί. Αν κάποιος δε βλέπει ότι ο εκκλησιασμός δια της βίας του απουσιολόγιου και οι αντιπαθείς στους μαθητές ‘μυστακοφόροι’ θεολόγοι – κατηχητές μέσης εκπαίδευσης του χθες προκαλούσαν κάκωση και στο θρησκευτικό μάθημα και στο χριστιανικό μήνυμα εν γένει, τότε αυτός ή δεν είναι ειλικρινής ή έχει άλλο πρόβλημα, που υπάρχει τρόπος να το εντοπίσει.

Τελικά, ομολογιακός ή γνωσιολογικός χαρακτήρας για το εν λόγω μάθημα, που κινδυνεύει να εκτοπιστεί από το ωρολόγιο πρόγραμμα του σχολείου είτε άμεσα είτε έμμεσα απαξιούμενο σε μάθημα δεύτερης διαλογής – επιλογής χαρακτηριζόμενο για λόγους ευγενικής σταδιακής απόσβεσής του; Ανεξάρτητα από το πρόβλημα της εκπαιδευτικής μικροπολιτικής αναφορικά με την παραγωγή και το διορισμό θεολόγων – που αποτελεί εξάπαντος αληθινή αγωνία και φυσικό, αναφαίρετο, αδιαμφισβήτητο και δίκαιο αίτημά τους –και της ευρύτερης κρατικής πολιτικής για την εθνικοθρησκευτική μας υπόσταση μέσα στον εισαγόμενο πανταχόθεν διαπολιτισμικό αχταρμά της παγκοσμιοποίησης, τίθεται καταρχήν και πάνω από όλα το ερώτημα σε ορθόδοξη θεολογική βάση. Και η απάντηση είναι πως η στείρα διελκυστίνδα ομολογιακός ή γνωστικός χαρακτήρας είναι είτε έντεχνα κατασκευασμένη από τους φονταμενταλίζοντες παραδοσιολάτρες (κατά το ειδωλολάτρες) είτε γέννημα άγνοιας της ορθόδοξης παράδοσης. Γνώση και ομολογία συμπλέκονται άρρητα και άρρηκτα στην πίστη μας. Αν δεν μάθω τι εστί ορθοδοξία, πώς θα την ομολογήσω; Και αν την ομολογήσω απλώς λεκτικά και με το στανιό, επειδή έτσι μου επιβάλλει το εγχώριο σύστημα παιδείας και για να θεραπεύσω τις ψευδαισθητικές αυτοϊκανοποιητικές προσδοκίες των δασκάλων μου, τότε σημαίνει ότι έγινα αυθεντικός ορθόδοξος χριστιανός;

Ας μην αυταπατώμεθα και ας μην εθελοτυφλούμε. Η καλύτερη προβολή της Ορθοδοξίας σήμερα - θεωρώ προσωπικά πως αυτό ισχύει διαχρονικά - είναι η απλή έκθεσή της, η διδασκαλία του περιεχομένου της. Από κει και πέρα, ο ενστερνισμός της στον ψυχισμό του κάθε ανθρώπου αποτελεί θέμα αποκλειστικά της δικής του ελευθερίας και του Θεού, ο οποίος του την χορηγεί και τη σέβεται αμετάκλητα. Η ματαιοπονία μερικών να γυρίσουμε πίσω αναιρείται απλώς από τα πράγματα και την ίδια τη ζωή. Το υποχρεωτικό γνωσιολογικό θρησκευτικό μάθημα, εξάλλου, θα δώσει την ευκαιρία σε όλους ανεξαιρέτως – ακόμα και στους πολλούς αλλοδόξους μετανάστες και μη – να μάθουν για τον Χριστό. Η αλήθεια δεν έχει, άλλωστε, ανάγκη ετέρας υπεράσπισης πλην της χαρισματικής πειθούς που απορρέει από την ίδια της τη φύση. Στο κάτω κάτω της γραφής, όπως ορθά επισημαίνει και φίλος μου Χ. Ανδρεόπουλος, στο σχολείο το μόνο που μπορούμε να προσφέρουμε και να μετρήσουμε είναι οι θρησκευτικές γνώσεις. Τα υπόλοιπα δύναται να τα χαρίζει και να τα μετράει (κρίνει κατά την εκκλησιαστική γλώσσα) μονάχα ο Θεός. Όποιος πίστεψε ή πιστεύει ότι μπορεί να τον αντικαταστήσει στον τομέα αυτό, συνήθως ταλανίζει και το Ευαγγέλιο και τους ακροατές του. Το τελευταίο μάλιστα είναι και ιστορικά μετρήσιμο.

Λάρισα

Κ.Ν.

11/12/2011

ΡΟΜΑΝΤΙΚΑ ΕΡΓΑ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΙΤΟ ΓΟΥΒΕΛΗ: Η καθαρή αλήθεια της μουσικής

Την Πέμπτη 8 Δεκεμβρίου το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο και ο πιανίστας Τίτος Γουβέλης ένωσαν τις δυνάμεις τους (στο Ίδρυμα Θεοχαράκη) στην ερμηνεία δύο θεμελιωδών έργων του ρομαντισμού: Το Κουϊντέτο για πιάνο και κουαρτέτο εγχόρδων σε μι ύφεση μείζονα, έργο 44 του Robert Schumann (1810-1856) και το Κουϊντέτο σε φα ελάσσονα, έργο 34 του Johannes Brahms (1833-1897).

Το Κουιντέτο με πιάνο του Schumann, γραμμένο το 1842, είναι ένα από τα κορυφαία έργα μουσικής δωματίου του Γερμανού ρομαντικού συνθέτη. Αποτέλεσε από μόνο του μία επανάσταση στο χώρο της μουσικής δωματίου. Ο συνθέτης συνδυάζοντας μοναδικά τη λάμψη και τη δεξιοτεχνία του πιάνου με το ζεστό ήχο του κουαρτέτου εγχόρδων έδωσε ζωή σε ένα είδος και ένα οργανικό σύνολο σχεδόν ανύπαρκτο μέχρι τότε. Το παράδειγμά του ακολούθησε και ο Brahms λίγα χρόνια μετά με το Κουιντέτο σε φα ελάσσονα, έργο από κάθε άποψη βαρυσήμαντο και βαθυστόχαστο, που εμπεριέχει ταυτόχρονα συμφωνική μεγαλοπρέπεια και εσωτερική αισθαντικότητα.

Οι ερμηνευτές ανέδειξαν την ιδιαιτερότητα κάθε έργου και κράτησαν αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού με το δυναμικό παίξιμό τους. Καμιά νότα δεν ήταν αφημένη στην ...τύχη της, καμιά μουσική φράση δεν περνούσε απαρατήρητη. Η σύμπραξη ΝΕΚ και Τίτου Γουβέλη απεδείχθη ευτυχής, θα έλεγα, αφού οι ερμηνείες είχαν ενέργεια, την οποία εισέπρατταν οι ακροατές. Μια ενέργεια ενός ήχου μελωδικού, ασίγαστα ρομαντικού, πυκνά συμφωνικού και εν τέλει καθαρά μουσικού. Η καθαρή αλήθεια της μουσικής!

Γιώργος Δεμερτζής, βιολί

Δημήτρης Χανδράκης, βιολί

David Bogorad, βιόλα

Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο

Τίτος Γουβέλης, πιάνο

ΜΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ - ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ

ΜΕ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Τα Θρησκευτικά ως μάθημα πολιτισμού

Για ένα “μάθημα που θα απευθύνεται σε όλους τους μαθητές”, μίλησε στη Λάρισα ο πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Χρυσόστομος Σταμούλης

Τα Θρησκευτικά θα πρέπει να μετεξελιχθούν σε ένα «πολιτιστικό μάθημα» το οποίο έχοντας περιεχόμενο γνωσιολογικό και επίκεντρο την ορθόδοξη παράδοση, θα απευθύνεται σε όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως θρησκευτικής ή ομολογιακής ταυτότητας, τόνισε ο πρόεδρος του τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, καθηγητής Χρυσόστομος Σταμούλης μιλώντας προχθές βράδυ σε εκδήλωση που διοργάνωσε το 14ο Γυμνάσιο Λάρισας στο πατάρι του βιβλιοπωλείου “Παιδεία”.

