"ΠΥΡΑΓΟΣ ΕΠΙ ΤΙΜΗ" ΤΟΥ π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΘΕΡΜΟΥ

Στις αρχές του έτους κυκλοφορήθηκε η νέα ποιητική συλλογή του π. Βασιλείου Θερμού, με τίτλο: Πυραγός επί τιμή.
Το βιβλίο περιλαμβάνει 31 ποιήματα, 7 κολάζ και μία ομιλία με τίτλο: Η άδηλη "ποίηση" των κρυφών "ιερέων". Πρόκειται για την ομιλία που εκφώνησε ο π. Βασίλειος Θερμός στην εκδήλωση για την Ιερατική Ποίηση που διοργανώσαμε στις 14 Ιανουαρίου 2007 στην Πάτρα με το Πολύτροπον (στην Φιλαρμονική Εταιρεία - Ωδείο Πατρών).
Πρόκειται για την τρίτη συλλογή του π. Βασιλείου. Οι δύο προηγούμενες ήταν: Φωνήεντες στεναγμοί (Αρμός, 1996) και Ονειροδρόμιο (Εν πλω, 2003). Ένα άλλο έργο του που ανήκει στην ποιητική - υμνογραφική του γραφίδα είναι και η Ασματική Ακολουθία του Γάμου (Ακρίτας, 2000).
Από τη νέα συλλογή Πυραγός επί τιμή επιλέγω τον Ρεμβασμό του δεκαπενταυγούστου, που διακρίνεται για τη λεπτή μα πέρα ως πέρα αληθινή ειρωνεία του.

Αποβραδίς τα πυροτεχνήματα ήταν ωραιότερα από ποτέ,
οι άρτοι υπέροχοι, οι ψάλτες εντυπωσιακοί,
ευχές πολλές αντηλλάγησαν στην έξοδο για μακροημέρευση.

Όλα εντάξει. Η Θεοτόκος τώρα μπορεί να απέλθει αφ' ημών
επί την λίαν κρείττονα και θειοτέραν σκηνήν
όπου άγγελοι την κοίμησιν της Παρθένου
ορώντες εξεπλήττοντο.

ΟΙ "ΝΕΑΝΙΚΕΣ ΑΠΟΧΡΩΣΕΙΣ" ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ "Εις Κοπάνους" ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Στην σεμνή και ουσιαστική μηνιαία εφημερίδα του Ι. Ναού Αγίου Νικολάου (Εις Κοπάνους) πόλεως Ιωαννίνων, με τον τίτλο Νεανικές Αποχρώσεις, δημοσιεύεται για άλλη μια φορά κείμενό μου, τη επιμελεία του πιστού διαδικτυακού φίλου Αλέξη Λιόση, διευθυντή σύνταξης της εν λόγω έκδοσης.
Πρόκειται για την παρουσίαση του νέου ψηφιακού δίσκου της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας με ύμνους από την Ακολουθία υπέρ του περιβάλλοντος ημάς στοιχείου.
Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Βημόθυρο (τεύχ. 2-3) και γνώρισε και άλλες αναδημοσιεύσεις.
Οι Νεανικές Αποχρώσεις που κυκλοφορούν (φύλλο 53) περιλαμβάνουν ένα μικρό μα περιεκτικό λογοτεχνικό και θεολογικό αφιέρωμα στον Δεκαπενταύγουστο, ένα αφιέρωμα στον αείμνηστο Παύλο Βρέλλη (ιδρυτή του περίφημου Μουσείου κέρινων ομοιωμάτων και όχι μόνο), ο οποίος από τις 24 Ιουλίου αναπαύεται στο κοιμητήριο του Αγίου Νικολάου Εις Κοπάνους, μια πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία του Χρήστου Μαρκίδη με τον ποιητή Χρήστο Μπράβο, αναφορά στα "Εύρετρα" της Κικής Δημουλά κ.α.
Ελπίζω τέτοιες ουσιαστικές μα και διακριτικές έντυπες ενοριακές παρουσίες να υπάρχουν πάντα, για να κάνουν τη διαφορά, με δεδομένο τον βερμπαλισμό και την κενολογία ανάλογων εκκλησιαστικών εντύπων που μας κατακλύζουν.

"Ζεστές Νύχτες του Αυγούστου" του Μάνου Χατζιδάκι

Ένα από τα τρία τραγούδια που έγραψε ο Μάνος Χαζιδάκις για την ταινία του Παντελή Βούλγαρη Ήσυχες μέρες του Αυγούστου.
Μουσική, στίχοι και ενορχήστρωση του Μάνου Χατζιδάκι, έργο 49 (1992).
Ερμηνεύει η Νένα Βενετσάνου.

Μες στις ζεστές νύχτες του Αυγούστου,
το φως στο δρόμο οπλίζεται
και η ψυχή μου αδειάζει
το σώμα μου ερεθίζεται,
το σπίτι ξεθωριάζει.

Κι εκείνη,φωτεινή γραμμή
στο αντικρινό παράθυρο,
με τα γυμνά της στήθια.

