ΜΕΣ ΣΤΙΣ ΖΕΣΤΕΣ ΝΥΧΤΕΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ...

Κολάζ Οδυσσέα Ελύτη

Ένα μαγικό τραγούδι από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη, Ήσυχες μέρες του Αυγούστου, σε μουσική, στίχους και ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι. 

Ερμηνεύει η Νένα Βενετσάνου. 

Τα τραγούδια που έγραψε ο Χατζιδάκις για την ταινία, έργο 49 (1992) περιλαμβάνονται στον δίσκο Η Νένα Βενετσάνου τραγουδά Μάνο Χατζιδάκι (Σείριος 1998).

Μες στις ζεστές νύχτες του Αυγούστου, 

το φως στο δρόμο οπλίζεται 

και η ψυχή μου αδειάζει

το σώμα μου ερεθίζεται, 

το σπίτι ξεθωριάζει. 

Κι εκείνη, φωτεινή γραφή 

στο αντικρινό παράθυρο, 

με τα γυμνά της στήθια. 

Κι ετούτη η μέρα χάθηκε, 

δε βρέθηκε η αλήθεια.

ΜΝΗΜΕΣ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΚΟΠΕΛΙΤΙΚΕΣ...

Καὶ πάλι τοῦ Δεκαπενταύγουστου οἱ ἀθάνατες μνῆμες... 

Στὸν Παναγιώτη Γρ. Σταμούλη, εὐχετήριο ὁλοκάρδιο 

Συμμαζεύεις καὶ σήμερα τὶς μνῆμες τὶς ἱερὲς, τὶς ποτισμένες μὲ εὐωδιὲς ἀθάνατες καὶ περιμένεις τὴ Γιορτὴ νὰ σοῦ δροσίσει τὴν ψυχὴ μέσα σὲ τοῦτον τὸν γενικὸ καύσωνα ποὺ μᾶς κυκλώνει. Τοπίο τοῦ αἰωνίου πάντα τὸ μικρό τὸ χωριό, ποὺ ἦταν χωμένο ἀνάμεσα σὲ ἐλιές, ἀμυγδαλιὲς καὶ πεῦκα. Καὶ κάτω στὰ θεμέλιά του ἡ θάλασσα, μακρυνή, ὡστόσο οἰκεῖα πάντα τώρα τὸ θέρος. Μιὰ ἀπέραντη, γαλαζοπράσινη ἔκταση μὲ τὰ γκριζοχάλκινα νησάκια νὰ στέκουν μέσα της, ὑπομονετικά, γιὰ νὰ τὴ στολίζουν. Μαζὶ μὲ τ᾿ ἀτλάζια ἀπὸ τὶς ἡλιαχτίδες καὶ τὰ χαμηλά, σάν κεριὰ λιτανείας φῶτα ἀπὸ τὶς λάμπες τῶν γρί-γρί, τὰ θεϊκὰ τὰ ἀστροστόλιστα τὰ βράδυα. 

Κι ἔρχονταν οἱ μέρες οἱ φωτεινὲς τοῦ Δεκαπενταύγουστου. 

Φρουροῦσαν τὶς πύλες τῆς ψυχῆς τους οἱ ταπεινοὶ οἱ χωρικοί, νήστευαν καὶ παράλληλα κοίταζαν τὶς μέρες αὐτὲς νὰ συμμαζέψουν τὰ μαξούλια τους. Μὲ πολὺ κόπο, ἀστείρευτους ἰδρῶτες καὶ μὲ ὑπομονὴ πάντα... 

Καφάσια καὶ κοφίνες γεμᾶτες ἀπὸ σταχτογάλαζο δαμάσκηνο, ποὺ ἁπλώνονταν μὲ προσοχὴ στὰ τελάρα ἤ στὰ πατημένα γερὰ σπάρτα. Κι ἔβλεπες δίπλα στοὺς φούρνους νὰ γαλανίζει ὁ τόπος λὲς καὶ φάνηκαν ξαφνικὰ μικρὲς λιμνοῦλες-ἔτσι φαίνονταν ἀπὸ μακρυὰ μέσα στὸ θερινὸ τὸ μεσημέρι. Κι εὐωδίαζε ὁ τόπος... Κι ἄκουγες τὶς φωνὲς ἀπὸ τὶς ἐργατίνες ποὺ δούλευαν στοὺς φούρνους... Κι ἄκουγες ὕστερα τὸ θόρυβο ποὺ κάνανε τὰ παστρεμένα ἀμύγδαλα-τὸ ἄλλο μαξούλι τῶν ἠμερῶν-πάνω στὰ χαγιάτια ἤ στὶς αὐλές τῶν σπιτιῶν, λὲς καὶ ἄδειαζαν μικρά-μικρὰ βότσαλα... 

Στὶς λιάστρες στὰ χωράφια ἤ στὶς αὐλὲς ἄλλος καρπὸς περίμενε νὰ γίνει. Τὰ σῦκα. «Τὰ παστάλια», ποὺ τὰ μάζευαν καὶ τὰ λιάζανε γιὰ τὸ χειμώνα. Λιγωμένη ἡ εὐωδιά τους, ὅπως κι ἡ εὐωδιὰ τῆς φρεσκοκομμένης ντομάτας ἤ τοῦ βρασμένου κολοκυθιοῦ μὲ λίγα βλαστάρια ἀπὸ μάραθα γιὰ νὰ μοσκοβολήσει ὁ τόπος. 

Ὡστόσο μὴ λησμονοῦμε καὶ τοὺς τραχανάδες ποὺ ἔκαναν ἀπὸ τὸ γάλα τῆς γίδας τους οἱ παλιοὶ Κληματιανοί. Μάλιστα, θυμᾶμαι τοὺς «χερόμυλους» ποὺ κόβανε τὸ «χόντρο», τὸ χοντροκομμένο σιτάρι μὲ πολλή προσοχή. Ἕνας ἀπ᾿ αὐτοὺς ἦταν καὶ τῆς θειᾶς τῆς Ἀρχοντοῦς στὸ Ρέμα. 

Τὸν τραχανά τὸν ἔβραζαν, τὸν ἄφηναν νὰ κρυώσει κι ὕστερα τὸν ἔκοβαν κομματάκια καὶ τὸν ἔλιαζαν. Μάλιστα, οἱ παλιότεροι τὸ κουτάλι ποὺ τὸν ἀνακάτευαν τὸ εἶχαν ἀχώρια τὶς μέρες τῆς νηστείας. 

Τὰ ἀπόβραδα στὶς ροῦγες οἱ γυναῖκες παστρεύουν μέσα σὲ μεγάλους ταβάδες τὰ ἀμύγδαλα καὶ προσκυνᾶνε κάθε τόσο γιὰ τὴ Χάρη Της. Τὰ χέρια «γιώνουν», πρασινοκιτρινίζουν, τὰ δάχτυλα κολοῦν ἀπὸ τὴ «μελιτζάνα», ὅπως οἱ ταβάδες γεμίζουν κι ὕστερα ἀδειάζουν πάνω στὸ ἁπλωμένο σακὶ στὸ χαγιάτι... Μαξούλια εὐλογημένα, ποὺ σήμερα χάθηκαν. Ὅπως χάθηκε καὶ τὸ «γιαρτίμ», ἡ ἀλληλοβοήθεια δηλαδή: Σήμερα παστεύω τὰ δικά σου, αὔριο τὰ δικά μου κ.λ.π. 

Κι οἱ μέρες περνοῦσαν, μέχρι νὰ ἔλθει τῆς Παναγιᾶς, νὰ σημάνουν στὸ ἀντικρυνὸ τὸ χωριὸ οἱ ἑόρτιες καμπάνες, νὰ παρατήσουν γιὰ λίγο τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τους οἱ χωρικοί, νὰ βάλουν τὰ καλά τους κι ὕστερα νὰ πᾶνε νὰ προσκυνήσουν τὴ Χάρη Της, νὰ παρακαλέσουν, νὰ εὐχηθοῦν, νὰ μεταλάβουν καὶ νὰ ἐπιστρέψουν στὸ σπίτι μὲ τὰ χρόνια πολλά. 

Τώρα πιὰ ἡ εὐωδιὰ τοῦ καλομαγειρεμένου φαγητοῦ συντονίζεται πλήρως μὲ τὴ Γιορτή. Τῆς Παναγιᾶς τὴ Γιορτὴ ποὺ ἐκεῖνοι ἤξεραν νὰ τιμοῦν καὶ νὰ βιώνουν συνειδητὰ καὶ δίχως ἀγανάκτηση. Κι ἄς εἶχαν στὴ ράχη καὶ στὴν ψυχὴ τόση κούραση...

Δεκαπενταύγουστος 2015 

π. Κων. Ν. Καλλιανός

Η ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΥΘΗΡΩΝ ΔΙΑΝΕΜΕΙ ΤΟ ΑΝΤΙΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΤΟΥ ΚΛΗΡΙΚΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΠΑΤΡΩΝ Α. ΓΚΟΤΣΟΠΟΥΛΟΥ

Ο άγιος Παΐσιος με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο (φώτο Νίκου Μαγγίνα)

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στην Μητρόπολη Κυθήρων – είναι ασφαλείς οι πληροφορίες της Ιδιωτικής Οδού – μοιράζεται, σαν φρέσκο ψωμάκι, στους πιστούς το φυλλάδιο για τον «αντιοικουμενισμό» του Οσίου Παϊσίου, που εξέδωσε ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος. 

Μπορεί ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος να είναι πιο …προσεκτικός και να μη διανέμει το φυλλάδιο του κληρικού του στους ναούς της Μητροπόλεώς του, όμως ο Μητροπολίτης Κυθήρων Σεραφείμ δεν διστάζει καθόλου να μοιράζει το έντυπο αυτό στους χριστιανούς, ειδικά αυτές τις μέρες του Δεκαπενταυγούστου. 

Τονίζω ότι το πρόβλημα δεν είναι η δημοσίευση μιας επιστολής του οσίου Παϊσίου σχετικά με τον Πατριάρχη Αθηναγόρα, αλλά το γεγονός ότι ο πατρινός κληρικός βρίσκει την ευκαιρία – καπηλευόμενος τη μνήμη του αγίου – να γράψει απροκάλυπτα πως οι Οικουμενικοί Πατριάρχες Ιωακείμ Γ’, Μελέτιος Μεταξάκης και Αθηναγόρας ήσαν Μασόνοι και βέβαια να επιτεθεί γενικότερα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο για την «φιλενωτική» πολιτική του τον 20ο αιώνα. 

Πρέπει να επισημάνουμε εδώ ότι ο όσιος Παϊσιος αναφέρεται μόνο στον Πατριάρχη Αθηναγόρα – για την τότε επαφή του με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία – με πολύ σεβασμό και χωρίς να αποκαλεί μασόνο ούτε αυτόν ούτε άλλον Πατριάρχη. Άρα η ασέβεια και καπηλεία της μνήμης του από τον κληρικό Α.Γ. είναι κάτι παραπάνω από κραυγαλέα. 

Δεν μας εκπλήσσει η διάδοση του φυλλαδίου του Α.Γ. από τον Μητροπολίτη Κυθήρων. Το καταγράφουμε, όμως, ως ένα ακόμη γεγονός της οργανωμένης πολεμικής ενάντια στο Οικουμενικό Πατριαρχείο από τους «αντι-οικουμενιστικούς» κύκλους της Ελλάδας, προκειμένου να μειώσουν το Φανάρι στα μάτια των πιστών. 

Επειδή αρκετοί αναγνώστες της Ιδιωτικής Οδού μας στέλνουν μηνύματα – και έχουν γραφεί και σχετικά σχόλια σε άλλα ιστολόγια – για την στάση του Μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου απέναντι στον κληρικό του, θεωρούμε ότι ο Μητροπολίτης Πατρών συμφωνεί, ουσιαστικά, με τις κινήσεις του κληρικού του. Διέπεται από το ίδιο «αντι-οικουμενιστικό» πνεύμα, όπως έχει καταγραφεί – προσεκτικά βέβαια – και σε κηρύγματά του. Απλώς, για λόγους "τακτικής" προσπαθεί να κρατήσει …χαμηλούς τόνους.

- Αναδημοσίευση στο dete και στο ΡΟΜΦΑΙΑ

Ο ΕΥΣΕΒΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΙΡΕΣΗΣ. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ.

Ηρακλής Φίλιος 
(iraklisf@theo.auth.gr)

Μία όμορφα καλλιτεχνημένη στάμνα σε μία άκρη της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου, αναγράφει πάνω της μία αχώρητη αλήθεια, σύμφωνα με την οποία «ο ουρανός δεν εμπόρεσε να τον χωρέσει και μια γυναίκα τον εχώρησε». Αυτό το μυστήριο της σαρκωμένης αλήθειας είναι και η σημερινή μας εξερεύνηση. 