Υποστηρίζοντας ότι η εποχή του ομολογιακού και κατηχητικού χαρακτήρα του μαθήματος παρήλθε ανεπιστρεπτί, ο κ. Σταμούλης χαρακτήρισε ως πρόταση - σταθμό για το θρησκευτικό μάθημα τη μνημειώδη εισήγηση του αειμνήστου καθηγητή του ΑΠΘ Νικ. Ματσούκα στο Α΄ Συνέδριο Θεολόγων Βορείου Ελλάδος (Μαϊος, 1981). Βάσει της πρότασης αυτής – προς την οποία συγκλίνουν το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ και κορυφαίοι σύγχρονοι διανοητές – το μάθημα των Θρησκευτικών, απαλλαγμένο από ακραίους ιδεολογικούς διαποτισμούς και ενταγμένο στα πλαίσια ενός ανοικτού σχολείου θα πρέπει να αποδεσμευθεί από οποιεσδήποτε ηθικιστικές, κατηχητικές και ομολογιακές εξαρτήσεις και να καταστεί ένα μάθημα πολιτισμού με περιεχόμενο απόλυτα γνωσιολογικό, εντός του οποίου πρωτεύουσα θέση θα έχουν η Βίβλος, τα πατερικά και λειτουργικά κείμενα, όλα τα μνημεία της τέχνης και η εκκλησιαστική ιστορία, που αποκαλύπτουν το πρόσωπο του Χριστού, που δεν μπορεί παρά ν΄ αποτελεί το κέντρο του θρησκευτικού μαθήματος.

Φυσικά, σε μια τέτοια συνάφεια απαραίτητη είναι και η προσφορά θρησκειολογικών γνώσεων, η οποία λευτερωμένη από οποιαδήποτε απολογητική διάθεση θα στοχεύει στην διεύρυνση των επιστημονικών οριζόντων του μαθητή, επεσήμανε ο κ. Σταμούλης, αναφέροντας, εν προκειμένω, ότι τα νέα προγράμματα σπουδών για τα Θρησκευτικά που εκπόνησε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και ήδη υλοποιούνται πιλοτικά στο πλαίσιο του Νέου Σχολείου, σαφώς και αναβαθμίζουν τη θρησκευτική εκπαίδευση, προάγοντας τον θρησκευτικό εγγραμματισμό και συντελώντας έτσι στη αλλαγή που επιβάλλουν οι καιροί για το μάθημα, δηλ. στη υπέρβαση της ομολογιακότητάς του. 

Στην εκδήλωση μίλησε, επίσης, ο διευθυντής του 14ου Γυμνασίου Λάρισας Δρ. Νικ. Παύλου ο οποίος παρουσίασε τα νέα προγράμματα σπουδών του θρησκευτικού μαθήματος στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, ενώ υπογράμμισε ότι η υπόθεση του μαθήματος (το περιεχόμενό του, ο χαρακτήρας, κλπ) είναι μια υπόθεση καθαρά εκπαιδευτική, άρα αρμόδιο είναι μόνο το υπουργείο Παιδείας και κακώς εμπλέκεται η Εκκλησία. «Ασφαλώς μπορεί να εκφράσει άποψη η Εκκλησία μας, όπως και η κάθε θρησκευτική κοινότητα της χώρας», επεσήμανε ο κ Παύλου, τονίζοντας, ωστόστο, ότι “πέραν από την έκφραση γνώμης, θα πρέπει, επιτέλους, να καταστεί σαφές, ότι η υπόθεση του σχολικού μαθήματος αφορά αποκλειστικά τον θεσμό που λέγεται κράτος, εκ μέρους του οποίου την αρμοδιότητα ασκεί, εν προκειμένω, το υπουργείο Παιδείας”.

Επίσης, μίλησαν ο υπ. Δρ. Χάρης Ανδρεόπουλος, θεολόγος Μ.Th., καθηγητής του Γυμνασίου και του ΓΕΛ Γαλαξιδίου και συνεργάτης του «Amen.gr» και η Νέλλη Πανάγου, θεολόγος, M.Th. καθηγήτρια του 9ου ΓΕΛ Λάρισας, οι οποίοι αναφέρθηκαν στο διδακτικό πλαίσιο που διαμορφώνεται για την θρησκευτική αγωγή στα ωρολόγια προγράμματα του “Νέου Σχολείου”, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα εξαγγελίες του υπ. Παιδείας. Ο κ. Ανδρεόπουλος αναφερόμενος στις τελευταίες εξελίξεις για το Νέο Λύκειο σε σχέση με το θρησκευτικό μάθημα, επικαλέσθηκε πηγές του υπ. Παιδείας και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που επιβεβαίωναν τις πληροφορίες ότι στη τελευταία συνεδρίαση της Διακομματικής Επιτροπής για το “Νέο Λύκειο” από πλευράς του αναπλ. υπουργού Παιδείας κ. Κων. Αρβανιτοπούλου υποστηρίχθηκε η θέση να παραμείνει το μάθημα δίωρο στη B΄ Λυκείου (αντί για μονόωρο, σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασμό) και να διατηρηθεί ως υποχρεωτικό μονόωρο (αντί για επιλεγόμενο 2ωρο) στη Γ΄ Λυκείου. Και κλείνοντας την εισήγησή του έκανε λόγο για ένα νέο κλίμα που επιτρέπει “συγκρατημένη αισιοδοξία” ότι το μάθημα θα διατηρήσει (όχι τρείς, όπως προβλέπει ο αρχικός σχεδιασμός, αλλά) πέντε υποχρεωτικές ώρες διδασκαλίες στο ωρολόγιο πρόγραμμα (δύο στη Α΄, δύο στη Β΄ και μία στη Γ΄ τάξη) του Νέου Λυκείου.

Σημειωτέον ότι στη εκδήλωση παραβρέθηκε και απηύθυνε χαιρετισμό εκ μέρους της Ιεράς Μητροπόλεως Λαρίσης και Τυρνάβου ο αιδεσιμολογιώτατος πρεσβύτερος π. Βασίλειος Τάσιος, ο οποίος στο πλαίσιο του ανοικτού διαλόγου που ακολούθησε ανάμεσα στους εισηγητές και το ακροατήριο εξέθεσε τις θέσεις της Εκκλησίας υπέρ του ομολογιακού χαρακτήρα του μαθήματος, ενώ συμφώνησε απολύτως με την αναγκαιότητα να παραμείνει υποχρεωτικό το μάθημα σ' όλες τις λυκειακές τάξεις.

Μετά την εκδήλωση παρετέθη δείπνο προς τιμήν του προσκεκλημένου καθηγητού Χρυσόστομου Σταμούλη (απ' οπου και η φωτό), ο οποίος - σημειωτέον - εγκαινίασε και την παρουσία του στο διαδίκτυο με την ιστοσελίδα antidosis. Ήδη από τις πρώτες δημοσιεύσεις αντιλαμβάνεται ο καθένας την ουσιαστική σχέση Εκκλησίας και Πολιτισμού που προτείνει - έργω τε και λόγω - ο Χρυσόστομος Σταμούλης.
Ένα από τα κείμενα της ιστοσελίδας του καθηγητή που κινείται προς αυτή την κατεύθυνση είναι αυτό που δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του με τον τίτλο «Να μελετηθεί για επεξηγήσεις η Σύνοδος της Χαλκηδόνος» Αυτοψία πρώτη -παρθενική- ήτοι ταξίδι μελαγχολικής μνήμης στα θεμέλια της οικοδομικής του Γιάννη Τσαρούχη. 
Απλώς εξαίσιο!...

ΤΟ "ΑΛΗΘΩΣ" ΤΟΥ ΜΠΑΝΑΤΟΥ ΕΝ ΠΛΗΡΕΙ ΔΡΑΣΕΙ!

Στην επιτυχημένη σειρά των δράσεών του το «ΑΛΗΘΩΣ», το Μορφωτικό Κέντρο Λόγου της Ενορίας Μπανάτου Ζακύνθου, διοργανώνει άλλη μια εκδήλωση. 

Μια προεόρτια σύναξη, με συναυλία και λαογραφική ομιλία, που αφορά στον Πολιούχο τής Ζακύνθου Άγιο Διονύσιο και τις εορτές των Επιφανίων, στο πλαίσιο μάλιστα της ολοκλήρωσης του καλλιτεχνικού διακόσμου του περικαλλούς ναού της Παναγούλας Μπανάτου.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί μεθαύριο  Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2011 και ώρα 7.30 το βράδυ, στον Ι. Ναό της Παναγούλας Μπανάτου και θα περιλαμβάνει λαογραφική ομιλία τού λογοτέχνη – εκπαιδευτικού ΔΙΟΝΥΣΗ ΦΛΕΜΟΤΟΜΟΥ, με θέμα: «Από το τριήμερο του Αγίου στο Δωδεκαήμερο».

Αμέσως μετά, η καταξιωμένη 25μελής Χορωδία «Η ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ», υπό την διεύθυνση του Μαέστρου κ. Κώστα Μεϊντάνη, θα δώσει μεγάλη Συναυλία με ψάλματα και άσματα, που αφορούν στον Οικείο Άγιο των Ζακυνθίων και τα Χριστούγεννα.