Κι ετούτη η μέρα χάθηκε,
δε βρέθηκε η αλήθεια.

Τα τραγούδια από τις Ήσυχες μέρες του Αυγούστου περιέχονται στο cd "H Nένα Βενετσάνου τραγουδά Μάνο Χατζιδάκι" (Σείριος, 1998).

Η ΒΕΡΟΙΑ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΝ 21ο αι.

Στην Καθημερινή της Κυριακής διάβασα την είδηση για την Βιβλιοθήκη της Βέροιας και την συνέντευξη του διευθυντή της στον Σπύρο Γιανναρά, ο οποίος γράφει τα εξής εισαγωγικά στο θέμα:

Είναι κοινή αίσθηση, η οποία ενίοτε επικυρώνεται από σχετικές έρευνες και στατιστικές, ότι οι Ελληνες δεν διαβάζουν. Οπως επίσης ότι δεν είναι -εκτός από ορισμένους μελετητές- εξοικειωμένοι με τις βιβλιοθήκες. Εκφράζοντας αυτή τη δυσφορία ο Κωστής Παπαγιώργης παραλλήλισε κάπου το διάβασμα στη βιβλιοθήκη με τον ύπνο σε ξένο σπίτι. Η πρόσφατη, όμως, μεγάλη διεθνής διάκριση της Κεντρικής Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Βέροιας, στην οποία απονεμήθηκε στις 12 του μηνός το βραβείο του Ιδρύματος του Μπιλ και της Μελίντας Γκέιτς στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, δεν επιβεβαιώνει τα παραπάνω. Η βιβλιοθήκη που έλαβε χρηματικό έπαθλο ενός εκατομμυρίου δολαρίων, δεν κατάφερε απλώς να ενθουσιάσει τους κατοίκους της Βέροιας, αλλά έφθασε, σύμφωνα με τον διευθυντή της τον κ. Γιάννη Τροχόπουλο, να συναγωνίζεται αντίστοιχα μεγαθήρια του εξωτερικού. Αυτό μοιάζει να έγινε εφικτό όχι τόσο χάρη στην αύξηση της «φιλανάγνωσης» ή της βιβλιοφιλίας, αλλά στο γεγονός ότι η βιβλιοθήκη μετεξελίχθηκε από απλή δανειστική στο αντίστοιχο των δυτικοευρωπαϊκών Public Library. Σε ένα «κέντρο για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας, της γνώσης και της καινοτομίας», όπως μας εξηγεί ο διευθυντής της.

Η Βέροια, λοιπόν, έκανε τη διαφορά με την Βιβλιοθήκη της.

Φέτος στην Πάτρα γιορτάστηκαν πανηγυρικά τα 100 χρόνια από την ίδρυση και λειτουργία της Δημοτικής Βιβλιοθήκης. Πραγματοποιήθηκαν πετυχημένες - απ' ότι μαθαίνω - από πλευράς συμμετοχής των Πατρινών, εκδηλώσεις για την επέτειο της εκατονταετηρίδος.

Η Δημοτική Βιβλιοθήκη, όμως, ζει στο μεσαίωνα! Το κτήριο που τη στεγάζει έχει πια γίνει αποθήκη βιβλίων. Δεν χωράει τίποτα. Σημαντικά βιβλία σαπίζουν στα υπόγεια, έρμαια της υγρασίας. Για σύγχρονη τεχνολογία ούτε λόγος! Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες κάποιων υπευθύνων της, η Βιβλιοθήκη δεν μπορεί πια να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των σύγχρονων καιρών.

Και για να μην σκεφτεί κανείς ότι πάλι υπερβάλλω, ακούστε τι είπε ο διευθυντής της Βιβλιοθήκης της Βέροιας στον Σπ. Γιανναρά:

Η Βέροια είναι μια επαρχιακή, όχι ιδιαίτερα ανθηρή πόλη με μεγάλη ανεργία. Μια πόλη σε πολύ πιο δεινή θέση από, π.χ., τα Γιάννενα που επένδυσαν στον τουρισμό και στα πανεπιστήμια. Η βιβλιοθήκη ακολούθησε διαφορετικό πλάνο από εκείνο της πόλης. Η πόλη και η βιβλιοθήκη τράβηξαν διαφορετικούς δρόμους.

Και η Πάτρα είναι μια πόλη της ανεργίας, που έχει Πανεπιστήμιο, και σπουδαίο μάλιστα, αλλά δεν έχει βρει τον τρόπο σύνδεσής της με το Ακαδημαϊκό ίδρυμα, δεν έχει βρει τρόπο να αναδείξει την Βιβλιοθήκη της, τον πολιτισμό της, την ύπαρξή της ολάκερη.

