«Ουδέν άλογον ότι ξυμφέρον ουδ’ οικείον ότι μη πιστόν»

Ράλλης Κοψίδης, Αγάλματα

Του Κώστα Νούση

Είναι εκπληκτική η παγίωση της φοβικότητας και της σύγχυσης, όπως αποτυπώθηκαν στον νέο εκλογικό χάρτη της χώρας. Έσπευσαν πολλοί να χαιρετήσουν το θετικό πρόσημο της πολυφωνικής και συνεργατικής πολιτικής διάθεσης του λαού μέσα από την ψήφο του. Εν μέρει σωστό και θεμιτό. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για τον κατακερματισμό της συλλογικής και ατομικής συνείδησης του νεοέλληνα, ο οποίος βάλλεται πανταχόθεν με νέα και επιθετικά δεδομένα και χωρίς την ανάλογη αξιολογική θωράκιση απέναντι σε αυτά. 

Η τραγικά ωμή παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας από τα διεθνή κέντρα εξουσίας και τα φερέφωνά τους πρέπει να μας προβληματίσει στην αυξητική τάση καθιέρωσής τους, γεγονός καταλυτικό της εθνικής μορφής δημοκρατίας, όπως τη γνωρίζαμε μέχρι τώρα τουλάχιστον. Ολίγοι φάνηκαν σχολιάζοντες και ενοχλούμενοι από την καινή και δυσάρεστη τούτη πραγματικότητα. Ο αρχηγός μάλιστα του πρώτου κόμματος απευθύνθηκε χαμογελαστά αμήχανος στο αρχικό του διάγγελμα όχι προς τον ελληνικό λαό, μα προς τα ξένα διοικητικά κέντρα της «πατρίδας» του, της οποίας καλείται οσονούπω να διαχειριστεί τη διακυβέρνηση στο όνομα και προς χάριν, μάλλον, των αλλότριων αυτών συμφερόντων. Το κερασάκι στην τούρτα ήταν η ευθύς αμέσως αγγλιστί εκφορά του πρώιμου αυτού διαγγέλματος, κάτι που ίσως μεταγενέστερα δε θα πρέπει να μας ξενίσει αν λάβει τη μορφή της μονιμότητας και της αποκλειστικότητας. 

Πόσοι Έλληνες δεν αισθάνθηκαν άραγε ένα ρίγος να τους διαπερνά ψυχοσωματικά τη στιγμή που δια στόματος του πρώτου πολιτικού ανδρός σπεύσαμε να προκαταλάβουμε την ανησυχία των πραγματικών ιθυνόντων με τη δεσμευτική προκαταβολή του σεβασμού της διάτρητης υπογραφής ενίων στο όνομα πάντων ημών – διαστροφική κατάχρηση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας – ενώ πριν λίγες ώρες διατεινόταν ο ίδιος περί του αντιθέτου σχεδόν; 

Πόσο περίεργα προσέλαβαν οι περισσότεροι την εκ νέου ανακούφιση της αξιωματικής αντιπολίτευσης με την κατάληψη της θέσης αυτής; Πόσο λογικά και ηθικά αντιφατικό είναι να κατέρχεσαι σε έναν αγώνα με μια προθετική αντίληψη νίκης πολύ διαφορετική του κοινού τόπου περί αυτής, όπως καταγράφεται στον ιστορικό και εμπειρικό χώρο της φυσιολογικότητας; Πόσο ανθίσταται στην κριτική η πατριωτική ακεραιότητα όσων προτάσσουν το κομματικό συμφέρον έναντι του εθνικού με το βλέμμα στραμμένο προς μια μελλοντικά απροσδιόριστη επιτυχία; 

Το εθνικιστικό ράπισμα, από την άλλη, όχι μόνο δεν καταγγέλθηκε στις συνειδήσεις, αλλά και επικροτήθηκε δια ψήφου. Είναι αστείο πια να μιλάμε για νεοναζιστικές διαθέσεις σε μια τόσο μεγάλη μερίδα ψηφοφόρων του λαού μας. Μπορούμε, όμως, να εξακριβώσουμε την κρίση των υγιών αισθητηρίων και προθέσεων και την κατάρρευση των προσδοκιών και των οραμάτων, την προ των πυλών άφιξη της αναρχίας, τη βεβιασμένη πια ανάσχεση του χάους και την απομύθευση του μεσσιανισμού, όπως σαρκώθηκε από πρόσωπα και ιδεολογίες τα τελευταία χρόνια, εν ολίγοις την απομάκρυνσή μας από τον Θεό. 

Η διαπόμπευση της δημοκρατίας, η απεμπόληση της εθνικής αξιοπρέπειας, η ραγδαία μετάλλαξη της κρατικής αυτοδυναμίας σε ευρύτερα παγκοσμιοποιητικά σχήματα ετερόνομου προσδιορισμού και εξάρτησης, η ανατροπή της παραδοσιακής λογικότητας και ο τρόμος ενώπιον του αγνώστου τείνουν σε εγκαθίδρυση στον ατομικό και ομαδικό ψυχισμό και σε νομική de facto κατοχύρωσή τους. 

Η υποτελειακή νεοαναγειρόμενη αυτοσυνειδησία μας φάνηκε με άδηλη και τεχνηέντως κρυμμένη ανακούφιση να απολαμβάνει την παράταση της τεχνικά υποστηριζόμενης επιβίωσής μας «μέσα στο ευρώ», παραπέμποντας στις φάσεις χημειοθεραπείας που αναστέλλουν τη συνήθως προεγνωσμένη και άφευκτη εξέλιξη. Πώς να μη μνημονεύσεις εδώ την απειλή της πτώχευσης και της στάσης πληρωμών με τα οποία ξεκίνησε ένα αδιάπτωτο μέχρι σήμερα και με ατέρμονο χρονικό ορίζοντα «κούρεμα» της οικονομικής δυνατότητας εκάστου; 

Στο μεταξύ ας νιώθουμε κάπως τυχεροί, διότι υπάρχει και η ψυχολογική βαλβίδα εκτόνωσης μέσω της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου, δια της οποίας οσονούπω μπορούμε να πάρουμε το αίμα μας πίσω από τον μεγάλο μας δυνάστη και δια του προπονητή της οποίας αρθρώνουμε λόγο εθνικής αντίστασης και υπερηφάνειας λόγω της παράλληλης ατολμίας και αφωνίας των πολιτικών μας. 

Δεν είναι εύκολο να κριθεί ο λαός για τον τρόπο που ψήφισε. Ας μην ξεχνάμε την πολυπαραγοντική κρίση υπό το κράτος του φόβου της οποίας αποφάσισε. Οι παράμετροι, εξάλλου, που έπρεπε να λάβει υπ’ όψιν, ήταν τόσο συγκεχυμένες, αλληλοσυγκρουόμενες και συνθλιπτικές, όπου δεν καθίσταται επαρκώς προσβάσιμη η απόδοση ευθυνών για το αποτέλεσμα. Εκείνα, όμως, που θα όφειλε να αναλογιστεί το σουρεαλιστικό κυβερνητικό σχήμα το οποίο θα προκύψει εντός ολίγου είναι τα ακόλουθα λόγια - το κυνικό φιλοσοφικό υπόβαθρο και η αντίστοιχη ομολογιακή διατύπωση των ισχυρών - που μας απευθύνουν οι εταίροι δια στόματος Ευφήμου: «ανδρί δε τυρράνω ή πόλει αρχήν εχούση ουδέν άλογον ότι ξυμφέρον ουδ’ οικείον ότι μη πιστόν» (Θουκ. VI, 85, 1). 

Κ. Ν. 

Λάρισα 18/6/2012

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΟΥΣΙΚΟΥ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΚΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΚΥΠΡΟΥ ΑΛΚΗ ΜΠΑΛΤΑ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟ

Ο μαέστρος Άλκης Μπαλτάς με τον διάσημο Κύπριο πιανίστα Κυπριανό Κατσαρή, από πρόσφατη συναυλία της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου - 24 Μαϊου 2012

ΑΛΚΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ: 

«Πολιτισμός σημαίνει παιδεία, καλλιέργεια. Αυτά απαξιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό» 

Μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη παραχώρησε στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο διαπρεπής Θεσσαλονικιός μαέστρος 'Αλκης Μπαλτάς, ο οποίος είναι εδώ και σχεδόν ένα χρόνο καλλιτεχνικός διευθυντής και αρχιμουσικός της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου. 

«Το όραμα μου για τη Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου (ΣΟΚ) είναι να καταφέρουμε να κάνουμε γνωστή την υψηλή μουσική τέχνη σε όσο γίνεται πλατύτερα κοινωνικά στρώματα», τονίζει στην αποκλειστική συνέντευξη του στο ΑΜΠΕ. 

«Το ωραίο», υπογραμμίζει, «πρέπει να είναι κτήμα όλων των ανθρώπων και όχι μόνο λίγων» και διαβεβαιώνει ότι θα εργαστεί προς αυτή την κατεύθυνση με όσες δυνάμεις διαθέτει. Ο Άλκης Μπαλτάς, μιλώντας στον ανταποκριτή του ΑΜΠΕ στην Λευκωσία Αριστείδη Βικέτο, αναφέρεται στον Κύπριο συνθέτη και μουσικολόγο Σόλωνα Μιχαηλίδη με ιδιαίτερη συγκίνηση, σημειώνοντας ότι «η απέριττη ομορφιά της παραδοσιακής μελωδίας είναι ένα πολύτιμο υλικό για κάθε συνθέτη, αρκεί να ξέρει πώς να την χρησιμοποιήσει και να μην προδώσει το αρχικό της ύφος παραφορτώνοντας την με τεχνικές της δυτικής έντεχνης μουσικής. Αυτά μου τα δίδαξε ο αείμνηστος δάσκαλός μου Σόλων Μιχαηλίδης». 