Το «Αληθώς» στο Γυμνάσιο Βανάτου για τα 100 Χρόνια Ελύτη

Στη σειρά των δράσεών του το «ΑΛΗΘΩΣ», θα επισκεφθεί και το Γυμνάσιο Βανάτου, στο πλαίσιο των φετινών εορτασμών για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του κορυφαίου νεοέλληνα ποιητή ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ.

Η σχετική συνάντηση – γιορτή, υπό την αιγίδα της Διεύθυνσης, του Συλλόγου Διδασκόντων και του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Σχολείου, θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη, 14 Δεκεμβρίου 2011, ώρα 11 π.μ. στην αίθουσα εκδηλώσεων του Γυμνασίου, κατά την οποία θα ομιλήσει ο υπεύθυνος του Μορφωτικού Κέντρου, λογοτέχνης και εκπαιδευτικός π. Παναγιώτης Καποδίστριας, με θέμα:

«Ο Ελύτης, με αποκρίσεις στην Κρίση».

Μαθητές θα απαγγείλουν ποιήματα του Ελύτη, ενώ τα παιδιά της Χορωδίας του Σχολείου θα αποδώσουν μελοποιημένους στίχους του. Τη φιλολογική ευθύνη της εκδήλωσης έχει η φιλόλογος Ισιδώρα Μπίλια, το μουσικό μέρος επιμελείται ο μουσικός Γιώργος Γιόρτσιος, ενώ την καλλιτεχνική φροντίδα έχει ο καθηγητής εικαστικών Γιώργος Σίσκος.

Σε όλους τους μαθητές θα διανεμηθεί ένα βιβλίο δοκιμίων, που αφορά στο έργο του Τιμώμενου Ποιητή, προσφορά του "Αληθώς".

Χαιρόμαστε γιατί αυτή η πολιτιστική και πνευματική πρωτοβουλία του φίλου ποιητή π. Παναγιώτη Καποδίστρια "ανθεί και φέρει κι άλλο". Και μπορεί να μην είναι εύκολο να παρακολουθήσουμε διά ζώσης αυτές τις εκδηλώσεις, αλλά ευτυχώς ο υπεύθυνος του "Αληθώς" είναι και δεινός ιστολόγος, οπότε έστω μέσω διαδικτύου...

Σημαντικότατη θεωρούμε και την παρουσία του "Αληθώς" στο Γυμνάσιο του Βανάτου γιατί η παιδεία στον καιρό μας πρέπει να αποτελεί το πρώτο μέλημά μας! Για να μην πω και το τελευταίο... "Αληθώς" εστί, λοιπόν, το εν Ζακύνθω "Αληθώς".

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΨΑΛΛΕΙ ΙΩΑΝΝΗ ΚΟΥΚΟΥΖΕΛΗ

Η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία στην ιστορική αίθουσα "Παρνασσός" (φωτό αρχείου: Ιδιωτική Οδός)

 Την προσεχή Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου 2011 και ώρα 8.30 το βράδυ στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου "Παρνασσός" (πλατεία Αγίου Γεωργίου Καρύτση) η Ελληνική Βυζαντινή  Χορωδία, υπό τη διεύθυνση του ιδρυτού της Λυκούργου Αγγελόπουλου, Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Αγιωτάτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως θα πραγματοποιήσει μια ξεχωριστή συναυλία, κατά την οποία θα ερμηνεύσει τρία έργα του περίφημου Βυζαντινού Μαΐστορος Ιωάννη του Κουκουζέλη.

Τα μέλη αυτά, μεγάλα σε σπουδαιότητα αλλά και διάρκεια (περίπου 30' το καθένα), παρουσιάζονται για πρώτη φορά στην εποχή μας. Έχουν δε άμεση σχέση με την περίοδο των Χριστουγέννων, αφού πρόκειται για δύο παλαιά στιχηρά από την Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών των Χριστουγέννων (Τάδε λέγει Ιωσήφ, ηχ. πλ.δ' και Ούτος ο Θεός ημών, ηχ. πλ.β'), τα οποία καλλώπισε ο Κουκουζέλης, και ένα κράτημα τεριρέμ σε ήχο πλ. α', το λεγόμενον αηδονάτον.

Σήμερα δημοσιεύουμε εδώ ένα βίντεο με το Κοινωνικό των Κυριακών "Αινείτε τον Κύριον..." του Κουκουζέλη, σε ήχο πλάγιο του πρώτου, το οποίο έχει γίνει ευρύτερα γνωστό από την ερμηνεία της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας, τόσο σε συναυλίες αλλά και στην ηχογράφηση της Θ.Λειτουργίας του ιερού Χρυσοστόμου από την ΕΛ.ΒΥ.Χ. (δίσκος ακτίνας OPUS 111, OPS 30-78). 

Ο Λυκούργος Αγγελόπουλος γράφει για το "Αινείτε..." του Κουκουζέλη:

Το κοινωνικό «Αινείτε τον Κύριον», στίχος του ψαλμού 148, είναι σύνθεση του περίφημου βυζαντινού Μαΐστορα Ιωάννη Κουκουζέλη, ο οποίος φέρει και το επίθετο Παπαδόπουλος (χειρόγραφο αρ. 1256 της Μονής Σινά του έτους 1309). Ο Ιωάννης Κουκουζέλης είναι Όσιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας (η μνήμη του εορτάζεται την 1η Οκτωβρίου) και από τους περιφημότερους εκπροσώπους της βυζαντινής μουσικής, δεύτερη πηγή της μετά τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό. Το αρχαιότερο μουσικό χειρόγραφο στο οποίο εμφανίζεται για πρώτη φορά το όνομα του Κουκουζέλη, είναι το Ειρμολόγιο St Peterburg (Leningrad) Gr 121 του έτους 1302.

Στο κοινωνικό «Αινείτε τον Κύριον...», ο ψαλμικός στίχος αναπτύσσεται με τυπικές μελισματικές φράσεις του παπαδικού πλαγίου του πρώτου ήχου, τις οποίες διαδέχεται μια, εκπληκτική σε έξαρση, ανάπτυξη των τριών «Αλληλούια», σε αντίστοιχες ενότητες. Η επανάληψη του μέλους της πρώτης ενότητας από τη δεύτερη, δίνει την ιδέα για ερμηνεία της πρώτης από μια φωνή. Εδώ ψάλλει ο Λ. Αγγελόπουλος. Πλάγιος του πρώτου, τέταρτος, πρώτος τετράφωνος και πλάγιος του τετάρτου είναι οι ήχοι του κοινωνικού αυτού, που ολοκληρώνεται με την πλούσια σε μελωδικά σχήματα τρίτη καταληκτική ενότητα.

Η παρουσία της Εκκλησίας στα ΜΜΕ - Απόψεις και προτάσεις

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Περιοδικό Έξοδος, τ. 16 (20), Άνοιξη-Καλοκαίρι, 1996

Στο τέλος της δεύτερης χιλιετίας μετά Χριστόν η έξαρση των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ), που τείνουν να επιβληθούν με τρόπο ολοκληρωτικό παγκοσμίως, συνοδεύεται από μια βαθιά κρίση του πολιτισμού. Η διαπίστωση αυτή είναι αντικειμενική από τη στιγμή που καταλάβαμε ότι η κουλτούρα μάς εξαπάτησε αφού δεν έφερε την ποθητή σωτηρία. Αν όμως η τέχνη, η λογοτεχνία και το θέατρο δε βρήκαν κανένα γιατρικό για την αρρώστεια της ψυχής μας, πώς μπορούμε να εμπιστευτούμε τον «πολιτισμό» των ΜΜΕ όπου, αντικειμενικά πάλι, εμφωλεύει ο κίνδυνος της μαζικότητας και απειλείται η πνευματική ελευθερία;

Στην ορθόδοξη παράδοση η λέξη «μάζα-μαζικός» είναι ολωσδιόλου ξένη αφού κυριαρχεί η έννοια του προσώπου που ως χαρακτηριστικά γνωρίσματα έχει την ελευθερία, την αγάπη, τη συγκεκριμένη, τη μοναδική και ανεπανάληπτη οντότητα. Αλλά και η λέξη «ενημέρωση» δεν απαντάται ως έννοια στην Ορθόδοξη Παράδοση γιατί το ποθούμενο είναι η κοινωνία των προσώπων, η κοινωνία με τον Θεό. Έτσι τα ΜΜΕ, όπως από πολλές πλευρές έχει επισημανθεί, επιφέρουν την πνευματική παθητικότητα και τον αφανισμό της αμεσότητας στην προσωπική επικοινωνία.

