ΣΥΝΑΥΛΙΑ - ΣΠΟΥΔΗ ΤΗΣ ΚΟΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ

Χθες το βράδυ στην αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών για την συναυλία της ΚΟΑ - αφιέρωμα στα 75χρονα του μεγάλου δασκάλου και συνθέτη Θόδωρου Αντωνίου.
Τέσσερα έργα του Θ. Αντωνίου παρουσιάστηκαν ως εξής:
- Celebration XIII για χάλκινα και κρουστά (2008) (α' δημόσια εκτέλεση).
- Διπλό κοντσέρτο για όμποε, φαγκότο και ορχήστρα (2009)(α' εκτέλεση με την ΚΟΑ)
- Προμηθέας, Καντάτα για βαρύτονο, αφηγητή, μικτή χορωδία και ορχήστρα (1983)
- Κοντσέρτο για κρουστά και ορχήστρα (2007) (α' εκτέλεση με την ΚΟΑ)

Τα έργα διηύθυναν, κατά σειρά, τέσσερις νέοι μαέστροι, με ήδη αρκετή πείρα όμως:

Ιάκωβος Κονιτόπουλος, Μιχάλης Οικονόμου, Ανδρέας Τσελίκας, Μίλτος Λογιάδης.

Στην φωτό της Ιδιωτικής Οδού οι τρεις μαέστροι (πλην του Μ. Λογιάδη) με τον δάσκαλό τους Θόδωρο Αντωνίου, μετά το τέλος της συναυλίας.

Σολίστ ήσαν οι: Ιωάννης Οικονόμου (όμποε), Αλέξανδρος Οικονόμου (φαγκότο), Τάσος Αποστόλου (βαρύτονος), Μηνάς Χατζησάββας (αφήγηση), Θόδωρος Μιλκόβ (κρουστά).

Συμμετείχαν οι χορωδίες:
- Χορωδία της Ε.Ρ.Τ., Διδασκαλία-διεύθυνση: Δημήτρης Μπουζάνης
- Μικτή Δημοτική Χορωδία Αθηνών, Διδασκαλία-διεύθυνση: Σταύρος Μπερής
- Μικτή Χορωδία Ε.Μ.Π. - Διδασκαλία-διεύθυνση: Μιχάλης Οικονόμου

Ο Θ. Αντωνίου με τον μαέστρο και διευθυντή της ΚΟΑ Βύρωνα Φιδετζή.

Η συναυλία - αφιέρωμα στον Θ. Αντωνίου ήταν πραγματικά μια συναυλία - σπουδή στον συνθέτη.
Τα έργα που παρουσιάστηκαν - πλην του Προμηθέα - είναι της τελευταίας διετίας. Ο συνθέτης, ακάματος, γράφει ακατάπαυστα και εξακολουθεί - ας μου επιτραπεί η έκφραση - να πειραματίζεται, δίνοντάς μας έργα διαφορετικού ύφους και απρόσμενων ηχητικών και άλλων συνδυασμών κάθε φορά.

Εξαιρετικοί ήσαν οι σολίστες της συναυλίας: το ντουέτο όμποε - φαγκότο των αδελφών Οικονόμου με ήχο κρουστό και λιγυρό, ο Τάσος Αποστόλου που μας συγκίνησε με το μουσικότατο bouche ferme προς το τέλος της Καντάτας, ο δεξιοτέχνης Θόδωρος Μίλκοβ, ο οποίος ήταν όντως εντυπωσιακός! Να θυμίσω ότι ο ταλαντούχος αυτός νέος κρουστός μεγάλωσε στην Πάτρα, καθώς οι γονείς του ήσαν μέλη της Ορχήστρας Πατρών, με την οποία συνέπραξε ο Μίλκοβ σε ηλικία μόλις 15 ετών.

Η Ιδιωτική Οδός εύχεται στον Θόδωρο Αντωνίου να εορτάσουμε πανηγυρικά και τα 80χρονά του κι έχει ο Θεός!...

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΓΕΝΕΘΛΙΑ

Σήμερα ο Μάνος Χατζιδάκις έχει γενέθλια.
Γίνεται 85 χρονών.
Ο ίδιος βέβαια έχει πατήσει προ πολλού το χρόνο.
Τα γενέθλιά του είναι για μας.
Έτσι, επιλέγω, ως παραμυθία κι απαντοχή, ένα ποίημα του Χατζιδάκι κι ένα βίντεο - ανθολόγιο ποιημάτων του.
Γιατί ο Χατζιδάκις ήταν ποιητής με την ευρύτατη αλλά και τη στενή έννοια.
Δείτε περισσότερα εδώ.
Και απολαύστε το προφητικό Ερωτικό του.

Ερωτικό

Κι αν γεννηθείς κάποια στιγμή
Μιαν άλλη που δε θα υπάρχω
Μη φοβηθείς
Και θα με βρείς είτε σαν άστρο
Όταν μονάχος περπατάς στην παγωμένη νύχτα
Είτε στο βλέμμα ενός παιδιού που θα σε προσπεράσει
Eίτε στη φλόγα ενός κεριού που θα κρατάς
Διαβαίνοντας το σκοτεινό το δάσος

Γιατί ψηλά στον ουρανό που κατοικούνε τ’ άστρα
Μαζεύονται όλοι οι ποιητές
Και οι εραστές καπνίζουν σιωπηλοί πράσινα φύλλα
Μασάν χρυσόσκονη πηδάνε τα ποτάμια
Και περιμένουν
Να λιγωθούν οι αστερισμοί και να λιγοθυμήσουν
Να πέσουν μεσ’ στον ύπνο σου
Να γίνουν αναστεναγμός στην άκρη των χειλιών σου
Να σε ξυπνήσουν και να δεις απ’ το παραθυρό σου

Το προσωπό μου φωτεινό
Να σχηματίζει αστερισμό
Να σου χαμογελάει
Και να σου ψιθυρίζει
Καλή νύχτα

ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΡΑΓΔΑΙΕΣ;;;

Στην εφημερίδα Κόσμος της ενημέρωσης, φύλλο 21ης Οκτωβρίου, ο Κωνσταντίνος Φλαμής γράφει ένα σχόλιο για το θέμα του αρχιμ. Κύριλλου Κωστόπουλου, δηλ. για την αποκάλυψη της εφημερίδας ότι σε συζήτηση στη Μονή Μπάλα όπου γεροντεύει, ο αρχιμανδρίτης είπε ότι ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος ήταν ομοφυλόφιλος και τοιούτους χειροτονούσε.
Το σχόλιο έχει τίτλο: Άμεση η παρέμβαση του Μητροπολίτη, και το ρεζουμέ είναι ότι "ο Σεβασμιώτατος διερευνά την υπόθεση και οι εξελίξεις αναμένεται ότι θα είναι ραγδαίες".
Μία εβδομάδα μετά, νομίζω πως το να μιλάμε για "άμεση παρέμβαση" όταν βασιλεύει άκρα του τάφου σιωπή για το θέμα είναι μάλλον άτοπο.
Το αυτό ισχύει και για τη γνώμη ότι οι εξελίξεις θα είναι ραγδαίες.
Ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος έψαλε επιμνημόσυνη δέηση για τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο, χθες ημέρα των ονομαστηρίων του (μνήμη του Οσίου Χριστοδούλου), αλλά φυσικά ούτε λόγος για το θέμα.
Περιμένουμε, λοιπόν, ακόμα, κάτι τι. Γιατί όσο βασιλεύει η σιωπή, τόσο εδραιώνεται μέσα μας η πεποίθηση ότι ο αρχιμ. Κύριλλος Κωστόπουλος τα 'χει πει! Μα δημόσια μα ιδιωτικά, κάτι έχει πει.

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΡΟΝΑΣ ΣΤΟΝ ΣΚΑΙ ΠΑΤΡΑΣ 89,4 ΤΩΡΑ!

Eντός ολίγου, αγαπητοί συνοδίτες, κυριολεκτικά εντός ολίγου, και ώρα 4 το απόγευμα (έως 6) στην εκπομπή του Σκάϊ Πάτρας 89,4 "Πατρινός είσαι και φαίνεσαι", που επιμελείται και παρουσιάζει η Ζέττα Ζάχου, προσκεκλημένος ο ποιητής Γιώργος Χρονάς.

Ο εκδότης του περιοδικού και των εκδόσεων "Οδός Πανός", ο ποιητής που βοά πως "πάντοτε είναι καιρός για ποιητές", κόντρα στην αναισθησία των καιρών, μιλάει για πολλά και διάφορα στην Ζέττα Ζάχου, επιλέγει μουσικές και - το κυριότερο - αναφέρεται στον Μάνο Χατζιδάκι, με τον οποίο συνδεόταν με βαθιά φιλία, με αφορμή και τα αυριανά γενέθλια του Μάνου (ζυγός μα και σκορπιός!).

Γιώργος Χρονάς, λοιπόν, στον Σκάϊ Πάτρας τώρα!

Η ΛΙΛΙΠΟΥΠΟΛΗ ΑΝΘΕΙ ΚΑΙ ΦΕΡΕΙ ΚΙ ΑΛΛΟ!

Το Βήμα

«Εδώ Λιλιπούπολη!». Οι λέξεις προκαλούν νοσταλγικές αναμνήσεις. Είναι τα λόγια με τα οποία καλούσε καθημερινά ο δημοσιογράφος Μπρίνης τα παιδιά της Μεταπολίτευσης σε ταξίδια περιπέτειας, φαντασίας και μουσικής. Από το θρυλικό Γ΄ Πρόγραμμα του Χατζιδάκι, ο Δρ Δρακατώρ, ο Μπέμπαντας, η Οφη Σόφη, ο Δυστροπόπιγγας, ο δήμαρχος Χαρχούδας και η παρέα τους κρατούσαν κάθε πρωί συντροφιά σε μικρούς και μεγάλους και τους διασκέδαζαν με τους στίχους της Μαριανίνας Κριεζή και τις μελωδίες του Νίκου Κυπουργού, του Δημήτρη Μαραγκόπουλου, της Λένας Πλάτωνος και του Νίκου Χριστοδούλου. Ηταν μια καθημερινή συνήθεια που κράτησε σχεδόν πέντε χρόνια- από το 1976 ως το 1980.

Το 1980 τα τρία τέταρτα από τα τραγούδια της εκπομπής ηχογραφήθηκαν σε διπλό βινύλιο που κυκλοφόρησε η ΕΜΙ. Σήμερα το σύνολο των 43 τραγουδιών της «Λιλιπούπολης» κυκλοφορούν, μεταγραμμένα για πιάνο και φωνή, από τον Θωμά Κοντογεώργη, σε έναν καλαίσθητο τόμο από τις εκδόσεις Ιανός. Οι παρτιτούρες συνοδεύονται από τους στίχους των τραγουδιών, εισαγωγικά κείμενα των συντελεστών της εκπομπής (Ελένη Βλάχου, Ρεγγίνα Καπετανάκη, Μαριανίνα Κριεζή, Θωμάς Κοντογεώργης, καθώς και οι τέσσερις συνθέτες) και φωτογραφικό υλικό.