Απαντώντας σε ερώτηση του ΑΜΠΕ ο κ. Μπαλτάς παρατηρεί ότι, πριν από την οικονομική και κοινωνική κρίση, προηγήθηκε η πολιτιστική κρίση. «Πολιτισμός σημαίνει παιδεία, καλλιέργεια. Αυτά απαξιώθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Για την υπέρβαση των σημερινών δυσκολιών πρέπει να τονωθούν στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και, φυσικά, στο αληθινό και βαθύτερο νόημά τους», εξηγεί. Πρόσφατα, η Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου έδωσε με μεγάλη επιτυχία δύο συναυλίες με σολίστ τον διάσημο πιανίστα Κυπριανό Κατσαρή και μαέστρο τον καλλιτεχνικό διευθυντή της ορχήστρας Άλκη Μπαλτά. Οι συναυλίες ήταν αφιερωμένες στους βετεράνους μουσικούς της Κρατικής-Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου. 

Στην Κύπρο, ο διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας βρίσκεται έναν χρόνο. Κάνοντας μια αποτίμηση του μέχρι τώρα έργου του, δηλώνει: «Κράτησα ότι καλό είχε ήδη δημιουργηθεί από προκατόχους μου καλλιτεχνικούς διευθυντές και προσπάθησα να προσθέσω και νέα στοιχεία που θεώρησα ότι είναι σημαντικά για την ΣΟΚ. Τα προγράμματα των συναυλιών εμπλουτίστηκαν με πολλές πρώτες εκτελέσεις έργων και σε ορισμένες περιπτώσεις, μορφές παραστάσεων - όπως οι συναυλίες με μουσική από τον βουβό κινηματογράφο, με παράλληλη προβολή της ταινίας - παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στην Κύπρο. 

Εξαιρετικό βάρος δόθηκε και στις εκπαιδευτικές συναυλίες και τις συναυλίες κοινωνικής προσφοράς για τις οποίες πιστεύω πως, πέραν του περιεχομένου τους, μεγάλη σημασία έχει ο τρόπος παρουσίασής των. Μεγάλη σημασία, τέλος, έδωσα στον τρόπο της εσωτερικής λειτουργίας της ορχήστρας. Κάνουμε μουσική, οι μουσικοί δίνουν την ψυχή τους για την καλή εκτέλεση των έργων. Απαιτείται, λοιπόν, η δυνατόν καλύτερη ατμόσφαιρα κατά τη συνεργασία των μουσικών μεταξύ τους και της σχέσης τους με την διεύθυνση. Έκανα, και κάνω, ότι θεωρώ πιο πρόσφορο για την επίτευξη αυτής της καλής μεταξύ μας συνεργασίας και έχω την αίσθηση ότι αρκετά έχουν επιτευχθεί προς αυτήν την κατεύθυνση». 

Και φυσικά ο διαπρεπής καλλιτεχνικός διευθυντής έχει το προσωπικό του όραμα για την Συμφωνική Ορχήστρα της Κύπρου: «Η Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου είναι μια θαυμάσια ορχήστρα με πολλές δυνατότητες. Το μέγεθός της είναι ακόμη μικρό σε αριθμό μουσικών και θα ήθελα πολύ να αποκτήσει περισσότερους μονίμους μουσικούς. Σήμερα για την εκτέλεση έργων, που απαιτούν μεγάλη ορχήστρα, παίρνουμε εκτάκτους μουσικούς. Θα επιθυμούσα ακόμη την μεγαλύτερη προβολή της σε διεθνές επίπεδο με συναυλίες και εκτός Κύπρου. Οραματίζομαι, τέλος, να καταφέρουμε να γνωρίσουμε την υψηλή μουσική τέχνη σε όσο γίνεται πλατύτερα κοινωνικά στρώματα. Το ωραίο πρέπει να είναι κτήμα όλων των ανθρώπων και όχι μόνο λίγων. Προς αυτήν την κατεύθυνση θα αγωνιστώ με όσες δυνάμεις διαθέτω». 

Στην Ελλάδα ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, στη συνέχεια της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και αργότερα των Μουσικών Συνόλων της ΕΡΤ. Οι εμπειρίες του από αυτούς τους φορείς, του έχουν δημιουργήσει-όπως εξομολογείται- «ένα μίγμα καλών, αλλά και κακών αναμνήσεων». 

Και εξηγεί: «Την διοικητική ανασφάλεια που είχα στην Ελλάδα για το τι θα γίνει αύριο (π.χ. αν θα έχουμε την χρηματοδότηση που μας υποσχέθηκαν) δεν την έχω στην Κύπρο. Επίσης, σημαντικότατο για μένα είναι ότι, η συνεργασία μου με το ΔΣ του Ιδρύματος ΣΟΚ είναι αρίστη». Ένα από τα κύρια μελήματα του Άλκη Μπαλτά, η προβολή των Κύπριων δημιουργών: «Τόσο για τους Κύπριους σολίστ όσο και για τους συνθέτες. Σε κάποιο βαθμό το έκανα στον πρώτο μου προγραμματισμό. Πιο έντονα θα φανεί στην επόμενη καλλιτεχνική περίοδο. Ωστόσο, πρέπει να τονίσω: απλά και μόνο η Κυπριακή υπηκοότητα δεν αποτελεί διαβατήριο για να συμπράξει κανείς με την ΣΟΚ. Απαιτείται και υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο, κάτι που ευτυχώς έχουν αρκετοί Κύπριοι μουσικοί», τονίζει.

Διευθυντής με επιτυχία 11 χρόνια τώρα, του Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής της Πάτμου δηλώνει ότι θέλει πολύ να γνωρίσει την πολιτιστική ζωή στην Κύπρο και σχολιάζει: «Ίσως όλοι οι τομείς του πολιτισμού - όπως και η σοβαρή μουσική - θα έπρεπε να τύχουν μεγαλύτερης προβολής. Δεν είναι δυνατόν να γινόμαστε μάρτυρες στην Κύπρο - όπως και στην Ελλάδα - της υπερπροβολής μόνο των εύκολων, διασκεδαστικών και, δυστυχώς, μερικές φορές τελείως ανόητων και χαμηλού επιπέδου γεγονότων, που τα βαφτίζουν, ανερυθρίαστα "πολιτισμό"». Στην ερώτηση αν οι άνθρωποι της κλασικής μουσικής αποτελούν ιδιαίτερη ελίτ, σχολιάζει: «Αυτό το λένε άνθρωποι που ποτέ δεν άκουσαν κλασική μουσική ή είχαν μια μη σωστή πρώτη επαφή μαζί της και τους φάνηκε "δύσκολη". Μια ηλικιωμένη κυρία στην Πάτμο, μετά από μια συναυλία κλασικής μουσικής, μου είπε "γιατί έπρεπε να γίνω 80 χρονών για να ακούσω κάτι τόσο όμορφο"»; 

Το ωραίο δεν είναι δύσκολο να το νοιώσεις. Αν ήταν, θα δυσκολευόμασταν να απολαύσουμε και την ομορφιά ενός ηλιοβασιλέματος. Στην εποχή μας, επαναλαμβάνω, κάθε ωραία μουσική (παραδοσιακή, ελαφρά, κλασική κ.α) πρέπει να γίνει κτήμα όλου του κόσμου».

"ΤΟ ΤΑΜΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ", Ο ΓΟΡΤΥΝΟΣ, Ο "ΠΡΟΔΟΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ" ΚΑΙ Ο ...ΞΕΦΟΡΕΣΑΣ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ

Theodoros Stamos 1959 'Untitled', IMA, Indianapolis, Indiana

- Ο καθηγητής Αριστείδης Πανώτης με άρθρο του στην Πύλη Εκκλησιαστικών Ειδήσεων amen μας διαφωτίζει πλήρως για το περίφημο "τάμα του Έθνους", το οποίο αποφάσισε να εκπληρώσει με ορίζοντα δεκαετίας η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος. 

Η υπόθεση του "τάματος" έχει κλείσει προ πολλού αλλά ζηλωτές τινες επιμένουν στα τάματα και τα οράματα. Πάντως η ανακοίνωση της Δ.Ι.Σ. δεν αναφέρεται στον χώρο που θα κτισθεί "το τάμα του Έθνους", κι αυτό είναι ένα ...σκοτεινό σημείο... Υπάρχει άραγε ο κατάλληλος χώρος στο κέντρο της Αθήνας όπου πρέπει να είναι ένας Καθεδρικός Ναός; 

Απ' όσο γνωρίζω το κείμενο του Αριστείδη Πανώτη δεν έτυχε απαντήσεως. Απλούστατα διότι τα όσα εκτίθενται είναι σαφή και τεκμηριωμένα. 

Το φινάλε του άρθρου αξίζει ιδιαίτερου σχολιασμού: "Ίσως γιατί πρέπει  κάτι σαν τεκτονικός σεισμός να τους συγκλονίσει (σ.σ. τους οραματιστές του τάματος) για να προσέξουν τα «μελλούμενα» που φθάνουν και να μη προσθέσουν και ένα νέο ανέκδοτο στο «Φιλόγελον» του φθήνοντος ελλαδικού επαρχιωτισμού - που ξεχυλίζει από ξενομανία και μιμητισμό - σαν εκείνο το έσχατο  που υπερβάλλει την Εκκλησιαστική Ιστορία πολλών αιώνων αλλά και αυτό το μέτρο του κωμικού:  ...όπως ήταν «ο αφορισμός του ετερόδοξου σημερινού επισκόπου της Ρώμης και των εν ζωή ορθοδόξων οικουμενιστών», που δυστυχώς ακόμη «τιμάται» με σιωπή για να παρατείνεται ο διασυρμός της  σοβαρότητας της Αγίας Εκκλησίας μας στην Οικουμένη!" 

Ο τελευταίος υπαινιγμός του καθηγητή Πανώτη αφορά προφανώς στα "αναθέματα" του Μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ κατά την Κυριακή της Ορθοδοξίας, που μαζί με άλλα παρόμοια προκάλεσαν την επιστολή του Οικουμενικού Πατριάρχου στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο για τις εν Ελλάδι ακρότητες των "σούπερ ορθοδόξων". Ο Πατριάρχης ζήτησε απάντηση, η οποία έχει ...χαθεί στο δρόμο... Αλλά σ' αυτό θα επανέλθουμε. 