Στη φιλοσοφική σκέψη της αρχαίας Ελλάδος, η σχέση Θεού και ανθρώπων, περιγραφόταν μέσα από μία εξωτερική και ηθική σχέση, εν τη απουσία μιας οντολογικής σχέσης και αληθινής κοινωνίας κτιστού και ακτίστου. Τι συνέβαινε λοιπόν; Δεν υπήρχε στη σκέψη αυτή η ένωση του Θεού με τον άνθρωπο, κάτι που ομολογεί και ο Πλάτωνας στο Συμπόσιο, ότι δηλαδή «θεός ανθρώπω ου μείγνυται». Ό,τι υπήρχε είχε λόγο ύπαρξης μόνο ως μία ηθική σχέση, καθόλου πραγματική και οντολογική. Όσον αφορά δε την υποστατική ένωση, πουθενά λόγος. Στην αρχαιοελληνική λοιπόν θεώρηση είναι αδύνατον ο Θεός να ενωθεί με την αμαρτωλή, φτωχή, φθαρτή και τιποτένια ανθρώπινη φύση. Καθόλου λόγος για το «πως» και το «πότε». 

Κανείς αιρετικός δεν μπορούσε και δεν ήθελε να κατανοήσει το μέγα μυστήριο που συντελείται στους κόλπους της Εκκλησίας. Κανείς δεν ήθελε να μυηθεί σε αυτό και κανείς δεν ήθελε να πιστέψει πως υπάρχει τρόπος ο Θεός να χωρέσει στη μήτρα μιας γυναίκας. Μόνο που η πρωτοβουλία της του Θεού Ενσάρκωσης στη μήτρα της Αειπαρθένου Θεοτόκου δεν ανήκει στην Παναγία ως ανθρώπου, αλλά στον Θεό. Αλλά κι αυτό αρνήθηκαν οι αιρετικοί. Στην κατανόηση της σκέψης συμβάλλει ο άγιος Πρόκλος Κων/πόλεως, με την εξής σημείωση: «Μία άνθρωπος δεν μπορεί να γεννήσει τον Θεό, αλλά ένας Θεός μπορεί να γεννηθεί υπό γυναικός». Προς την ίδια κατεύθυνση και ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρεύς που τονίζει αυτή την πρωτοβουλία του Θεού, αφού «ο αχώρητος ε α υ τ ό ν δέδωκε κεχωρήσθαι δι’ ημάς εν τη της Παρθένου μήτρα, μετά της ιδίας σαρκός, ην προσελάβετο εξ αυτής». 

Η κακοτεχνία της φιλοσοφικής άρνησης και των αφοριστικών συσχετισμών κτιστού – ακτίστου, ως ηθική μετάπλαση γνωρίζεται στην καλλιτεχνία της θεολογικής φύσεως που γεύεται τον Θεό μυστηριολογικά και όχι ηθικά και αφηρημένα. Δεν υπάρχει περίπτωση μιλώντας για τη Θεοτόκο, να μην συνδεθεί το πρόσωπο της με τον Ενσαρκωμένο Λόγο. Σημειώνει ο ακαδημαϊκός Χ. Σταμούλης: «Η εξέταση της Μαρίας ξέχωρα από τον Χριστό οδηγεί στην απόρριψη της Θεομητρότητας της και κατά συνέπεια και του όρου ‘’Θεοτόκος’’. Αντίθετα η αναγνώριση της πραγματικής σχέσης της με τον Υιό της οδηγεί στην αποδοχή του προσώπου και του έργου της στη λειτουργία του μυστηρίου της θείας Οικονομίας και την ανενδοίαστη απόδοση του όρου ‘’Θεοτόκος’’». 

Όσοι αρνήθηκαν τη θεότητα του Χριστού (Άρειος), αρνήθηκαν και τη Θεομητρότητα της Θεοτόκου (Νεστόριος). Όσοι δε πάλι αρνήθηκαν τη Θεομητρότητα της Θεοτόκου, είδαν τον Χριστό ως κτίσμα («αλλ’ αρχήν του κτίζεσθαι έσχεν και αυτός» κατά τον Άρειο) και όχι ως Θεό. Στους παραπάνω αρνητές της αλήθειας ανήκουν και οι Ευνόμιος, Παύλος Σαμοσατεύς, Θεόδωρος Μοψουεστίας, Διόδωρος, οι Μανιχαίοι κ.ά. 

Οφείλω να κινηθώ προς μία «σκανδαλιστική» προσέγγιση σχετικά με το πρόσωπο της Θεοτόκου. Συγχωρέστε με όμως η αλήθεια των πραγμάτων, επιτάσσει επισημάνσεις ιδιαιτέρως σημαντικές για το ζήτημα μας. Δυστυχώς στην ορθόδοξη θεολογία, όταν κάποιες στιγμές γίνεται λόγος για την Παναγία, εκείνο το οποίο επισημαίνεται «εκστατικώς» πολλές φορές, είναι το «αειπάρθενο» της Παναγίας. Ομολογώ πως μία τέτοια ομολογία απέχει μακράν από το μέγα μυστήριο που έχει συντελεσθεί στη μήτρα της. Αν η Παναγία δεν ήταν Παρθένος αλλά μία γυναίκα που είχε συνάψει νόμιμη σχέση, ο Θεός δεν θα μπορούσε να γεννηθεί στην μήτρα της; Δηλαδή το μέγα μυστήριο είναι το α ε ι π ά ρ θ ε ν ο της Θεοτόκου; 

Έχω την αίσθηση πως δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη το αχώρητο μυστήριο που έχει συντελεστεί. Και ο μονοφυσιτισμός της σκέψης ότι το μυστήριο της ενσάρκωσης του Θεού Λόγου αναλώνεται στην παρθενία της Θεοτόκου, έχει πάλι να κάνει με το ζήτημα της καθαρότητος, μόνο που αυτή τη στιγμή υπερτονίζεται ως συνήθως από συντηρητικούς θεολογικούς κύκλους που αιρετικά πλέον εντοπίζουν μια σωτηριολογική απολυτότητα στη «θεολογία της ανάγκης» όπου έπρεπε με άλλα λόγια η Παναγία να είναι Παρθένος και πως αυτή είναι η ουσία του αγώνα του θιασώτη εκείνης, αγίου Κυρίλλου του Αλεξανδρέα στην Γ’ Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου (431 μ.Χ.). 

Ο άγιος Κύριλλος με τον οποίο ομολογώ ότι είμαι αθεράπευτα ερωτευμένος με τη θεολογική του σκέψη, δεν έδωσε τον αγώνα κατά του Νεστορίου στην Έφεσο για την παρθενία της Θεοτόκου, αλλά για το μεγαλύτερο μυστήριο που συντελέστηκε στην ανθρώπινη φύση μιας γυναικός. Τη θεομητρότητα της. Μέγα μυστήριο δεν είναι η παρθενία που συναντάται σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη που το επιλέγει ελεύθερα, αλλά μυστήριο είναι ότι έγινε η ίδια η Χώρα του Αχωρήτου, χωρώντας μέσα της Εκείνον τον οποίο ο άγιος μάρτυς Ιουστίνος ο Φιλόσοφος χαρακτηρίζει «τόπω τε αχώρητος και τω κόσμω όλω». 

Η προβληματική που γεννά αυτή η άρνηση του Νεστορίου καθώς και όλων των αιρετικών, έχει τις ρίζες της στην αρχαιοελληνική φιλοσοφία. Χωρίς να έχω την παραμικρή διάθεση να θίξω τον πλούτο της και την προσφορά της στη θεώρηση των πραγμάτων, εκείνο που δημιούργησε το πρόβλημα είναι το γεγονός ότι οι αιρετικοί επηρεασμένοι σφοδρά από φιλοσοφικά σχήματα, έννοιες φιλοσοφικών όρων και συσχετισμούς αυτών με την αλήθεια του δόγματος, κατάφεραν να απεμπολήσουν το μυστήριο της του Θεού Οικονομίας και με σκεπτικό και άκρως ορθολογιστικό τρόπο να δουν τα θέματα υπό το φως της λογικής εξήγησης. 

Ο Άρειος για παράδειγμα τη θέση του ότι ο Χριστός είναι κτίσμα και όχι Θεός, τη διατύπωσε γιατί εξώθησε στα άκρα το ωριγένειο σχήμα (κατά τον Ωριγένη το θνητό σώμα του Χριστού μετασχηματίστηκε από τον Θεό σε αιθερικό και θείο σώμα – δοκητιστική αντίληψη-). Στην προσπάθεια του να ερμηνεύσει λογικά τις σχέσεις των τριών θείων Προσώπων, βασίστηκε στην αριστοτελική φιλοσοφία περί κατηγοριών. Έτσι ταύτιζε το «γεννάσθαι» με το «γίγνεσθαι» κι εφόσον ο Υιός γεννάται από τον Πατέρα, άρα και γίνεται. Γι’ αυτό τον χαρακτήριζε ως κτίσμα. Και γι’ αυτό η Παναγία δεν μπορούσε να γεννήσει έναν Θεό, παρά μόνο έναν άνθρωπο (εξ ου και το Χριστοτόκος του Νεστορίου). Που να το χωρέσει ο νους του ότι ο Χριστός είναι Θεός; Αυτός είναι ο ευσεβισμός του Αρείου, όπως μέγας ευσεβιστής είναι και ο Νεστόριος όπως θα δούμε στη συνέχεια. 

Ο Νεστόριος όπως και η παρέα του, προσέδιδαν στη Θεοτόκο τον τίτλο «ανθρωποτόκος», Χριστοτόκος», «Κυριοτόκος» και «Θεοδόχος». Κάποιοι απ’ αυτούς αληθεύουν, όμως αποτελούν μέρος της αλήθειας. Μιας αλήθειας που αρνήθηκε ο ευσεβιστής Νεστόριος, ο ιερέας Αναστάσιος και οι γύρω του. Η αλήθεια απέχει από τους όρους αυτούς και φανερώνει τη γέννηση του Θεού στη μήτρα ενός δημιουργήματος, μιας ανθρώπου, της Θεοτόκου. Ποτέ λοιπόν δεν υιοθέτησαν τον όρο «Θεοτόκος». 

Τι έλεγε λοιπόν ο Νεστόριος; «Θεοτόκον την Μαρίαν καλείτω μηδείς, Μαρία γαρ άνθρωπος ην, υπό ανθρώπου δε Θεόν τεχθήναι αδύνατον». Να λοιπόν ο εραστής του ορθολογισμού που έθαψε στο νου του το μυστήριο σωτηρίας του ανθρώπου. Το να αρνείται επίμονα τον όρο «Θεοτόκος», είναι σαν να αρνείται την πραγματική αντίδοση των ιδιωμάτων στο ένα Πρόσωπο του Χριστού. Η πρωτοβουλία του «τεχθήναι» λοιπόν, ανήκει στον Ίδιο τον Θεό όπως έχει ήδη αναφερθεί και όχι στον άνθρωπο. Ο Θεός επέλεξε την Μαρία και όχι η Μαρία τη δυνατότητα να γεννήσει τον Θεό. Αυτό εννοεί ο άγιος Κύριλλος λέγοντας πως «ου ημείς ηρξάμεθα του πράγματος, αλλ’ ο εκ Θεού Θεός μονογενής». 

Για τον Νεστόριο και τους αιρετικούς του, «τα ομοούσια τίκτουν ομοούσια». Δεν γίνεται με άλλα λόγια μία γυναίκα, μία άνθρωπος, το κτιστό δηλαδή να γεννήσει το άκτιστο, γιατί πρέπει να γεννήσει το κτιστό πάλι («πως γαρ αν είη τις μήτηρ παρ’ αυτών ονομάζοιτο, ανθρωπότης το τεχθέν, ου θεότης, πάσης γαρ ίδιον μητρός, ομοούσια τίκτειν, η ουν ουκ έσται μήτηρ, ομοούσιον εαυτή μη τεκούσα, η μήτηρ παρ’ αυτών καλουμένη, τον εαυτή κατ’ ουσίαν εγέννησεν όμοιον», Κυρίλλου Αλεξανδρείας, Προς Νεστόριον). 

Προσέξτε την αυθάδεια και την αιρετική μανία του Νεστορίου ο οποίος ελλείψει Αγίου Πνεύματος, γράφει για την Μητέρα μας Θεοτόκο: «Έχει ο Θεός μητέρα; … ουκ έτεκεν η Μαρία Θεόν … ουκ έτεκε το κτίσμα το άκτιστον, ουκ έτεκεν ο πατήρ τον Θεόν Λόγον διά της Παρθένου. Εν αρχή γαρ ην ο Λόγος, ως φησίν Ιωάννης, ουκ εγέννησε το κτίσμα το άκτιστον, αλλ’ έτεκεν άνθρωπον της θεότητος όργανον» και με αυθάδεια και ειρωνεία ομολογεί φανερά: «ει τις Θεόν απλώς λέγοι τον εκ Μαρίας τεχθέντα ψόγον και γέλωτος άξια δογματίζει». Ο ίδιος δεχόταν μεταξύ των άλλων και τον όρο «ανθρωποτόκος». Η ορθόδοξη όμως Εκκλησία δεν το δέχεται, γιατί είναι σαν να λέμε ότι μία άνθρωπος γεννάει άνθρωπο και ο Θεός δεν είναι απλά ένας άνθρωπος αλλά Τέλειος Θεός και Τέλειος Άνθρωπος. 