Αξέχαστα τραγούδια, όπως «Ο ύμνος της Λιλιπούπολης», «Μες στο μουσείο», «Μάσα Σιδερομάσα», «Ο χορός των μπιζελιών», «Ρόζα Ροζαλία» γράφτηκαν από τους νεότατους τότε δημιουργούς που ο Μάνος Χατζιδάκις εμπιστεύτηκε. Και εκείνοι τού το ανταπέδωσαν επιδεικνύοντας αφοσίωση και ενθουσιασμό. «Επρόκειτο για περίοδο μεγάλης κοινωνικής ακμής (καθαρά τριτοπρογραμμικής)» γράφει η Λένα Πλάτωνος. «Οπως όλες οι επιτυχίες, κράτησαν λίγο, άφησαν έργο και δεν θα ξεχαστούν ποτέ». Σήμερα ο τόμος έρχεται να λύσει τα χέρια δασκάλων και παιδαγωγών που ως τώρα έπαιζαν και δίδασκαν τα τραγούδια της «Λιλιπούπολης» με το αφτί. «Διαπιστώνοντας καθημερινά την αδικαιολόγητη επικράτηση ενός εχθρικού για τα παιδιά μουσικού και τηλεοπτικού τοπίου, όπου βασιλεύει η βία και η κακογουστιά, τα τραγούδια της “Λιλιπούπολης” φαντάζουν μια όαση» επισημαίνει ο Θωμάς Κοντογεώργης. «Για τους σημερινούς γονείς τα τραγούδια της “Λιλιπούπολης” είναι ένα ταξίδι στη χώρα των παιδικών τους αναμνήσεων, που μοιράζονται με τα παιδιά τους φτιάχνοντας τους “Λιλιπουπολίτες” του μέλλοντος».

ΑΚΑΘΙΣΤΟ REQUIEM ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΑΝΝΑ ΑΧΜΑΤΟΒΑ

Σήμερα Πέμπτη 21 Οκτωβρίου και μεθαύριο Σάββατο 23, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης θα παρουσιάσει το έργο του συνθέτη Φίλιππου Τσαλαχούρη Ακάθιστο Requiem για την ποιήτρια Άννα Αχμάτοβα, opus 48. Η παρουσίαση του Requiem θα γίνει στα πλαίσια της έκθεσης Τέχνης Πολιτική που εγκαινιάστηκε στο ΕΜΣΤ στις 13 Οκτωβρίου.

Το Ακάθιστο Requiem ολοκληρώθηκε ως ιδέα τον Ιανουάριο του 2005 και πρωτοπαρουσιάστηκε τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου στο Μουσείο Μπενάκη. Η εκτέλεσή του απαιτεί από τους συντελεστές και τους ακροατές να στέκονται όρθιοι σε έναν ενιαίο χώρο ώστε τα μέρη να εκτελούνται διαδοχικά ανάμεσά τους. Η διάρκεια του έργου είναι σαράντα λεπτά. Ένα φλάουτο, ηθοποιοί, μία χορεύτρια, μία ζωγράφος, ένα βιολί και χορωδία συμπράττουν με σκοπό να παρασύρουν τους ακροατές-θεατές στη σκιά της ποιητικής προτομής της Άννας Αχμάτοβα που κατά την επιθυμία της, όπως διατυπώθηκε τραγικά στο ποίημα Ρέκβιεμ, θα πρέπει να στηθεί «…εκεί που στεκόταν ώρες ορθή…» και όχι σε μια πλατεία με τον καθιερωμένο τρόπο.

Στο Ακάθιστο Ρέκβιεμ συμμετέχουν οι ηθοποιοί Ρουμπίνη Βασιλακοπούλου, Νίκος Νίκας, Ευανθία Κουρμούλη, Μαρία Μητροπούλου, Αντώνης Γκρίτσης, Μπρανίδου Μαρία, Κυβεντίδου Μικαέλα, Έφη Μουγκαράκη, Εβελίνα Αραπίδου κ.α. η χορεύτρια Μαρίζα Τσίγκα, η ζωγράφος Λίλα Μαραγκουδάκη, η μέτζο σοπράνο Ευγενία Καλοφώνου, η βιολονίστα Γκαλίνα Μπρατούσκα, ο ακορντεονίστας Τάσος Μαυρολάμπαδος και η Χορωδία Opus Femina του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Κορινθίων. Το video-art υπογράφει η εικαστικός Ρένα Τσαγγαίου και την επιμέλεια των ήχων ο Γιώργης Σακελλαρίου.

Ο συνθέτης του έργου Φίλιππος Τσαλαχούρης έχει παρουσιάσει στο ΕΜΣΤ την όπερα του Πούσκιν τον Ιανουάριο του 2003 με μεγάλη επιτυχία. Τον Δεκέμβριο του 2008 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών και θεωρείται σήμερα ένας από τους πολυγραφότερους και πλέον δραστήριους συνθέτες της γενιάς του.

Ώρες παραστάσεων:Πέμπτη 21 Οκτωβρίου: 20.00,
Σάββατο 23 Οκτωβρίου: 19.00 & 21.00

H είσοδος είναι ελεύθερη.
Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης
Κτίριο Ωδείου Αθηνών, Βασ. Γεωργίου Β’ 17 -19 & Ρηγίλλης, Αθήνα

Ο "ΚΑΙΡΟΣ" ΓΙΑ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤΟ "ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ"

Χολαργός 20 Οκτωβρίου 2010

Θέμα: «Ανακοίνωση του Πανελλήνιου Θεολογικού Συνδέσμου «ΚΑΙΡΟΣ -για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης» σχετικά με τις «Προτάσεις επιτροπής του Υ.Π.Δ.Μ.Θ. για την αναμόρφωση του Λυκείου».

Μετά τη δημοσιοποίηση κειμένου με τις «Προτάσεις για την αναμόρφωση του Λυκείου» που επεξεργάστηκε επιτροπή του Υπουργείου παιδείας, δια βίου μάθησης & θρησκευμάτων, και επειδή θεωρούμε επιβεβλημένη τη συμβολή μας στο δημόσιο διάλογο που διεξάγεται, καταθέτουμε τις παρακάτω απόψεις:

1. Πριν από οποιαδήποτε άλλη κρίση για το κείμενο της επιτροπής σχετικά με το περιεχόμενο και τις κατευθύνσεις του «νέου Λυκείου», οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ως ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι το Υπουργείο θέτει επί τάπητος το πρόβλημα, ομολογώντας -έστω και με τη μέθοδο της διαρροής- την ανεπάρκεια και τη βαθιά κρίση που χαρακτηρίζουν αυτή τη βαθμίδα της εκπαίδευσης.
Στο πλαίσιο αυτό αντιμετωπίζουμε κατ’ αρχάς θετικά και το άνοιγμα της δημόσιας συζήτησης για το χαρακτήρα του Λυκείου. Συμφωνούμε και εμείς ότι απαιτούνται ριζικές και ουσιαστικές αλλαγές, για να πάψει η υπαγωγή και απορρόφηση της εκπαιδευτικής αυτής βαθμίδας από την ασφυκτική και στρεβλή διαδικασία των εισαγωγικών εξετάσεων και να ανακτήσει τον αυτοτελή μορφωτικό χαρακτήρα που οφείλει να έχει στην αγωγή των νέων.

2. Διαπιστώνουμε όμως, ότι το συγκεκριμένο σχέδιο για το «νέο Λύκειο», παρότι τονίζει την ανάγκη «μορφωτικής αυτοτέλειας» του Λυκείου, εν τούτοις, στην πράξη συναρτά πλήρως το Πρόγραμμα Σπουδών του με την προοπτική εισαγωγής των μαθητών στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση και το καθιστά έτσι, για άλλη μία φορά, υποτελές σε αυτήν.
Είναι γεγονός, ότι το σχέδιο του «νέου Λυκείου» είναι μια αντιγραφική παραλλαγή του εκπαιδευτικού προτύπου του International Baccalaureate Diploma Programme, γνωστού και ως Ι.Β. Ως γνωστόν, το Ι.Β. είναι ένα ειδικό προ-πανεπιστημιακό σύστημα εκπαίδευσης, που απευθύνεται σε μαθητές ιδιαίτερου μορφωτικού και κοινωνικού επιπέδου (elite), με ειδικούς στόχους στενά συναρτημένους με τις μετέπειτα ακαδημαϊκές σπουδές τους στα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Δεν είναι τυχαίο, ότι τα σχολεία αυτά πιστοποιούνται από Οργανισμό του Ι.Β.D.P., ώστε να ανταποκρίνονται σε αυστηρά κριτήρια και αυξημένες απαιτήσεις, όπως: μαθήματα διαφορετικών επιπέδων (SL/standard level, HL/high level), με δυνατότητα επιλογής της διδακτέας ύλης από ένα ευρύτατο φάσμα βιβλιογραφίας, άρτιες υποδομές, με ειδικά επιμορφωμένους εκπαιδευτικούς, σύγχρονες και ενημερωμένες βιβλιοθήκες, εργαστήρια υψηλών προδιαγραφών, χρήση και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, και, φυσικά, υψηλό προϋπολογισμό για τη λειτουργία τους. Για όλους αυτούς τους λόγους άλλωστε, στις ευρωπαϊκές χώρες αυτά τα -ειδικών προδιαγραφών- σχολεία εντάσσονται στα μη υποχρεωτικά. Εύλογα θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς, αν είναι φρόνιμο, εφικτό και... έντιμο, να αποτελέσει το Ι.Β. γενικευμένο πρότυπο για ένα εκπαιδευτικό σύστημα εθνικής κλίμακας και δημόσιας αναφοράς σαν το ελληνικό -και μάλιστα από το επόμενο σχολικό έτος!
Οι «Προτάσεις» της επιτροπής δεν φαίνεται να αντιμετωπίζουν σοβαρά τα ερωτήματα αυτά, όπως επίσης δεν φαίνεται να λαμβάνουν καθόλου υπ’ όψη τους όλα τα σχετικά παιδαγωγικά και λειτουργικά προβλήματα που θα προκύψουν από μια βιαστική και απροϋπόθετη εφαρμογή του σε εθνικό επίπεδο. Σχεδιάζοντας επί χάρτου, προχωρά στη διατύπωση «Προτάσεων» διεξόδου από την κρίση οι οποίες, όμως, βασίζονται σε μια επιδερμική και ρηχή διάγνωση των πραγματικών προβλημάτων του Λυκείου -που είναι άλλωστε εν πολλοίς προβλήματα και της υποχρεωτικής εκπαίδευσης: Η «μεγάλη έκταση της διδακτέας ύλης, η κατακερματισμένη και εργαλειακή προσέγγισή της, η κανονιστική διδασκαλία κ.ά.» χρεώνονται με συνοπτικές διαδικασίες «στην υποχρεωτική διδασκαλία των μαθημάτων» και προβάλλεται ως πανάκεια, για όλα τα δεινά που κατατρύχουν το Λύκειο, «η δυνατότητα των μαθητών να επιλέγουν τα μαθήματα που θα διδαχθούν», ώστε να καταστούν «συμμέτοχοι και υπεύθυνοι για τη μόρφωσή τους»! Εννοείται βέβαια, ότι -με βάση αυτήν την απλουστευτική λογική- θα έπρεπε να απορριφθούν ως αποτυχημένα όλα εκείνα τα εκπαιδευτικά συστήματα (βλ. Φιλανδία, Νορβηγία κ.α.)[1] που στηρίζονται σε ένα ευρύ φάσμα υποχρεωτικών μαθημάτων και που μέχρι πρότινος θαυμάζαμε...

Συμπερασματικά, επιβεβαιώνεται η αρχική μας διαπίστωση, που συνιστά και το λόγο της βασικής μας αντίρρησης στο σχέδιο της επιτροπής για το «νέο Λύκειο»: παρά τις διακηρύξεις αγαθής πρόθεσης για την ενίσχυση της «κριτικής σκέψης» κ.λπ., όχι μόνο δεν θίγεται αλλά, αντίθετα, επιτείνεται ο αποσπασματικός, χρησιμοθηρικός και τεχνοκρατικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης στο Λύκειο. Ο λόγος είναι προφανής και η ανακολουθία κραυγαλέα: εφόσον τα επιλεγόμενα μαθήματα συνδέονται άμεσα και καθοριστικά με την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση, υπονομεύεται ο θεμελιώδης στόχος των «Προτάσεων» που είναι -και σωστά- η μορφωτική αυτοτέλεια του Λυκείου, το οποίο καθίσταται για άλλη μία φορά υποτελές.