Αλλά και οι προτεραιότητες των ΜΜΕ είναι διαμετρικά αντίθετες με το ορθόδοξο πνεύμα: προβολή των αισθήσεων και αναζήτηση της κάθε λογής απόλαυσης• κυριαρχία του εφήμερου με τη διαφήμιση ό,τι ευτελούς και ανάξιου• ασίγαστο κυνήγι της πληροφορίας, «της είδησης», που τελικά χειραγωγεί την προσοχή του κοινού προς πράγματα και θέματα ήσσονος έως και ελαχίστου σημασίας. Μέσα σ΄ αυτόν τον ορυμαγδό της ματαιότητας τι θέση μπορεί να έχει η Εκκλησία που διέπεται από τον προορισμό της αιωνιότητας; «Τα ΜΜΕ είναι πια η μόνη εξουσία, διότι εξουσιάζουν το θυμικό των ανθρώπων»1 αφού πρόκειται για όργανα ιδιοτέλειας και μέσα προβολής. Ποια είναι η αντίσταση της Εκκλησίας σε μια τέτοια ολοσχερή καταδυνάστευση του είναι του ανθρώπου με παράλληλη επιδίωξη "την απώλεια της αισθήσεως του ιερού;"2

Η Εκκλησία μοιάζει να έχει αποδεχτεί τη νέα κατάσταση ως αναπόφευκτη. Μοιάζει να συμμερίζεται το γεγονός ότι «η σημερινή θρησκεία είναι η κοινή εμπειρία της εικόνας – τηλεοπτικής και ηλεκτρονικής»3. Και η λογική που φαίνεται να διέπει την Εκκλησία (κλήρο και λαό) είναι «πώς θα εκμεταλλευτούμε αυτό το χρήσιμο στους καιρούς μας μέσο που αν χρησιμοποιηθεί σωστά είναι και απαραίτητο». Μόνο που οι έχοντες τα ηνία των ΜΜΕ και κατευθύνοντες την κοινή γνώμη πρόλαβαν τα πράγματα. Η έξαρση της ιδιωτικής ραδιοφωνίας και τηλεόρασης έφερε στο προσκήνιο θέματα που αφορούν στην Εκκλησία με αφορμή, κάθε φορά, την τρέχουσα επικαιρότητα. Πριν λοιπόν προλάβει η διοικούσα Εκκλησία να αναπτύξει δικής της τηλεοπτική παρουσία (γιατί ραδιοφωνική απέκτησε εγκαίρως) τα ιδιωτικά κυρίως κανάλια κατακλύστηκαν από εκπροσώπους της Εκκλησίας, κληρικούς και λαϊκούς, οι οποίοι καλούνται να καταθέσουν «τη θέση της Εκκλησίας» για τα κάθε λογής προβλήματα του παρόντος αιώνος του απατεώνος. Όμως στο βωμό των δεικτών της τηλεθέασης και της ακροαματικότητας θύεται και η παρουσία της Εκκλησίας (όπου Εκκλησία εννοούνται οι επίσημοι και ανεπίσημοι εκπρόσωποί της). Εριστικοί τόνοι εκατέρωθεν (από ενθέους και αθέους), απουσία ουσιαστικού λόγου (που να είναι προϊόν σοβαρής σκέψης και μελέτης του κάθε θέματος), κινήσεις και ατάκες προς εντυπωσιασμό και μόνον, συνειδητό νοηματικό αδιέξοδο. Μάλιστα «η σταθερή αιμορραγία του νοήματος δεν θα μπορούσε παρά να προκαλέσει την ολοένα αποφασιστικότερη ανάδειξη της ιδέας ότι έσχατο νόημα αποβαίνει η απουσία νοήματος»4. Και η Εκκλησία συμμετέχει σ΄ αυτή την κενότητα και την εκπτώχευση χωρίς να προβάλλει, όπως του πρέπει, τον διαχρονικό λόγο της μακραίωνης Ορθόδοξης Παράδοσης. Συχνά-πυκνά οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας, σε τηλεόραση και ραδιόφωνο, εκπίπτουν σ΄ έναν φτηνό και ανέξοδο ρητορισμό «που συντίθεται από ένα μίγμα ακλόνητης αισιοδοξίας, αναγκαστικής θριαμβολογίας και καταπληκτικής αυτοδικαίωσης. Η λειτουργία του ρητορισμού αυτού βρίσκεται στην αξιόλογη δύναμη που έχει να αποκρύπτει την πραγματικότητα αντικαθιστώντας την με μια ποθητή ψευδοπραγματικότητα και να εξαφανίζει έτσι τα ερωτήματα που η «πραγματική» πραγματικότητα έχει αναπόφευκτα θέσει».5 Έτσι, χωρίς ίσως να το υποπτεύονται, οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας παίζουν το παιχνίδι των ΜΜΕ που σκοπός τους, σχεδόν αποκλειστικός, είναι η πλασματική-υποκειμενική πραγματικότητα που κατασκευάζουν.

Ο λόγος πολλών κληρικών κυρίως, δεν είναι φυσιολογικός και διάφανος, καθαρός αλλά πομπώδης, ρητορικός, με στόμφο εκφερόμενος και γι΄ αυτό συγκεχυμένος και α-νόητος. Η έλλειψη τεκμηρίωσης του λόγου αυτού είναι ίσως το πλέον «τραγικό» σημείον της υπόθεσης. Το πείθειν κι όχι το εξαναγκάζειν είναι ο ορθός τρόπος ενεργείας. Ο εκκλησιαστικός λόγος όπως ακούγεται τις περισσότερες φορές από τα ΜΜΕ είναι παντελώς ανέρειστος, ολότελα υποκειμενικός, με κακή (ή έστω πρόχειρη) χρήση του Ευαγγελίου και των Πατέρων της Εκκλησίας, που επιστρατεύονται από τους δοκησισοφούντες για να «θεμελιώσουν» τις όποιες αντιλήψεις και εμμονές τους. Ο λόγος του αββά Δωροθέου είναι χαρακτηριστικότατος: «Ο Θεός οίδεν, εκπλήττομαι ότι και τας χρήσεις τας των Πατέρων λαμβάνομεν προς τα θελήματα ημών τα πονηρά και απώλεια των ψυχών ημών» (Ζ΄Διδασκαλία, Περί του εαυτόν μέμφεσθαι).6

Το φαινόμενο κληρικών ή λαϊκών «θεολόγων» που απαντούν άμεσα από τηλεοράσεως ή ραδιοφώνου επί παντός επιστητού με επικίνδυνη ευκολία, ενώ ταυτόχρονα νομίζουν ότι συμβάλλουν στη «διάδοση του θείου λόγου», είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό και θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά τη διοικούσα Εκκλησία. Ο ζων λόγος της Εκκλησίας δε μπορεί να καταντά ξύλινη γλώσσα, αφυδατωμένος από το ύδωρ της πίστεως επειδή εμείς οι αχρείοι είμαστε ολότελα ανάξιοι να σταθούμε σα Χριστιανοί και συμπεριφερόμαστε σαν τους Φαρισαίους προς τους οποίους είπε ο Χριστός: «Γεννήματα εχιδνών, πώς δύνασθε αγαθά λαλείν πονηροί όντες; Εκ γαρ του περισσεύματος της καρδίας το στόμα λαλεί» (Ματθ. 12, 34). Κι η αιτία δεν είναι άλλη παρά η φιλαυτία και η μανία της προβολής που, έκδηλη καθώς είναι, απωθεί την πλειοψηφία του κόσμου που δεν έχει άμεση σχέση με την Εκκλησία και τρομάζει μπροστά σε τέτοιες καταστάσεις που υποδηλώνουν ολοκληρωτικές προθέσεις. Ο απλός χριστιανός γυρεύοντας απεγνωσμένα από κάπου να κρατηθεί ακούει τον κενό αυτόν λόγο – προϊόν εγωκεντρισμού – και μη έχοντας ορθόδοξα κριτήρια τον υιοθετεί, μάλλον αβασάνιστα, ως λόγο Χριστού και θέλημα Θεού. Αντίθετα ο αμφισβητίας και ο άπιστος που λειτουργεί με τον ορθολογισμό αισθάνεται να δικαιώνεται για την επιλογή του να βρίσκεται εκτός Εκκλησίας. Ο λόγος της Εκκλησίας στα ΜΜΕ πρέπει να είναι τόσο καίριος και να εκφέρεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην υποτιμάται ο πολίτης, αυτό να γίνεται άμεσα αντιληπτό, για να μπορεί ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος να επαναστατήσει – έχοντας πια μέτρο σύγκρισης και κριτήριο ανώτερο τον εκκλησιαστικό λόγο – ενάντια στη μαζική κουλτούρα και να διακρίνει τους μεγάλους κινδύνους μιας προσεγμένης προληπτικής λογοκρισίας κι ενός βίαιου προσανατολισμού – από τα ΜΜΕ – προς ό,τι ασήμαντο, εγωπαθές και τελικά α-νόητο. Έτσι ο εκκλησιαστικός λόγος στα ΜΜΕ πρέπει να έχει την απαιτούμενη στιβαρότητα, τη δέουσα λιτότητα, τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια αλλά και τη μεγαλύτερη συνοχή. Κι όλα αυτά σε πλήρη αντιδιαστολή με τον κατακερματισμό και τη διάσπαση που έχουν υιοθετήσει ως μέθοδο και σκοπό τα ΜΜΕ. Οι περιπτώσεις-εξαιρέσεις των κληρικών εκείνων που δίνουν μαρτυρία Ορθοδοξίας, με λόγο τεκμηριωμένο και ρεαλιστικό, χωρίς υστερικές κορώνες και διαθέσεις επιβολής, τουλάχιστον προβληματίζουν ουσιαστικά τον κόσμο αν δεν τον αφυπνίζουν κιόλας από τον λήθαργο του εφησυχασμού του. Πάντως δεν πρέπει να λησμονούμε ότι «η αίσθηση του ιερού και της ευθύνης δεν διδάσκεται, δεν κηρύσσεται. Προκύπτει. Απαιτείται χρόνος μακρός εκπαιδευτικής καλλιέργειας για να προκύψουν συλλογικοί εθισμοί αφομοίωσης των θεμελιωδών προϋποθέσεων κοινωνικού βίου».7