Για τον Κύριλλο Αλεξανδρέα, ο όρος «Θεοτόκος» είναι ο όρος που δηλώνει τη θεομητρότητα της Παναγίας και αυτόν κατοχυρώνει δογματικά. Είναι απαραίτητη η ομολογία περί αυτού. Μας λέει ο ιερός Πατήρ πως «αρκεί τοιγαρούν προς ορθήν και αδιάβλητον της πίστεως ημών ομολογίαν, το Θεοτόκος λέγειν και ομολογείν την αγίαν Παρθένον». Με την επιμονή του στον όρο αυτό, ήθελε να τονίσει τις σωτηριολογικές διαστάσεις του θέματος. Και αλλού γράφει: «Ουκούν οι μεν άλλοι πάντες, ως έφην, είεν αν και μάλα εικότως δια το κεχρίσθαι χριστοί, μόνος δε Χριστός Θεός αληθινός ο Εμμανουήλ. Και ουκ αν αμάρτοι ταληθούς, ει τις αν έλοιτο λέγειν ως αι των άλλων μητέρες χριστοτόκοι μεν, ου μην έτι και θεοτόκοι. Μόνη δε παρ' εκείνας η αγία Παρθένος χριστοτόκος τε ομού και Θεοτόκος νοείται τε και λέγεται. Γεγέννηκε γαρ ου ψιλόν άνθρωπον καθ' ημάς, σαρκωθέντα δε μάλλον και ενανθρωπήσαντα τον εκ Θεού Πατρός Λόγον». 

Για τον επίλογο είναι αδύνατον να μην αφήσουμε να μιλήσει ο κατεξοχήν ερωτευμένος με το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου άγιος Κύριλλος Αλεξανδρεύς, ο οποίος σε εγκώμιο του γράφει: «Χαίροις, Παρθένε Μαρία, μήτηρ και δούλη, Παρθένε μεν, διά τον εκ σου της Παρθένου τεχθέντα. Μήτηρ δε διά τον εν αγκάλαις σαις βασταχθέντα, και γάλακτι σω τραφέντα. Δούλη διά τον μορφήν δούλου λαβόντα. Χαίροις Μαρία, το χωρίον του αχωρήτου, η τον Μονογενή Θεόν Λόγον χωρήσασα, η τον στάχυν άνευ αρότρου και σπέρματος βλαστήσασα τον αμαράντινον. Χαίροις, Μαρία Θεοτόκε, δι’ ης ήνθησε και εξέλαμψε το της αναστάσεως κάλλος». 

Η Πηγή και ο Χείμαρρος: Φιλοσοφία και Θεολογία του Αγίου Μαξίμου, στην Οξφόρδη

Το 17ο Διεθνές Πατρολογικό Συνέδριο στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, που πραγματοποιείται κάθε πέντε χρόνια, ήλκυσε φέτος πάνω από χίλιους μελετητές της πατρολογίας, με εκπληκτική ποικιλία προελεύσεων. 

Μια πρόχειρη ματιά στο πρόγραμμα αποδεικνύει ότι ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής έχει φέτος την τιμητική του: οι συνεδρίες οι αφιερωμένες στον εκκλησιαστικό πατέρα και φιλόσοφο υπερβαίνουν σε αριθμό τις συνεδρίες για τον ιερό Αυγουστίνο, τον πιο πολυμελετημένο πατέρα της Δύσεως—γεγονός πρωτοφανές για τέτοιο συνέδριο. 

Μέσα στις ουδόλως λίγες συνεδρίες για τον άγιο Μάξιμο, κι ένα συνέδριο-μέσα-στο-συνέδριο: ένα τριήμερο workshop αφιερωμένο στην εξέταση των φιλοσοφικών πτυχών της μαξιμιανής σκέψης με τίτλο «Η Πηγή και ο Χείμαρρος: Μάξιμος ο Ομολογητής και φιλοσοφική έρευνα». 

Το workshop διοργανώνει ο δρ Σωτήρης Μητραλέξης (Freie Universität Berlin και Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου), και εν πολλοίς αποτελεί συνέχεια του διεθνούς συνεδρίου του 2014 στο Βερολίνο με τίτλο «ο Μάξιμος Ομολογητής ως Ευρωπαίος Φιλόσοφος» (http://maximus2014.eu). 

Ο τίτλος προέρχεται από το εξής απόσπασμα του Αγίου Μαξίμου: Quaestiones et dubia, CCSG 10, 100:1-10 

Ἐκ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸν Περὶ χαλάζης λόγον εἰς τὸ οὐ δέχομαι πηγὴν φράσσεσθαι καὶ χειμάρρουν φέρεσθαι. Πηγή ἐστιν ἡ εὐαγγελικὴ διδασκαλία, ἀεὶ διὰ πίστεως βλύζουσα, χείμαρρος δὲ ἡ ἔξω φιλοσοφία, ἐν μόνῳ τῷ λόγῳ τὸ πειθανὸν ἔχουσα. Καὶ ἄλλως· πηγή ἐστιν ὁ τῷ λόγῳ τὸν βίον ἔχων συμφωνοῦντα, χείμαρρος δὲ ὁ ἄπρακτος λόγος, ἐν μόνῃ τῇ προφορᾷ τὴν ἀκοὴν γοητεύων. Ἢ καὶ ἄλλως· πηγή ἐστιν ὁ κατὰ τὸν νοῦν τῶν ἐγκειμένων τοῖς μανθάνουσιν τὴν παράδοσιν ποιούμενος, χείμαρρος δὲ ὁ κατὰ τὸ γράμμα διδάσκων. 

Το πρόγραμμα είναι το ακόλουθο: 

Workshop 1: Maximus the Confessor’s Eschatological Ontology and Anthropology 

Chair: Dr Sotiris Mitralexis 

a. Dionysios Skliris (Univ. Paris IV - Sorbonne) - “The Philosophical Implications of Maximus the Confessor’s Eschatology” 

b. Prof. Smilen Markov (St. Cyril and St. Methodius University of Veliko Turnovo) - “Maximus’ Concept of the Will through the Interpretation of John Damascene and Photius” 

c. Rev. Dr Demetrios Harper (University of Winchester) - "The Ontological Ethics of St. Maximus the Confessor and the Concept of Shame" 

Workshop 2: Maximus the Confessor on Temporality 

Chair: Prof. John Panteleimon Manoussakis 

a. Rev. Prof. John Panteleimon Manoussakis (College of the Holy Cross, Worcester MA) - “On the Origin of Time: Phenomenology and St. Maximus the Confessor” 

b. Dr Sotiris Mitralexis (Freie Univ. Berlin & Bogazici University) - “Maximian Spatiotemporality and Modern Philosophy of Physics” 

c. Prof. David Bradshaw (University of Kentucky) - “St. Maximus on Time, Eternity and Divine Knowledge” 

Workshop 3: Further ontological implications in Maximus the Confessor’s thought 

Chair: Dionysios Skliris 

a. Prof. Torstein Tollefsen (Univ. of Oslo) - “Maximian holomerism: Maximus the Confessor's philosophy of Whole and Part” 

b. Dr Vladimir Cvetkovic (University of Belgrade) - “The concept of the delimitation of creatures in Maximus the Confessor” 

c. Dr Sebastian Mateiescu (University of Bucharest) - “Counting ‘natures’: St Maximus the Confessor on the concept of number” 

d. Rev. Prof. Nikolaos Loudovikos (University Ecclesiastical Academy of Thessaloniki, IOCS Cambridge) - “Personal Threeness, Intra-divine Relationships, or Personal Consubstantiality? Augustine, Thomas Aquinas and Maximus the Confessor on the Trinity”

ΟΙ "ΒΑΚΧΕΣ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΣΗΜΕΡΑ

Ἕλενα Χατζόγλου 

Οἱ «Βάκχες» τοῦ Εὐριπίδη σήμερα 

Μὲ ἀφορμὴ τὴ σκηνοθετικὴ καὶ κειμενικὴ προσέγγιση τῆς τραγωδίας «Βάκχες» τοῦ Εὐριπίδη, ποὺ ἐπιχειρήθηκε στὸ θέατρο «Ἁλώνι» Ἁγίου Γεωργίου Νηλείας Πηλίου, ἀπὸ τὴ Λυδία Κονιόρδου καὶ σπουδαστὲς ὑποκριτικῆς στὸ πλαίσιο ὀλιγοήμερου σεμιναρίου, καὶ παρουσιάστηκε ἐνώπιον πολυπληθοῦς κοινοῦ τὴν 1η Αὐγούστου, ἀξίζει νὰ διατυπωθοῦν ὁρισμένες σκέψεις γιὰ τὴ συγκεκριμένη τραγωδία στὴν ἐποχή μας. 

Μὲ τὸ δεδομένο ὅτι γιὰ ὅλες τὶς μεγάλες ἀρχαῖες τραγωδίες ἰσχύει ἡ ἀρχὴ τῆς διαχρονικότητας, μπορεῖ νὰ δοθεῖ μία ἐπίκαιρη ἑρμηνευτικὴ διάσταση καὶ στὴ συγκεκριμένη τραγωδία καὶ νὰ ἀναδειχθεῖ ἔτσι ἡ μεγαλοφυΐα τοῦ σπουδαίου δημιουργοῦ της. Γιὰ τὸ ἔργο αὐτὸ ἔχουν διατυπωθεῖ κατὰ καιροὺς διάφορες ἑρμηνεῖες, σχετικὲς μὲ τὸν ρόλο τῆς θεότητας, μὲ τὴν τραγικότητα τοῦ ἀνθρώπου, μὲ τὶς λογικὲς καὶ ἄλογες δυνάμεις τῆς ψυχῆς κ. ο. κ. 

Διευρύνοντας λοιπὸν τὴν πρόσληψη τοῦ κειμένου θεωροῦμε ὅτι διακρίνονται δύο νοηματικὰ ἐπίπεδα στὸ συγκεκριμένο ἔργο, ποὺ ἀξίζει νὰ σχολιαστοῦν. Τὸ πρῶτο, τὸ ἐναργὲς καὶ τρόπον τινὰ «διδακτικό» γιὰ τὴν ἐποχή του, ἀφορᾶ τὴν ὕβρη ποὺ διέπραξε ὁ Πενθέας, ὁ ἐγγονὸς τοῦ βασιλιᾶ τῆς Θήβας Κάδμου, ἀμφισβητώντας τὴ θεϊκὴ δύναμη τοῦ Διονύσου. Γιὰ τὴν ὕβρη του αὐτὴ ὁ Πενθέας τιμωρεῖται παραδειγματικὰ μὲ δολοφονία καὶ μάλιστα ἀπὸ τὰ χέρια τῆς ἴδιας του τῆς μητέρας Ἀγαύης, κόρης τοῦ Κάδμου καὶ ἀδελφῆς τῆς Σεμέλης, τῆς μητέρας τοῦ Διονύσου. Ἐδῶ φυσικὰ ἔγκειται καὶ ἡ τραγικότητα τοῦ ἥρωα Πενθέα, ὅπως καὶ τῆς Ἀγαύης, ἰδίως ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ ἴδια ἔρχεται «εἰς ἑαυτόν» καὶ συνειδητοποιεῖ τὸ στυγερὸ ἔγκλημα ποὺ διέπραξε. 

Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕνα λανθάνον νοηματικὸ ὑπόστρωμα, αὐτὸ ποὺ ὁ κορυφαῖος δραματουργὸς Εὐριπίδης ἀφήνει νὰ ὑπονοηθεῖ. Πρόκειται γιὰ τὴ βαθιὰ ἀμφισβήτηση ἐκ μέρους του ἀπέναντι σὲ ἕναν θεὸ μικροπρεπή, τιμωρὸ καὶ δολοπλόκο, ποὺ λειτουργεῖ ὄχι ἁπλῶς μὲ ἀνθρωπομορφικά, ἀλλὰ κυρίως μὲ χαμερπὴ καὶ ἀνορθολογικὰ κίνητρα. Ὁ Διόνυσος κυρίως ἀπομυθοποιεῖται ἔμμεσα ἀπὸ τὸν Εὐριπίδη, γιατὶ εἶναι ὁ δαίμονας ποὺ παρασύρει τὸν ἄνθρωπο σὲ ὀργιαστικὴ συμπεριφορὰ καὶ ἄνομες πράξεις, σὲ μία ἄλλης μορφῆς ὕβρη, αὐτὴ ἀπέναντι στὴν αὐθεντική του ὕπαρξη, στὸν ἐσώτατο ἑαυτό του, καὶ ἔπειτα τὸν ὁδηγεῖ στὴν πλήρη αὐτοκαταστροφή. Ἡ δαιμονοποίηση ἐκ μέρους τοῦ τραγωδοῦ μιᾶς καθιερωμένης θεϊκῆς δύναμης συνιστᾶ ρηξικέλευθη καὶ ἀνατρεπτικὴ προσέγγιση ἑνὸς σκεπτικιστῆ. Ὑποδηλώνει συγχρόνως τὴ δίψα του γιὰ ἕναν θεὸ ἐλεήμονα, φιλάνθρωπο, παιδαγωγὸ καὶ ὄχι δουλαγωγό. 