3. Είναι ανησυχητικό το γεγονός ότι το σχέδιο για το «νέο Λύκειο» παροπλίζει, αν δεν ακυρώνει παντελώς, την κοινωνική απαίτηση για μια ηθική και θρησκευτική αγωγή, η οποία είναι απαραίτητη για την ψυχική και πνευματική ανάπτυξη καθώς και για την κοινωνική ωρίμανση των σημερινών νέων. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόβλεψη για το μάθημα των Θρησκευτικών ως «επιλεγόμενο» από την Α΄ Λυκείου ακόμη, συνιστά σαφή υποτίμηση της ανάγκης για συστηματική και ουσιαστική θρησκευτική αγωγή και μάλιστα στην πιο κρίσιμη ηλικιακή φάση της εφηβείας -αυτής της "πρώιμης ενήλικης ζωής" των αυριανών Ελλήνων πολιτών. Πολύ περισσότερο, που η θρησκευτική αγωγή αποτελεί ρητή υποχρέωση του ελληνικού Σχολείου σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας, τις Συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης καθώς και την καταξιωμένη πρακτική στα εκπαιδευτικά συστήματα των άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Σήμερα σε παγκόσμιο και, κυρίως, ευρωπαϊκό επίπεδο (και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή) δημοσιεύονται σημαντικές και μακροχρόνιες επιστημονικές έρευνες για τη θρησκευτική εκπαίδευση, οι οποίες από τη μια, υποδεικνύουν την υποχρεωτικότητά της στα δημόσια σχολεία υπό κρατική μέριμνα -κάτι που κατά βάση συμβαίνει στη χώρα μας μέχρι σήμερα- και από την άλλη, τονίζουν τη καθοριστική σημασία της στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη του ανθρώπου στις ηλικίες των 15-18 χρόνων. Σε αυτήν την ιδιαίτερα κρίσιμη ηλικία, οι νέοι «διανοίγουν» την ταυτότητά τους προς τα έξω, σχετίζονται με τα δικά τους -προσωπικά πια- κριτήρια, αναλαμβάνουν ρόλους και ευθύνες, συγκρούονται, δοκιμάζουν και δοκιμάζονται. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, στην ηλικιακή φάση του Λυκείου ο θρησκευτικός εγγραμματισμός -θεμελιώδης στόχος της ευρωπαϊκής θρησκευτικής εκπαίδευσης- μπορεί πράγματι να αποδώσει γόνιμους καρπούς. Τότε είναι, που οι μαθητές μπορούν να συνειδητοποιούν τα θεμελιώδη ερωτήματα που θέτει η θρησκεία γύρω από τον εαυτό, την κοινωνία, το περιβάλλον και, πάνω απ' όλα, για τα δυο ζητήματα που βρίσκονται στενά συνδεδεμένα με τον πυρήνα της θρησκευτικής αναζήτησης: την αλήθεια και την αμφιβολία.
Σε αυτή την ευρωπαϊκή ομοφωνία για την αναγκαιότητα της θρησκευτικής αγωγής στο πλαίσιο της δημόσιας εκπαίδευσης, ενυπάρχουν δύο παραδοχές που τίθενται ταυτόχρονα και ως προτάγματα στο σχεδιασμό και την υλοποίησή της: α. Η αναγνώριση της συμβολής της θρησκευτικής αγωγής στον εμπλουτισμό της ανθρωπιστικής διάστασης της εκπαίδευσης και στην εξ αυτής συγκρότηση του ανθρώπινου υποκειμένου-μαθητή. β. Η αναγνώριση της κοινωνικής κρισιμότητας του θρησκευτικού φαινομένου, το οποίο -ως παράγοντας άλλοτε συνεκτικός κι άλλοτε διαλυτικός- απαιτεί νηφάλια, διαλλακτική και κριτική ερμηνευτική προσέγγιση, που δεν πρέπει επ' ουδενί να εκχωρηθεί ή να παραθεωρηθεί από τη δημόσια εκπαίδευση.
Στο προτεινόμενο σχέδιο, αντίθετα, διαβλέπει κανείς -μέσα από την αποκλειστική στόχευση της καλλιέργειας των «βασικών ικανοτήτων» και την παράλληλη υποβάθμιση του ανθρωποποιητικού χαρακτήρα του Λυκείου- δύο τελείως διαφορετικές με τις παραπάνω παραδοχές: α. Την υποχώρηση σε μια τρέχουσα λογική και την υπαγωγή του Λυκείου -και μετέπειτα της Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης- στα προστάγματα της ελεύθερης αγοράς, που απαιτεί από τα εκπαιδευτικά συστήματα να παράγουν επιδέξια, ευέλικτα και αναλώσιμα "εργαλεία". Πράγμα που συνιστά εν τέλει, συρρίκνωση του δημόσιου χώρου της εκπαίδευσης και εκποίησή του στην ιδιωτικότητα. β. Την αμηχανία στο χειρισμό του "προβλήματος" που λέγεται θρησκευτικό φαινόμενο, όπως σχεδόν ομολογείται με την επιδέξια μεθόδευση της περιθωριοποίησής του ως «επιλεγόμενο». Όμως, πόσο φρόνιμο είναι να κρύβουμε το πρόβλημα και να καμωνόμαστε -κρυπτόμενοι από αυτό- ότι το λύνουμε; Είναι άραγε τόσο πιο κουτοί οι Ευρωπαίοι συμπολίτες μας που το αντιμετωπίζουν κατάματα και μάλιστα με τρόπο υπεύθυνο και δημιουργικό;
Ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ΚΑΙΡΟΣ είναι πεπεισμένος, ότι η απάντηση στα παραπάνω διλήμματα δεν βρίσκεται στην υποβάθμιση αλλά στην αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης στη χώρα μας. Στην κατεύθυνση αυτή κινείται η πρότασή μας για ένα μάθημα Θρησκευτικών, υποχρεωτικό για όλους τους μαθητές «ανεξάρτητα από τη θρησκευτική ή μη προέλευση και ταυτότητά τους» και ταυτόχρονα «αναβαθμισμένο, ώστε να μπορεί πράγματι να λειτουργήσει ως παράγοντας εμβάθυνσης και εμπλουτισμού της ίδιας της δημοκρατίας: ενθαρρύνοντας την κατάργηση στερεοτύπων και προκαταλήψεων, καλλιεργώντας την υπευθυνότητα και εμπνέοντας την έμπρακτη αγάπη για τον συνάνθρωπο και την κτίση.» Μέσα από μια τέτοια αναβάθμιση θα μπορέσει «να συμβάλει το μάθημα των Θρησκευτικών, ώστε οι μαθητές να έχουν τη δυνατότητα, τη γνωστική υποδομή και την ψυχική ευρυχωρία για έναν απροκατάληπτο και εποικοδομητικό διάλογο, με αποδοχή και σεβασμό της θρησκευτικής ετερότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απεμπολούν ή σχετικοποιούν τη δική τους -θρησκευτική ή μη- ταυτότητα.» (βλ. Διακήρυξη ΚΑΙΡΟΥ).
Εάν πράγματι θέλουμε, το Σχολείο να «αφορά σε όλα τα παιδιά χωρίς διακρίσεις και ανισότητες» και να στοχεύει «σε αξίες και αρχές που κάνουν κάθε νέο πάνω απ’ όλα ΑΝΘΡΩΠΟ» -όπως υπερθεματίζει στη διακήρυξη του για το «νέο Σχολείο» το Υπουργείο-, τότε οφείλει να προετοιμάζει τους μαθητές, όχι απλώς και μόνο σε μια «λειτουργική» κατεύθυνση, ώστε να παράγουν λύσεις σε συγκεκριμένα προβλήματα αξιοποιώντας κάποιες «βασικές ικανότητες» και δεξιότητες. Ένα πραγματικά «νέο Σχολείο» οφείλει επίσης να έχει μια κατεύθυνση «κριτική-χειραφετική»: να δίνει χώρο και χρόνο στην κρίση, το στοχασμό και το όραμα, στη δυνατότητα να προβληματίζονται οι μαθητές πάνω στην ίδια τη φύση και τη μορφή των προβλημάτων, στην καταγωγική τους αναφορά και τις συνολικές τους επιπτώσεις, καθώς και στο ενδεχόμενο εναλλακτικής αναδιατύπωσής τους. Να προετοιμάζει τους μαθητές για να συναντήσουν το απρόβλεπτο και να επινοήσουν το νέο, να απαγκιστρωθούν από το «εγώ» και να «ανοιχθούν» σε μια συνολική θέαση του κόσμου και των προβλημάτων του. Σε ένα τέτοιο Λύκειο που, εκτός από το «λειτουργισμό» θα στοχεύει και στη «χειραφέτηση» από κάθε μορφής δογματική προκατάληψη, οι μαθητές -συμπορευόμενοι με τους δασκάλους τους- θα μπορούν να ξεδιπλώνουν και να καλλιεργούν πολύτιμες «ικανότητες-δεξιότητες» -κάποιες από αυτές και στο πλαίσιο του μαθήματος των Θρησκευτικών. Ενδεικτικά αναφέρουμε:
· Να αναγνωρίζουν το θρησκευτικό υπόβαθρο και τις θρησκευτικές διαστάσεις του πολιτισμού -ελληνικού, ευρωπαϊκού και άλλων.
· Να ερμηνεύουν την επιρροή των θρησκειών πάνω στη ζωή των ανθρώπων.
· Να αξιολογούν τη σημασία της θρησκευτικότητας σε μια πλουραλιστική κοινωνία.
· Να αναγνωρίζουν και να κρίνουν τις θετικές και αρνητικές εκδηλώσεις του Χριστιανισμού και των άλλων θρησκειών.
· Να γνωρίζουν και να εξετάζουν την αρνητική κριτική που ασκείται προς το Χριστιανισμό και τη θρησκευτική πίστη.
· Να επικοινωνούν και να διαλέγονται με ετερόθρησκους και ετερόδοξους.
· Να αναγνωρίζουν τις ηθικές αξίες των άλλων θρησκειών.
· Να ερμηνεύουν τα θρησκευτικά κείμενα με πολλαπλά κριτήρια.
· Να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο ιερά κείμενα των θρησκειών απαντούν σε θεμελιώδη ερωτήματα και σε ηθικά ζητήματα.
· Να επεξεργάζονται και να αναθεωρούν στερεότυπα που εγκλωβίζουν και αδικούν.
· Να αναλύουν με ποιον τρόπο η θρησκευτική ή μη δέσμευση μεταφράζεται σε στάση ζωής.