...δούλον Κυρίου ου δει μάχεσθαι

 Η καλλιέργεια της τεχνητής έντασης στα τηλεοπτικά πάνελ είναι πια το ποθούμενο από την πλευρά των δημοσιογράφων οι οποίοι δεν έχουν ενδοιασμούς στο να εμπλέξουν και τους εκπροσώπους της Εκκλησίας σε «έριδας και μάχας νομικάς» με αποτέλεσμα, πολλές φορές, τον διασυρμό και τον χλευασμό της Εκκλησίας. Η Θεολογία της Εκκλησίας δεν πρέπει βέβαια να γίνεται αντικείμενο τηλεοπτικού καφενείου όπου ετερόκλητα άτομα αποφαίνονται για θέματα που ενδεχομένως αγνοούν με περισσή απερισκεψία και έπαρση. Ακόμη, για τα εκκλησιαστικά θέματα που συνήθως δεν είναι τόσο απλά και δεν πρέπει να σχετικοποιούνται, δε μπορεί να ισχύσει η προκρούστεια λογική «του μέσου πολίτη» που οι δημοσιογράφοι πρεσβεύουν ότι εκπροσωπούν. Αλλά από τη στιγμή που κάποιο εκκλησιαστικό ζήτημα τίθεται προς συζήτηση στη στρογγυλή τράπεζα, οι εκπρόσωποι της Εκκλησίας δεν θα πρέπει να γίνονται θύματα της οξύτητας των διαφωνούντων, οι οποίοι με αλλεπάλληλες φραστικές επιθέσεις – κάποτε ιδιαίτερα ανάρμοστες – ερεθίζουν την εκκλησιαστική πλευρά που τελικά αποδίδει τα ίσα. Η επίθεση της αγάπης που ενδείκνυται για τους ανθρώπους της Εκκλησίας ίσως είναι ανέφικτη κάποιες φορές. Όμως είναι εφικτή η στάση της ευπρέπειας και της αξιοπρέπειας. Της σοβαρότητας και της διάκρισης. Της πνευματικής αρχοντιάς που συνίσταται στη συνείδηση της μικρότητας και της ανεπάρκειας που πρέπει να έχει ο εκπρόσωπος της Εκκλησίας κατά το αποστολικόν «μετριοπαθείν δυνάμενος τοις αγνοούσι και πλανωμένοις επεί και αυτός περίκειται ασθένειαν» (Εβρ. 5,2). Η μετριοπάθεια αυτή υποδηλώνει αυτοσυγκράτηση, περιστολή του πάθους, αποφυγή των υπερβολών και των ακροτήτων. Αποτελεί δηλ. τρόπο ενεργείας και στάση, μέθοδο «του ομιλήσαι τοις ανθρώποις». Γι΄ αυτό ακόμη και στην περίπτωση παιδευτικής επιδιώξεως ο απ. Παύλος διαδάσκει ότι «δούλον Κυρίου ου δει μάχεσθαι, αλλ΄ ήπιον είναι προς πάντας, διδακτικόν, ανεξίκακον, εν πραότητι παιδεύοντα τους αντιδιατιθεμένους...» (Τιμοθ. Β΄ 2,24-28). Η μετριοπάθεια, αντίθετη προς κάθε μονομέρεια γνώσης, ιδεολογίας, κρίσης, αποκλείει τον φανατισμό κύριο γνώρισμα του οποίου είναι η ακρότητα, που εκδηλώνεται με δυσανεξία και αδιαλλαξία απέναντι στη γνώμη των άλλων. Παράλληλα η μετριοπάθεια αποκλείει τον μανιχαϊσμό, αφού ανάμεσα στο Θεό και τον διάβολο, στο κακό και το καλό υπάρχει ποικιλία αποχρώσεων και κλιμακώσεων8. Αυτό που φανερά πια επιδιώκεται στις τηλεοπτικές συζητήσεις από τους ιθύνοντες του καναλιού είναι μια επεισοδιακή τροπή που θα οδηγήσει σε διάφορα happening (π.χ. αποχώρηση κάποιων καλεσμένων) που θα τέρψουν τη βουλιμία του τηλεθεατή. Όμως ο εκπρόσωπος της Εκκλησίας οφείλει να μην αγνοεί το του Παύλου: «μη λογομαχείν εις ουδέν χρήσιμον, επί καταστροφή των ακουόντων» (Τιμοθ. Β΄ 2,14).

Ο σημερινός άνθρωπος της τηλεόρασης δίνει τα πρότυπά του στον πολιτισμό. «Είναι η οργάνωση της λήθης των αλλοτινών φανερώσεων του πνεύματος»9. Όμως η Εκκλησία προτείνοντας ένα καινούργιο ραδιοτηλεοπτικό ήθος και ύφος που θα πηγάζει από την αγωνία της βιωμένης πίστης σ΄ αυτά που κάθε φορά θέλει να μεταδώσει στα τέκνα της, μπορεί να οδηγήσει στην «ομορφιά της αμεσότητας και στην αμεσότητα της ομορφιάς»10 μεταμορφώνοντας τα ΜΜΕ από όργανα ιδιοτέλειας σε μέσα αληθινής επικοινωνίας.

Σημειώσεις:

1.π. Βασιλείου Θερμού, «Και με φως και με θάνατον...», Σύναξη τ.50, 1994, σ.43.

2. Νέλλας Παναγιώτης, Σύναξη τ.5, 1983, σ.64.

3. Σταθοπούλου Θεώνης, Το βλέμμα που κοιτάζει, Σύναξη τ.50, σ.58.

4. Καστρινάκη Γιώργου, Η διαχείριση του νοήματος, Σύναξη τ.50, σ.52.

5. π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, Η αποστολή της Εκκλησίας στο σύγχρονο κόσμο, Εκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ, 1993, σ.18.

6. Αββά Δωροθέου, Έργα Ασκητικά, Εκδ. ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Ι.Μ.Προδρόμου, Καρέας 1986, σ.215.

7. Γιανναρά Χρήστου, Εχέγγυο ανασυγκρότησης, άρθρο στην εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 27/8/1995, σ.24.

8. Βλ. Κανελλοπούλου Αθ., Για την ανακαίνωση της Ορθοδοξίας, Αθήνα 1990, σ.55-65.

9. Μαλεβίτση Χρήστου, Ο τηλεοπτικός Χριστιανισμός, άρθρο στην εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 9/6/1995, σ.3.

10. Πρίντζιπα Γιώργου, Έξι χρόνια Ραδιόφωνο, άρθρο στο περιοδικό ΔΙΓΕΝΗΣ, τ.4, 1995, σ.4-5.

Πίνακας: Αλέξης Ακριθάκης, Η φωτιά (1979)

Η Μεσόγειος: Γη και Γυναίκα - Συγκριτική μελέτη στα έργα του Καζαντζάκη και του Farjallah Hayek

φωτογραφίες:Takla Motasem

Την Δευτέρα 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στο νέο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Αθηνών μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση κατά την οποία παρουσιάστηκε το βιβλίο της καθηγήτριας Σοφίας Νικολαΐδη- Σαλούμ με τίτλο: Η Μεσόγειος: Γη και Γυναίκα.