Ὁ Διόνυσος στὸ συγκεκριμένο ἔργο, ἔστω συγκεκαλυμμένα, συμβολίζει κάθε ἄλογη δύναμη ποὺ ἐπενεργεῖ δολίως πάνω στὸν ἄνθρωπο γιὰ νὰ ἐπηρεάσει τὴ βούληση καὶ τὴν ἠθική του συνείδηση, νὰ κάμψει τὶς ἠθικές του ἀντιστάσεις καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσει ἐν τέλει σὲ μία ἔνθεη μανία, ὅπως καὶ στὴ δεισιδαιμονία. Στὴ συνέχεια, ὁ ἄνθρωπος ἀλλοτριωμένος ἀπὸ τὸν ἑαυτό του χειραγωγεῖται πλήρως ἀπὸ τὸ πάθος του, χάνει τὴν αὐτοσυνειδησία καὶ αὐτοκυριαρχία του καὶ ὁδηγεῖται σὲ μία δίνη αὐτοκαταστροφῆς. Κατ’ ἀρχὴν ὁ Πενθέας παρασύρεται ἀπὸ τὸν Διόνυσο –ποὺ παίρνει ἀνθρώπινη μορφή- νὰ μεταμφιεστεῖ σὲ γυναίκα γιὰ νὰ κατασκοπεύσει τὶς Βάκχες, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὴ μητέρα του, στὶς διονυσιακὲς τελετές τους. Δεύτερο «θύμα» πλάνης, ἡ Ἀγαύη, παρασυρμένη ἀπὸ τὴν ὀργιαστικὴ ἐπιρροὴ τοῦ Διονύσου, χάνει τὸν ἀξιολογικὸ κώδικα ἠθικῆς συμπεριφορᾶς, ἀπεμπολεῖ τὴ λογικότητά της καὶ προβαίνει σὲ μία ἀκραία πράξη παραφορᾶς, τὴ δολοφονία ἐν ὥρᾳ μέθης, ποὺ ἐν ἀγνοίᾳ της στρέφεται κατὰ τοῦ «κατασκόπου» γιοῦ της. 

Σὲ μία ἐπικαιροποίηση τοῦ βαθύτερου αὐτοῦ μηνύματος, διαπιστώνεται ὅτι καὶ ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος, γοητευμένος ἀπὸ τὴ θεοποίηση εὐτελῶν δυνάμεων, ὅπως εἶναι ἡ ἐξουσία καὶ οἱ ψευδοφορεῖς της, ἡ τεχνολογία καὶ ἡ «παντοδυναμία» της, ἡ ὕλη καὶ οἱ ἀπολαύσεις (π.χ. ἐθιστικὲς οὐσίες, καταναλωτικὰ ἀγαθὰ κ.λπ.), χάνει τὴ συνειδητότητά του, τὴν πυξίδα τοῦ ἠθικοῦ του προσανατολισμοῦ καὶ εὐτελίζεται σὲ ἐπιλογὲς ὀλέθριες. Οἱ δυνάμεις ποὺ τὸν δουλαγωγοῦν, σὰν ἄλλος Διόνυσος, ἀποποιοῦνται τὶς εὐθύνες τους, παρακολουθώντας ἁπλῶς τὴ συντριβή του, ἠθικὴ καὶ ὑλική. Οἱ «ψευδοθεοί» τῆς διονυσιακῆς μανίας δὲν «εὐθύνονται» ποὺ παρεῖχαν τὴν ἐπίφαση μιᾶς πρόσκαιρης ἱκανοποίησης. Ἡ «γοητεία» ἢ «γητεία», ἄλλωστε, εἶναι συνυφασμένη μὲ τὴν πλάνη, τὴ μαγεία καὶ τὴν ἀπατηλὴ ἕλξη. Ὁ κάθε «Διόνυσος» καραδοκεῖ νὰ ἐξαπατήσει μὲ τὸ πρόσχημα τῆς λάμψης, τοῦ κύρους του, τοῦ ξεφαντώματος, τῆς ἀνεμελιᾶς. Μετέρχεται ὅλα τὰ μέσα. Ἡ Ἀγαύη καὶ οἱ ἀκόλουθές της εἶναι τὰ εὔκολα θύματά του. Γι’ αὐτὸ ὁ Κάδμος ἀναφωνεῖ: «φεῦ φεῦ· φρονήσασαι μὲν οἷ’ ἐδράσατε, ἀλγήσετ’ ἄλγος δεινόν· εἰ δὲ διὰ τέλους ἐν τᾦδ’ ἀεὶ μενεῖτ’ ἐν ᾦ καθέστατε, οὐκ εὐτυχοῦσαι δόξετε’ οὐχὶ δυστυχεῖν» [= Ἀλίμονο, ἀλίμονο. Ὅταν συνέλθετε καὶ δεῖτε τί ἐκάματε, πόνο πικρὸ θὰ θρηνήσετε. Κι ἂν μέχρι τέλους μείνετε σὲ τούτη τὴν κατάσταση ποὺ βρίσκεστε, εὐτυχισμένες θὰ πιστεύετε πὼς εἶστε καὶ ὄχι ὅτι δυστυχεῖτε] (Βάκχαι 1259-1262). Ὡστόσο ὁ Πενθέας, ποὺ ἀντιλαμβάνεται τὴν ἀχρειότητα τοῦ Διονύσου, μὲ ρεαλισμὸ ἐπισημαίνει: «ἤδη τόδ’ ἐγγὺς ὥστε πῦρ ὑφάπτεται ὕβρισμα Βακχῶν, ψόγος ἐς Ἕλληνας μέγας. Ἀλλ’ οὐκ ὀκνεῖν δεῖ» [= Σιγὰ σιγὰ ἡ ὕβρις τῶν Βακχῶν σὰν τὴ φωτιὰ ἁπλώνεται κοντά μας. Ντροπὴ μεγάλη γιὰ τοὺς Ἕλληνες, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀδρανήσω] (Βάκχαι 778-780). Ἔτσι, ἐνῶ ἀντιμάχεται τὸν Διόνυσο, μένει καὶ αὐτὸς ἐκτεθειμένος στὰ δίχτυα τῆς μανιώδους συμπεριφορᾶς του, γιατὶ ὁ θεὸς θὰ ἐπιδιώξει νὰ τὸν συνθλίψει ἀκόμη καὶ μὲ τὰ πιὸ ὕπουλα μέσα. 

Στὶς μέρες μας, ποὺ ἡ ἐξουσία σὰν αὐτὴ τοῦ Διονύσου δίνεται σὲ πρόσωπα κατώτερα τῶν περιστάσεων, ἡ «μέθη» τῶν ἐξουσιαζομένων συγκαλύπτει τὶς ἀληθινὲς διαστάσεις τῶν πραγμάτων. Οἱ ἄνθρωποι, μὲ τὴν ἄλογη συμπεριφορά τους, ὅπως ἡ Ἀγαύη, παρασυρμένοι ἀδυνατοῦν νὰ δοῦν ποιόν ἐμπιστεύονται ἀπὸ τὴ μιὰ καὶ ποιόν φονεύουν ἀπὸ τὴν ἄλλη. Μακάρι ἡ «νηφαλιότητα» μετὰ τὴ μέθη νὰ μὴν ἐπιφέρει τὴν ἔκπληξη ὅτι αὐτὸ ποὺ φονεύουν εἶναι ἡ χώρα τους, τὰ παιδιά τους ἢ … ὁ ἴδιος τους ὁ ἑαυτός. 

(Το παρόν δημοσιεύθηκε στην εφημ. Ταχυδρόμος, 9.8.2015)

Ο ΘΑΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΣΤΙΣ ΚΟΡΥΦΕΣ ΤΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ...

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός 

Έφυγε σήμερα για τις κορυφές του Ολύμπου, πλήρης ημερών, ο σπουδαίος Σμυρνιός Θάνος Κωνσταντινίδης, ο εραστής των μουσών, ο οποίος πρόλαβε να γεννηθεί στην Σμύρνη το 1921 και μάλιστα να βαφτιστεί εκεί από τον εθνοϊερομάρτυρα Μητροπολίτη Χρυσόστομο. 

Στην Αθήνα, όπου ήλθε από τη Σμύρνη, ο Θάνος Κωνσταντινίδης φοίτησε στο Β΄ Γυμνάσιο Αρρένων με δάσκαλο και γυμνασιάρχη τον Θρασύβουλο Σταύρου. Πήρε ενεργό μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Νευρολόγος ψυχίατρος, μαθητής και έπειτα συνεργάτης του Καθηγητή Ιωάννη Πατρικίου στον Ευαγγελισμό και στο Αιγινήτειο. Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, για δύο δεκαετίες σύμβουλος διευθυντής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου. 

Οι μελέτες του που έχουν εκδοθεί είναι διαμάντια: Οδοιπορώντας σε ελληνικά βουνά – Παρνασσός, Οίτη, Ελικώνας, Χελμός (Νεφέλη, 1991), Ο Ρίχαρντ Στράους στο δελφικό σπίτι των Σικελιανών (Άγρα, 2006), Ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος στις κορυφές του Ολύμπου (Νεφέλη, 1996, β' έκδοση) - το κείμενο κυκλοφόρησε και στα αγγλικά: Thanos Constantinides, The Conductor Dimitris Mitropoulos on the peaks of Olympos, (μτφρ. Panos C. Adamopoulos), Νέα Υόρκη, 1996 -Χρονολογημένοι τίτλοι ποιημάτων του Κ. Π. Καβάφη (Νεφέλη, 1983). Ειδικά για τον Δ. Μητρόπουλο, ο Κωνσταντινίδης μας έδωσε το 2010 (οπότε και συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου μαέστρου) και μια πρωτότυπη διάλεξη, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών: «Δημήτρης Μητρόπουλος και Θανάσης Απάρτης: η ιστορία μιας προτομής». Η ομιλία αυτή συμπεριλήφθηκε στα πρακτικά του συνεδρίου αλλά εκδόθηκε και αυτοτελώς (Εκδόσεις ΟΡΦΕΩΣ).

Γιώργος Δεμερτζής - Θάνος Κωνσταντινίδης

Ο Θάνος Κωνσταντινίδης μας διηγήθηκε πολλές ιστορίες!... Ο ίδιος ήταν μια ολόκληρη και συναρπαστική ιστορία. Ιστόρησε, ως φιλότεχνος, την ζωή του μέσα στην τέχνη, την επιστήμη και την αρετή. Συνδέθηκε φιλικά με πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες και μουσικούς, τους οποίους στήριζε με κάθε τρόπο. 

Στενή και ουσιαστική η φιλία του με τον Γιώργο Δεμερτζή, τον Φίλιππο Τσαλαχούρη και άλλους σπουδαίους μουσικούς. Στις 23 Ιουνίου 2011 το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο του Γ. Δεμερτζή, αφιέρωσε στον Θάνο Κωνσταντινίδη μια συναυλία με τρία κουαρτέτα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, τα υπ. αριθμόν 7, 8 και 10. 