4. Τέλος, δεν κρύβουμε την απορία μας για τη διαδικασία που επελέγη από το Υπουργείο. Μας προβληματίζει το γεγονός, ότι η σύσταση της επιτροπής και η προετοιμασία των προτάσεών της έγινε εν αγνοία όχι μόνο της εκπαιδευτικής κοινότητας, αλλά και αυτού ακόμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που είναι το κατά Νόμον αρμόδιο για την επεξεργασία παρόμοιων προτάσεων. Φοβούμαστε, ότι η βιασύνη για άμεση και καθολική εφαρμογή του σχεδίου από την επόμενη κιόλας χρονιά σε όλα τα Λύκεια της χώρας συνιστά μια έμμεση παραδοχή του Υπουργείου, ότι ο μόνος τρόπος για να υλοποιήσει το σχέδιο αυτό, είναι να το επιβάλει στην εκπαιδευτική κοινότητα και την ελληνική κοινωνία με τη μέθοδο του αιφνιδιασμού.
Είναι βαθιά μας πεποίθηση, ότι η όποια αλλαγή στο ελληνικό Σχολείο προϋποθέτει ένα πραγματικό «Κίνημα Παιδείας» -ακόμα και μέσα σ’ αυτές τις δύσκολες συνθήκες της παρούσας κρίσης. Προϋποθέτει ένα ολοκληρωμένο μεταρρυθμιστικό σχέδιο, που να αγκαλιάζει με τρόπο ενιαίο και συνεκτικό όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, και έναν πραγματικό διάλογο, που δεν μπορεί να περιοριστεί ούτε στη συνήθη «δημόσια διαβούλευση» ούτε πρέπει να μείνει μόνο μεταξύ πολιτευτών, συνδικαλιστών και λοιπών τεχνοκρατών. Πρέπει να αγκαλιάσει και να κινητοποιήσει πρώτιστα τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, καθώς και τους μαθητές και τους γονείς τους -και μάλιστα στον προνομιακό τόπο της εκπαίδευσης: τη σχολική μονάδα. Η επιτυχία της όποιας μεταρρύθμισης δεν θα κριθεί σε τίποτε άλλο, παρά στο αν -όλοι μαζί οι πολίτες- καταφέρουμε να εκμεταλλευτούμε θετικά την κρίση και να μετατρέψουμε την περιρρέουσα ατμόσφαιρα απογοήτευσης, φόβου και αδράνειας στο αντίθετό της.

Για εμάς μια πραγματική μεταρρύθμιση του Σχολείου προϋποθέτει τα εξής:
α. Συγκεκριμένα αιτήματα προς τα ΑΕΙ, για το είδος της εκπαίδευσης όσων θα υπηρετήσουν τη διδασκαλία των μαθημάτων στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
β. Σχεδιασμό και οργάνωση των αλλαγών, αρχίζοντας από την υποχρεωτική εκπαίδευση (Δημοτικό και Γυμνάσιο) και συνεχίζοντας στο Λύκειο.
γ. Δημιουργία των αναγκαίων υποδομών (υλικοτεχνικές, επιμόρφωση καθηγητών, σύστημα αξιολόγησης κ.α.). Αλλιώς γίνεται γράμμα κενό περιεχομένου, με αποτέλεσμα σε κάθε νέα μεταρρύθμιση να καταργούνται ακόμη και τα όσα θετικά θεσμοθετήθηκαν στο παρελθόν, όπως για παράδειγμα η Διαμορφωτική αξιολόγηση του 2525/1997 ή η Διαθεματική προσέγγιση στα ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ του 2003.

Ελπίζουμε ότι το Λύκειο, είτε "παλαιάς κοπής" είτε "νέας εκδοχής", δεν θα πάψει να επιβεβαιώνει την ετυμολογική καταγωγή του και να έχει την αναφορά του σε εκείνο το γυμναστήριο με τις στεγασμένες στοές περιπάτων στο ανατολικό προάστιο της Αθήνας, κοντά στο ναό του Λυκείου Απόλλωνα, όπου δίδαξε ο Αριστοτέλης... Να είναι για τους νέους ανθρώπους δρόμος, γύμνασμα και στοχαστικός περίπατος, προς το φωτισμό σε καιρούς δύσκολους και σκοτεινούς.

H Διοικούσα Επιτροπή
του ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΚΑΙΡΟΣ

-για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης
--------------------------------------------------------------------------------
[1] Στα υποχρεωτικά μαθήματα της Φινλανδίας συμπεριλαμβάνονται: 1. Μητρική Γλώσσα και Λογοτεχνία, 2. Δεύτερη Εθνική Γλώσσα, 3. Ξένες Γλώσσες, 4. Μαθηματικά, 5. Περιβαλλοντικές και Φυσικές Επιστήμες, 6. Θρησκεία/Ηθική, 7. Φιλοσοφία, 8. Ψυχολογία, 9. Ιστορία, 10. Κοινωνικές Σπουδές, 11. Τέχνες και 12. Φυσική Αγωγή. Στη Νορβηγία αντίστοιχα: 1. Νορβηγικά, 2. Θρησκεία και Ηθική, 3. Αγγλικά (και άλλες Ξένες Γλώσσες), 4. Κοινωνικές Σπουδές, 5. Γεωγραφία, 6. Ιστορία, 7. Μαθηματικά, 8. Φυσική και 9. Φυσική Αγωγή.

WALTZ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ "ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ"

Χοροθεατρική Ομάδα X-it

"Waltz"

19-25 Οκτωβρίου, 2010
Ώρα έναρξης 21:30
Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης
Πειραιώς 206, Ταύρος

Η "παράσταση" μόλις τελείωσε.

Οι μοναχικοί και απομονωμένοι ήρωες του Waltz επιχειρούν ένα ταξίδι στο υποσυνείδητο αναζητώντας απελπισμένα την ευτυχία. Ένα ταξίδι που δεν κρύβει μόνο όνειρα αλλά και εφιάλτες. Σταδιακά ένας άλλος κόσμος φανερώνεται. Ένας κόσμος ονείρων φτιαγμένος από σκιές και φως, ένα τσίρκο κατοικημένο από μύχιες επιθυμίες και ανομολόγητους φόβους. Σ' αυτόν τον κόσμο όμως δεν εισέρχεται κανείς ατιμώρητος.

Ορμώμενοι από τα ίδια τους τα όνειρα και τα θραύσματα της μνήμης εκθέτουν τις κρυφές πλευρές τους σε μια προσπάθεια να ξανασυναντήσουν το αθώο βλέμμα που έχασαν στην ενηλικίωση.

Ο κόσμος του Waltz αντλεί στοιχεία από το λαμπερό κόσμο του τσίρκου, κυρίως όμως δανείζεται την ποιητική μελαγχολία του.

Η παράσταση μόλις άρχισε.

Χορογραφία Φώτης Νικολάου

Σκηνοθεσία Θανάσης Γεωργίου, Φώτης Νικολάου

Έρευνα κειμένων Θανάσης Γεωργίου, Βλαδίμηρος Νικολούζος

Μουσική J. S. Bach, Marin Marais, Biber, Anonymous, Adam Wysocki

Σκηνικά-Κοστούμια Νατάσα Γρυλάκη

Φωτισμοί Φίλιππος Κουτσαφτής

Φωτογραφίες Γιώργος Βουτσινάς, Αλέξανδρος Νιάγκος

Ερμηνευτές
Αντώνης Αντωνίου
Ιωάννα Αποστόλου
Θανάσης Γεωργίου
Ρούλα Κουτρουμπέλη
Κατερίνα Λιόντου
Φώτης Νικολάου
Δέσποινα Σιδηροπούλου

Βιολί Γιώργος Δεμερτζής

Στην παράσταση συμμετέχουν 10 ακόμα εθελοντές

Για το Waltz που επαναλαμβάνεται φέτος δείτε εδώ παλαιότερη αναφορά μας.

ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ

Μια βδομάδα, σχεδόν, πέρασε από την αποκάλυψη της Πατρινής εφημερίδας Κόσμος της Ενημέρωσης ότι ο αρχιμανδρίτης Κύριλλος Κωστόπουλος σε ιδιωτική συζήτηση, που μετέφεραν στην εφημερίδα οι συνομιλητές του, αμφισβήτησε με τρόπο κατηγορηματικό την ηθική υπόσταση του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου.

Ας δούμε τα μέχρι στιγμής δεδομένα.

Ο Κ.Κ. δεν διέψευσε το δημοσίευμα. Δεν έκανε καμία δήλωση. Άρα εμείς οι κοινοί θνητοί καταλαβαίνουμε ότι ο Κ.Κ. βεβήλωσε όντως την μνήμη του μακαριστού Χριστοδούλου, όπως έγραψε η εφημερίδα. Ο αρχιμανδρίτης έκανε ένα βήμα πιο πέρα από το προηγούμενο χτύπημά του, εννοώ τον Πάπα Βενέδικτο (2007). Εκείνος εύκολα δαιμονοποιείται και είναι έτι ζων. Τώρα στόχος του είναι ένας κεκοιμημένος Αρχιεπίσκοπος της Εκκλησίας της Ελλάδος, ο οποίος απεβίωσε μάλιστα μετά από μια ασθένεια που τον ταλαιπώρησε πολύ. Κάποιοι ομοϊδεάτες του Κ.Κ. (“αντι-οικουμενιστές”) είχαν πει και είχαν γράψει ότι ο Χριστόδουλος πέθανε επειδή πήγε στον Πάπα!

Τώρα ο συνδυασμός Πάπα και Χριστοδούλου από τον Κ.Κ. γίνεται λόγω ...σεξουαλικών ιδιαιτεροτήτων!

Από την άλλη ο Μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος κάλεσε τον Κ.Κ. σε έγγραφη απολογία, η οποία έπρεπε να γίνει την περασμένη Δευτέρα. Προφανώς η απολογία θα εδόθη αλλά ανακοίνωση από την Μητρόπολη για το θέμα, δεν έχει γίνει. Μάλλον διερευνάται σε βάθος...

Αναμένουμε λοιπόν την αποκατάσταση της μνήμης του μακαριστού από την χειροτονία του. Το σίγουρο είναι ότι ιεράρχες – πνευματικά τέκνα του Χριστοδούλου και χειροτονίες του θορυβήθηκαν από την είδηση και προσπάθησαν να την ...καταστείλουν!...

Το ζήτημα, όμως, δεν είναι τόσο απλό γιατί ο Κ.Κ. είναι εδώ και κανείς δεν ξέρει πότε και πώς θα ...ξαναχτυπήσει.

ΜΑΡΚΕΛΛΟΣ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ: "Το Μπαρόκ πάντα αγαπούσε τα κόλπα"

Για την Κασσάνδρα του Benedetto Marcello

Tου Μάρκελλου Χρυσικόπουλου

Για αρκετά χρόνια, ή ίσως και τώρα ακόμη σύμφωνα με τις απαισιόδοξες εκ των εκτιμήσεων, η διαφορά του κλασικού μουσικού ή αν θέλετε ενός μουσικού του κλασικού ρεπερτορίου, με την τυποποιημένη έννοια του όρου, απέναντι σε έναν μουσικό του ρεύματος της ιστορικά ενημερωμένης ερμηνείας έγκειται εν πολλοίς στην αδιαφορία του πρώτου να αντιληφθεί μία απτή μουσική πραγματικότητα πέραν αυτής που δημιουργεί ο ίδιος με την εκάστοτε νέα εκτέλεση ή, άλλως ειπείν, στην προθυμία του δεύτερου να αποδώσει τα του Καίσαρος σε οποιονδήποτε και μάλιστα εντόκως και κάτω από το τραπέζι. Τοποθετώντας τους αποψινούς συντελεστές συλλήβδην στην τελευταία κατηγορία σημειώνω πως η «απτή» πραγματικότητα για την οποία μίλησα αλλοιώνεται αναγκαστικά από την διττότητα του έργου, δεδομένου του βαθμού στον οποίον η μελοποίησή του από τον Benedetto Marcello επαναπροσδιορίζει κάποιες από τις αρχικές προθέσεις του ποιήματος του Antonio Conti.

Η «Κασσάνδρα» του Conti, άμεση συνέχεια της ευτυχούς συνεργασίας του με τον Marcello στην καντάτα «Τιμόθεος», κινείται σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του ίδιου (Prose e Poesie, 1739) σε μία δραματική κατεύθυνση χωρίζοντας – και στις δύο περιπτώσεις – την αφήγηση από τον σχολιασμό (Testo/Cassandra), εισάγοντας δευτερεύοντα dramatis personae (Πρίαμος, Αχιλλέας, Ανδρομάχη, Έκτορας) και προβάλλοντας όχι μόνο την διαφορετικότητα των «ρόλων» (όπως συμβαίνει στο επεισόδιο της διαφωνίας των Θεών) αλλά και αντιπαραθέτοντας το ύφος ή καλύτερα το ήθος, για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία της εποχής, ολόκληρων σκηνών όπως είναι η παραπάνω με την ακόλουθη σκηνή του θανάτου του Έκτορα.