- Ο Μητροπολίτης Γόρτυνος Ιερεμίας θεώρησε καλό να ενημερώσει το ποίμνιό του, ήτοι την ορεινή Γορτυνία, δια σχετικού κηρύγματος, για την "προδοτική" κίνηση του Μητροπολίτου Γερμανίας Αυγουστίνου να δεχθεί ραντισμό δι' ύδατος από Καθολικό! Και ...σταυροκοπιέται ο Σεβασμιώτατος: "Φύλαξέ μας, Χριστέ και Παναγιά, από χειρότερα!...". Φαίνεται, όμως, πως δεν εισηκούσθη η προσευχή του, γιατί ο συνεπίσκοπός του Μητροπολίτης Καισαριανής κ. Δανιήλ, ενοχληθείς σφόδρα από "λειτουργική παρατυπία" στα ονομαστήρια του Κηφισίας Κυρίλλου, ξεφόρεσε τα άμφιά του και έφυγε μεσούσης της Θείας Λειτουργίας! Ένας ορθόδοξος επίσκοπος περιφρόνησε το μυστήριο των μυστηρίων και ...απέδρασε! Άραγε πώς θα χαρακτηριζόταν η κίνηση αυτή από τον Μητροπολίτη Γόρτυνος; "Προδοτική", "βλάσφημη" ή κάτι χειρότερο; Άπαγε! 

Π.Α.Α.

ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ, Ο ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ ΚΑΙ Ο π. ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΓΚΑΝΑΣ

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης εργάζεται συστηματικά και αποτελεσματικά ως πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Άρτος Ζωής. Την 1η Οκτωβρίου 2011 οργάνωσε την εξαιρετική ημερίδα "Ας συζητήσουμε επιτέλους για το κήρυγμα" και τώρα, λίγους μήνες μετά, κρατάμε στα χέρια μας τα πρακτικά αυτής της ημερίδας, σε μια καλαίσθητη και σοβαρή έκδοση.

Ήδη αυτή η έκδοση άρχισε να φέρνει καρπούς, ήτοι να προβληματίζει γόνιμα ανθρώπους σαν τον Νίκο Μπακουνάκη, ο οποίος στο σημερινό φύλλο της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ τα γράφει θαυμάσια:

Σε ένα τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Νέα Εστία» διάβασα μια ωραία ανάλυση για τη θρησκεία στο έργο της αμερικανίδας συγγραφέως Μέριλιν Ρόμπινσον. Ηταν ένα κείμενο πολύ καλά δομημένο, μεθοδολογικά άψογο. Κοίταξα την υπογραφή: «π. Ευάγγελος Γκανάς», δηλαδή «πατήρ», δηλαδή ιερέας της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δοκίμασα μεγάλη έκπληξη γιατί ο στοχαστικός λόγος του κειμένου είναι ξένος προς τον κρατούντα λόγο της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και ιδιαίτερα ξένος προς τον αφελή, κοινότοπο και πολλές φορές απλουστευτικό και μισαλλόδοξο λόγο των κυριακάτικων κηρυγμάτων. Θα έλεγα ότι την ποιότητα λόγου και ιδεών του πατρός Γκανά την έχω συναντήσει σε κείμενα του περιοδικού «Etudes», που εκδίδουν Ιησουίτες, το πιο φιλελεύθερο κομμάτι της Καθολικής Εκκλησίας, και λαϊκοί ή σε κείμενα προτεσταντών θεολόγων. Σκέφτηκα ότι ο πατήρ Γκανάς θα ήταν μια εξαίρεση μέσα στο σκοτεινό περιβάλλον του σύγχρονου εκκλησιαστικού, εκλαϊκευτικού λόγου. Ωσπου έλαβα το βιβλίο «Ας συζητήσουμε επιτέλους για το κήρυγμα», που κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες σε επιμέλεια Σταύρου Ζουμπουλάκη. Εδώ ξαναβρήκα τον πατέρα Γκανά αλλά και άλλους ιερείς να διεκδικούν το κήρυγμα, διαπιστώνοντας ότι «το εκκλησιαστικό κήρυγμα βρίσκεται δεκαετίες τώρα σε κατάσταση απελπιστική». Ακόμη και όσοι δεν έχουν σχέση με την Εκκλησία θα βρουν στο βιβλίο αυτό ενδιαφέρουσες ιδέες διατυπωμένες από ανθρώπους που υπηρετούν σε διάφορες ενορίες και μητροπόλεις της χώρας.

Η σχέση μου με την Εκκλησία είναι σχέση παράδοσης. Η επίσκεψή μου στους ναούς ακολουθεί το παραδομένο ημερολόγιο - Πάσχα, Χριστούγεννα, ίσως Δεκαπενταύγουστο. Οποτε υπάρχει κήρυγμα, σχεδόν πάντοτε δυσανασχετώ. Χαμηλότατο επίπεδο. Μα τι γίνεται σε αυτές τις θεολογικές σχολές; Τέτοια κρίση λόγου και ιδεών; Τον τελευταίο καιρό παρατηρείται μεγάλη στροφή προς την Εκκλησία. Σε συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής κρίσης η Εκκλησία δεν προσφέρει μόνο συσσίτια αλλά και παρηγορητικό καταφύγιο. Η ανάγκη του κηρύγματος επανέρχεται επιτακτικά. Οχι ως ρητορεία αλλά ως ουσιαστικός λόγος. Είναι και αυτό μια όψη της σημερινής Ελλάδας, του gloomy sense of endgame, όπως διαβάσαμε στον διεθνή Τύπο.

Αυτά έγραψε ο Νίκος Μπακουνάκης και θα ήθελα να θυμίσω, αγαπητοί συνοδίτες, την δική μας ειδική αναφορά στον π. Ευάγγελο Γκανά, με αφορμή την εισήγησή του στο Συνέδριο που διοργάνωσε  ο Άρτος Ζωής "Ο Θεός της Βίβλου και ο Θεός των φιλοσόφων". Γράφαμε τότε:

"Η τοποθέτηση του καθηγητή Θάνου Λίποβατς ότι δεν είχε ξανακούσει τέτοια προσέγγιση σαν αυτή του π. Ευάγγελου Γκανά πάνω στο θέμα αυτό, αποδεικνύει το μέγεθος του ιερέα, ενός από τους καλύτερους δοκιμιογράφους που έχουμε, όπως τόνισε ο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Πραγματικά, ο άγνωστος στους «εκκλησιαστικούς κύκλους» π. Ευάγγελος Γκανάς είναι σπουδαίος θεολόγος, ο οποίος αφουγκράζεται τον καιρό μας ή καλύτερα θα έλεγα ότι βρίσκεται σε διαρκή διαλεκτική σχέση με τον σύγχρονο κόσμο, και μας μεταφέρει κάθε φορά τη γόνιμη σκέψη του και την κοφτερή κριτική του ματιά".

Τέλος, παραθέτουμε το βίντεο με την εισήγηση του π. Ευάγγελου Γκανά στο συνέδριο 100+1 χρόνια Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, που διοργανώθηκε τον περασμένο Μάρτιο στο Ζωγράφειο Λύκειο στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί ο π. Ευάγγελος Γκανάς μίλησε με θέμα: Ο χριστιανισμός του Παπαδιαμάντη: H μαρτυρία των λογοτεχνικών ηρώων.

 

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: Ένας ελεύθερος άνθρωπος

TA NEA
Του Δημήτρη Μ. Μανιάτη

Δεκαοκτώ χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Μάνος Χατζιδάκις παραμένει ένας απαστράπτων, ακριβός μύθος του νεότερου Ελληνισμού και, κυρίως, της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Μελωδικός και ξεχωριστός μουσικά, παρεμβατικός ενάντια στο τέλμα της πολιτιστικής κοινοτοπίας αλλά, πρωτίστως, πολιτικός – ένα πρόσωπο που ήθελε να παρεμβαίνει και να τα αλλάξει όλα. 

Ο Χατζιδάκις ήταν πρόσωπο που, μεταξύ των άλλων, το χαρακτήρισαν: η ελεύθερη σχέση του με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, σχέση που του επέτρεπε να είναι αψύς και κριτικός όταν ένιωθε ότι αυτό είναι απαραίτητο· το δημιουργικό πάρε - δώσε με ορισμένους εκ των παρεμβατικότερων καλλιτεχνών του καιρού του· η προσπάθεια δημιουργίας ομάδων από νεότερους, παθιασμένους διανοούμενους, με στόχο την ευρύτερη καλλιέργεια των πολιτών (ανάμεσα στις οποίες, οι απόπειρες του Τρίτου Προγράμματος και του περιοδικού «Το Τέταρτο») · 

η προσπάθεια ανάδειξης περιφρονημένων ή παρεξηγημένων εκδοχών του λαϊκού πολιτισμού, με μουσικές εκδόσεις ή με καλλιτεχνικές δραστηριότητες (όπως το Φεστιβάλ των Ανωγείων)· η μαχητική υπεράσπιση των ελευθεριών, των αξιών του δυτικού πολιτισμού, της πνευματικότητας· 

η εξίσου μαχητική αντιπαράθεση με τις δυνάμεις του λαϊκισμού και της ευτέλειας της πολιτικής… Τιμώντας την επέτειο του θανάτου του (πέθανε στις 15 Ιουνίου 1994), «ΤΑ ΝΕΑ» φιλοξενούν ως αποτίμηση της διαδρομής του, την προσωπική μαρτυρία του συγγραφέα Τάκη Θεοδωρόπουλου για τη γνωριμία τους και ένα απόσπασμα από κείμενο του Χατζιδάκι που θα μπορούσε να έχει γραφτεί υπό το πρίσμα των σημερινών πολιτικών εκκρεμοτήτων και εξελίξεων… 

Σαν χθες «έφυγε» ο Μάνος Χατζιδάκις πριν από δεκαεπτά χρόνια. Αν ζούσε σήμερα θα ήταν 87 ετών και θα ήταν τουλάχιστον ατυχές να επιχειρήσει κάποιος να μαντέψει αν θα τασσόταν υπέρ ή κατά του Μνημονίου, υπέρ ή κατά της ευρωζώνης. «Η τέχνη στην υπηρεσία της πολιτικής υπηρετεί την τέχνη όσο η κομματική εφημερίδα υπηρετεί την αλήθεια και την πληροφόρηση. Και μια τέχνη που δεν τροφοδοτεί την ανθρώπινη ευαισθησία κι ούτε προέρχεται από αυτήν, προβάλλοντας κακοφτιαγμένα υποκατάστατα, είναι μια τέχνη που θα πρέπει να την αποκηρύσσουμε μετά βδελυγμίας και να την αγνοήσουμε οριστικά», έγραφε σε σημείωμά του στο περιοδικό «Τέταρτο» το 1985, σκιαγραφώντας τις αλληλοτροφοδοτούμενες λειτουργίες τέχνης και πολιτικής. Αραγε αυτός ο φανατικός του προφορικού λόγου θα σύχναζε ακόμη στο GB Corner, θα έπινε τον καφέ του στο Φίλιον (αφού Βυζάντιον και Φλόκας πια δεν υπάρχουν), θα μοιραζόταν τις σκέψεις του στον «Μαγεμένο Αυλό», θα είχε σελίδα στο facebook ή στο twitter; 

Το βέβαιο είναι πως δεν θα μάσαγε τα λόγια του. Eτσι έκανε πάντα. Δεν δίσταζε να ανοίξει μέτωπα στο πεδίο της αισθητικής, της πολιτικής, της κοινωνίας. Ο Χατζιδάκις δεν στρατεύθηκε ποτέ, υπήρξε ένας οργανικός διανοούμενος - κατά Αντόνιο Γκράμσι - αλλά χωρίς κόμμα ή φορέα. Αν η τέχνη εμπεριέχει την πολιτική, από νωρίς ο Χατζιδάκις με την ιστορική του διάλεξη στο Θέατρο Τέχνης το 1949 υπερασπίστηκε και έδωσε το ιδεολογικό επιστέγασμα στο ρεμπέτικο. Μια κίνηση απενοχοποίησης και νομιμοποίησης σε μια σκληρή εποχή, που μόνο ως πολιτική πράξη μπορεί να νοηθεί. 