Ο συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης, ο οποίος προλόγισε την συναυλία, αναφέρθηκε στον Θ. Κωνσταντινίδη λέγοντας μεταξύ άλλων τα εξής:

Φίλιππος Τσαλαχούρης, Ευγενία  Καλοφώνου, Θάνος Κωνσταντινίδης

Κάποιες φορές έρχονται σκέψεις σαν τους ανθρώπους… βιαστικές… αλλά συγκεκριμένες… με φροντίδα… με αγάπη… υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μας στηρίζουν με την ιαματική τους παρουσία… ή μάλλον που η παρουσία τους καθίσταται ιαματική στη νοσηρή ζωή μας… αν μας ρωτήσουν να φέρουμε ένα παράδειγμα μιας κάποιας τέτοιας παρουσίας νομίζουμε πως είναι εύκολο… νομίζουμε πως είναι αρκετοί… τόσοι που ίσως χρειαστεί και να διαλέξουμε… αν, όμως, μας πιέσουν και πρέπει οπωσδήποτε να πούμε ένα όνομα δυσκολευόμαστε... εμείς πολύ εύκολα αν μας ζητούσαν να πούμε ένα τέτοιο όνομα θα λέγαμε Θάνος Κωνσταντινίδης… κι αν στα χρόνια της χολέρας θέλαμε να πούμε ένα ευχαριστώ στον άνθρωπο αυτό που μας παραστέκει θα ζητούσαμε βοήθεια στα φίλτρα της μουσικής… θα μπορούσε η μουσική αν περιγράψει έναν άνθρωπο;…θα μπορούσαν οι νότες αν μπουν στη σωστή σειρά να σχηματίσουν μια προσωπογραφία…; Αν γραφόταν ένα κομμάτι με τίτλο Θάνος Κωνσταντινίδης τι νότες θα έπρεπε να έχει…; Ίσως μια μελωδία από τα Βουρλά… ίσως να έπρεπε να προσθέσουμε και λίγη δόση ιστορίας… έχει ζήσει τόσα γεγονότα… κάποιο μουσικό θέμα θα υπάρχει… αν όλα αυτά δεθούν με μουσική και σιωπές και δοξαριές τιρέ και πουσέ που τόσο ενοχλητικά αποδίδει ο Γιώργος Δεμερτζής μπορεί και να καταφέρουμε να πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Θάνο Κωνσταντινίδη για αυτό που είναι… ένα «είναι» τόσο πολύτιμο στη ζωή μας όσο και το ίδιο το νόημα των όσων πράττουμε… για τον Θάνο Κωνσταντινίδη λοιπόν… ένας στοχασμός… μια προσωπογραφία… σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση… που φέρει το όνομά του… την υπογράφει ο ομιλών και την εκτελούν οι συνήθεις ύποπτοι του ΝΕΚ…

Αμέσως μετά, το αγαπημένο του Θ.Κ. Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, ήτοι Γιώργος Δεμερτζής, βιολί - Δημήτρης Χανδράκης, βιολί - David Bogorad, βιόλα - Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο, ερμήνευσε σε πρώτη εκτέλεση την μόλις προ ολίγων ημερών συντεθείσα – τότε - υπό του Φίλιππου Τσαλαχούρη Προσωπογραφία, την αφιερωμένη στον Θάνο Κωνσταντινίδη. Τα θέματα του κομματιού είναι μια μελωδία από την πατρίδα του Κωνσταντινίδη, τα Βουρλά, αλλά και ο ύμνος του ΕΛΑΣ. 

Θάνου Κωνσταντινίδη του εκ Σμύρνης και εραστού των τεχνών 

ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ! 

Δείτε στην Ιδιωτική Οδό:

Μια συναυλία του Ν.Ε.Κ. - Αφιέρωμα στον Θάνο Κωνσταντινίδη

Βύρων Φιδετζής, Θοδωρής Δεμερτζής, Θάνος Κωνσταντινίδης και Γ. Δεμερτζής

Ο Μαέστρος Δ. Μητρόπουλος στον Όλυμπο

ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΟΙ ΣΩΤΗΡΗΣ ΧΑΤΖΑΚΗΣ, ΚΟΡΑ ΚΑΡΒΟΥΝΗ, ΑΛΕΚΟΣ ΦΑΣΙΑΝΟΣ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΟΣ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΣ

Η ηθοποιός Κόρα Καρβούνη υποδύθηκε την Κασσάνδρα στις “Τρωάδες” του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη. Σε μία συνέντευξή της στο BHMAgazino (9-8-2015) και στην ερώτηση της δημοσιογράφου 'Ερης Βαρδάκη για το πώς προσεγγίζει την Κασσάνδρα, απαντά: 

“Προσπαθήσαμε με τον Σωτήρη Χατζάκη να είναι απτή, σύγχρονη, συναισθηματική. Είναι ένα “ένθεο” πρόσωπο. Ο Σωτήρης μού μίλησε για τους μοναχούς που περνούν από διάφορα στάδια. Ένα από αυτά είναι το στάδιο των δακρύων, όπου κλαις με τρόπο συμπαντικό για τον πόνο όλων των ανθρώπων. Ένα τέτοιο πρόσωπο είναι η Κασσάνδρα”. 

Την ώρα που στην Ορθόδοξοι Ελλάδα οι χριστιανοί έχουν καταντήσει “προφητολάγνοι”, οπαδοί ποικίλων “πνευματικών”, ενίοτε – φευ! - και αγυρτών, τυφλοί τηρηταί κάποιων ηθικών κανόνων, καθηκοντολόγοι και εθνοσωτήρες και άλλα παρόμοια κενά και κούφια, την ώρα που η Θεία Λειτουργία τελείται για να μπαίνει στα ειδησεογραφικά “εκκλησιαστικά” πρακτορεία – με τους επισκόπους να γράφουν και τα δελτία τύπου! -, την ώρα που οι άμβωνες κηρύσσουν αφελή και α-νόητα, με “δυνατό χαρτί”, τον καταγγελτικό λόγο, ο Σωτήρης Χατζάκης και η Κόρα Καρβούνη προκειμένου να ανεβάσουν μία αρχαία τραγωδία, διερευνούν το στάδιο των δακρύων των μοναχών και πώς τα δάκρυα αναφέρονται υπέρ του σύμπαντος κόσμου! 

Από την θεολογία των δακρύων των πατέρων της ερήμου, του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος και του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου ως τις μέρες μας, οπότε ο Γέρων Σωφρόνιος του Έσσεξ άσκησε εμπόνως την προσευχή υπέρ του κόσμου μέχρι αυτολήθης και πολλών δακρύων. 

- Ο ζωγράφος Αλέκος Φασιανός σε συνέντευξή του στο πολιτιστικό περιοδικό «Αίτιον» (τεύχος 2, Ιουν- Αυγ. 2015), λέει για τον δημιουργό: 

«Το ζήτημα είναι να μπορείς να φανταστείς. Να δεις κάτι και να το μετασχηματίσεις. Να το κάνεις κάτι άλλο. Να γίνεις δημιουργός. Όπως ο θεός. Έφτιαχνε κάτι, το κοίταγε κι έλεγε ότι είναι καλό. Το ίδιο και ο καλλιτέχνης. Φτιάχνει κάτι που πρέπει πρώτα να αρέσει στον ίδιον». 

Δηλ.. ο Φασιανός μας παραπέμπει ίσα στη Γένεση: «Και είδεν ο Θεός ότι καλόν ...και είδεν ο Θεός τα πάντα, όσα εποίησε, και ιδού καλά λίαν». 

- Ο σπουδαίος σκηνοθέτης Θόδωρος Τερζόπουλος τον περασμένο Μάιο ξεκίνησε με ένα μαραθώνιο ποίησης το νέο project του Θεάτρου Άττις, με τίτλο Άταφοι νεκροί, που θα αναπτυχθεί τους επόμενους μήνες στη Νέα Υόρκη και τη Φιλαδέλφεια, με την προοπτική αργότερα να αναπτυχθεί και σε άλλες χώρες, με τη συμμετοχή πολύ σημαντικών δημιουργών απ’ όλες τις τέχνες. 

Ο ποιητής Θωμάς Τσαλαπάτης επιμελήθηκε αυτό τον μαραθώνιο ποίησης όπου 21 νέοι ποιητές διάβασαν παλαιότερα και καινούρια ποιήματά τους πάνω στο θέμα Άταφοι νεκροί (με πυρήνα την Αντιγόνη του Σοφοκλή), συνδιαλεγόμενοι με ό,τι διαχωρίζει τη μνήμη από τη λήθη, τη σκιά από το σκοτάδι, την παρουσία από την απουσία, το Τώρα από το Ποτέ. 

Και διερωτώμαι: ο Τερζόπουλος γνωρίζει το ιδιόμελο του Εσπερινού της Κυριακής του Παραλύτου “Άταφος νεκρός υπάρχων ο παράλυτος;”

Π.Α.Α.

Παναγία: η αγία των αγίων με τα 1000 ονόματα

Από τη Γέννηση ως το Θάνατο η Παναγία βρίσκεται στο προσκέφαλο όλων των ανθρώπων

Παναγιώτης Καμπάνης, Δρ. Αρχαιολόγος-Ιστορικός, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 

…ψυχή βασίλισσα και φιλολογωτάτη, αεί διψώσα γνώσεως και λόγου και παιδείας… 

Θεοτοκονύμια 

«Από τα ονόματα και μόνο που έδωσε η ορθοδοξία στην Παναγία, και που μ' αυτά την καταστόλισε, όχι σαν είδωλο θεατρικό, φαίνεται πόσο πνευματική αληθινά είναι η λατρεία της Παναγίας στην ελληνική ορθοδοξία. Πόση αγάπη, πόσο σέβας και πόσα κατανυκτικά δάκρυα φανερώνουνε μοναχά αυτά τα ονόματα, που δεν ειπωθήκανε σαν τα λόγια οπού βγαίνουνε εύκολα από το στόμα, αλλά που χαραχτήκανε στις ψυχές με πόνο και με ταπείνωση και με πίστη. Αμή οι ύμνοι της πούναι αμέτρητοι σαν τάστρα τ'; ουρανού κ'; εξαίσιοι στο κάλλος, και που τους συνθέσανε οι άγιοι υμνολόγοι, «θίασον συγκροτήσαντες πνευματικόν»! Σ'; αυτό το ευωδιασμένο περιβόλι βρίσκουνται όλα τα αμάραντα άνθη και τα ευωδιασμένα βότανα του λόγου». (Φώτης Κόντογλου) 

Η ονοματοδοσία γίνεται συνήθως ανάλογα με τον τόπο, την τεχνοτροπία του ναού της, από το όνομα του κτήτορα του ναού ή της μονής, από το μήνα που εορτάζεται, από τα θαύματα της, τον τρόπο που έχει γίνει η εικονογράφηση, εγκωμιαστικά από την έξαρση της αγάπης των πιστών, από αυτά που της έδωσαν οι υμνογράφοι της Εκκλησίας και τέλος ανάλογα με τη σχέση της με τον Χριστό.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στη συνέχεια

Παναγία: η αγία των αγίων με τα 1000 ονόματα

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος στο Ραδιόφωνο της Εκκλησίας 89,5 για το αρχαίο δράμα και το κλασικό και το σύγχρονο θέατρο

Φωτογραφία Βασίλης Μαθιουδάκης

Το Ραδιόφωνο της Εκκλησίας 89,5 στο πλαίσιο της εκπομπής «Από Τέχνη σε Τέχνη», που μεταδίδεται κάθε Κυριακή 20:00-21:00, επιχειρεί να διαλεχθεί και να παρουσιάσει τα διάφορα είδη τέχνης μέσα από προσωπικές μαρτυρίες σημαντικών ανθρώπων που τα υπηρετούν. Αυτή την Κυριακή 9 Αυγούστου 2015 θα μεταδώσει σε επανάληψη, εκπομπή με καλεσμένο το σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλο, Καλλιτεχνικό Διευθυντή του Θεάτρου Πόρτα. Η εκπομπή μεταδίδεται με αφορμή το ανέβασμα από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου και στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών - Επιδαύρου, της τραγωδίας «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη σε μετάφραση - σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου. Στον ρόλο της Ιφιγένειας, η Αμαλία Μουτούση. Η εκπομπή έχει θέμα: «Αρχαίο δράμα, κλασικό και σύγχρονο θέατρο» και την επιμελείται και την παρουσιάζει ο ιερέας και σκηνοθέτης π. Πέτρος Μινώπετρος. 

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος είναι θεατράνθρωπος από τα γεννοφάσκια του, αν σκεφτεί κανείς ότι έκανε την πρώτη του σκηνοθεσία σε ηλικία 25 ετών. Επίσης, έχει δηλώσει ότι δεν θυμάται τον εαυτό του νέο και ανέμελο, καθώς πάντα είχε πολλή δουλειά! Το θέατρο, βέβαια, για τον Μοσχόπουλο δεν είναι «η δουλειά του» ή «η τέχνη του». Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Είναι αντίδοτο θανάτου! 

Με δεδομένο ότι ότι ο Μοσχόπουλος έχει γεννηθεί στην πόλη Μπίτολα (το άλλοτε ελληνικό Μοναστήρι) της FYROM, σημαίνει ότι το θέατρο είναι και πατρίδα του. Είναι η χώρα που επέλεξε να κατοικεί συνειδητά. Μια χώρα χωρίς σύνορα. Άλλωστε για τον Μοσχόπουλο ισχύει το Ελυτικόν: «Έλληνας είναι ένας τρόπος να σκέφτεσαι». 

«Κι επειδή σκεφτόμαστε», λέει ο Μοσχόπουλος σε πρόσφατη συνέντευξή του στην Ματίνα Καλτάκη, «ο εγκέφαλός μας δομείται και λειτουργεί με τη γλώσσα που μιλάμε, το να διαπιστώνω τη συνέχεια της γλώσσας είναι κάτι που συγκλονίζει. Δουλεύοντας τη μετάφραση, σκεφτόμουν αυτό το θαύμα: η ίδια λέξη, η ίδια φράση, ο ίδιος ήχος να υπάρχει, να μιλιέται, να ακούγεται επί χιλιετίες. Αλλά αυτή η συνέχεια της γλώσσας δεν μπορεί και δεν πρέπει να έχει εθνικιστικά χαρακτηριστικά. Ο ανθρωπιστικός τρόπος σκέψης είναι βαθιά ελληνικός και μπορεί να χωρέσει ανθρώπους από διαφορετικά μέρη. Αν σήμερα μοιάζει κάπως παρωχημένος, εγώ θέλω να συνδέομαι με τις αρχές της κλασικής αρχαιότητας για να έχω σημεία αναφοράς που να με στηρίζουν και να με βοηθούν να επαναπροσδιορίζομαι. Η ρήξη με την απολυτότητα στη σκέψη που γίνεται στην κλασική Ελλάδα είναι κάτι θεμελιώδες στην ανθρώπινη συνθήκη και δεν πρόκειται να πάψει ποτέ να είναι. Αν χάνεται στις μέρες μας η ανάγκη για εύρεση κοινών τόπων μέσα από την ορθή λογική, που να επιτρέπουν τη συνεννόηση και την αρμονική συμβίωση των ανθρώπων, εγώ λέω ότι πρέπει επειγόντως να ξαναβρεθεί».