Από την πλευρά του ο Marcello αναιρεί κάθε προσφερόμενη ευκαιρία προβολής της δραματικής διάστασης του ποιήματος χρησιμοποιώντας για όλη την καντάτα μία φωνή – με πιθανή εξαίρεση την σελίδα του Πρίαμου – και σύμφωνα με αρκετές πηγές ένα μόνο τσέμπαλο ως όργανο συνοδείας. Αμφότερες οι επιλογές είναι από θεμιτές έως και αναμενόμενες δεδομένου πως αφενός ο Marcello προόριζε την «Κασσάνδρα» για την μαθήτρια και ερωμένη του (μετέπειτα par mésalliance σύζυγό του) Rosana Scalfi που αν κρίνουμε από μαρτυρίες αλλά και από τις απαιτήσεις της ίδιας της παρτιτούρας διέθετε σίγουρα εξαιρετικές ικανότητες (η έκταση της φωνής ξεπερνάει τις 3 οκτάβες) και αφετέρου ότι το τσέμπαλο είχε ήδη αρχίσει να μονοπωλεί ως σολιστικό αλλά και ως όργανο συνοδείας τις μουσικές συνευρέσεις των dilletanti – αξίζει να σημειωθεί πως ο «Τιμόθεος» και η «Κασσάνδρα» εγκαινιάζουν μία τρόπον τινά αυτόνομη μόδα μεγάλων αφηγηματικών έργων, συνήθως με αρχαιοελληνική θεματολογία, για φωνή και συνοδεία πληκτροφόρου (ας θυμηθούμε για παράδειγμα την «Αριάδνη» του Χάυντν).

Από την δική μου την πλευρά αποφάσισα να εμπλουτίσω το μουσικό δυναμικό τονίζοντας ξανά τα δραματικά και θεατρικά στοιχεία της «Κασσάνδρας» και αυτό παρότι κυριολεκτικά διαθέτω και την κατάλληλη ερωμένη και το απαιτούμενο τσέμπαλο. Η πρώτη ευκαιρία μεταρρύθμισης παρέχεται από τον θρήνο του Πρίαμου, μέρος στο οποίο η φωνή είναι γραμμένη σε κλειδί μπάσσου. Αν και υπάρχουν αρκετοί καλοί λόγοι ούτως ώστε αυτό να ερμηνευθεί απλώς σαν μία σημειογραφική ιδιοτυπία με αποκλειστικά συμβολικό χαρακτήρα, εγώ δεν θα απέκλεια την χρησιμοποίηση μίας ακόμη φωνής – χαμηλής ανδρικής – όχι μόνο ως νόμιμη δυνατότητα αλλά ακόμη και ως πιθανή αρχική πρόθεση του ίδιου του Marcello, αφού εξάλλου ο συνδυασμός άλτο/εμβόλιμος μπάσσος είχε ήδη χρησιμοποιηθεί εκτενώς στον «Τιμόθεο». Επέκτεινα την ιδέα στον αποχαιρετισμό της Ανδρομάχης με τον Έκτορα θέλοντας να υποστηρίξω αυτό το ψήγμα διαλόγου και πιστεύοντας πως η συμβολή έξι όλων κι όλων λέξεων εκ μέρους του Έκτορα αρκεί για να δικαιολογήσει μία τέτοια πρωτοβουλία δεδομένης της θέσης που κατέχει ο θάνατός του στην οικονομία του έργου, ενώ στο ίδιο ακριβώς πνεύμα, οι τρεις λέξεις που απευθύνει ο Αχιλλέας στον Πάτροκλο πριν τον χωρισμό τους, παραμένουν μέρος του γενικότερου αφηγηματικού λόγου.

Όσον αφορά στον εμπλουτισμό του συνεχούς βάσιμου, αυτός οργανώθηκε με ακόμη λιγότερους ενδοιασμούς, επιτασσόμενος από την εκμετάλλευση του σκηνικού χώρου εκ μέρους μας, κάτι που εμπίπτει άλλωστε και στις ευρύτερες αναζητήσεις του συνόλου μας Latinitas Nostra. Γεγονός είναι πως ο ίδιος ο Marcello διακόπτει την, μουσική τουλάχιστον, ροή ιδιαίτερα συχνά, ολοκληρώνοντας και ανανεώνοντας το μουσικό υλικό σχεδόν σε κάθε φράση της Κασσάνδρας. Ίσως οι επιπλέον δυνατότητες διαφοροποίησης της συνοδείας που δοκιμάσαμε να διασκεδάσουν την πρώτη εντύπωση μίας τετμημένης έκθεσης αποσπώντας την προσοχή του ακροατή από τον κατακερματισμό της ροής ή ίσως και να εντείνουν τελικά την εικόνα ασυνέχειας της μουσικού ειρμού προσδίδοντας στις επιμέρους φράσεις επιπλέον αυτοτέλεια και διακριτότητα.

Μολονότι ο Conti αναφέρει την «Κασσάνδρα» του Λυκόφρωνα ως αφετηρία έμπνευσης, τοποθετώντας άρα τον λόγο της αποκλειστικά σε προφητικό επίπεδο, δεν υπάρχει επί της ουσίας κανένα στοιχείο που να μας παραπέμπει χρονικά πριν την άλωση της Τροίας ούτε κάποια ειδυλλιακή σκηνή η οποία να επωάζει την καταστροφή που θα ακολουθήσει. Θελήσαμε να εισάγουμε αυτήν την συνιστώσα ευμάρειας στην καντάτα καταφεύγοντας διακριτικά στην τεχνολογία ελπίζοντας οτι αυτή η «νέα» χρονική προοπτική που επιβάλλουμε ούτε θα προδώσει το έργο ούτε θα αναιρέσει την αρχική του, αμιγώς «ακουστική», ταυτότητα.

Προσπαθήσαμε όπως πάντα με τους Latinitas Nostra να βρούμε κοινό έδαφος ανάμεσα στο σοφό αμερικάνικο γνωμικό «when it works don’t try to fix it» και την μεσογειακή απέχθειά μας για τους μισθοσυντήρητους της μουσικής δεοντολογίας. Εν ολίγοις μία δυναμική ισορροπία μεταξύ αυτού που «δουλεύει» και αυτού που «γράφει». Ελπίζω με αφορμή την «Κασσάνδρα» η ισορροπία αυτή να κατακτήθηκε όχι μόνο παρά τις μικτές τεχνικές της αποψινής παράστασης αλλά συνάμα και χάρη σε αυτές. Το Μπαρόκ πάντα αγαπούσε τα κόλπα.

Ο ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΝΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ

Η Μελίνα έχει γενέθλια σήμερα.
"Δεκαοκτώ του Οκτώβρη γεννήθηκα, σ' αυτή την πολιτεία των θρύλων...", τραγούδησε η ίδια η Μελίνα στην ταινία Γενέθλια του Πιέρ Ζουρντάν, σε μουσική Γιάννη Μαρκόπουλου και στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου.
Στις 23 Οκτωβρίου, πέντε μέρες μετά, έχει γενέθλια ο Μάνος Χατζιδάκις.
"Πώς ν' αρχίσω το θέμα του Μάνου; Απ' την γοητεία του;
Ήμουν σκλάβα της από την πρώτη φορά που συνεργαστήκαμε, όταν έγραψε τη μουσική για Το Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα...", έγραψε η Μελίνα.
Κι ο Χατζιδάκις;
Με τη Μελίνα Μερκούρη η σχέση μας υπήρξε ημιερωτική... Υπήρξε και παραμένει το πιο όμορφο κορίτσι μου.
Ήμουν ερωτευμένος με την Μελίνα. Από τότε που την πρωτοείδα στον δρόμο. Ήξερα ότι είναι η Μερκούρη. Η Αθήνα ήταν πολύ μικρή. Περπατούσες και ήξερες κι εκείνους που δεν γνώριζες. Ήταν πανέμορφο κορίτσι. Κι όταν ήρθε η ώρα να συνθέσω μουσική για Το Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα, όπου έπαιζε την Λαβίνια, βρήκα την ευκαιρία να βρεθώ κοντά της. Είχε αντιληφθεί τον έρωτά μου και με αντιμετώπιζε όπως αντιμετωπίζει μια μεγάλη ένα ερωτευμένο παιδαρέλι. Εν τέλει, όμως γίναμε φίλοι.
Η Μελίνα ήταν το ερωτικό πρόσωπο της Ελλάδας. Υπερθεμάτιζε των ιδιοτήτων της ως ηθοποιού, πολιτικού και αντιστασιακής και δεν αντιλαμβανόταν ότι όλα αυτά συνέθεταν μεν το πρόσωπό της, αλλά βάθρο του ήταν ο ερωτισμός της.

Αυτά είπε ο Μάνος για τη Μελίνα.
Οι βίοι τους υπήρξαν παράλληλοι, όσο και διαφορετικοί.
"Έφυγαν" την ίδια χρονιά, το 1994. Με διαφορά τριών μηνών!
Συγκρούσεις, αγάπη, περίοδοι σιωπής, χαρακτήρισαν αυτή τη σχέση, που τελείωσε τον Μάρτιο του 1994 σε δωμάτιο νοσοκομείου της Νέας Υόρκης, όταν οι δύο τραγούδησαν μαζί «Χάρτινο το φεγγαράκι».

Αυτή η θυελλώδης σχέση σίγουρα δεν μπορεί να περιγραφεί. Βιώθηκε από τους πρωταγωνιστές της σε όλη της την ένταση.

Εμείς σήμερα σπουδάζουμε τη μοναδικότητα αυτής της σχέσης μέσα από τραγούδια και ταινίες και μουσικές, μέσα από φωτογραφίες και βίντεο της εποχής, τόσο εκφραστικά και αφοπλιστικά, σα μεταφυσικά...

Για τον Μάνο και την Μελίνα δείτε και τον αλέξη λ.

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ

Του ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ

Η εξέλιξη και ο κοινωνικός ρόλος της κυπριακής τέχνης, από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, παρουσιάζεται μέσα από μια μεγάλη και εντυπωσιακή έκθεση, την οποία οργανώνει το Πολιτιστικό Κέντρο της Marfin Laiki Bank, προς τιμή των 50χρονων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η έκθεση, με γενικό τίτλο «Τέχνη Εστί… H Τέχνη της Κύπρου μέσα από τους Αιώνες», περιλαμβάνει έργα από τη Συλλογή Σύγχρονης Τέχνης της Marfin Laiki Bank, την Εθνογραφική Συλλογή της και τη Συλλογή Αρχαιοτήτων από το Μουσείο Πιερίδη-Marfin Laiki. Χώρος της έκθεσης είναι το οίκημα - αρχοντικό του Πολιτιστικού Κέντρου της Marfin Laiki Bank στην οδό Βύρωνος στη Λευκωσία, ενώ μέρος της παρουσιάζεται στον προθάλαμο του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο.
Η έκθεση είναι σκηνογραφημένη και χωρισμένη σε ενότητες. Ακολουθώντας ένα μονοπάτι μπορεί κανείς να εξερευνήσει την Αρχαιότητα, τη Βυζαντινή εποχή, τον Μεσαίωνα, την Οθωμανική περίοδο, την Αγγλοκρατία, καταλήγοντας, τέλος, στη σύγχρονη εποχή. Μέσα από αυτό το ταξίδι αναδεικνύονται σημαντικοί σταθμοί της ιστορίας της Κύπρου, όπως παρουσιάζονται μέσα από τα μάτια των καλλιτεχνών.
Ταυτόχρονα με την έκθεση το Πολιτιστικό Κέντρο της Τράπεζας παρουσιάζει την πολυτελή έκδοση «Με Εκτίμηση… Επιλογές από τη Συλλογή Έργων Τέχνης της Marfin Laiki Bank», όπου απεικονίζεται η εξελικτική πορεία των κυπρίων καλλιτεχνών των οποίων τα έργα περιλαμβάνονται στη Συλλογή, ξεκινώντας από τους ‘πατεράδες’ της σύγχρονης κυπριακής τέχνης και φτάνοντας στους σημερινούς εκπροσώπους της.
Τα εγκαίνια της έκθεσης τέλεσε ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρης Χριστόφιας, ο οποίος ανέφερε ότι η τέχνη και τα επιτεύγματά της, σε κάθε μορφή και έκφανσή της, είναι η διαυγέστερη απεικόνιση της ψυχικής υπόστασης του κάθε λαού και το αποτελεσματικότερο εργαλείο μέσω του οποίου ενσαρκώνεται η ύπαρξή του.