Στο βιβλίο της η κα Νικολαΐδη- Σαλούμ μελετάει το Θέμα της Γης και της Γυναίκας στον Έλληνα συγγραφέα Νίκο Καζαντζάκη και τον Λιβανέζο Farjallah Hayek, υποστηρίζοντας ότι τα κοινά και οι διαφορές τους είναι προέρχονται από την Μεσόγειο που ατενίζουν.

Στην εκδήλωση ήταν παρούσα η συγγραφέας του βιβλίου Σοφία Νικολαΐδη- Σαλούμ, η οποία με εμφανή συγκίνηση μίλησε στα ελληνικά για την πορεία της συγγραφής της μελέτης της. Η καθηγήτρια Σοφία έχει γεννηθεί στο Βέλγιο, εκεί γνώρισε τον λιβανέζο άνδρα της και μετακόμισε στον Λίβανο. Εκεί ήρθε σε επαφή με τα έργα του Farjallah Hayek, κάποια από τα οποία την άγγιξαν προσωπικά και συγκεκριμένα το έργο του Αλ Γαρίμπα (δλδ. Η Ξένη). Κατά την διάρκεια των σπουδών της ένας καθηγητής αναφέρει ότι με τον Καζαντζάκη ο Λιβανέζος συγγραφέας έχει ομοιότητες. Από κει ξεκίνησε μια συγκριτική μελέτη μεταξύ των δυο και η οποία επεκτάθηκε για να φτάσει στην ενασχόληση με την αρχαία ελληνική γραμματεία και την διδασκαλία της στο Πανεπιστήμιο Saint- Esprit όπου διδάσκει η κα Νικολαΐδη- Σαλούμ. 

Στην εκδήλωση μίλησε η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Επιστημονικής Εταιρείας Σπουδών Μέσης Ανατολής Ελένη Κονδύλη, η οποία διοργάνωσε την εκδήλωση. Στην εισήγησή της αναφέρθηκε η Ελένη Κονδύλη στην προσωπικότητα της κας Νικολαΐδη Σαλούμ, στις σπουδές της, στην ακαδημαϊκή πορεία της ως σήμερα, και στην πλούσια εργοβιογραφία της. Στο τέλος υπογράμμισε η κα Κονδύλη τη σπουδαιότητα της μελέτης και την πρωτοτυπία της και εξέφρασε την επιθυμία της να μεταφραστεί στα ελληνικά. 

Στη συνέχεια μίλησε ο Ρόνι Μπου Σάμπα (φιλόλογος αραβικής και ελληνικής φιλολογίας), αναφερόμενος πρώτα στο βιβλίο, και στην ανάλυση των σημείων που αποτελούν της έννοιες Γη και Γυναίκα σύμφωνα με την κα. Νικολαΐδη- Σαλούμ. Στην συνέχεια με αφορμή του τίτλου του βιβλίου μίλησε για την θεωρία της «κοινής μεσογειακής ταυτότητας» που πρέσβευε ο Αιγύπτιος διανοούμενος Τάχα Χουσέιν ήδη από το 1938, και για την οποία δέχτηκε έντονη κριτική. Αναφέρθηκε επίσης στις μακραίωνες πολιτιστικές σχέσεις μεταξύ Ελλάδας και Λιβάνου, εκφράζοντας την απορία του για το γεγονός ότι σ’ αυτή την συγκυρία οι σχέσεις στο πολιτιστικό επίπεδο δεν είναι τόσο στενές. Στο τέλος τόνισε ότι η μελέτη της κας Νικολαΐδη- Σαλούμ αποτελεί σταθερή βάση για μια νέα αρχή στις πολιτιστικές σχέσεις των οποίων η ευθύνη πάει στα πανεπιστήμια.

Ύστερα μίλησε η κα Σουχάντ Νιεράτ (φιλόλογος) για τον Λιβανέζο συγγραφέα Farjallah Hayek. Η εισήγησή της σκιαγράφησε την βιογραφία και τα έργα του. Στην εισήγησή της η κα Νιεράτ ανέλυσε βασικούς θεματικούς άξονες που απαντούν στα έργα του Farjallah Hayek. Ιδιαίτερη αίσθηση άφησε η ανάγνωση της εισήγησης στις δύο γλώσσες των δύο χωρών: στα αραβικά και στα ελληνικά.

Μετά από την κα Νιεράτ τον λόγο πήρε ο δρ. Μπάμπης Δερμιτζάκης ο οποίος μίλησε για τον Νίκο Καζαντζάκη. Τυχαίνει να είναι και οι δυο Κρητικοί, πράγμα που έδωσε στην εισήγηση έναν πλούτο σε πληροφορίες από την εμπειρία των Κρητικών και την αποδοχή του Καζαντζάκη και του έργου του. Αναφέρθηκε ο δρ. Δερμιτζάκης επίσης στο γεγονός ότι ο Καζαντζάκης θεωρούσε ότι έχει αραβικές ρίζες (στην Αναφορά στον Γκρέκο λέγει: «δίδυμο ρέμα τρέχει μέσα στις φλέβες μου, το ελληνικό αίμα από τη μάνα μου, το αραβίτικο από τον κύρη»).

Στο τέλος ακολούθησε μια συζήτηση με αφορμή τις ερωτήσεις που έκαναν οι παρόντες στους ομιλητές. 

Ο ΝΥΧΤΩΜΕΝΟΣ ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΟΣ...

Ἡ ἐπίσκεψη...

Ὄχι, δὲν πρέπει ν᾿ ἀστοχήσεις νὰ περάσεις, νυχτωμένε ὁδοιπόρε, ἀπόψε ἀπ᾿ τὸ σοκάκι ἐκεῖνο τοῦ παλιοῦ μας τοῦ χωριοῦ, μέρα ποὺ εἶναι... Γιατὶ ἐκεῖ ἦταν τὸ σπίτι μας ποὺ σήμερα δὲν τὸ γνωρίζει κανεὶς, ἀφοῦ τοῦ ἄλλαξαν τὴν ὄψη καὶ μέσα κι ἔξω, τὸ κάμανε ἀλλιώτικο, ξένο σῶμα λὲς στὴ γειτονιὰ ἐκείνη, ποὺ κάποτε εἶχε ζωὴ καὶ χάρη.

Γι᾿ αὐτὸ καὶ σὲ προτρέπω, νοσταλγικὲ μου ὁδοιπόρε, νὰ περάσεις, σὲ ὥρ᾿ ἀπόβραδη ἀπ᾿ τὸ σοκάκι αὐτὸ, ἔτσι γιὰ νὰ φανεῖ μι᾿ ἀνθρωπίνη παρουσία ἐκεῖ ποὺ σὰν κι ἀπόψε, κάποτε, σ᾿ ἄλλα χρόνια, σεργιανοῦσαν ἄνθρωποι, καθὼς ἡ γιορτὴ μάζευε τοὺς λιγοστοὺς ἐπισκέπτες σ᾿ ἐκεῖνο τὸ ἀνώι, ποὺ εὐωδίαζε καμμένο ξύλο καὶ καψαλισμένο ψωμὶ.

Σιγοβρέχει κι ὁ οὐρανὸς στάζει γκρίζο δάκρυ... Μιὰ ἡσυχία ἁπλώνεται παντοῦ μηρυκάζοντας ὄνειρα καὶ γεγονότα ἀπ᾿ ἕνα χτὲς ξεχασμένο γιὰ τοὺς περισσότερους. Τώρα πιὰ δὲν ἀκούγονται τὰ βαρειὰ βήματα τοῦ ἀργοπογημένου τσοπάνη, μήτε τὸ ἀργὸ καὶ ξερὸ βάδισμα τοῦ κουραμένου μουλαριοῦ, ποὺ χτυπάει ρυθμικὰ τὰ πεταλωμένα του πόδια στὸ καλτερίμι. Μήτε τὰ βιαστικὰ βήματα τῶν παλιῶν Κληματιανῶν ποὺ κατεβαίνουν τὸ σοκάκι. Οἰ λάμπες σκούριασαν καὶ δὲν τὶς ἀναβουν πιὰ, ἀφοῦ δὲν τὶς χρειάζονται. Καὶ τὸ ἀνώι τοῦ φούρνου δὲν ὑπάρχει παρὰ μονάχα στὰ δικὰ μου τὰ ὄνειρα καὶ τὶς Μνήμες ποὺ τὶς ἀνασύρω, κάθε χρόνο, τέτοια μέρα καὶ τὶς φέρνω σιμὰ μου μαζὶ μὲ τ᾿ ἀγαπημένα μου πρόσωπα, ὅσα ἀπόμειναν κι ὅσα τὰ συναντῶ στὴν ἀναπόληση καὶ στ᾿ ὄνειρο...