Με αφορμή την παράσταση «Ιφιγένεια εν Ταύροις» που ανεβάζει ο Θωμάς Μοσχόπουλος με το Κ.Θ.Β.Ε., στην συνέντευξη που μνημονεύσαμε, λέει, μεταξύ άλλων, και μερικά άκρως θεολογικά πράγματα, τα οποία ...δικαιολογούν – ας πούμε, όχι βέβαια ότι υπάρχει τέτοια ανάγκη - απόλυτα και την παρουσία του στο Ραδιόφωνο της Εκκλησίας. 

Λέει ο Μοσχόπουλος για τον «ασεβή» Ευριπίδη: «Ο Ευριπίδης βάλλει κατά της θρησκοληψίας, θεωρώντας ότι αντιτίθεται στην πνευματικότητα της πίστης. Κάποια στιγμή, η Ιφιγένεια λέει ότι δεν μπορεί να πιστέψει πώς η Άρτεμις, που δεν θέλει να πιάνουν το άγαλμά της οι άνθρωποι που έχουν πιάσει αίμα, αρέσκεται σε φόνους και θυσίες. Σε μια εποχή που οι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι Θεοί τιμωρούν και το θρησκευτικό αίσθημά τους ταυτίζεται με το φόβο, ο ποιητής τούς καλεί ν’ αφήσουν τη δαιμονοληψία και να βάλουν το μυαλό τους να δουλέψει, λέγοντας ότι δεν πιστεύει ότι ο Θεός είναι κακός. Σέβεται το μεταφυσικό, αλλά υπολογίζει ως κοινωνικό αγαθό την εμπιστοσύνη σ’ αυτό που υποδεικνύει η λογική – και δεν είναι τυχαίο που στο έργο αυτό βάζει ως από μηχανής θεό την Αθηνά, τη θεά της σοφίας. Στην παράστασή μας μάλιστα αντιμετωπίζουμε αυτό το, συνηθισμένο στον Ευριπίδη, δραματουργικό στοιχείο σαν μορφή της εσωτερικής συνείδησης. Δηλαδή, η Κορυφαία του Χορού κάποια στιγμή αρχίζει να μιλάει, και μέσα από τα λόγια της μεταμορφώνεται σε Αθηνά μπροστά στα μάτια του Θόα – σαν να ακούμε τη φωνή της δικής του σκέψης.» 

Στις μέρες μας, όπου λόγω και της κρίσης, ανθεί ένας πνευματικός μεσαίωνας, με «προφητείες», φοβικά σύνδρομα, ελληναρα(για)δισμούς, ενοχικά συμπλέγματα, μετάθεση της ατομικής ευθύνης σε «γκουρού – πνευματικούς», ανάθεμα στις «ξένες δυνάμεις» που είναι υπεύθυνες για τη μοίρα μας, ο Μοσχόπουλος ως αληθινός καλλιτέχνης βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Επιλέγει να ανεβάσει ένα έργο στο οποίο «υπάρχει κάτι αντιηρωικό και βαθιά ανθρωπιστικό». 

Η σκέψη του Μοσχόπουλου και η διεισδυτική σκηνοθετική ματιά του μας είναι αναγκαία. Εύχομαι πάντα να μας δίνει παραστάσεις με την ανοιχτοσύνη που τον διακρίνει. Από παραστάσεις για παιδιά και όπερα, μέχρι έργα τού διεθνούς ρεπερτορίου και αρχαίες τραγωδίες. Κι όλα αυτά «μ' έναν φανατισμό που δεν είναι παρά σωφροσύνη στον κύβο» (Ελύτης).

Π.Α.Α.

ΝΕΦΕΛΗ ΦΩΤΕΙΝΗ - ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ...

- «Ἐγέρθητε οἱ νωθεῖς, μὴ πάντοτε χαμερπεῖς, οἱ συγκάμπτοντες εἰς γῆν τὴν ψυχήν μου λογισμοί, ἐπάρθητε καὶ ἄρθητε εἰς ὕψος θείας ἀναβάσεως…» 

Από τον Οίκο της Μεταμορφώσεως 

- Ο νους μου τρέχει στα παιδικά χρόνια τέτοια μέρα. Στον μεγαλοπρεπή Παντοκράτορα της Άνω Πόλης στην Πάτρα, ο ανεπανάληπτος Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος, εισόδευε ηγεμονικά για να χοροστατήσει στην ακολουθία του όρθρου της εορτής. Άμα τη ανόδω του στον θρόνο έψαλλε πανηγυρικά τις καταβασίες «Σταυρόν χαράξας» στο αργό μέλος του Πέτρου Πελοποννησίου (απέξω, φυσικά, κατά την πατριαρχική τάξη) και στη συνέχεια την θ’ ωδή της εορτής, συνεπαίρνοντάς μας με το «Δεῦτέ μοι πείθεσθε λαοί, ἀναβάντες εἰς τὸ ὄρος τὸ Ἅγιον...», που ερμήνευε με απαράμιλλο ενθουσιασμό. 

Προλάβαμε και τα ζήσαμε, ως μοναδικά λειτουργικά γεγονότα. 

- Διψασμένοι για λίγη λάμψη όρους Θαβώρ 

Ελύτης, Παλίντροπον 

- ΓΕΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 

Έφερνα γύρους μες στον ουρανό και φώναζα 

Με κίνδυνο ν’ αγγίξω μια ευτυχία 

Σήκωσα πέτρα και σημάδεψα μακριά 

Μιλημένη από τον ήλιο η Μοίρα 

Έκανε πως δεν έβλεπε 

Και το πουλί του κοριτσιού πηρ’ ένα ψίχουλο θαλάσσης 

και αναλήφτη. 

Ελύτης, από Το Φωτόδεντρο και η Δέκατη Τέταρτη Ομορφιά 

- Και κάθε τέτοια μέρα ακούω τη Νεφέλη φωτεινή, για οκτάφωνη μεικτή χορωδία (1999) του μακαρίτη δασκάλου μας Μιχάλη Αδάμη. Μια σπουδαία εκτέλεση του έργου από την Cappella Romana του Αλέξανδρου Λίγκα παραθέτουμε εδώ.

 

ΜΑΤΘΑΙΟΣ ΜΟΥΝΤΕΣ (1935-2000): Ένας χριστιανός του περιθωρίου

Με αφορμή τα 80χρονα από την γέννηση του ποιητή  

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Ματθαίος Μουντές ήταν ο ποιητής της αγιότητας. Υπήρξε δάσκαλος και διαπρύσιος κήρυξ της όντως παιδείας: του Παπαδιαμάντη, του Αγίου Όρους, του Αιγαίου, των διά Χριστόν σαλών, της Αγια – Σοφιάς, του Μακρυγιάννη, της Αγίας Μελάνης, της Ουρανούπολης. Ο Ματθαίος Μουντές υπήρξε ποιητής ουρανοπολίτης. Κράτησε στάση αμυντικής επίθεσης στη μικρότητα και στην πνευματική ασφυξία των καιρών. Η ποιητική θλίψη του ήταν ταυτόχρονα βεβαιότητα πως όλα δεν έχουν χαθεί. Γι' αυτό λειτούργησε ως ποιητής, ως δάσκαλος, ως ραδιοφωνικός παραγωγός (από τους μακροβιότερους στην ελληνική ραδιοφωνία), ως δοκιμιογράφος, θέτοντας σε κίνηση μία δράση αγαπητική, μαχόμενος κατά τρόπο δραματικό άχρι τέλους. 

Δεν φοβήθηκε τον θάνατο γιατί υπήρξε εραστής της Παρθένου. Στο δοκίμιό του “Απόπειρα για εγκώμιο” ήδη από το 1983 είχε πει στην Παναγία: “Είσαι η πηγή της ζωής. Κατατροπώνεις το θάνατο με την αγάπη. Ακυρώνεις τα απρόοπτα του θανάτου με μια γεύση ελπίδας και εγκαρτέρησης. Στο ακατανόητο αντιπαραθέτεις την κατανόηση της χαρμολύπης. Μου δίνεις την ευλαβική αποδοχή του θανάτου σαν αντίδωρο. Έτσι μπορώ να δεχθώ τον θάνατο ειρηνικά. Υψώνομαι στο μαύρο φως και ελπίζω”. 

Στην ποιητική συλλογή “Η αντοχή των υλικών” (1971) ο Ματθαίος Μουντές γράφει για την Παναγία με τρόπο ελληνικό και ορθόδοξο: 

Διαδόθηκε πως είδαν την Παναγία να υφαίνει 

μικρά ράσα για τα παιδιά των σκλάβων. 

Κάθεται λένε παράμερα, κάτω από ένα σκίνο, 

υφαίνει και κλαίει. Ποιος ξέρει, ίσως ν' άκουσε 

για την προδοσία, ίσως να λυπάται ακόμα για 

τις μικροσκοπικές δεσποινίδες που τις έδιωξαν 

από τον Πύργο και κατεβαίνουν τρεκλίζοντας προς τα βράχια. 

Η Παναγία δεν είναι μια ξένη σε τούτο τον τόπο. 

Βέβαια, δεν έχει καμιά σχέση με τα φιλόπτωχα ταμεία 

ούτε με τα κλουβιά, ούτε με τα πυροτεχνήματα. 

Όμως κάτι παιδιά είπαν πως την είδαν να κοιμάται 

πολλές βραδιές σ' εκείνα τα χαλάσματα στο ρέμα. 

Άραγε πληροφορήθηκε για τη λόγχη; 

Τα πηγάδια – ευτυχώς– φέτος γέμισαν. 

Λένε πως βοήθησαν σ' αυτό πολύ τα δάκρυά της. 

Για τον Ματθαίο Μουντέ η Παναγία είναι η πηγή της ζωής και η αναίρεση του θανάτου και γι' αυτό είναι η Παναγία της σιωπής, των δακρύων, των σκλάβων, των ξένων, των αδικουμένων, η φοβερά προστασία των κατατρεγμένων, των θλιβομένων η παραμυθία. Ο Ματθαίος Μουντές ήταν ένας ποιητής και χριστιανός του περιθωρίου. Ένας λάτρης της σιγής, της βαθύτερης μοναξιάς που κυοφορεί το ερωτικό σκίρτημα. Πίστευε ακράδαντα ότι την ανθρώπινη δύναμη τη στερεώνουν τα δάκρυα της αδυναμίας. 

Είχε καταλήξει στο σωτήριο συμπέρασμα “πως η πιο σίγουρη τοποθέτηση είναι στην Τράπεζα του Αγίου Πνεύματος”. Η μόνη διέξοδός του ήταν η καταφυγή στο σκάνδαλο του Θεού. Γι' αυτόν “η ποίηση είναι μια έκφραση ευγνωμοσύνης, δίνει προέκταση στον έρωτα και στο Θεό”. Ο Ματθαίος Μουντές πάλευε σ΄όλη του τη ζωή ν' ακούσει το χαμηλόφωνο κήρυγμα της αγάπης. Για τούτο και έζησε, ουσιαστικά, λαθραία. 

“Προτίμησε να προσκολληθεί ικετευτικά στην ευλογία των οικτιρμών”. Είχε ανοιχτή την πόρτα του στον άνεμο. Τον έδερναν οι αέρηδες και τα κύματα της βίας, οι ρωγμές του θανάτου, τα πάθια κ' οι καημοί του. Μα εκείνος έγινε επιβάτης του φωτός κι έκαψε στις φλόγες του τις δεσμίδες του φόβου. Δεν φοβόταν πια ούτε και τα αισθήματά του. Η ποίησή του διακρίνεται για έναν καταλυτικό ρεαλισμό, που δε γυρεύει να ξορκίσει το κακό, αλλά να προσδιορίσει το πραγματικό με τρόπο ποιητικό: 

Όλα ολισθαίνουν στη λήθη. 

Κινδυνεύουν η ψίχα του μύθου 

ο Ιησούς της πίστης 

ο Ιησούς της ιστορίας 

Ξανάρθαν οι σκορπίωνες 

οι πρώτοι κατακτητές της στεριάς 

Έλληνες Χριστιανοί που σε κάμνουν 

να σιχαθείς τον Απρίλη. 