«Και ο κυπριακός λαός πάντοτε κατέφευγε στην τέχνη για να εκφράσει τη λύπη, τον πόνο ή τη χαρά του. Η τέχνη ήταν τροφοδότης των αγώνων μας και έκφραση των οραμάτων μας», τόνισε. Η έκθεση θα διαρκέσει δύο χρόνια και, στο πλαίσιό της, θα λειτουργεί το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Τέχνη Είναι…» για παιδιά της Δημοτικής εκπαίδευσης, που θα τους δίνει την ευκαιρία με εμπειρικό και δημιουργικό τρόπο, να εξερευνήσουν την τέχνη των κατοίκων της Κύπρου, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Η Marfin Laiki Bank ξεκίνησε να συλλέγει έργα τέχνης στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν η Τράπεζα θεσμοθέτησε ένα εικαστικό πρόγραμμα δραστηριοτήτων, καταλαμβάνοντας ηγετική θέση μεταξύ των επιχειρήσεων που συλλέγουν έργα τέχνης.
Σήμερα, η Τράπεζα διαθέτει μια από τις παλαιότερες και μεγαλύτερες συλλογές έργων τέχνης στην Κύπρο, η οποία αποτελείται από παραστατική και σύγχρονη ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις χώρου, καθώς και έργα μικτών τεχνικών και υλικών, μέσα από τα οποία μπορεί να σκιαγραφηθεί η εξέλιξη της κυπριακής τέχνης στο πέρασμα του 20ού και τις αρχές του 21ου αιώνα.
Η Συλλογή επικεντρώνεται σε έργα μουσειακού επιπέδου, τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο αισθητικό και θεματικό ενδιαφέρον, έργα ανερχόμενων, αλλά και παλαιότερων κυπρίων καλλιτεχνών. Είναι μια συλλογή που αντικατοπτρίζει τα καλλιτεχνικά και τα κοινωνικά ρεύματα της εποχής.
Επιπρόσθετα, από το 2000, το Πολιτιστικό Κέντρο ανέλαβε να διατηρεί τις σημαντικές συλλογές αρχαιοτήτων της οικογένειας Πιερίδη. Έτσι, η βασική συλλογή έργων τέχνης της Τράπεζας εμπλουτίζεται από ένα ποικίλο, αλλά και αντιπροσωπευτικό φάσμα της αρχαίας κυπριακής τέχνης. Το 2006 η Marfin Laiki Bank απέκτησε, επίσης, την Εθνογραφική Συλλογή του Ιδρύματος Πιερίδη, που αποτελείται από μοναδικά δείγματα κυπριακής λαϊκής τέχνης από τον 18ο αιώνα μέχρι τη δεκαετία 1960.
Η Συλλογή περιέχει ξυλόγλυπτα έπιπλα, είδη κεραμικής, κεντήματα και υφαντά, παραδοσιακές ενδυμασίες, κοσμήματα και πίνακες. Η προσθήκη των συλλογών αυτών, τεκμηριώνει την πορεία της κυπριακής τέχνης και του πολιτισμού από την αρχαία μέχρι τη σύγχρονη εποχή.
Για την πορεία και εξέλιξη της τέχνης στην Κύπρο είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικά τα όσα αναφέρονται σε ειδικό έντυπο από την υπεύθυνη του Πολιτιστικού Κέντρου της Marfin Laiki Bank κυρία Μαρίνα Βρυωνίδου-Γιάγκου.

Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ (7000 π.Χ.-4ος ΑΙΩΝΑΣ μ.Χ.)
Η ΑΡΧΗ… ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Στα πρώιμα στάδια της ιστορίας της Κύπρου, από τη Νεολιθική εποχή, η τέχνη είχε διπλό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου. Μέσα από τη δημιουργία χρηστικών αντικειμένων, συνιστούσε τμήμα της καθημερινής ζωής. Παράλληλα, αποτελούσε μια μορφή επικοινωνίας και πνευματικής έκφρασης. Η εύρεση τοιχογραφιών σε σπήλαια ή τοίχους οικιών, όπως αυτή στην περιοχή Τέντα της Καλαβασού, μαρτυρά ότι πριν από τη χρήση της γραφής, η ζωγραφική απεικόνιση καταστάσεων ήταν ο μοναδικός τρόπος καταγραφής των σημαντικών γεγονότων της καθημερινής ζωής.
Την εποχή της Χαλκοκρατίας, το εμπόριο βοήθησε στην οικονομική ανάπτυξη του νησιού, ανέβασε το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων και κατέστησε την Κύπρο σημαντικό εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου. Οι, κατά καιρούς, στενές σχέσεις της Κύπρου με γειτονικές χώρες άφησαν σαφείς επιρροές στο ύφος της τέχνης και η κεραμική, η μεταλλοτεχνία και η κοσμηματοτεχνία παρουσίασαν ιδιαίτερη άνθηση.
Στην Ελληνιστική και τη Ρωμαϊκή εποχή, χαρακτηριστικές μορφές τέχνης ήταν η δημιουργία αγαλμάτων, ψηφιδωτών, αλλά και η τέχνη του φυσητού γυαλιού, που αποτελούσε καινοτομία του ρωμαϊκού κόσμου.
Τον 1ο αιώνα μ.Χ., διδάχτηκε, για πρώτη φορά στην Πάφο, ο Χριστιανισμός. Οι πρώτες βασιλικές όμως παρουσιάζονται πολύ αργότερα, τον 4ο αιώνα. Από ψηφιδωτά δάπεδα και τοιχογραφίες κτηρίων της εποχής, φαίνεται ότι τα παλιά παγανιστικά σύμβολα συνυπήρχαν με τα νέα σύμβολα της Χριστιανικής πίστης τόσο στην τέχνη όσο και στον τρόπο ζωής. Οι Αραβικές Επιδρομές, που άρχισαν στα μέσα του 7ου αιώνα, σημάδεψαν το τέλος της αρχαίας παράδοσης στο νησί και συγχρόνως έφεραν στοιχεία ανατολίτικης τέχνης επηρεασμένα από τον Μουσουλμανικό κόσμο, στην τέχνη της Κύπρου.

Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΥΠΡΟ (4ος-12ος ΑΙΩΝΑΣ μ.Χ.)

Η Βυζαντινή τέχνη έχει την αφετηρία της στον 4ο αιώνα μ.Χ., όταν ο αρχαίος κόσμος παραχώρησε σταδιακά τη θέση του στον θεοκρατικό κόσμο του Βυζαντίου, όπου η Εκκλησία καθόριζε την κυρίαρχη ιδεολογία, την καθημερινότητα των ανθρώπων, αλλά και τις καλλιτεχνικές τάσεις. Στις πρώτες εκκλησίες που χτίστηκαν, τοποθετήθηκαν ψηφιδωτές συνθέσεις με γεωμετρικά μοτίβα, ζώα και φυτά που σχετίζονταν με χριστιανικές αλληγορίες και συμβολισμούς. Αργότερα, στις συνθέσεις κυριάρχησε η φιγούρα του Χριστού, της Παναγίας και άλλων αγίων και οσίων.
Στους αιώνες που ακολούθησαν, η βυζαντινή τέχνη εξελίχθηκε κυρίως σε τοιχογραφίες και φορητές εικόνες. Η εικόνα ήταν μέρος του πλούτου της λειτουργικής και λατρευτικής ζωής της Ορθόδοξης Εκκλησίας και ο βυζαντινός αγιογράφος ακολουθούσε κανόνες που είχαν θεσπιστεί για την εκκλησιαστική ζωγραφική. Η τεχνοτροπία κάθε εικόνας μπορεί να παρουσίαζε διαφοροποιήσεις, όμως ποτέ δεν υπήρξε αλλαγή των φυσιογνωμικών χαρακτηριστικών και της στάσης των αγίων. Τα πρόσωπά τους έπρεπε να είναι σχεδόν ανέκφραστα και δεν επιδιωκόταν η απεικόνιση της εξωτερικής ομορφιάς.
Η κυπριακή τέχνη αυτής της περιόδου δεν αποτυπώθηκε μόνο στη μνημειακή διακόσμηση εκκλησιών, αλλά και με άλλες μορφές τέχνης, όπως η μεταλλοτεχνία. Υπάρχουν αξιόλογα δείγματα αργυροχρυσοχοΐας στην κατασκευή εκκλησιαστικών σκευών, κοσμημάτων και μεταλλικών χρηστικών αντικειμένων, όπως εγκολπίων και σταυρών λιτανείας. Παράλληλα, εργαστήρια στην Πάφο και τη Λάπηθο ήταν γνωστά για την κατασκευή κεραμικών αγγείων καθημερινής χρήσης. Επίσης, στους βυζαντινούς χρόνους, η Κύπρος έγινε γνωστή για την παραγωγή υφασμάτων, όπως λινά, βαμβακερά και μεταξωτά. Συνέπεια αυτών, ήταν η ανάπτυξη της κεντητικής, που επεκτάθηκε και στον Μεσαίωνα.

Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΥΠΡΟ (1191-1571)

Η μεγάλη ζήτηση από τη Δυτική αγορά για πολυτελή υφάσματα, βοήθησε την Κύπρο να αναπτύξει μια αξιόλογη βιοτεχνία στην υφαντική και την κεντητική. Το νησί έγινε γνωστό κέντρο παραγωγής υφαντών πολυτελείας, όπως τα μεταξωτά και τα χρυσοΰφαντα. Συγκεκριμένα, στην Κύπρο παράγονταν εννέα από τα δεκατέσσερα είδη πολυτελούς υφαντικής της εποχής. Είναι, μάλιστα, πολύ γοητευτική η παράδοση που θέλει τον αναγεννησιακό ζωγράφο Λεονάρντο ντα Βίντσι να μεταφέρει στην Ιταλία λευκαρίτικο τραπεζομάντηλο, που αγόρασε κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο το 1481 και το οποίο προοριζόταν για την Αγία Τράπεζα του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου.
Τον 13ο αιώνα, αναπτύχθηκε και διαδόθηκε στην Κύπρο η εφυαλωμένη κεραμική και ταυτόχρονα, εξελίχθηκαν οι διάφορες διακοσμητικές τεχνοτροπίες της. Η θεματολογία της διακόσμησης εμπλουτίστηκε με σκηνές της καθημερινής ζωής, όπως παραστάσεις από οπλισμένους ιππότες, σκηνές από κυνήγι, σκηνές γάμου, με ανδρικές και γυναικείες μορφές της αριστοκρατικής τάξης και στοιχεία εμπνευσμένα από ζώα και πουλιά.
Η ξυλογλυπτική φαίνεται ότι απέκτησε ιδιαίτερη σημασία αυτή την εποχή, όπως μαρτυρούν τα εντυπωσιακά τέμπλα, τα βημόθυρα και τα ξύλινα εκκλησιαστικά σύμβολα. Αργυρά και επίχρυσα δισκοπότηρα και μεταλλικοί σταυροί δείχνουν την προσήλωση της κυπριακής κοινωνίας στη διατήρηση της παράδοσης της μεταλλοτεχνίας και τη διάθεση για περαιτέρω εξέλιξή της.
Στα τέλη του 15ου και στις αρχές του 16ου αιώνα, κατά την Ενετοκρατία, αναπτύχθηκε, επίσης, στην Κύπρο η «ιταλοβυζαντινή» ζωγραφική, μία μικτή τεχνική ζωγραφικής που συνδύαζε στοιχεία από την κλασική βυζαντινή και την Ιταλική Αναγεννησιακή τέχνη.

Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ (1571-1960)

Η καλλιτεχνική παραγωγή στην Κύπρο κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας και αργότερα της Αγγλοκρατίας, εξελίχθηκε μέσα σε νέες κοινωνικές, αλλά και δύσκολες οικονομικές συνθήκες. Αναπτύχθηκε η λαϊκή τέχνη, η οποία περιλαμβάνει την αρχιτεκτονική και όλους τους κλάδους της χειροτεχνίας και διακοσμητικής.
Η ανώνυμη λαϊκή αρχιτεκτονική, λιτή, λειτουργική και πολύμορφη, αξιοποίησε τα διαθέσιμα σε κάθε περιοχή δομικά υλικά για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες μιας κυρίως αγροτικής κοινωνίας. Στα αστικά κέντρα, ιδιαίτερα στη Λευκωσία, η ολιγάριθμη άρχουσα τάξη κατοικούσε σε αρχοντικά που έφεραν τη σφραγίδα της νέας εποχής, που αντιπροσώπευε τον τρόπο ζωής των Οθωμανών κατακτητών.
Με τον αρχιτεκτονικό διάκοσμο είναι συνυφασμένη και η τέχνη της λιθογλυπτικής, ενώ η ξυλογλυπτική εκφράστηκε κυρίως στα τέμπλα και τα είδη εκκλησιαστικής χρήσης.Η τάση όμως για διακόσμηση ειδών της καθημερινής ζωής, δημιούργησε σημαντικά δείγματα λαϊκής τέχνης, όπως τα σκαλιστά και επιζωγραφισμένα ράφια, τα ερμάρια και τα σεντούκια. Εκκλησίες, γλάστρες με λουλούδια, λιοντάρια, δικέφαλοι αετοί, κλάδοι αμπέλου, σταυροί και εξάλφες, αποτελούν χαρακτηριστικά μοτίβα με προέλευση το ανεξάντλητο θεματολόγιο της ελληνικής και της βυζαντινής τέχνης, της τέχνης της Δύσης και της Ανατολής, θρησκευτικά σύμβολα, αλλά και παγ σε μια κλειστή, σχεδόν αυτάρκη οικονομία. Με πρώτες ύλες το μετάξι, το βαμβάκι, το λινάρι και το μαλλί, η υφαντική εξελίχθηκε σε αξιόλογη οικοτεχνία και βιοτεχνία. Στον αργαλειό ύφαιναν τον οικιακό ρουχισμό, την προίκα, αλλά και τα περισσότερα ενδύματα που ήταν χειροποίητα.
Η μεταλλοτεχνία και ειδικότερα η αργυροχρυσοχοΐα ανθούσε από τον 17ο αιώνα. Αξιοποιώντας παλιές παραδοσιακές τεχνικές της αργυροχοΐας, οι χρυσοχόοι της Κύπρου κατασκεύαζαν εξαίρετα εκκλησιαστικά σκεύη, είδη οικιακής χρήσης, καθώς και περίτεχνα κοσμήματα που στόλιζαν τις παραδοσιακές φορεσιές.
Η καλλιτεχνική δημιουργία συνέχισε την παράδοση σε όλους τους τομείς και κατά την περίοδο της βρετανικής διακυβέρνησης. Ο 20ός αιώνας, με τη βιομηχανοποίηση της παραγωγής, το ρεύμα της αστυφιλίας και τη γενικότερη ανάπτυξη, έφερε τη σταδιακή παρακμή της λαϊκής τέχνης. Παρά τον εκσυγχρονισμό, όμως, η παράδοση δεν χάθηκε. Η ζωή της κυπριακής υπαίθρου, οι αγροτικές εργασίες, τα ήθη και τα έθιμα του νησιού, αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τους ναΐφ ζωγράφους και γλύπτες, όπως ο Μιχαήλ Χρ. Κάσιαλος και ο Κώστας Αργυρού. Το έργο τους άνοιξε τον δρόμο στους ‘εθνογράφους’ καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, όπως ο Αδαμάντιος Διαμαντής και ο Γεώργιος Πολ. Γεωργίου, που θεωρούνται πρόδρομοι της σύγχρονης κυπριακής τέχνης.
Σε διεθνές επίπεδο, από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι τέχνες έσπασαν τους παραδοσιακούς φραγμούς και αναζήτησαν νέες προσωπικές ερμηνείες της εικαστικής πραγματικότητας. Στις δεκαετίες 1930 και 1940, επικρατούσε έντονη συζήτηση για την αξία του μοντερνισμού σε σχέση με την παραδοσιακή παραστατική ζωγραφική. Οι κοινωνικές αναταραχές και οι μαζικές πολιτικές κινητοποιήσεις τις δεκαετίας του 1930 απαιτούσαν την αλλαγή που τελικά επιτεύχθηκε κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Την ίδια εποχή τα πρωτοποριακά καλλιτεχνικά ρεύματα του ντανταϊσμού, κυβισμού και σουρεαλισμού επικρατούσαν στην Ευρώπη. Οι κύπριοι καλλιτέχνες αυτής της γενιάς, όμως, είχαν περισσότερη σχέση με τον φοβισμό και πιο ήπιες πτυχές του εξπρεσιονισμού.

Η ΣΥΓXΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Μετά την Ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960, η τέχνη στην Κύπρο άρχισε να εκφράζει την αναζήτηση μιας νέας ταυτότητας. Αναδυόμενη από μία περίοδο γεμάτη από κοινωνικές εντάσεις και ραγδαίες αλλαγές, η τέχνη της εποχής αυτής έχει γίνει εμβληματική της τεχνολογικής, κοινωνικής και πολιτικής επανάστασης και παγκόσμιας αλλαγής. Αρχικά, η κυπριακή τέχνη εξέφραζε την ανάγκη φυγής από την περιγραφή και τη στροφή προς την ερμηνεία. Στη συνέχεια, ταυτίστηκε συνειδητά με τα παγκόσμια καλλιτεχνικά ρεύματα. Εμφανίστηκαν νέοι κύπριοι καλλιτέχνες που παρουσίασαν νέες μορφές έκφρασης όπως την τέχνη με κατασκευές, την κινητική αφαίρεση και την Οπ Αρτ ή οπτική τέχνη που επηρέασε ιδιαίτερα τη σύγχρονη τέχνη, καθώς ενθάρρυνε ένα διαδραστικό διάλογο με τον θεατή.
Από τη δεκαετία του 1970, συνεχίστηκε η ροή καλλιτεχνών που επέστρεφαν στο νησί, με επιρροές από το εξωτερικό. Σταδιακά, από αυτή τη δεκαετία καθώς και στις δύο που ακολούθησαν, η αφαίρεση και ο γεωμετρικός μινιμαλισμός στην τέχνη υποχώρησαν μπροστά σε μια νέα μορφολογία που είναι πιο αφηγηματική σε έκφραση.
Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της εξέλιξης είναι η πολυμορφία του προσανατολισμού και της έρευνας. Νέες ιδέες και τάσεις εμφανίζονται συνεχώς, σαν αποτέλεσμα της προσπάθειας που καταβάλλουν οι καλλιτέχνες να εκφράσουν τον πολυσύνθετο και συχνά διφορούμενο χαρακτήρα του περιβάλλοντος και της εποχής τους. Γι’ αυτό τον λόγο, οι καλλιτέχνες συχνά αναζητούν, όχι μόνο νέα στοιχεία, αλλά και νέα υλικά, μέσα και τεχνολογίες, μέσω των οποίων οι εικαστικές αναζητήσεις τους εμπλουτίζονται συνεχώς. Προσωπικές μνήμες, καταθέσεις και ιστορικά γεγονότα, αναμιγνύονται σε μια μοναδική εικαστική έκφραση, που μπορεί να χαρακτηριστεί ως πολύγλωσση.

Η ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ ΤΟΥ BENEDETTO MARCELLO (1727) ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 2010

Απόψε στο θέατρο "Θησείον" στην Αθήνα για την Κασσάνδρα του Benedetto Marcello (1686-1739).

Mια συμπαραγωγή: Οι όπερες των ζητιάνων, η Εταιρεία Συναυλιών Φόρμιγξ, σε συνεργασία με το συγκρότημα πρώιμης και μπαρόκ μουσικής Latinitas Nostra και τη θεατρική ομάδα Vasisstas.

O φίλος και αξιότατος μουσικός, ιεροφάντης του μπαρόκ Μάρκελλος Χρυσικόπουλος έκανε πάλι το θαύμα του!

Ανέβασε ένα μονόλογο, αυτόν της Κασσάνδρας, και μας καθήλωσε πάλι με μπαρόκ μουσική.

Η Ιωάννα Φόρτη που ενσάρκωσε τον ομώνυμο ρόλο, αν και ισταμένη για μία ώρα και δέκα λεπτά, μας μετέδωσε τον προφητικό παλμό της, διηγούμενη την επερχόμενη καταστροφή της Τροίας με δραματικό λυρισμό και εκφραστικό δυναμισμό.

Η σκηνοθεσία της Αργυρούς Χιώτη ουσιαστική και διακριτική συνάμα, ώστε να μην αποσπάται η προσοχή του θεατή από την μουσική ποιητική. Ευρηματική και ταιριαστή η παράθεση του ποιήματος Τα τείχη του Καβάφη.

Ένα δύσκολο από την μπαρόκ φύση του έργο - και δη μονόλογος - παρουσιάστηκε με τρόπο συναρπαστικό, αφού ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος με ιερή μανία και δεξιοτεχνία επεξεργάζεται το μουσικό υλικό κατά τέτοιο τρόπο ώστε να φαντάζει σημερινό.

Χάρηκα πολύ για την παρουσία νέων ανθρώπων, άλλωστε νέοι ήταν και οι συντελεστές της παράστασης, αλλά και κάποιων που με εξέπληξαν ευχάριστα, όπως της γνωστής τραγουδίστριας Δήμητρας Γαλάνη.

Εκεί ήταν και δύο εμπειρότατοι δάσκαλοι του λυρικού τραγουδιού και σπουδαίοι μονωδοί, η Δέσποινα Καλαφάτη και ο Θάνος Πετράκης.

Και οι τρεις παραστάσεις της Κασσάνδρας sold out και μάλιστα με κοινό σε ...μαξιλαράκια.

Έτσι, το μπαρόκ των αρχών του 18ου αιώνα κατακτά ένα κοινό διόλου ευκαταφρόνητο στις αρχές του 21ου αιώνα.

Σίγουρα αυτό οφείλεται στην δυναμική αυτής της μουσικής, αλλά νομίζω ότι χωρίς τους άξιους μουσικούς δεν θα νιώθαμε τη διαχρονικότητά της.