Γι᾿ αὐτὸ, νυχτωμένε ὁδοιπόρε, μὴ λησμονήσεις νὰ περάσεις ἀπόψε ἀπό κεῖ, γιατὶ μπορεῖ ν` ἀκουστεῖ, προσευχὴ ἤ ὁμιλία θαρρῶ ἀπό κάποια ξεχασμένη σκιὰ ποὺ θρηνεῖ τὴν ἔξωσή της ἀπὸ κεῖ ποὺ ἔζησε...

Σάββατο 6-12-08, τοῦ Ἁγίου Νικολάου

π. Κωνσταντίνος Καλλιανός 
Κλήμα Σκοπέλου

ΕΞ ΑΦΟΡΜΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΙΟΓΟΝΩΝ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΩΝ

Διογένης και Μεγαλέξανδρος του Μποστ

Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου

"Φαλακρὸς ἐλοιδόρει Διογένην. Ὁ δὲ ἔφη. Σὺ μὲν ἐμὲ λοιδορεῖς, ἐγὼ δὲ οὔ σὲ λοιδορῶ, ἀλλὰ τὴν κόμην σου μακαρίζω, ἥτις κακοῦ κρανίου ἀπηλλάγη".

(Κ. Γιωργαντίδη. Σχολικὸν Λεύκωμα, 35).

Ζῶμεν ὡς γνωστόν, ἐντὸς ἑνὸς κόσμου πολυερεθιστικοῦ, ἐφ’ ὅσον ἑκάστην στιγμὴν ἠμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν ἀντιμέτωποι μὲ διάφορα ἐρεθίσματα: Μικρὰ ἢ μεγάλα, εὐχάριστα ἢ οὔ, σωματικὰ ἢ πνευματικά, ἀληθῆ ἢ μυθοπλαστικά, λεκτικὰ ἢ γραπτά, ὁρατὰ ἢ ἀόρατα, ἔμμεσα ἢ ἄμεσα, μορφολογικὰ ἢ χρωματικά, ἠχητικά, σειρμικά, ζωϊκά, φυτικά, χημικά, ἀτμοσφαιρικά, διασκεδαστικὰ πολυμέσα καὶ μή, (κινητὰ τηλέφωνα, βιντεοπαίγνια, ἐπιτραπέζια καὶ παίγνια τοῦ διαδικτύου, κουλοχέρηδες-φρουτάκια), –ἐκ τῶν μοντέρνων ὀπωροκηπευτικῶν– τρομοκρατικά, ἐδεσματικά, γευστικά, ἁπτικά, σεξουαλικά, ὁμοφυλοφιλικά –τ.ἔ. τῶν σεξουαλικῶν μειονοτήτων, καθὼς λέγουσιν οἱ γνωστοὶ καὶ μὴ ἐξαιρετέοι ἑσπέριοι κομπάρσοι κ.ἄ.

Ποῖοι ὅμως καὶ πόσοι αἰσθάνονται ἀρκετὰ ἐξ αὐτῶν καὶ τὰ νοιώθουν; Ὅσοι ἀσφαλῶς εἶναι προικισμένοι ἐκ φύσεως μὲ χαρισματικὰ δωρήματα καὶ αἰσθητήρια, πεπαιδευμένοι ἢ ἀπαίδευτοι, τὰ ὁποῖα καλλιεργούμενα μετ΄ ἐπιμελείας δύνανται νὰ ἀποβῶσιν ἱσχυρὰ διαγνωστικὰ ἐργαλεῖα. Ὅσοι ἔχουν σεισμογραφικὰς καὶ ἀναπεταμένας κεραίας –ἀσφαλῶς οὐχὶ τὰς τῶν ΜΜΕ– ὅσοι εὑρίσκονται ἐν ἐγρηγόρσει. Ὅσοι ἔχουν ὀξεῖαν τὴν ὅρασιν, ἀκοὴν καὶ ὄσφρησιν, ὅπως οἱ διαπρεπεῖς κριτικοὶ τῆς τέχνης (A. Vollard). Οἱ ὀλίγοι, ἐνῶ οἱ πολλοὶ "τυφλοὶ εἰσίν, χωλοὶ καὶ ξηροὶ ἐκδεχόμενοι τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν" (Ἰω. 5, 3), κωφάλαλοι, ἀγελαῖοι καὶ βοσκηματώδεις (Σταυρουπόλεως Μάξιμος) ἐκ φύσεως ἢ συνηθέστερον ἐκ πολιτικῆς ἢ ψηφοθηρικῆς δεοντολογίας καὶ οὐχὶ μόνον!

Βεβαίως ἀρκετὰ ἐκ τῶν ἐρεθισμάτων ἀποβαίνουν σὺν τῷ χρόνῳ ἐξαρτησιογόνα. Οὕτως ἔχομεν οὐχὶ μόνον, τοὺς ναρκομανεῖς, τοὺς πότας, τοὺς κοιλιοδούλους, τοὺς φανατικοὺς (Fan) τῆς μουσικῆς καὶ τῆς τηλεφωνίας, ἀλλ’ εὐτυχῶς καὶ τοὺς ἐργασιομανεῖς τ.ἔ. τοὺς ἀλκοολικοὺς τῆς μελέτης καὶ τῆς ἐργασίας (Workaholics).

Τούτων οὕτως ἐχόντων, προσφάτως ρέκτης καὶ λίαν ἀγαπητὸς φίλος διετύπωσε ἀμιμήτως τό: "Σήμερα τὸ πρωῒ σκεφτόμουν, ὅτι πρέπει νὰ πάρω τὴ… δόση μου", τὴν πνευματικήν, διότι καὶ ὁ ὁμιλῶν διὰ τὰ ὄργανα, ἐφ’ ὅσον αὐτὰ εἶναι μουσικά, χάριν σαφηνείας καὶ ἀποτροπῆς θυμηδίας, δέον νὰ προσθέσει τὴν λέξιν "μουσικά". Ἐχρειάζετο λοιπὸν τὴν δόσιν του διὰ νὰ ἠρεμήσει, ὅπως ἀκριβῶς καὶ ὁ παραγωγὸς αὐτῆς ἢ ὁ καλλιτέχνης, οἱ ὁποῖοι ἀντιθέτως παράγουν διὰ νὰ ἐλευθερωθῶσιν καὶ ἐκ τῆς περιβαλλούσης ἀσφυκτικῆς καὶ ἀηδιαστικῆς, συνήθως δὲ τυπολατρικῆς ἐναγκαλιοκρατίας, τῆς ἀσκόπου ἐν πολλοῖς καὶ πολυλογικῆς ἀερολογίας καὶ τέλος διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωσιν τοὺς ἐξαρτημένους!

Εἰς τὰς ἀνωτέρω σκέψεις, ὡδήγησεν ἡ περὶ φαλάκρας ἀπάντησις τοῦ Διογένους, διὰ τὴν ὁποίαν συνέγραψε τὸ περίφημον "Φαλάκρας ἐγκώμιον" Συνέσιος ὁ Πτολεμαΐδος (Κυρήνης), ἐνῶ Δίων ὁ Χρυσόστομος τὸ "Κόμης ἐγκώμιον" ἀντιθετικῶς.

Ὡς ἐκ τούτου, θὰ ἦτο ἴσως καλὸν νὰ παραθέσει τις μερικὰ στοιχεῖα διὰ τὸ θέμα τοῦτο, ἐφ’ ὅσον μάλιστα "αὐξάνονται αἱ ‘’ἀποίκιλτοι’’ κεφαλαὶ καὶ πληθύνονται καὶ κατακυριεύουσιν τὴν γῆν" (Γεν. 1, 22).

Ἡ φαλάκρα λοιπόν, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γοητευτικὴν κόμην τοῦ ἀσθενοῦς φύλου καὶ οὐχὶ μόνον, ἀποτελεῖ δῆθεν βασικὸν στοιχεῖον τῆς ἀνδρικῆς γοητείας! Τί περίεργον! Τότε διατί "φυτεύουν" συχνάκις σήμερον μαλλιὰ –οὐχὶ ὅμως καὶ γνῶσεις, τὰς ὁποίας τόσοι ἔχουσιν ἀνάγκην– ὅπως καὶ ὀδόντας ἢ καλύπτουσιν τὴν "φαλακρικὴν γοητείαν" των μετ’ ἐλαχίστων τριχῶν, ἐνῶ οἱ ἔχοντες τὰ ξυρίζουν κατὰ τὰς ἐντολὰς τῆς σειρμικῆς δικτατορίας, καθιστάμενοι τουλάχιστον καὶ ἄψειροι! Προσδίδει νεανικότητα εἰς τὸν ἄνδρα, ὁπότε οἱ μὴ ἔχοντες αὐτὴν ἐμφανίζονται ὡς λευκοπώγωνες, γέροντες, ἐκτὸς ἐὰν ὡραιοποιοῦν τὴν κόμην των χρωματικῶς, ὅπως καὶ πολλαὶ ἐντυπωσιακαὶ καὶ μὴ κυρίαι καὶ δεσποινίδαι.