Ακόμη και λίγο μετά (1959) η επιλογή του να γράψει την μουσική για τους «Ορνιθες» του Καρόλου Κουν - μια παράσταση που προκάλεσε θύελλα - ήταν επίσης μια από τις εμμέσως πλην σαφώς πολιτικές πράξεις του «Μεγάλου Ερωτικού». Αντιτάχθηκε στην πολιτική τέχνη και δεν φόρεσε αμπέχονο ακόμη κι όταν το κοινωνικό πλειοψηφικό ρεύμα είχε μετατοπιστεί αριστερά. Ομως ο στενός φίλος και ομοτράπεζος του Κωνσταντίνου Καραμανλή - αλλά και διατυπωμένα φιλελεύθερος με ανειρήνευτη αντιπαράθεση με τη Σοσιαλδημοκρατία και την λαϊκίστικη εκδοχή της τη δεκαετία του '80 - δεν δίστασε σε δύο φάσεις να υπερασπιστεί τον αντιεξουσιαστικό χώρο: «Είναι ενδεικτικό το πώς, στο θέμα των αναρχικών, συμφωνούν απόλυτα κνίτες, οννεδίτες και νεολαίοι του ΠΑΣΟΚ. Γιατί και οι τρεις αυτές νεολαίες - κατ' όνομα μόνον - έχουν ένα κοινό μυστικό που τις ενώνει: τον οριστικό ευνουχισμό τους». 

Αργότερα με κείμενό του και με παρουσία του σε εκδήλωση αναρχικών παρενέβη για την κράτηση της Βαγγελιώς Βογιατζή που με το τότε νήπιο παιδί της είχε προφυλακιστεί. «Μήνες τώρα που είναι φυλακισμένη με το παιδί της, προστατεύεται αλήθεια η Πολιτεία από τους "κινδύνους" που εγκυμονεί η τυχόν ελεύθερη κυκλοφορία της, ή εκδικείται απλώς μιαν ανυπότακτη γυναίκα;». Το παραπάνω είναι ένα απόσπασμα από το κείμενο που διαβάστηκε στη συναυλία διαμαρτυρίας αντιεξουσιαστών για την κράτηση της Βογιατζή στις 7 Νοεμβρίου 1988. 

Νωρίτερα είχε γράψει καυστικά κείμενα εναντίον της δολοφονίας του 16χρονου Μιχάλη Καλτεζά από τον αστυνομικό Μελίστα το 1985, ενώ σχεδόν ταυτόχρονα παραβρέθηκε στα φεστιβάλ «Αυγής - Θουρίου» (όπου κυκλοφόρησε ειδικά 45άρι δισκάκι με μελοποιημένο το ποίημα «Μπολιβάρ» του Νίκου Εγγονόπουλου) και της ΟΝΝΕΔ - από την οποία πάντως σχεδόν αμέσως αποχώρησε ενοχλημένος από τη σύνθεση της νεολαίας. 

Βέβαια, πέραν των δημόσιων παρεμβάσεών του με αμιγώς πολιτική χροιά, υπήρξε και η πιο έμμεση - αλλά ουσιαστική - παρέμβασή του υπό τη δομή ραδιοφωνικής πρόζας με τα Σχόλια που έκανε στο Τρίτο Πρόγραμμα. Ενα τέτοιο «φωτογράφιζε» την εκκόλαψη του φασισμού και μάλιστα χρησιμοποιήθηκε προσφάτως εναντίον της Χρυσής Αυγής στις τελευταίες εκλογές σε δεκάδες κείμενα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Οποιος δεν φοβάται το πρόσωπο του τέρατος, πάει να πει ότι του μοιάζει. Και η πιθανή προέκταση του αξιώματος είναι να συνηθίσουμε τη φρίκη, να μας τρομάζει η ομορφιά», σημείωνε με αφορμή την έκπτωση αξιών και αισθητικής. 

Ο Χατζιδάκις υπήρξε «παιδί της γαλαρίας» όπως αυτά που περιέγραψε έξοχα το 1985 - ένας ακομμάτιστος και ανένταχτος «λαχειοπώλης του ουρανού» - μέλος μιας Ελλάδας που έστεκε ανιδιοτελής και με τραύματα ανάμεσα στους κάθε φορά διαμορφωμένους πολιτικούς πόλους. Ακόμη κι όταν τον ενέταξαν αυθαίρετα στη Δεξιά, με αφορμή μια σειρά κειμένων του στο περιοδικό «Τέταρτο», εκείνος απαντούσε: «Επιζητούμε ένα σαφώς διατυπωμένο περιεχόμενο πολιτικού δρόμου που να μη φοβάται τις αντιθέσεις που τυχόν εμπεριέχει και του οποίου κάθε γενιά θα είναι δυνατόν να μεταθέτει τις θέσεις προς τα εμπρός, με βάση τα καινούργια αιτήματα των καιρών και του τόπου». Ακόμη και έναν χρόνο πριν πεθάνει, τον Φεβρουάριο του 1993, στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που έδωσε η Ορχήστρα των Χρωμάτων, έγραψε ένα κείμενο για τον νεοναζισμό τραγικά επίκαιρο: «Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός και κάθε αντικοινωνικό και αντιανθρώπινο φαινόμενο συμπεριφοράς δεν προέρχεται από ιδεολογία, δεν περιέχει ιδεολογία, δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση - εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας χωρίς εμπόδιο στην ανάπτυξή του, όταν κοινωνικές ή πολιτικές συγκυρίες συντελούν, βοηθούν, ενισχύουν τη βάρβαρη και αντιανθρώπινη παρουσία του». Εξάλλου για εκείνον που ξεκίνησε από το ΕΑΜ, ακολούθησε τους Jefferson Airplane σε road trip στην Αμερική, τα έβαλε με τη Δικτατορία μιλώντας με σκληρά λόγια από τις ΗΠΑ και έγινε γέφυρα μεταξύ της αστικής τάξης και του ανόθευτου λαϊκού πολιτισμού, συνομιλώντας με την ίδια ευκολία με τον Μπεζάρ και τον Φλωρινιώτη, η ξεκάθαρη θέση του υπηρετήθηκε με τη στάση του: «Δύο είναι οι εχθροί της πολιτικής και του πολιτισμού: ο λαϊκισμός και ο ελιτισμός».

"ΕΤΣΙ ΚΟΙΜΑΤΑΙ ΟΛΟΓΥΜΝΗ..." ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΜΟΡΓΟ ΤΩΝ ΓΚΑΤΣΟΥ - ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Αμοργός, Ίκαρος 1997

Η Αμοργός, έργο 46 (1970 - 1987) του Μάνου Χατζιδάκι, είναι μια καντάτα βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Νίκου Γκάτσου, για μια γυναικεία φωνή, δυο ανδρικές, μικτή χορωδία και συμφωνική ορχήστρα.

H μουσική σχέση του Μάνου Xατζιδάκι μ' αυτό το μοναδικό ποίημα του Γκάτσου δεν θα μπορούσε να ερμηνευθεί παρά μόνο μέσω της σχέσης του με τον Nίκο Γκάτσο, σχέσης πολυετούς, βαθιάς, σχέσης ζωής. Όταν πρωτογνωρίστηκαν, ο Χατζιδάκις ήταν δεκαεπτά ετών και ο Γκάτσος εικοσιοκτώ. 

Παρά το γεγονός ότι ο Χατζιδάκις απέφυγε, από πεποίθηση,  -με λίγες εξαιρέσεις- τη μελοποίηση ποιητικών έργων, ασχολήθηκε με την Αμοργό, την οποία θεωρούσε "ένα ελληνικό ποίημα, με χρήση κάποιων υπερρεαλιστικών στοιχείων, τα οποία όμως υπάρχουν στην ίδια την ελληνική παράδοση. Γι αυτό και ο Γκάτσος δεν δυσκολεύτηκε να τα μεταφέρει στο νεοελληνικό τραγούδι, δίνοντας μια καινούργια αίσθηση, αλλά στην ουσία επαναφέροντας τα διαχρονικά στοιχεία που περιείχε η ελληνική παράδοση".

Παρά την μακρόχρονη σχέση του με το ποίημα και τις επανειλημμένες εξαγγελίες ολοκλήρωσης του, στην πράξη ο Xατζιδάκις αφιερώθηκε αποκλειστικά στη σύνθεσή του σε δύο συγκεκριμένες χρονικές περιόδους:

H πρώτη ήταν το καλοκαίρι του 1972 στη Nέα Yόρκη, λίγο πριν την επιστροφή του στην Eλλάδα. Στην πρώτη εκείνη μορφή του έργου προβλέπονταν αφηγηματικά μέρη ανάμεσα στα τραγούδια, με τον Aλέξη Mινωτή ως αφηγητή, και τον Δημήτρη Χορν στο ρόλο του Βυζαντινού χρονογράφου.