φωτό: Paul Thanopoulos

Η ΜΕΛΙΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ

Αύριο έχει γενέθλια η Μελίνα.
Πέρασαν κιόλας 90 χρόνια...
Η Μελίνα ανήκει στην προσωπική μου μυθολογία απ' όταν ήμουν παιδί.
Της αφιερώνω αυτό το τραγούδι που ερμήνευσε μοναδικά και μας συγκινεί μέχρι σήμερα με την ίδια ένταση.
Και φυσικά την θυμάμαι και την αγαπώ.

ΝΑ ΜΕ ΘΥΜΑΣΑΙ ΚΑΙ ΝΑ Μ' ΑΓΑΠΑΣ

Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος
Στίχοι: Βαγγέλης Γκούφας

Στα μάτια παίζει τ' άστρο της αυγής
ο ήλιος πλένει τ' όνειρο της γης
πλατύ ποτάμι η αγάπη και βαθύ
κουράστηκε και πάει να κοιμηθεί

Για ποιο ταξίδι κίνησες να πας
να με θυμάσαι και να μ' αγαπάς
σου κλέβει η ανατολή μικρό φιλί

Στα χείλη καίει πικρό μικρό φιλί
ποιο μακρινό ταξίδι σε καλεί
θα φύγεις ξένε, άσπρα τα πανιά
παραμονεύει η λησμονιά

Για ποιο ταξίδι κίνησες να πας
να με θυμάσαι και να μ' αγαπάς
σου κλέβει η ανατολή μικρό φιλί

ΕΝΑ ΔΙΗΓΗΜΑ ΤΗΣ ΧΙΒΑΣ ΠΑΝΑΧΙ

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ «qaqnas»

Της Χίβας Παναχί

Είναι μια ζαλισμένη ιστορία, απίστευτη που όσο το σκέφτομαι δεν βγάζω άκρη, δηλαδή, τι άκρη;

Εκείνο το μέρος και εγώ τι σχέση είχαμε μεταξύ μας γιατί και πώς και χιλιάδες άλλες σκέψεις να χορεύουν στο κύκλο της και να ξεχνώ και πάλι εκ νέου να επιστρέφουν τα μισά και ατελείωτα.

Σαν να ήμουν ένα χορταράκι που είχα φυτρώσει στο πουθενά, όπως έλεγε η αείμνηστη γιαγιά μου, οι ιστορίες της ήταν γεμάτες εικόνες και παράξενες γεύσεις, όμως το ερώτημα επιμένει να με τρώει γιατί έπρεπε να δω εκείνα τα παράξενα; Τι σχέση; Αυτά όλα να γυρνάνε και να ζαλίζουν το είναι μου, από πείσμα λέω στον εαυτό μου: σώπασε και περπατά σιωπηλά. Έτσι ίσως είναι καλυτέρα, όμως κατά βάθος ξέρω ότι η λογική της επιβίωσης με παρασύρει και με ξεγελά προς ένα ήρεμο κομμάτι, ίσιο.

Θυμάμαι, ναι θυμάμαι εκείνη την γλυκιά γειτόνισσά μας που έμοιαζε με μια αρχαία φιγούρα, με άσπρα μαλλιά, τρία σπίτια πάνω από μας έμεναν. Κάθε φόρα που την έβλεπα έλεγε: “ήταν γραφτό παιδάκι μου να συναντηθούμε” και εγώ απλά την κοίταζα με σεβασμό.

Το όνομά της, η κύρια “Zine”, πάντοτε ήταν γλυκιά και στοργική, μετρία στο ύψος της με παραδοσιακά κουρδικά ρούχα... την είχα πάντα έτσι στο μυαλό μου, μια ωραία μυρωδιά άγριων λουλουδιών που μόνο εκείνη ήξερε να φτιάξει την συνόδευαν και μάγευε την γειτονιά μας και εκτοπίζει το δικό μου μυαλό συνεχώς με τις σοφίες της και διηγήσεις που έκανε, να μας συνεπάρει η ροή του ποταμού πίσω από το σπίτι της γιαγιάς. Αλήθεια είναι το βουνό δεν ήταν μακριά και από μακριά έχεις την αίσθηση ότι είναι δίπλα σου.

Ο δρόμος μας ήταν πολύ περίεργος δρόμος. Βέβαια δεν το έχω πει σε κανέναν αυτό. Όταν νύχτωνε στο “Toushnawzar”* μέσα στο δάσος έβλεπες ότι μια ‘qaqnas* που έμοιαζε τόσο σε μια νεαρή γυναίκα πηγαινοέρχεται σαν να γεννάει ανήσυχη.

Την έβλεπα να ετοιμάζει μια φωτιά και να βγάζει τα φτερά της ένα προς ένα, στην φωτιά έβαλε κάθε της φτερό και έπειτα θρήνησε. Η qaqnas έπαιζε άρπα και τραγουδάει ένα δικό της ανήκουστο άσμα.

Τα σύννεφα καλύπτουν το ιερό βουνό καθώς την είδα να βγάζει μια φωνή σαν λύκαινα. Το ανατριχιαστικό ήταν ότι όταν κατάλαβα είμαι το μοναδικό άτομο στην οικογένεια και ανάμεσα σε όλους που την βλέπω. Δεν ήξερα τι να κάνω και εκείνες οι άναρθρες κραυγές της ήταν θεέ μου...

Έβλεπα τον αυτό μου κατάχλωμη σαν φάντασμα, τρελαμένη πια είχα γίνει, με πυρετό η γιαγιά έλεγε ότι “τα κοκάλά σου χαιρετάνε τις σκιές κορίτσι μου, να το θυμάσαι”.

Πώς έγινε η κυρία Zine ήρθε σπίτι μας μου έφερε ιερό νερό από τα πηγάδια που ήξερε μόνο εκείνη. Φυσικά δεν τόλμησα να βγάλω άχνα για όσα έβλεπα. Θα με πήγαινε σε ένα ιερό λουλούδι ή τόπο - ξέρω και εγώ - έτσι κράτησα το μυστικό μου, λυπήθηκα την ‘qaqnas”... Αναρωτιόμουν για ποιο λόγο έχει βρεθεί εκεί...

Μια μέρα είχα πάει στο σπίτι της θείας μου, πριν να μαζέψει ο ήλιος το πάθος της για την γη και το φεγγάρι να τραγουδά ανοιξιάτικους ύμνους, κοίταξα το“Toushnawzar”, όμως τι περίεργο που ήταν αυτό την qaqnas” δεν την είδα. Μερικές μέρες ηρέμησα όμως για ποιο λόγο είχε χαθεί; Έπρεπε να μάθω τον λόγο. Στην επιστροφή προς το σπίτι μας όλο έκανα διάφορα σενάρια στο νου μου και όμως διαψεύσθηκα καθώς την είδα πάλι στην ίδια κατάσταση.

Μετά λίγο καιρό κατάλαβα ότι η ‘qaqnas” έχει συνδεθεί με την μοίρα μου και με το σπίτι μας... Χωρίς να πω τίποτα στην γιαγιά μου πήγα στο ιερό βουνό, την είχα παρατηρήσει από μακριά, την έβλεπα να κλαίει να χτυπιέται, είχα ανάγκη να την δω από κοντά, έβγαλα τα σχολικά μου ρούχα, δεν φοβήθηκα μόνο λίγο άγχος...

Είδα μια φωτιά σε ένα καζάνι, πόσο έμοιαζε σε γυναίκα, μου είπε: “έλα κοντά πιες νερό κορίτσι μου”, είπε πάλι “γιατί ήρθες αργά; Είναι η τελευταία μου μέρα εδώ, πάρε αυτό το φτερό, ίσως να το χρειαστείς κάποτε, οπότε θα το κάψεις και η ζωή σου θα έχει φως και μην φοβάσαι” έκλαιγε... και τραγουδούσε...

Το έκρυψα το φτερούλι στο βιβλίο της “Jilaς ” και κοιμήθηκα... Είδα ότι πήγα κάπου στο ωκεανό σε μια χώρα μακρινή...

Είχε έρθει η μάνα μου να με υποδεχτεί, δεν μου άρεσε το καινούριο σπίτι μου, είπα στην μητέρα μου «δεν μου αρέσει αυτό το σπίτι, είναι άχρωμο και χάλια» η μητέρα μου θυμάμαι είπε «δεν πειράζει θα το βάψουμε θα γίνει όπως θες»... Ξύπνησα με πυρετό αυτή τη φορά, ήμουν σε μια έρημο. “Διψάω”, φώναξα... Όμως δεν πήρε πολύ χρόνο. Κατάλαβα ότι δεν με ακούει κανένας. Είχα χάσει τον τόπο και τον χρόνο...

Ξαναβρέθηκα στον ιερό ναό που πήγαινα με την γιαγιά μου. Ένα κερί για να είναι προστατεμένη η πόλη μου... Αλήθεια, δεν θυμάμαι πότε επέστρεψα στην “πόλη μου ”... Είπα στην Νταντά ότι πηγαίνω ταξίδι αύριο. Το αντιλήφθηκα ότι δεν της άρεσε αυτό που είπα.

Ήθελα να μαθαίνω τα νέα στον κόσμο. Έτσι πήρα από το δωμάτιό μου το παλαιό ράδιο. Η νταντά είχε πάντα ένα σύννεφο στα μάτια της δεν μου μιλούσε ποτέ, είχε δικές τις διηγήσεις κρυμμένες όλες.

“Έπρεπε να φύγεις” μου είπε μια φωνή. Κάποια κείμενα και ότι ήταν σημαντικό να βλέπω τον εαυτό μου σε δύσκολα μονοπάτια του βουνού. Γύρισα για μια στιγμή το κεφάλι μου, τα ηλιοτρόπια αντίκρισα, είχα ένα απίθανο και απερίγραπτο πόνο στο στήθος μου και έκλαψα... θυμήθηκα την “qaqnas “...

Στα σοκάκια που είχαν γεμίσει με αίμα την ξαναείδα, μόνο με χαιρέτισε και εγώ το ίδιο έκανα.

“Ερωτεύτηκα έναν άντρα χρώμα σκόνη” το μόνο που είπε. “Απελπισμένη είμαι”, είπε και εξαφανίστηκε. Μετά αρκετό καιρό είχα πάει στον Όλυμπο με μια παρέα. Την ξανασυνάντησα εκεί, μου λέει: “Τι έχεις;”

Θυμήθηκα ότι έπεσε τυχαία φωτιά στο φτερούλι, γι' αυτό εμφανίστηκε μάλλον, δεν της είπα τίποτα. “Ζήτα κάτι” μου λέει και έτσι ευχήθηκα από μέσα μου και άναψα ένα κεράκι σε έναν ναό της Ελλάδος .

1. Qaqnas το μυθικό πούλι που είναι θηλυκό στην κουρδική μυθολογία και πεθαίνει από τον πόνο της γέννας και ετοιμάζει το θάνατό του.

2. Toushnawzar” το κέντρο της πολιτείας των ιερων βουνών στο Ζαγγρούς με πανάρχαιες τελετές γονιμότητας.

Μάρτιος 2000 - Αθήνα (το διήγημα αυτό είναι ήδη δημοσιευμένο πριν χρόνια στα Κουρδικά και Γαλλικά).

Η Χίβα Παναχί είναι γνωστή ποιήτρια και συγγραφέας στην Περσία, το Ιράκ και τη Συρία. Είναι λάτρης του ελληνικού πολιτισμού και έχει συμβάλει όσοι λίγοι στη διάδοσή του σε όλη τη Μέση Ανατολή με μεταφράσεις που έχει εκπονήσει και με τη γενικότερη δράση και το λόγο της.

Φυλακίστηκε στο Ιράν σε πολύ νεαρή ηλικία, γιατί αντέδρασε στον λιθοβολισμό συμμαθήτριάς της. Διέφυγε και ήλθε στην Ελλάδα.
Είναι μέλος της Κουρδικής Ακαδημίας που εδρεύει στο Παρίσι.