Προσδίδει εἰς τὸν φαλακρὸν τὴν εἰκόνα ἑνὸς πνευματικοῦ ἀνθρώπου, ἐνῶ ἡ ὑπερβολικὴ τριχοφυΐα –ὡς καὶ εἰς τὰ ζῶα– προδίδει τοὺς "μπούφους".

Εργαστήρι Εικαστικών Τεχνών "στίλβων"

Δὲν πρέπει ἄλλωστε νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι οἱ Καπουτσίνοι μοναχοὶ ξυρίζουσιν τὴν κορυφὴν τῆς κεφαλῆς των (Tonsur), ὥστε ὁ ἐγκέφαλος νὰ ἐπικοινωνεῖ ἐλευθέρως μὲ τὸν Θεόν. Ἐνῶ αἱ ἡμέτεραι μοναχαὶ κουρεύονται, τοῦθ’ ὅπερ δηλοῖ τὴν τελείαν ἀπόταξιν τῶν ἐγκοσμίων. Ἐξ ἄλλου εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ τὸ φωτοστέφανον τῶν Ἁγίων –καὶ ἀσφαλῶς οὐχὶ τοῦ Ἰούδα– δὲν εἶναι ἄσχετον πρὸς τὴν λάμψιν αὐτῶν, συνδυαζομένην ἴσως καὶ μὲ "φαλακρικὴν" τυχὸν τοιαύτην. Ὡσαύτως πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Μακεδόνες ἐξυρίζοντο, ἀφοῦ ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος ἠττήθη εἰς τὴν μάχην κατὰ τῶν Περσῶν (τριχομαχίαν), διότι ὁ στρατός του εἶχεν μακρυὰν τὴν κόμην, ἐκ τῆς ὁποίας τοὺς συνελάμβανον οἱ ἐχθροί, θέτοντας αὐτοὺς ἐκτὸς μάχης, ὅπως πρότερον οἱ Σπαρτιᾶται εἰς τὰς Θερμοπύλας ἐκ τῶν ὁποίων οὐδεὶς ἐπέζησεν (πρβλ. καὶ τοὺς Σαμψὼν καὶ Ἀβεσσαλώμ). Τέλος ἡ φαλάκρα εἶναι πράγματι ὅπως ἡ λάμπουσα καὶ λεία ἐπιφάνεια τοῦ κράνους προκαλοῦσα ὡς αὐτό, φόβον! "τὸ γὰρ ἀποστίλβον αὐτῆς καὶ λεῖον, αὐτὸ τοῦτο φαλάκρα τε ἂν εἴη καὶ φόβητρον" (Συνέσιος Κυρήνης).

Ἐργάζεσθε πάντως (ξυριζόμενοι ἢ οὔ, ἐφ’ ὅσον κοσμεῖσθε μὲ ὡραίαν, ἔστω καὶ ἀνδρογυνικὴν κόμην) καὶ μὴ ἁμαρτάνετε (Γέρο-Μελίτων).

ΜΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

“Τι θρησκευτικό μάθημα θέλουμε;”

Επιστημονική εκδήλωση – συζήτηση στη Λάρισα με κεντρικό ομιλητή τον Πρόεδρο του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, καθηγητή  Χρυσόστομο Σταμούλη

Η εποχή μας, μία εποχή εξελίξεων και αναζητήσεων, καθιστά περισσότερο αναγκαίο από ποτέ το θρησκευτικό εγγραμματισμό. Το ερώτημα βέβαια είναι ποια θα είναι τα χαρακτηριστικά του και με ποιους τρόπους θα γίνει προσιτός στους νέους ανθρώπους και αυριανούς πολίτες.

M’ αφορμή αυτόν τον προβληματισμό, o oποίος αποτελεί και επίκαιρο θέμα συζήτησης στο εκπαιδευτικό και κοινωνικό χώρο, το 14ο Γυμνάσιο Λάρισας, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Βραδιές Θεολογίας», διοργανώνει για τους θεολόγους της θεσσαλικής περιφέρειας εκδήλωση - συζήτηση την Πέμπτη 8 Δεκεμβρίου 2011 και ώρα 7 το απόγευμα με θέμα: «Ανίχνευση κυοφορίας ή λόγος περί εκθεμάτων μουσείου; Οι προοπτικές του θρησκευτικού μαθήματος σήμερα», η οποία θα πραγματοποιηθεί στο φιλόξενο χώρο του βιβλιοπωλείου “ΠΑΙΔΕΙΑ” (Μεγ. Αλεξάνδρου 6, Λάρισα), όπου τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται με μεγάλη επιτυχία οι “Βραδιές Θεολογίας”.

Κεντρικός εισηγητής θα είναι ο Δρ. Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Επίσης, ο Δρ. Νικόλαος Παύλου, Διευθυντής του 14ου Γυμνασίου Λάρισας θα μιλήσει για τα νέα προγράμματα σπουδών του θρησκευτικού μαθήματος στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, ενώ ο υπ. Δρ. Χάρης Ανδρεόπουλος, θεολόγος M.Th., καθηγητής του Γυμνασίου και του ΓΕΛ Γαλαξιδίου και η Νέλλη Πανάγου θεολόγος, Μ.Th., καθηγήτρια του 9ου ΓΕΛ Λάρισας θα αναφερθούν στο διδακτικό πλαίσιο που διαμορφώνεται για την θρησκευτική αγωγή στα ωρολόγια προγράμματα του “Νέου Σχολείου”, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα εξαγγελίες του υπ. Παιδείας.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΤΟ ΝΙΧΩΡΙ ΤΟΥ ΒΟΣΠΟΡΟΥ

Με κατάνυξη και συγκίνηση γιορτάστηκε σήμερα η μνήμη του Αγίου Νικολάου Επισκόπου Μύρων της Λυκίας του Θαυματουργού στον ομώνυμο ναό στο Νιχώρι του Βοσπόρου στην Κωνσταντινούπολη.

Στη Θεία Λειτουργία προεξήρχε ο Αρχιερατικώς Προϊστάμενος της Περιφερείας Βοσπόρου Μητροπολίτης Μυριοφύτου και Περιστάσεως Ειρηναίος. Συμμετείχαν πολλοί Νιχωρίτες και από την Ελλάδα, οι οποίοι έσπευσαν να πανηγυρίσουν τον Άγιο στον δεύτερο μεγάλο ναό του Νεοχωρίου (ο άλλος είναι η Παναγία η Κουμαριώτισσα).

O Άγιος Νικόλαος Νεοχωρίου (Γενίκιοϊ) είναι κτίσμα του 1818. Ο εξωνάρθηκας του ναού είναι καμαρωτός και μες στο περιβόλι, όπου βασιλεύει γαλήνη και επικρατεί ηρεμία, υπάρχουν οι περίτεχνοι τάφοι της οικογένειας των Μαυροκορδάτων και δύο μελών της μεγάλης θρακιώτικης οικογένειας που ανέδειξε σπουδαίες προσωπικότητες, των Αλεξάνδρου και Στεφάνου Καραθεοδωρή.

Μετά το πέρας της σημερινής Θ. Λειτουργίας έγινε περιφορά της εικόνας του Αγίου Νικολάου στον αυλόγυρο του ναού και τελέστηκε τρισάγιο στον τάφο των Μαυροκορδάτων.

Μετά την Θ. Λειτουργία οι Νιχωρίτες συγκεντρώθηκαν στην Κοινοτική Αίθουσα και έζησαν συγκινητικές στιγμές καθώς η μνήμη θέριευε! Μέσα από παλιές φωτογραφίες στο Νιχώρι, φωτογραφίες του σχολείου και άλλων γεγονότων της Κοινότητας, που θύμιζαν στους παλιότερους τα ονειρεμένα χρόνια της νεότητάς τους στο Νιχώρι, πριν αναγκαστούν να φύγουν οι περισσότεροι.

Και του χρόνου, αγαπητοί Νιχωρίτες, και πάλι στον Άγιο Νικόλαο, και πάλι στο Νιχώρι του Βοσπόρου.