Δεκαπέντε χρόνια μετά, το 1986 γράφει το Πόσο πολύ σ’ αγάπησα, και σχεδιάζει κάποιες μελωδίες για μερικούς από τούς τελευταίους στίχους του ποιήματος: Xρόνια και χρόνια πάλεψα. Tον Mάιο και τον Iούνιο του 1987 καταπιάνεται για τελευταία φορά με το έργο. 

Το 1981, καλεί τον Νίκο Κυπουργό από το Παρίσι να αναλάβει την ενορχήστρωση του έργου, υπό την καθοδήγησή του, ώστε εκείνος να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην ολοκλήρωση της μελοποίησης, εν όψει της επικείμενης εκτέλεσης του έργου στα πλαίσια του Mουσικού Aυγούστου στο Hράκλειο Kρήτης. Tελικά, υπό την πίεση του χρόνου, στην Kρήτη αρκέστηκε να παρουσιάσει έξι από τα τραγούδια που ήδη είχε συνθέσει στην Aμερική, για φωνή (Σπύρος Σακκάς) και πιάνο (ο ίδιος ο Χατζιδάκις).

Αυτά τα έξι τραγούδια της Αμοργού τα άκουσα σαν ήμουν νέος φοιτητής από το Γ' Πρόγραμμα, από την εκπομπή του Βασίλη Νικολαϊδη, τα ηχογράφησα και τα έκανα κτήμα μου.

Πολύ αργότερα, τo καλοκαίρι του 2003, η Αμοργός παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Hρώδειο (26 Iουνίου) και κυκλοφόρησε δυο χρόνια μετά από τον Σείριο (σε ενορχήστρωση - αναπροσαρμογή Νίκου Κυπουργού), παραμένοντας ανολοκλήρωτο ως έργο του Χατζιδάκι.

Επιλέγω από την Αμοργό να σας παρουσιάσω το τραγούδι - ποίημα Έτσι κοιμάται ολόγυμνη 

Έτσι κοιμάται ολόγυμνη μέσα στις άσπρες κερασιές 
μια τρυφερή μου αγάπη, 
Ένα κορίτσι αμάραντο σα μυγδαλιάς κλωνάρι 
Με το κεφάλι στον αγκώνα της γερτό και την παλάμη 
πάνω στο φλουρί της 
Πάνω στην πρωινή του θαλπωρή όταν σιγά-σιγά σαν 
τον κλέφτη, 
Από το παραθύρι της άνοιξης μπαίνει ο αυγερινός να την 
ξυπνήσει!

 

Το τραγούδι έχει γνωρίσει τρεις επίσημες, ας τις πούμε, εκτελέσεις και ηχογραφήσεις. Οι δύο ιστορικές!

Μία με τον ίδιο τον Χατζιδάκι να παίζει πιάνο και να τραγουδάει, η οποία περιλαμβάνεται στον δίσκο Μάνος Χατζιδάκις 2000Μ.Χ. Η ερμηνεία του συνθέτη είναι καταλυτικά αυθεντική. Μόνον εδώ, πριν ο Χατζιδάκις αρχίσει να τραγουδάει το Έτσι κοιμάται ολόγυμνη, προτάσσονται σε ρετσιτατίβο οι στίχοι:

Έτσι σ’ ένα πιθάρι βαθύ το σταφύλι ξεραίνεται και στο

καμπαναριό μιας συκιάς κιτρινίζει το μήλο

Έτσι με μια γραβάτα φανταχτερή

Στην τέντα της κληματαριάς το καλοκαίρι ανασαίνει

Με τον Σπύρο Σακκά και τον συνθέτη στο πιάνο (ανέκδοτη) από ρεσιτάλ στον Μουσικό Αύγουστο το 1981.

Και, τέλος, αυτή του Δώρου Δημοσθένους που περιέχεται στο cd με την Αμοργό που επιμελήθηκε ο Νίκος Κυπουργός.

 

Η καθεμιά από τις εκτελέσεις του τραγουδιού αυτή είναι εντελώς διαφορετική από την άλλη. Τις παραθέτουμε εδώ για να καταλάβει ο καθείς τη δύναμη αυτού του τραγουδιού, που μπορεί να μας συγκινεί με τον βαθύ ερωτισμό του χωρίς να τον…διαλαλεί.
Π.Α.Α.

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΟΛΟΖΩΝΤΑΝΟΣ ΜΕΣΑ ΜΑΣ 18 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ...

"Τους ανθρώπους που έχουν φύγει αλλά παραμένουν ζωντανοί τους έχουμε καθημερινά τοποθετημένους μέσα μας και τους κουβαλάμε σ' ολόκληρη τη ζωή μας… το θέμα παύει να έχει χρόνο. Η μνήμη γίνεται παρόν..."

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

18 χρόνια μ.Χ. Και η μνήμη του παραμένει ολοζώντανη μέσα μας. 

Κρατώ, εκτός από την ακριβή μουσική του που είναι μαθητεία στην ομορφιά, την μαχητικότητά του, το πάθος του για τον έρωτα και την επανάσταση - την αληθινή, όχι την κάλπικη που "επαγγέλλονται" κάποιοι τυχοδιώκτες του καιρού μας - την ασυμβίβαστη στάση του απέναντι σε πρόσωπα και καταστάσεις, το σπάνιο ήθος του. 

Ήταν ένας μεγάλος Έλληνας - δίχως να κραυγάζει την ελληνικότητά του - κι ένας μεγάλος Ερωτικός. Γι' αυτό και οικουμενικός. 

Η διαχρονικότητα του έργου του είναι ολοφάνερη στις μέρες μας. Και η επιρροή του πάντα καταλυτική στους νέους που αναζητούν την αλήθεια της μουσικής και της ζωής. 
Ακούστε ένα από τα περίφημα Σχόλια του Τρίτου του Μάνου Χατζιδάκι, με τίτλο "Οι πολιτικές παρατάξεις μες στα συμπλέγματα των αστρικών σωμάτων"! 
Μεταδόθηκε από το Χατζιδάκειο Γ' Πρόγραμμα την Κυριακή 24 Ιουνίου 1979, δηλαδή πριν από 33 χρόνια. Είναι άκρως ποιητικό!

  

ΚΩΣΤΑ ΝΟΥΣΗ: ΣΚΕΨΕΙΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΛΠΗ

Θόδωρος Στάμος, "Ατέρμονο Πεδίο - Σειρά Ιερουσαλήμ. Η άκρη της Φλεγόμενης Βάτου

Ο αποφατισμός της σύγχρονης κρίσης

Του θεολόγου - φιλολόγου Κώστα Νούση

 Κατ’ αντιστοιχία με την αποφατική θεώρηση και έκφραση του Θεού και των περί αυτού εννοιών και ενεργειών, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε και σε μια σχετική θέαση του κακού και της ύπαρξής του. Μπορεί στην πατερική γραμματεία και θεολογία να θεωρείται το κακό ως ανυπόστατο ή ως παρυπόσταση (δίπλα στο καλό τινί τρόπω), στην ουσία όμως και στην εμπειρία το κακό υπάρχει, βιώνεται, οράται δια πολλών αισθήσεων μάλιστα, ανεξάρτητα από την έλλειψη οντολογικής του κατοχύρωσης, η οποία ανήκει αποκλειστικά στον χώρο του Θεού και του περί αυτόν καλού.

Οι παραπάνω σκέψεις δεν έγιναν τυχαία αλλά και πάλι εξ αφορμής των διεθνών και εγχώριων τραγικών περιστάσεων. Στην παγκόσμια σκακιέρα ζούμε την κατευθύνουσα πολιτική βούληση της υποκατάστασης των εθνών - κρατών από μια υπερεθνική ή διεθνική δικτατορία της γνωστής άγνωστης πλουτοκρατικής ελίτ, η οποία αποτελεί τη σύγχρονη έκδοση του μυστηρίου της ανομίας, όπως το βάφτισε κατά τις εσχατολογικές του αναλύσεις ο απόστολος των εθνών (Β΄ Θεσ. 2:7). Ακριβώς ο ορισμός αυτός - μυστήριον - αποτελεί την ερμηνευτική δικλείδα που προσδιορίζει τις αιτίες, την υφή, αλλά και τη θεραπεία του συγκεκριμένου κακού.

Στα μοδάτα πολιτικοοικονομικά πηγαδάκια των ημερών ανακυκλώνεται όλη αυτή η φιλολογία της κρίσης με τον ασύνειδο πόθο της υπέρβασης του αδιεξόδου, της επανάκτησης ή επανάκτισης της απολεσθείσης ελπίδας. Είναι χαριτωμένα δυσάρεστο να βλέπεις τον καθένα να μιλάει από καθέδρας (υποτιθέμενης ή μερικώς εμπράγματης εμπειρίας, ευφυΐας, θεωρητικών γνώσεων ή και διεγνωσμένης αφελείας) και να αποφαίνεται με περισσή άνεση για τα αίτια και με κατεγνωσμένη παρρησία για τις προτάσεις εξόδου και θεραπείας. Απορείς πραγματικά πώς ένας τόσο καλός, ηθικός και έξυπνος λαός έπεσε θύμα ή για ποιο λόγο τόσοι ικανοί άνθρωποι δεν μπορούν να ξεπεράσουν την κακοδαιμονία στην οποία εκόντες άκοντες σύρθηκαν. Αυτό που πραγματικά θαυμάζεις πάνω από όλα είναι η συμμετοχή εκάστου στις συζητήσεις αυτές με την προκαταληπτική φαρέτρα των ιδίων καημών και εμπειριών, όσο και με την ενστικτώδη - ζωική πρόθεση της ατομικής σωτηρίας και αυτοσυντήρησης μάλλον παρά της συλλογικής απελευθέρωσης. Βέβαια, αυτές οι διαπιστώσεις ούτως ή άλλως ανήκουν συνήθως στον «φυσικό» μεταπτωτικό χώρο της ανθρώπινης πραγματικότητας και δεν πρέπει να μας ξενίζουν ιδιαίτερα. Σε ενοχλούν, ωστόσο, όταν οι προθέσεις εξατομικεύονται εξαγιασμένες στην αντιπαράθεσή τους με αυτές των υπολοίπων, όταν μονοπωλείται η κατοχή της αλήθειας και όταν γνωρίζεις τη διεφθαρμένη εγωτική μας φύση, η οποία κλείνει πολλάκις πονηρά το μάτι στο ημέτερο καλό σε βάρος της περιρρέουσας καταστροφής.