Την αλήθεια του βίου ενσαρκώνουν για τον Ματθαίο Μουντέ οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι. Στο Άγιον Όρος είχε συναντήσει κάποτε κάποιους “κοσμικούς” εργάτες κι αστυνομικούς, αποδεκατισμένους από το χρόνο. Θυμήθηκε τον κυρ – Αλέξανδρο που ήταν κι αυτός σαν τους ήρωές του: ρακένδυτος, πικραμένος κι έρημος. Σκέφτηκε: “Αυτοί οι μοναχικοί, οι αδύναμοι, οι πικραμένοι, είναι εδώ στον Άθω, είναι κάτω στον κόσμο, είναι παντού. Ζουν ταπεινοί και καταφρονεμένοι, αδικημένοι, ναυαγίων ναυάγια, λάφυρα της σκληρής ζωής. Τους χαιρέτησα με τα ίδια λόγια του Κοσμοκαλόγερου μες σ' εκείνον τον χριστουγεννιάτικο όρθρο στο Βατοπέδι: Καλό σας κατευόδιο, φτωχοί, τυραγνισμένοι”. 

Ο Ματθαίος Μουντές είχε έγνοια για τα παιδιά, τους γέρους, τους αδύναμους. Του άρεσε να μιλά για τους πεθαμένους, σα να είναι ακόμα ζωντανοί. “Εν τω μέσω ημών”. Τελειώνει κάποιο ποίημά του με το δίστιχο – επιγραφή: “Σας μίλησε ο Ματθαίος Μουντές, ο τάχα και ποιητής”. 

Τελειώνω τούτη τη γραφή μακαρίζοντάς τον κι ενστερνιζόμενος το στίχο του: 

Μια παρηγορία είναι να ξέρεις 

πως η εκκλησία 

θα βοηθήσει σημαντικά στην αγγελοφάνεια. 

Σημ.: Το παραπάνω κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό “το δόντι” (τεύχος 9, Απρίλιος 2000), όταν εκοιμήθη ο Ματθαίος Μουντές.

Ο ΞΕΝΟΣ ΠΟΥ ΔΕΧΟΜΑΙ, Ο ΞΕΝΟΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΜΑΙ

«Με τρομάζει η ομορφιά σου. Σε πεινάω. Σε διψάω. 

Σου δέομαι: Κρύψου, γίνε αόρατη για όλους, ορατή μόνο σ’ εμένα». 

(Γιάννης Ρίτσος, «Σάρκινος Λόγος») 

Αν η άσαρκη πραγματικότητα που αναλώνεται στα μετόχια της άρνησης της επέκτασης του εαυτού στον άλλον, κατάφερνε να εισχωρήσει στην αχώρητη αγάπη του Σαρκωμένου Λόγου, τότε κάθε ένας που είναι ξένος, διαφορετικός, αυτός ο άλλος της κοινωνικής πραγματικότητας, θα γινόταν ο ξένος μου. 

Είναι γεγονός πως η άσαρκη παρουσία του Τριαδικού Θεού και η αχώρητη ύπαρξη Του στη ζωή της ιστορίας, στη ζωή της ανθρωπότητας, απομάκρυνε τον άνθρωπο από τον Ίδιο και παρουσίαζε στο θολό τοπίο της ανθρώπινης ζωής, έναν Θεό της ομίχλης θα λέγαμε. Έναν Θεό που παρά τη διαβεβαίωση του ότι υπάρχει, δεν εμφανίζεται μα περισσότερο με τραγικό πολλές φορές τρόπο, ξεγελά τον άνθρωπο με την ανύπαρκτη «ειρήνη» και «ευδοκία». Η φανέρωση δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκη τη θέληση του άλλου ως απαραίτητη έκφραση, έκφραση πόθου, ελπίδας. Δεν αναγκάζει, μα ούτε εκβιάζει. Αντίθετα κινείται πέρα από τη λογική αναγκαιότητα και την ασυνείδητη κορύφωση της φανέρωσης. 

Έτσι λοιπόν ο Τριαδικός Θεός ως άσαρκος και αχώρητος, καταλήγει να κινείται προς τον άνθρωπο. Κι αυτό είναι που διαφέρει την ορθοδοξία της ανατολής από τις θρησκείες του Freud, Frazer και των άλλων. Αυτό το γεγονός της φανέρωσης αποκαλύπτει σε όλο του το μεγαλείο την Αποκάλυψη ως εμπειρική μετοχή κι όχι ως εννοιοκρατική αντίληψη. Η συνειδητοποίηση και η ελάχιστη αντίληψη αυτού του κενωτικού γεγονότος, φανερώνεται στους λόγους του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου που με εξαίσιο τρόπο γράφει πως «ο άσαρκος σαρκούται, ο ων γίνεται, ο αόρατος οράται, ο αναφής ψηλαφήται, ο άχρονος άρχεται». Η άθλια φύση του ανθρώπου που αμαύρωσε την κατάσταση της κατ’ εικόνα υπάρξεως του και σύνδεσης με τον Θεό, αξιώνεται. Και αξιώνεται «ίν’ εγώ πλουτίσω την αυτού Θεότητα», «καθώς ο πλουτίζων πτωχεύει, πτωχεύει γαρ την εμήν σάρκαν», κατά τον ίδιο ιερό Πατέρα. 

Είναι άπειρη η βίωση δύο συναισθημάτων χρήσιμων για την πορεία του λόγου. Η συνειδητοποίηση και η συγκίνηση. Από τη μία η συνειδητοποίηση αυτού του χωρίς προηγούμενο κατά τα ανθρώπινα «αδειάσματος» της «φύσεως» του Θεού και από την άλλη η συγκίνηση για την επαναφορά στην αρχική ομορφιά της δόξης. Κι εδώ να σημειωθεί πως ο Τριαδικός Θεός δεν ήταν εξαναγκασμένος, ούτε υποχρεωμένος να κινηθεί προς τον άνθρωπο από αγάπη. Όμως η φιλανθρωπία Του, ανέτρεψε ακόμη και την πιο αισιόδοξη ελπίδα. Ο Θεός βγαίνει από τη βεβαιότητα της υπάρξεως Του και ξενοδοχεί μία φύση που η σύνολη αντίληψη έθετε ως κάτι το αμαρτωλό και ανίερο. Βγαίνει από τον εαυτό του, παραμένοντας ταυτόχρονα ο εαυτός του. Και όπως σημειώνει ο ακαδημαϊκός Χ. Σταμούλης «έγινε ο ίδιος ξένος και αλήτης, έτσι ώστε δια της ‘’συμπαθείας’’ και της οικειότητας να φανερώσει το μυστήριο της αγάπης που φτάνει μέχρι το Σταυρό». 

Και η κένωση αυτή, αυτό το «γέμισμα» του Θεού που έγινε άδειασμα και το άδειασμα του ανθρώπου που έγινε γέμισμα, έγινε από έρωτα. Ένας έρωτας που φτάνει πράγματι μέχρι το Σταυρό, αφού «ο εμός έρως εσταύρωται» κατά τον Διονύσιο Αρεοπαγίτη. Για να δεχτείς τον άλλον που διαφέρει από εσένα, τον άλλον που σε χωρίζουν πολλά, τον άλλον που φοβάσαι και δεν θες ή διστάζεις να συναντήσεις, να δεχτείς, να αγαπήσεις και να ερωτευτείς, με έρωτα θα τον συναντήσεις. Και δεν είναι εύκολο να σαρκώσεις κάθε τι διαφορετικό στην αγάπη, καθώς ο εαυτός συνήθισε να αρκείται στην ησυχία και στην ασφάλεια που του προσδίδει η ζωή της αυτοεξορίας. Πώς λοιπόν να κοινωνήσει ο άνθρωπο με τον Θεό; Πώς να κοινωνήσει με τον συνάνθρωπο; Αν θέλουμε να κατανοήσουμε το μέγεθος της αγάπης του Θεού για τον άνθρωπο, που εντούτοις δεν μετριέται, αξίζει να ρίξουμε μία ματιά στους υπέροχους και «ανατρεπτικούς» λόγους του Ιωάννη Χρυσοστόμου, που γράφει τα εξής: «Πόρνη επιθυμούσε ο Θεός; Ναι πόρνη. Εννοώ τη δική μας φύση… κι αυτός ο τόσο μέγας και τρανός επιθύμησε πόρνη… Για να γίνει ο νυμφίος της. Τι κάνει; Δεν της στέλνει κάποιον από τους δούλους Του… αλλά καταφθάνει αυτός ο Ίδιος ερωτευμένος. Επιθύμησε πόρνη. Και τι κάνει; Επειδή δεν μπορούσε να ανέβει εκείνη στα ψηλά, κατέβηκε στα χαμηλά…. Για να μάθεις τον έρωτα του Νυμφίου». 

Ηρακλής Φίλιος

Είναι αλήθεια πως στη σύγχρονη ζωή η τραγικότητα ως βασίλισσα κυριαρχεί στις εκφάνσεις της, την πολιορκεί, την μπερδεύει, την σφίγγει και την θανατώνει. Κανείς δεν δέχεται τον ξένο και κανείς δεν γίνεται ξένος. Σε πείσμα αυτής της πνευματικής αφαίμαξης και συρρίκνωσης της αγάπης, το τροπάριο του Μ. Σαββάτου πραγματοποιεί μία υπέρβαση. Δεν προσφέρει στον ξένο, αλλά προσφέρεται στον ξένο. Το «δος τω ξένω» μεταποιείται οντολογικά και υπάρχει ως ύπαρξη στο ξένο του άλλου, καθώς ψάλλουμε «δος μοι τούτον τον ξένον». Η δεκτικότητα του Θεού να «ντυθεί» όλον τον άνθρωπο «δίχα αμαρτίας» δείχνει την αγάπη του Θεού για την ανθρώπινη φύση που εξέπεσε, για τον άνθρωπο του πόνου και της δυστυχίας, καθώς και την τιμή κι ευλογία προς το φθαρτό. Και καλείται το υπούργημα αυτό να το συντελέσει μία άνθρωπος, η Θεοτόκος στην οποία δεν έχει τόση σημασία το γεγονός της παρθενίας της, αλλά εκείνο της θεομητρότητας της, κάτι που συντρίβει τη φύση του ευσεβισμού που προήλθε από το ζήτημα της καθαρότητας που υπερασπίστηκε ο Νεστόριος. 

Η Θεοτόκος λοιπόν ως «ξένη» δέχεται στη μήτρα της τον αχώρητο και γίνεται η ίδια η χώρα του αχωρήτου. Και γίνεται «ξένη» για την αγάπη Του. Και είναι άφραστη η σημασία αυτού του μυστηρίου καθώς συντελείτε από την Θεοτόκου «δι’ ης Τριάς αγιάζεται» όπως αναφέρει με «σκανδαλισμό» ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρεύς στους Χαιρετισμούς. Προσέξτε τι λέει ο άγιος Κύριλλος με τον οποίο δεν μπορεί κάποιος που αγαπά τη σοφία της θεολογίας να μην είναι ερωτευμένος: «δι’ ης Τριάς αγιάζεται», δηλαδή η Θεοτόκος αγιάζει την Αγία Τριάδα. 

Μία άνθρωπος λοιπόν, μία ξένη προς τη φύση του Τριαδικού Θεού, να εγκολπώνει στη μήτρα της τον Θεό. Να δέχεται ο Θεός τη φύση της και να δέχεται η Θεοτόκος στη μήτρα της τον αχώρητο. Να χωράει μέσα της, στο σώμα της εκείνον που δεν χωράει και δεν οράται. Σχετικοί αυτής της ευλογίας της ανθρώπινης φύσης και των μελών του σώματος, είναι οι λόγοι του Συμεών Νέου Θεολόγου που σημειώνει: «Όλος Θεός γαρ, ος συνενούται μεθ’ ημών, ω φρικτού μυστηρίου!... Ουκ αισχύνη συ περί των ασχημόνων, μάλλον δε εις ασχήμονα μέλη Χριστού κατάγειν; Εγώ δε πάλιν λέγω σοι∙ βλέπε Χριστόν εν μήτρα, και τα εν μήτρα νόησον και μήτραν υπεκδύντα, και πόθεν εξερχόμενος ο Θεός μου διήλθε!». 

Ο Θεός αξιώνει την ανθρώπινη αμαρτωλή φύση που έχασε προσωρινά την ομορφιά της και την αναφορά της στο αρχέτυπο, σαρκούμενος ο Ίδιος την ολότητα της εκτός από την αμαρτία. Δέχεται τον άλλον, ξενοδοχεί κάτι ξένο προς την δική του φύση. Το ανακαινίζει και το αγιάζει. Ευλογεί το ανθρώπινο σώμα και κάθε μέλος του. Εισέρχεται σε κάτι που είναι ξένο προς Εκείνον. Δέχεται το ξένο. Γίνεται ο Ίδιος ξένος. Αφήνει αυτή την υπαρξιακή βεβαιότητα και τριαδολογικά μεταποιεί την κοινωνική συνοχή. Ακόμη και η αμαρτία του ανθρώπου δεν στάθηκε εμπόδιο στο να πραγματοποιήσει ο Θεός την υπόσχεση που έδωσε. Όσο ο άνθρωπος απομακρύνεται, τόσο ο Θεός τον πλησιάζει, καθώς όπως λέει και ο Γιάννης Ρίτσος στο ποίημα του «Γυμνό Σώμα», «όσο απομακρύνεσαι σε πλησιάζω, όπου βρίσκεσαι υπάρχω, είμαι για σένα». 