Αποτελεί κοινό μυστικό πως οι οικονομίες της νεότερης εποχής συνιστούν φούσκες που στηρίζονται όχι σε αληθινά παραγωγικά ή άλλα αντικρίσματα, αλλά σε λογιστικό χρήμα – τουτέστιν ανύπαρκτο – οπότε καθίσταται εμφανής η παράμετρος της βούλησης των κέντρων εξουσίας για σχετικά πολιτικά παιχνίδια. Άλλωστε, σε κάθε εποχή η οικονομία είναι συνάρτηση της πολιτικής ισχύος και της διακρατικής βίας. Να θυμίσω εδώ ενδεικτικά, για να μη φανούν τα προηγούμενα ως αερολογίες, τη συνεχή κοπή δολαρίου Αμερικής χωρίς κανέναν αξιόλογο έλεγχο ή πρόβλημα για την εν λόγω χώρα. Τι δηλοί ο μύθος; Την μυστική παρουσία δυνάμεων ανομίας, ενσάρκων και ασάρκων, που κινούν τα νήματα της παγκοσμιοποίησης κατά το παράλογο και απεχθές δοκούν αυτών. Η εκζήτηση λογικότητας στις ενέργειες του κακού ισοδυναμεί το ελάχιστον με ματαιοπονία.

Η αηδιαστική γεύση του κακού είναι διάχυτη στην ημερήσια διάταξη, από την ψυχοπαθολογική πια εκφορά και υποδοχή των ειδήσεων μέχρι την πικρή καθημερινότητα και την εθιστική φοβικότητα για το αύριο. Η ασκητική γραμματεία συνδέει τις καταστάσεις και διαθέσεις αυτές άμεσα ή έμμεσα με τους δαίμονες και τα έργα τους. Πώς, πραγματικά, να πεις στον σημερινό «ενημερωμένο και προοδευτικό» αγνωστικιστή πως μάταια ψάχνει το κακό στον χώρο του αορίστου και του ομιχλώδους, διότι αυτό βρίσκεται προπαντός στον χώρο συγκεκριμένων και επώνυμων οντοτήτων; Άλλωστε, η πραγματικότητα αυτή αμφισβητείται προφανώς και από πολλούς χριστιανούς των ημερών μας.

Η ψυχική διαταραχή έκδηλη και εμφανή τα διαλυτικά κοινωνικά φαινόμενα στην πατρίδα μας. Η έξαρση της εγκληματικότητας, η αγανάκτηση και η οργή, ο πνιγμένος θυμός και κάθε λογής βία αποτελούν καθημερινό φαινόμενο. Πρόσφατο παράδειγμα το ξυλοκόπημα βουλευτών στην τηλεόραση, όπου η σύγχυση κριτηρίων και το ξεχείλισμα της πολιτικής υποκρισίας έντονα. Την ίδια στιγμή που το σύστημα εκκολάπτει και ανέχεται προάγοντας για δικούς του λόγους τέτοια φαινόμενα, μετ’ ολίγον ως Πιλάτος νίπτει τας χείρας και ξορκίζει το κακό, που άρχισε να υλοποιείται χονδροειδέστερα τον τελευταίο καιρό, ως αποδομητικό της δημοκρατίας και οπισθοπορεία στον φασισμό, ενώ ήδη η «καθωσπρέπει» πολιτική έχει δρομολογήσει έως πραγματώσει η ίδια το τραγικό πισωγύρισμα και ενοχλήθηκε με το μπουγέλωμα και τις ψιλοφαπίτσες σε ξερόλες (και ομιλούσες με κάποια αυτάρεσκη εγωπάθεια συνήθως, μη θεωρηθώ εδώ πως ευλογώ το ξύλο!) αριστερές βουλευτίνες που, για να μην εθελοτυφλούμε, άσκησαν από μέρους τους λεκτική επί προσωπικού βία ακολουθώντας μια πάγια τακτική των ΜΜΕ  προς το εν λόγω κόμμα (δικαίως ή αδίκως άσχετο εδώ, πάντως με ανοιχτές τις συνέπειες) – τη στιγμή που οι καρκινοπαθείς αφήνονταν τις μέρες εκείνες με υποχθόνιο πολιτικό (ευρωπαϊκό και εγχώριο) σχέδιο χωρίς φάρμακα και ήδη χιλιάδες συνάνθρωποί μας οδηγήθηκαν και οδηγούνται με τα πεπραγμένα των ιθυνόντων στην αυτοχειρία. Τη μέρα εκείνη, εξάλλου, έβλεπες με έκπληξη την καταγγελία του περιστατικού ταυτόχρονα με την καταιγιστική προβολή του από τις οθόνες και την δια του τρόπου αυτού ηρωοποίηση του δράστη και ικανοποίηση του τηλεοπτικού κανιβαλισμού των οργισμένων Ελλήνων, πολλοί εκ των οποίων κρυφοαπολάμβαναν τα ραπίσματα αυτά σα δικά τους προς το σύνολο του πολιτικού συστήματος και των εκπροσώπων του. Και όλοι μας ανεξαίρετα, τα αιώνια θύματα αυτής της ανελέητης και απάνθρωπης αποπροσανατολιστικής προπαγάνδας των ΜΜΕ, ένα από τα ισχυρότερα όπλα του κυβερνητικού κατεστημένου, αμβλύνον καθημερινά τις συνειδήσεις και τα κριτήρια του ορθού και του προφανούς.

Η απάντηση για το τέλος (της κρίσης) είναι η ίδια με αυτήν για την αρχή. Όταν κάποιος εντοπίσει την αιτιακή είσοδο, εύκολα θα βρει και την έξοδο από τον εν λόγω λαβύρινθο. Εδώ επανέρχεται το μεγάλο μυστικό που κρύβεται και δι’ ετυμολογικής συγγένειας στη λέξη μυστήριο. Η κρίση – το κακό – μάς υπερβαίνει κατά πολύ και ατομικά και συλλογικά. Δεν είναι μια μοιρολατρική διαπίστωση τούτο, αλλά μια ρεαλιστική αρχή για το ξετύλιγμα του μίτου της Αριάδνης. Θα ήταν αφελές να προσεγγίσεις τέτοια προβλήματα και τις λύσεις τους με αδρές αναλυτικές πινελιές, ειδικά τώρα που η συνθετότητα και η πολυπλοκότητα μέσα σε ένα παγκόσμιο χάος έξι δισεκατομμυρίων είναι φύσει αναπόφευκτη, πολλώ δε μάλλον στους διακρατικούς συσχετισμούς. Βέβαια, πολλές φορές και στα πιο σύνθετα φαινόμενα η ουσία είναι μια και απλούστατη. Ο γράφων την εντοπίζει εν προκειμένω στη σχετική βούληση – πάντοτε στον χώρο της παρανοϊκής και άλογης διαστροφικής επιθυμίας - των φορέων του κακού, οι οποίοι κινητοποιούν τα γεγονότα, όταν το αποφασίσουν. Το γιατί και πότε είναι δική τους υπόθεση, πάντοτε όμως υπό την ανοχή και προνοιακή παραχώρηση του Θεού (Ιώβ 1: 6-12). Όλα τα υπόλοιπα ανήκουν στις γενετικές και συντηρούσες  υποπαραμέτρους των διαφόρων διαλυτικών φαινόμενων. Η ψευδοκεντρική, όμως, ουσία, η πολυεστιακότητα και η πολυπρισματικότητα της σύγχρονης κρίσης εδράζεται προδήλως στον ηθικό αυτουργό και φυσικό της πατέρα (Ιω. 8:44), τον συνώνυμο της ταραχής και της σύγχυσης και τον αντίποδα της απλότητας και της γλυκύτητας της θεότητας.

Δεν μπορείς, επομένως, να μιλήσεις τόσο για την κρίση – ή τουλάχιστον δύνασαι να το κάνεις αποφατικώ τω τρόπω κατά τα πρότυπα της θεολογικής μεθοδολογίας – όσο να προσευχηθείς για αυτήν. Είναι ο πιο σίγουρος τρόπος. Ίσως η μόνη οδός. Σωτήρες δε θα έρθουν ούτε από αριστερά ούτε από δεξιά. Το ανερμήνευτο και δαιδαλώδες κακό θα αναιρεθεί μόνο από τον υπερβατικό και πανσθενή παράγοντα που ακούει στο όνομα Θεός. Αυτός έβγαλε τους Εβραίους από τη δουλεία, αυτός επαναλαμβάνει τις ιστορικές του σωτήριες επεμβάσεις εν παντί τόπω και χρόνω. Σε αυτόν ανέθεσαν – ουδόλως θρησκόληπτοι - οι οπλαρχηγοί της Επανάστασης (βλ. Κολοκοτρώνη) την επιτυχή έκβασή της. Ο Έλληνας δε γνώριζε και δεν παρεδέχετο ποτέ λύσεις χωρίς Θεό, πλην εξαιρέσεων, οι οποίες ποτέ δεν επέβαλλαν τη νοοτροπία τους στην πλειοψηφία και, οσάκις το επιχειρούσαν, οδηγούμασταν σε τραγικά σφάλματα. Έστω και από διαίσθηση, οι Έλληνες αισθανόμασταν το συμφέρον μας κοντά στον Χριστό. Ας ελπίσουμε πως θα μας συνοδεύει εσαεί η αψευδής τούτη ελπίδα, η ακατάλυτη και ασάλευτη, την οποία κανείς δεν μπορεί να μας αφαιρέσει, εκτός και την απεμπολήσουμε θεληματικά, κατά τον άγιο του γένους Κοσμά τον Αιτωλό.

Ο θεολογικός λόγος, όταν ζυμώνεται στα πολιτικά, συνήθως προσλαμβάνεται ως ακατανόητος και περιττός γρίφος. Η βαθιά συνείδηση του Ορθοδόξου, όμως, πάντοτε είναι η «υπεροχή» του έναντι των πολλών λόγω της Χάρης του Θεού. Δεν είναι φύσει καλύτερος ή ικανότερος των υπολοίπων, αλλά υπέρτερος λόγω της μετά του Χριστού συνάφειας. Το γεγονός τούτο δεν του επιτρέπει να εθελοτυφλεί ή να σιωπά. Ωθείται υπό της α(Α)ληθείας να παρεμβαίνει λόγω, έργω και προσευχή προς το κοινό καλό. Νιώθει βαθιά τη φυσική του ατέλεια και υστέρηση έναντι των δυνάμεων του κακού στο νυν και παραθέτει «εαυτούς και αλλήλους και πάσαν (και της εθνικής συμπεριλαμβανομένης) την ζωήν ημών τω Κυρίω». Και κατόπιν ησυχάζει εν εαυτώ, ενώ γύρω του γίνεται χαλασμός. Καθίσταται έτσι πιο έξυπνος μέσα στην ατέρμονη ακαταστασία και ψυχοπνευματική νάρκη των γύρω του. Και εκείνο που προτείνει εκ της ελάχιστης ακόμα εμπειρίας του και δια του παραδείγματός του είναι πως ο πιο ωραίος Έλληνας δεν μπορεί παρά να είναι ο ορθόδοξος. Εκεί, άλλωστε, θα καταλήξουν όλοι μια μέρα, κατά τη μυστική έκφραση του γερο Πορφύριου[1].

Κ.Ν.

Λάρισα

13/6/2012

---

[1] Μαθητεύοντας στον Γέροντα Πορφύριο. Μήλεσι: Η Μεταμόρφωσις του Σωτήρος, 2011, σ. 268.

Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ 18ΧΡΟΝΟΣ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ

Στο BHmagazino της περασμένης Κυριακής 10 Ιουνίου 2012, ο Άρης Δαβαράκης έγραψε ένα καρδιακό κείμενο για τον Μάνο Χατζιδάκι, με αφορμή την ...ενηλικίωση του "λαχειοπώλη τ' ουρανού". Στις 15 Ιουνίου ο Μάνος γίνεται 18χρονος στον ουρανό!

Ο Δαβαράκης αφηγείται με το δικό του μοναδικό τρόπο ιστορίες από τη ζωή του Μάνου Χατζιδάκι, ιστορίες θάρρους, ήθους και αληθινού έρωτα.

Το κείμενο του Άρη Δαβαράκη έχει και προσωπικό χαρακτήρα, αφού διηγείται τη γνωριμία του και τη μετέπειτα γόνιμη συνεργασία του με τον Χατζιδάκι στο Γ' Πρόγραμμα και στη δισκογραφία, ως στιχουργός.

Σταχυολογώ άκρως ενδεικτικά κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα από όσα γράφει ο Δαβαράκης για τον Μάνο Χατζιδάκι:

"Τον ενδιέφεραν το ήθος και η ποιότητα των ανθρώπων, η ευθύβολη ματιά όσων κοιτούν κατάματα τον συνομιλητή τους, το χιούμορ και η τόλμη τους στον έρωτα".

"Δεν ήτανε του κόσμου τούτου ο Χατζιδάκις, και ας έζησε τα χρόνια του στον πλανήτη σεβόμενος τους όρους του παιχνιδιού απολύτως. Ήταν ένας πολίτης που ήθελε να παρεμβαίνει και να εκφράζεται - γι' αυτό και η αντιπαλότητά του με τους "Αυριανιστές" πασοκτζήδες ήταν δριμύτατη και ακραία. Δεν πίστεψε ποτέ στις "καλές προθέσεις" αυτής της μερίδας του ΠαΣοΚ και ο ίδιος τοποθετούσε τον εαυτό του στην αστική Κεντροδεξιά, ασχέτως αν πήγαινε και έκανε δωρεάν συναυλίες στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ και του Ρήγα - επειδή είχε μεγάλη αγάπη και εκτίμηση σε κάποιους ανθρώπους της Αριστεράς, όπως ο Λεωνίδας Κύρκος ή ο Χαρίλαος Φλωράκης - και για τις νεολαίες αυτών των κομμάτων, οι οποίες είχαν ακόμη τότε έναν ενθουσιασμό και μια ενέργεια δημιουργική που τον συγκινούσε".

Επιτρέψτε μου, αγαπητοί συνοδίτες, ένα σχολιασμό στα όσα ολόσωστα γράφει ο Άρης Δαβαράκης. Αυτοί που σήμερα αναθεματίζουν το ΠαΣοΚ είναι εκείνοι που πριν εικοσιπέντε χρόνια αναθεμάτιζαν τον Χατζιδάκι επειδή μιλούσε με πάθος εναντίον του Αυριανισμού, ο οποίος τελικά εξήλθε εκτός των ορίων του ΠαΣοΚ και διαπότισε την κοινωνία ολάκερη. Ο Χατζιδάκις τα είχε πει για την κατάσταση της χώρας από τότε. Δυστυχώς η κοινωνία κοιμόταν - ή ...συμφεροντολογούσε...- και δεν άκουγε την προφητική φωνή του. Τώρα ας πληρώσει το ότι έκλεισε τ' αυτιά της για να μην ακούει την αλήθεια... Ο Χατζιδάκις τότε φάνταζε γραφικός, αλλά ήταν πέρα για πέρα αληθινός!
Ακούστε τον στο βιντεάκι που ακολουθεί

ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΕΡΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΣΤΗ ΓΑΝΔΗ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ

Στις 8 και 9 Ιουνίου 2012 πραγματοποιήθηκε στη Γάνδη του Βελγίου ένα διήμερο Συνέδριο με θέμα τη Νοερά Προσευχή.

Οργανώθηκε από το “Leerhuis van de Kerkvaders” (Οίκος Διδασκαλίας των Πατέρων) και την Ορθόδοξη Ενορία του Αγίου Αποστόλου Ανδρέα της Γάνδης. Το “Leerhuis van de Kerkvaders” (Οίκος Διδασκαλίας των Πατέρων) επιδιώκει με ομιλίες, με συνέδρια και με προσκυνήματα ν᾽ ανοίξει τον πλούτο των Πατέρων της Εκκλησίας για τους σημερινούς ανθρώπους.

Αυτό το ετήσιο Συνέδριο, που έγινε για τρίτη χρονιά, προσπαθεί να εξερευνήσει το εσωτερικό της χριστιανικής ζωής.

Οι ομιλητές προσέγγισαν το θέμα του Συνεδρίου από τρεις πλευρές: από μια ιστορική σκοπιά, από την αγιογραφική-θεολογική προοπτική και από πρακτική σκοπιά.

Μεταξύ των ομιλητών ήταν ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Διοκλείας κ. Κάλλιστος, ο οποίος ομίλησε με θέμα «Το εσωτερικό νόημα της Θείας Λειτουργίας». Στην Ορθόδοξη Ενορία του Αγίου Αποστόλου Ανδρέα Γάνδης μίλησε, επίσης, με θέμα «Η πρακτική της νοεράς προσευχής».

Την Κυριακή 10 Ιουνίου ο Μητροπολίτης Διοκλείας κ. Κάλλιστος προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας στον Ιερό Ναό Αγίου Ανδρέου Γάνδης. Συλλειτούργησαν ο ιερατικώς προϊστάμενος του Ναού Πρωτοπρεσβύτερος Ignace Peckstadt και ο εφημέριος πρεσβύτερος Dominique Verbeke.

"Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ" ΣΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΣΧΟΛΗ

Ο Ιούνιος μπήκε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή με μια θρυλική παράσταση!
"Ο Καπετάν Μιχάλης" του Νίκου Καζαντζάκη σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι.
Νομίζω πως και οι δυο τους δεν φαντάζονταν την συνύπαρξή τους στη Μεγάλη του Γένους Σχολή το 2012! Δηλαδή 46 χρόνια - κοντά μισόν αιώνα - μετά το ανέβασμα της παράστασης στην Αθήνα. 
Κι όμως, φαίνεται πως στην Πόλη δάσκαλοι και μαθητές εξακολουθούν να ονειρεύονται με τα γραφτά του Καζαντζάκη και τη μουσική του Χατζιδάκι.
Το βρίσκω εξαίσιο. Γι' αυτό και σήμερα με ενθουσιασμό προβάλλω από την Ιδιωτική Οδό το θαυμαστό εγχείρημα των Μεγαλοσχολιτών!
Αυτή η ανάρτηση ανοίγει και το αφιέρωμά μου στον Μάνο Χατζιδάκι, με αφορμή την 18η επέτειο - στις 15 Ιουνίου - από την απόδρασή του στ' άστρα. 
Ακολουθούν "δυο λόγια για το έργο" και αναλυτικά οι συντελεστές αυτής της μαθητικής παράστασης, εκεί ψηλά στο Φανάρι, με τον Κεράτιο αντίκρυ. 
Ευχαριστώ θερμά τον Κρητικό Μεγαλοσχολίτη καθηγητή Γιάννη Γιγουρτσή για την αποστολή του υλικού (φωτογραφίες και συντελεστές), που μετά πάθους αναζήτησα, και αφιερώνω σ' αυτόν και τους μαθητές του τον "Ερωτικό άνεμο" από τον Καπετάν Μιχάλη με την Φλέρυ Νταντωνάκη και τον Χατζιδάκι στο πιάνο από τα "Λειτουργικά". 

Η ιστορία του Καπετάν Μιχάλη

Δυο λόγια για το έργο

Ο Καπετάν Μιχάλης του Νίκου Καζαντζάκη γράφεται μεταξύ 1949-1950 και εκδίδεται για πρώτη φορά το 1953 στην Αθήνα . Η ιδέα όμως για το μυθιστόρημα φαίνεται πως υπάρχει από πολλά χρόνια πριν. Το ίδιο και κάποια σχεδιάσματά του.

Η υπόθεση τοποθετείται στην Κρήτη, γύρω από το Μεγάλο Κάστρο, στην κρητική επανάσταση του 1889. Ο κεντρικός ήρωας, ο καπετάν Μιχάλης, ένας άγριος και ανυπότακτος πολεμιστής, έχει ορκιστεί να είναι μαυροντυμένος, αξύριστος και αγέλαστος μέχρι να ελευθερωθεί η Κρήτη. Όταν όμως συναντά την Εμινέ, τη γυναίκα του αδελφοποιτού του, του Νουρήμπεη, τον κυριεύει «ένας δαίμονας»· παρά τις προσπάθειές του δεν καταφέρνει να τη βγάλει από το μυαλό του.