Στις μέρες μας που είναι πιο τραγικές (κι αυτό δεν είναι μέρος μιας θεολογίας της γκρίνιας) αλλά αλήθεια, ο άνθρωπος αρέσκεται να ζει και να φοβάται. Να φοβάται το χθες του, τις αποτυχίες του, τις απογοητεύσεις του, κι αυτές να ορίζουν και να κατευθύνουν τη ζωή του. Ένας φόβος που προέρχεται από τον άλλο. Από τον εαυτό του άλλου. Ως φόβος δικός του, κι όχι του άλλου. Η ζωή σου για να υπάρξει, πρέπει να στιγματιστεί η ζωή του άλλου. Αυτή η ζωή του κάθε ξένου προς εσένα, ζωή που σε τρομάζει, σε αναστατώνει και σε φοβίζει δεν μπορεί και δεν θα μπορέσει ποτέ να ξενοδοχήσει και να γεννήσει στη μήτρα της σιωπής σου αυτό το διαφορετικό που δέχεται να γεννήσει μέσα σου και να γίνει ξένος σου. Έτσι να βγεις από τον φόβο σου και την ανασφάλεια σου, να τιθασεύσεις το χρόνο που θες να επιβεβαιώσει αυτό που φοβάσαι ή αυτό που θα σε εκπλήξει ευχάριστα. Η σάρκωση του άλλου προϋποθέτει τη συνάντηση μαζί του. Είναι μία πληγή στο τραύμα που έκλεισε. Πληγή που σου υπενθυμίζει ότι είμαστε άνθρωποι. Με αμαρτία, λήθη, φθορά, θάνατο. Πληγές που μεταμορφώνουν σε αγάπη το αίμα και στη μήτρα μιας ξένης, γεννάνε το ξένο και περίεργο. Το αχώρητο και πληρωτικό. Το άγευστο και ανερμήνευτο. Το ερωτικό και ερεθιστικό. 

Ο σύγχρονος άνθρωπος φοβάται. Δεν θέλει να δεχτεί το ξένο κι ανερμήνευτο του άλλου. Κάθε τι που ξενίζει τη δική του ζωή και την βγάζει από τη βεβαιότητα της ύπαρξης του. Αρκείται στη ζωή της εξορίας του στη ζωή που ζει στη ροή του χρόνου, που τον κάνει πιο μόνο από ποτέ. Τον φοβίζει. Τον φοβίζει να δει τον άλλον. Να συναντήσει τον άλλον. Να πιστέψει στον άλλον. Να πιστέψει στο άδειασμα του εαυτού του άλλου. Στην αγάπη του άλλου. Ίσως να αρνείται να δει αυτή την αλλαγή του άλλου. Το διαφορετικό και ανατρεπτικό που ομορφαίνει την παρουσία του στις ζωές των άλλων. Ίσως δεν αντέχει να δεχτεί τον άλλον όπως έγινε και όχι όπως ήταν. Για να σαρκώσεις στη μήτρα της ζωής σου την αγάπη, θα θαυμάσεις την κένωση που έφερε τη γέννηση. Και μαζί με τη γέννηση κράτησε στην αγκαλιά της ως χάδι και φιλί την ανάσα που με πνεύμα Θεού αγίασε και αγιάζει κάθε φτωχή ύπαρξη που θέλει μόνο να ζει, να σαρκώνει, να αγαπά και να ερωτεύεται. Αν δεν συναντήσεις τον άλλον, πως θα γίνεις άλλος; Αν δεν δεχτείς τον ξένο, πως θα γίνεις ξένος; 

Ηρακλής Φίλιος 
Πτυχιούχος Τμήματος Βαλκανικών Σπουδών 
Διπλωματούχος Βυζαντινής Μουσικής 
Φοιτητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. 

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΕΡΑΦΕΙΜ (3-8-2015)

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

3 Αυγούστου 2015

Σεβασμιώτατον 

Μητροπολίτην Πειραιώς 

κ. Σεραφείμ 

Σεβασμιώτατε, 

Με το θάρρος της πολυχρόνιας γνωριμίας μας και της κατά καιρούς δημόσιας – διαδικτυακής συνομιλίας μας για σύγχρονα εκκλησιαστικά ζητήματα, απευθύνομαι σε Σας με αφορμή πρόσφατο (31-7-2015) κείμενο του κληρικού σας Άγγελου Αγγελακόπουλου. Όπως γνωρίζετε επανειλημμένως έχω γράψει για την αντιεκκλησιαστική συμπεριφορά του εν λόγω κληρικού και τώρα επανέρχομαι καθώς έχει υπερβεί τα εσκαμμένα. 

Εν πρώτοις θα ήθελα να διευκρινίσω - για την ιστορία - ότι το ιστολόγιο Φως Φαναρίου δεν είναι ιστολόγιο “του Οικουμενικού Πατριαρχείου”, όπως γράφει ο κληρικός σας. Είναι ένα ιστολόγιο για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο αποτελεί καθαρώς προσωπική μου πρωτοβουλία και απορρέει από την αγάπη μου για τον μακραίωνο αυτό θεσμό του Γένους μας και την Πολίτικη Ρωμιοσύνη. Κατανοώ ότι είναι δύσκολο να χωνέψει κανείς ότι πρόκειται για μια ολωσδιόλου ανιδιοτελή πρωτοβουλία και ότι είμαι “αυτοκίνητον όργανον”, αλλά αυτή είναι η αλήθεια και μόνον αυτή. 

Εν συνεχεία, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι σε ένα μικρό σχόλιο του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου π. Γεωργίου Τσέτση στο ιστολόγιό μου, ο κληρικός σας εστιάζει σε μία φράση (που αφορά στον π. Θ. Ζήση) και απαντάει με ένα κείμενο – σεντόνι! Η περίπτωσή του μάλλον χρήζει παρακολούθησης....

Το γεγονός, επίσης, ότι γράφει – και μάλιστα με τόσες λεπτομέρειες - για λογαριασμό του π. Θεοδώρου Ζήση είναι, επίσης, ανεξήγητο και βάζει σε υποψίες.... 

Μας λέει ο κληρικός σας ότι στις 10-4-2011 ο π. Θεόδωρος Ζήσης “ζήτησε συγγνώμη γιά ’κεῖνο τό νεανικό του ἀτόπημα” να απαντήσει στον άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς για θέματα “Οικουμενισμού”, υποστηρίζοντας τότε το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Παρέλειψε, όμως, ο κληρικός σας να μας πει ότι αυτή η “συγγνώμη” του π. Θ. Ζήση ήρθε μετά από σχετικό κείμενο δικό μας (20-3-2011) που αποκάλυπτε το “οικουμενιστικό” παρελθόν του π. Θ. Ζήση, το οποίο μέχρι τότε επιμελώς απέκρυπτε. 

Αλλά ας έρθουμε στα πλέον ουσιώδη. Γράφει ο κληρικός σας: “Ἀλλοίμονο ἄν δέν ἐξακολουθοῦμε νά ἀγαπᾶμε τή μητέρα μας Ἐκκλησία, τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Δεν ἀγαπᾶμε, ὅμως, αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν αἰχμαλωτίσει τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο. Γιατί, ἡ ἀληθινή αἰχμαλωσία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου δέν εἶναι ἡ αἰχμαλωσία του στούς Τούρκους, εἶναι ἡ αἰχμαλωσία του στόν Οἰκουμενισμό καί τήν αἵρεση”. 

Συγγνώμη, Σεβασμιώτατε, αλλά κατά το κοινώς λεγόμενον ο κληρικός σας “δεν αγαπάει ούτε τα έντερά του”. Τον καταγγέλλω σε Σας για ασύλληπτη μισανθρωπία, αδιανόητη για κληρικό. 

Δεν αγαπάει αυτούς “οἱ ὁποῖοι ἔχουν αἰχμαλωτίσει τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο”! Δηλ. τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τους Αρχιερείς του Θρόνου και την Πατριαρχική Αυλή! Αυτό σημαίνει, Σεβασμιώατε, ότι ο κληρικός σας ταυτίζεται πλήρως με τους αποτειχισμένους και κάθε λογής ταλιιμπάν οι οποίοι γράφουν ότι “ο Βαρθολομαίος είναι καταληψίας του θρόνου της Κωνσταντινουπόλεως”! 

Είναι δυνατόν να γράφονται τέτοια πράγματα από κληρικό σας; Δεν μπορώ να σκεφθώ ότι συμμερίζεστε τέτοιες αισχρές απόψεις. 

Σας ζητώ, ως ελαχιστότατος εν τη Εκκλησία, να συμμαζέψετε τον κληρικό σας, ο οποίος δεν γράφει απλώς μια αντίθετη άποψη. Γράφει εντελώς αντιεκκλησιαστικά και αντεθνικά. 

Οι Τούρκοι έχουν πολύ περισσότερο σεβασμό στον Πατριάρχη. Και φυσικά τους προτιμώ από τον κληρικό σας. 

Καλό Δεκαπενταύγουστο! 

Φιλώ το χέρι σας 

Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος

Ο Γιάννης Κακλέας στο Ραδιόφωνο της Εκκλησίας 89,5, για Σαίξπηρ, Αριστοφάνη και Ελληνικό θέατρο

Το Ραδιόφωνο της Εκκλησίας 89,5 στο πλαίσιο της εκπομπής «Από Τέχνη σε Τέχνη», που μεταδίδεται κάθε Κυριακή 20:00-21:00, επιχειρεί να διαλεχθεί και να παρουσιάσει τα διάφορα είδη τέχνης μέσα από προσωπικές μαρτυρίες σημαντικών ανθρώπων που τα υπηρετούν. Σήμερα Κυριακή 2 Αυγούστου 2015 θα μεταδώσει σε επανάληψη, εκπομπή με καλεσμένο το σκηνοθέτη θεάτρου Γιάννη Κακλέα. 

Η εκπομπή μεταδίδεται με αφορμή το ανέβασμα, στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου και στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών - Επιδαύρου, της κωμωδίας «Αχαρνής» του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα. Η εκπομπή έχει θέμα: «Σαίξπηρ, Αριστοφάνης και το Ελληνικό θέατρο» και την επιμελείται και την παρουσιάζει ο ιερέας και σκηνοθέτης π. Πέτρος Μινώπετρος.

Αυτά γράφει το δελτίο τύπου του Ραδιοφώνου της Εκκλησίας και σκέπτομαι ότι ο υπεύθυνος της εκπομπής π. Πέτρος Μινώπετρος συγ-χώρεσε, έδωσε χώρο, στους καλεσμένους του, οι οποίοι σήμερα μεσουρανούν στο καλλιτεχνικό στερέωμα της χώρας, δείχνοντας  το αληθινό πρόσωπο της Εκκλησίας. Αυτό της φιλανθρωπίας - και όχι της μισανθρωπίας -, της κατάφασης στην ετερότητα, της μέθεξης και όχι των πάσης φύσεως αποκλεισμών. Έτσι, αυτές οι εκπομπές είναι ραδιοφωνικές εξομολογήσεις βάθους και πλάτους, εκπομπές κενωτικές και όχι αυτιστικές. 
Ο Γιάννης Κακλέας έχει τεράστια συμβολή στην ανάδειξη του θεάτρου στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Η σκηνοθετική ματιά του είναι ανατρεπτική, ακόμα κι αν μοιάζει κάπως επιτηδευμένη. Έχει πραγματοποιήσει παραστάσεις - εκλάμψεις! Κι έχει κομίσει σκηνοθετικές προτάσεις που είναι κάτι περισσότερο από θεατρικές τάσεις του καιρού. 

Λίλα Μπακλέση από τον Ματωμένο Γάμο

Η τελευταία δουλειά του που είδα, ήταν ο Ματωμένος Γάμος του Λόρκα, τον περασμένο χειμώνα. Δεν μπορώ να είμαι "αντικειμενικός" μ' αυτή την παράσταση, γιατί ο Κακλέας συνεργάστηκε με δύο ηθοποιούς, φίλους μου πολυαγαπημένους. Τον Δημήτρη Γεωργαλά και την Λίλα Μπακλέση. 
Άκουσα ότι η κωμωδία του Αριστοφάνη "Αχαρνής" που ανέβασε φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών ο Κακλέας ήταν εξαιρετική παράσταση και η πιο ώριμη μέχρι σήμερα σκηνοθεσία του. Δυστυχώς δεν την είδα. 
Είμαι σίγουρος ότι ο Γιάννης Κακλέας επειδή είναι παθιασμένος με το θέατρο και ανήσυχη φύση, έχει πολλά και σημαντικά ακόμα να προσφέρει. Του το εύχομαι από καρδιάς.
Π.Α.Α.

Δημήτρης Γεωργαλάς στον Ματωμένο Γάμο