Τον Καπετάν Μιχάλη και τον Νουρή τους ενώνουν και του χωρίζουν τα ίδια πράγματα η Κρήτη και η Εμινέ. Μέχρι που στο τέλος «Εμινέ και Κρήτη γίνονται ένα» και η σύγκρουση ανάμεσα στους δύο αδελφοποιτούς είναι αναπόφευκτη και γίνεται μοιραία και για τους δύο

Πάνω σε αυτή την διπλή ιστορία, την ηρωική και  ερωτική συνάμα, στήνεται ολόκληρη η πλοκή του έργου μέσα από αναπάντεχα περιστατικά και δυνατές συγκρούσεις χαρακτήρων, εξαιρετικές περιγραφές, μέχρι την κορύφωση του δράματος, η οποία σηματοδοτεί και την λύτρωση του κεντρικού ήρωα, την απελευθέρωσή του δηλαδή,από κάθε φόβο και κάθε ελπίδα. Έτσι ο υπότιτλος του έργου «Ελευθερία ή Θάνατος» μπορεί τελικά να διαβαστεί και ως « Ελευθερία και Θάνατος».

Η πρώτη παράσταση και η μουσική του έργου

Ο Καπετάν Μιχάλης διασκευάστηκε θεατρικά και παίχτηκε για πρώτη φορά το 1966 από το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο του Μάνου Κατράκη, με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον ίδιο τον μεγάλο έλληνα ηθοποιό. Την μουσική έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις και αποτελεί μία από τις καλύτερες και ασφαλώς (μαζί με τον «Ζορμπά» του Μίκη Θεοδωράκη) την γνωστότερη  μουσική που γράφτηκε για έργο του Καζαντζάκη. Οι στίχοι των τραγουδιών προέρχονται από αυτούσιες φράσεις του μυθιστορήματος που επέλεξε ο Γεράσιμος Σταύρου.

Τα τραγούδια και η μουσική του Χατζιδάκι κυκλοφόρησαν την ίδια χρονιά. Στο δίσκο τα τραγουδά σε πρώτη εκτέλεση ο Γιώργος Ρωμανός. Από τις εκτελέσεις (του συνόλου ή μέρους) του έργου που ακολούθησαν και κυκλοφορούν ξεχωρίζουμε αυτές του  Σπύρου Σακκά και της Φλέρυς Νταντωνάκη.

Αν και γραμμένα για μια συγκεκριμένη παράσταση, τα τραγούδια αυτά αποτελούν συνολικά έναν μουσικό κύκλο και έτσι συνήθως παίζονται σε συναυλίες. Στη σημερινή μας παρουσίαση ωστόσο θελήσαμε να παρουσιάσουμε τα τραγούδια μαζί με το μυθιστόρημα για το οποίο γράφτηκαν. Δεν φιλοδοξούμε φυσικά να επαναλάβουμε την παράσταση του Κατράκη, της οποίας άλλωστε το σενάριο δεν υπάρχει. Προσπαθήσαμε όμως  με τις κατάλληλες επιλογές από το κείμενο να εντάξουμε τα τραγούδια μέσα στο φυσικό αφηγηματικό τους πλαίσιο. Παράλληλα, προσθέσαμε ηχογραφημένα δύο ακόμα κομμάτια που προέρχονται απευθείας από τη αρχική παράσταση, καθώς ο συνθέτης, για άγνωστους λόγους,  αποφάσισε να μην τα συμπεριλάβει ως τραγούδια αλλά μόνο με την μουσική τους στον δίσκο. Το πρώτο το τραγουδά ο ίδιος αξέχαστος Μάνος Κατράκης και το άλλο η νεότατη τότε Μαρία Φαραντούρη.

Η σύζευξη της μουσικής του  Χατζιδάκι με το λόγο του Καζαντζάκη αποτελεί μια ευτυχή στιγμή για την ελληνική τέχνη. Μας χάρισε ένα έργο ισόρροπο αισθητικά, τολμηρό χωρίς να είναι κραυγαλέο, αισθαντικό χωρίς να είναι χυδαίο, και για αυτό τελικά ένα έργο με διάρκεια και συνέχεια. Πάνω σε αυτό το κείμενο και σε αυτή τη μουσική δουλέψαμε μαθητές και δάσκαλοι αυτή τη χρονιά και το αποτέλεσμα της δουλειάς μας το μοιραζόμαστε με χαρά απόψε μαζί σας.

Μεγάλη του Γένους Σχολή

Η ιστορία του Καπετάν Μιχάλη

Μουσικό δρώμενο

σε κείμενα του Νίκου Καζαντζάκη

και μουσική του Μάνου Χατζιδάκι

Παρασκευή 1 Ιουνίου 2012 , ώρα 17.00

Αίθουσα Τελετών της Μεγάλης του Γένους Σχολής

Συμμετέχουν

Ερμηνεία κειμένου -Ανάγνωση

Μιχάλης Σαχμπάζ

Εριφύλλη Τσαμλιλάρ

Σκηνική δράση

Φίλιππος Μπαρντακτσής

Δανιήλ Καράς

Μαρία Τζαρτζάρ

Όλγα Κοσκέρ

Μιχάλης Τσομπάν

Γιώργος Ζευτινλής

Μαρία Σαχμπάζ

Τραγούδι

Γιάννης Γιγουρτσής

Παναγιώτης Θωμάς Καπαρίζας

Ιζαμπέλ Τζαρτζάρ

Δώρα Δελημπάσογλου

 

 Πιάνο

Δημήτρης Δημητριάδης

Χορός

Όλη η ομάδα

Φωτισμοί

Ηλίας Καράντουμαν

Σκηνογραφία

Κώστας Κυρατζόπουλος

Εικαστική επιμέλεια - Σύνθεση Ebru

Εύα Χανίδου-Halide Dursun

Κουστούμια

Όλη η ομάδα

Χορογραφία

Σάββας Παναγιωτίδης

Σκηνική επιμέλεια –Τεχνική υποστήριξη

Κώστας Κυρατζόπουλος

Μουσική επιμέλεια και διδασκαλία

Δημήτρης Δημητριάδης

Επιμέλεια κειμένου-Σκηνοθεσία

Γιάννης Γιγουρτσής

„ Όταν άρχισα να γράφω τον Καπετάν Μιχάλη, ο κρυφός σκοπός μου ήταν ετούτος: να σώσω, ντύνοντας το με λέξες, το όραμα του κόσμου όπως το δημιούργησαν τα παιδικά μου μάτια. Κι όταν λέω τ‘ όραμα του κόσμου , θέλω να πω τ΄ όραμα της Κρήτης“

„Από πολύ νωρίς, είχαμε ψυχανεμιστεί πως στον κόσμο τούτον δυο μεγάλες δυνάμεις παλεύουν: το Καλό και το Κακό, η Ελευτερία κι η Τυραννία, και πως η ζωή δεν είναι παιχνίδι, είναι αγώνας. Κι ακόμα τούτο: πως θα ΄ρθει η μέρα που θα Πρέπει να μπούμε και εμείς στον αγώνα. Το ΄χαμε πάρει απόφαση από πολύ μικροί πως ήταν γραφτό μας, αφού γεννηθήκαμε Κρητικοί, το Πρέπει αυτό να κυβερνάει τη ζωή μας.“

„Υπάρχει στον κόσμο τούτον ενας μυστικός νόμος- αν δεν υπήρχε, ο κόσμος θα ήταν από χιλιάδες χρόνια χαμένος –σκληρός και απαραβίαστος: το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάται. Θαρρείς κι είναι απαραίτητος αγώνας πολύς, κι ιδρώτας πολύςγια να εξαγοράσει ο άνθρωπος το δίκιο του- κι η ελευτεριά είναι το πιο ακριβαγόραστο αγαθό. Δεν δίνεται δωρεάν μήτε από τον άνθρωπο, μήτε από τον Θεό. Πηγαίνει από χώρα σε χώρα, όπου τη φωνάζουν, από καρδιά σε καρδιά, ανύπνωτη, ανυπόταχτη, χωρίς συμβιβασμό“.

„Πολλοί που διάβασαν τον Καπετάν Μιχάλη θαρρούν πως τέτοια παιδιά- τέτοια αντράκια, όπως λέμε στην Κρήτη- ποτέ δεν υπήρξαν, ούτε άντρες τόσο χεροδύναμοι, τόσο ψυχοδύναμοι, που ν‘ αγαπούν με τόση λαχτάρα τη ζωή και ν‘ αντικρίζουν με τόση περιφρόνηση το θάνατο. Πώς να πιστέψουν οι άπιστοι τί θάματα μπορεί να γεννήσει η πίστη; Ξεχνούν πως η ψυχή του ανθρώπου γίνεται παντοδύναμη, όταν συνεπαρθεί από μια μεγάλη ιδέα“.

Νίκος Καζαντζάκης

Το μουσικό δρώμενο που θα παρακολουθήσετε σήμερα είναι μια προσπάθεια να παρουσιάσουμε από κοινού το φημισμένο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη μαζί με την μουσική που έγραψε ο Μάνος Χατζιδάκις για την θεατρική διασκευή του έργου, η οποία  ανέβηκε απο το Λαϊκό Θέατρο του Μάνου Κατράκη το 1966.

 Η παράσταση μας δεν είναι παρά μια αποτύπωση του ίχνους που αφήσε το έργο των δύο αυτών μεγάλων δημιουργών με την κοινή καταγωγή από την Κρήτη, στην ψυχή μας. Σαν μια μαρμαρογραφία, όπου καταστάλαξαν ανάκατα αλλά αρμονικά  χρώματα,  ήχοι, εικόνες, μουσικές, μυρωδιές, αισθήματα. Κάτι δηλαδή  σαν την όμορφη  σύνθεση από ebru που βλέπετε στο βάθος του σκηνικού μας.

Αν με το τέλος αυτής της μικρής παρουσίασης θελήσετε να ακούσετε ή να διαβάσετε τον Καπετάν Μιχάλη (να ακούσετε δηλαδή Χατζιδάκι και να διαβάσετε Καζαντζάκη) τότε δικαιούμαστε να είμαστε ευχαριστημένοι και περήφανοι μαζί: μπορέσαμε την αποψινή ανοιξιάτικη βραδιά να σμίξουμε την δική σας ψυχή με την δική μας.