Η Βέροια δείχνει το δρόμο. Όχι μόνο στην Πάτρα, αλλά και σε άλλες επαρχιακές πόλεις που επιτέλους θα πρέπει να καταλάβουν τι σημαίνει πολιτισμός τον 21ο αιώνα.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΜΕΤΑΓΛΩΤΤΙΣΕΩΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

Του Λεωνίδα Γ. Μαργαρίτη

Δικηγόρου - Προέδρου Εταιρείας Λογοτεχνών Ν.Δ. Ελλάδας

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για την τακτική του Μητροπολίτη Νικοπόλεως κ. Μελετίου να εφαρμόσει έμπρακτα σε Ναούς της Μητροπόλεώς του μεταφράσεις κειμένων της λατρείας μας. Kάτι σχετικό και μόνο πιλοτικά, για το κείμενο του Ευαγγελίου, είχε επιχειρήσει ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος χωρίς συνέχεια.

Το ζήτημα της γλώσσας των λειτουργικών κειμένων απασχόλησε πολλές φορές την εκκλησία στην ιστορική της διαδρομή.

Η Βίβλος ήταν γραμμένη στη Εβραϊκή, που αγνοούσαν οι λαοί στους οποίους απευθύνθηκε η θρησκεία του Ναζωραίου, και γι' αυτό ήταν αναγκαία η μετάφρασή της στην πλέον διαδεδομένη τότε γλώσσα, την Ελληνική, τη γνωστή ως μετάφραση των εβδομήκοντα.

Τα ευαγγέλια, οι πράξεις, οι επιστολές, η αποκάλυψη και άλλα ιερά κείμενα, γράφτηκαν στην Ελληνική και ειδικότερα στην Αλεξανδρινή.

Κατά τη Βίβλο ο άνθρωπος τιμωρήθηκε για την αλαζονεία και ματαιοδοξία του, να υψώσει τον Πύργο της Βαβέλ με ασυνεννοησία και σύγχυση των γλωσσών.

Την Πεντηκοστή οι Απόστολοι ανταμείφθηκαν με την ικανότητα να μιλούν ξένες γλώσσες, σημαντικό μέσο για τη μετάδοση του ευαγγελίου σ΄ όλους τους λαούς του γνωστού τότε κόσμου.

Οι αναφορές μας καταδεικνύουν την αξία της γλώσσας σα μέσο μετάδοσης της γνώσης.

Η γλώσσα είναι εκείνη που ταξινομεί τονκόσμο γενικώς, βάζει τάξη στο χάος. Είναι καθαρά υπαρξιακό στοιχείο, συστατικό της προσωπικότητας, της φυσιογνωμίας της φυλής. Μεταφέρει στους αιώνες, τον πολιτισμό, τις ιδέες, το ήθος, το ύφος και την ιστορία κάθε λαού.

Η Εκκλησία υποχρεώθηκε κατά καιρούς να χρησιμοποιήσει παραλλαγές της Ελληνικής γλώσσας για να ανταποκριθεί στην αποστολή της. Ήδη από τον 2ο μ.Χ. αιώνα ο χριστιανισμός εξαπλώνεται και χρειάζεται το ανάλογο γλωσσικό μέσο για να διαλεχτεί με ετεροδόξους, εγκρατείς της Ελληνικής Φιλοσοφίας, και να αμυνθεί κατά των αιρέσεων. Συνεπώς από λόγους πρακτικής περνά στη χρήση της επίσημης επιστημονικής γλώσσας την αττικιστική. Ο Πάνταινος, ο Κλήμης, ο Ωριγένης διδάσκουν τα ευαγγέλια στην γλώσσα του Πλάτωνα. Η Ελληνική Ατικιστική γλώσσα στον 4ο αιώνα γίνεται επίσημη γραπτή γλώσσα του Βυζαντίου, η οποία αναπτύσσεται και κορυφώνεται στα κείμενα των Πατέρων.

Η κίνηση του Αρχιεπισκόπου προ ετών όσο και του Μητροπολίτη Νικοπόλεως δεν είναι κάτι νέο στο χώρο της Εκκλησίας.

Η πρώτη μεταγλώττιση στη δημοτική εκκλησιαστικών κειμένων έγινε με τα ευαγγέλια όταν στον Πατριαρχικό θρόνο ήταν ο εκσυγχρονιστής Κύριλλος Λούκαρης, από το Μάξιμο Καλλιπολίτη. Μετά την κυκλοφορία της μεταγλώττισης του ευαγγελίου δημιουργήθηκε σάλος στην Εκκλησία, με αποτέλεσμα η Σύνοδος του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων επί Πατριάρχου Δοσιθέου να απαγορεύσει την ανάγνωση της Γραφής από μεταφράσεις.

Το 1703 ο μοναχός Σεραφείμ ο Μυτιληναίος επιχείρησε νέα έκδοση της μεταγλώττισης του Μαξίμου με δικό του πρόλογο, πλην όμως και αυτή είχε την ίδια τύχη.

Μετά από ένα περίπου αιώνα οι Πατριάρχες Κύριλλος ΣΤ' και Γρηγόριος Ε΄ ενέκριναν μεταγλώττιση των Ευαγγελίων στην καθομιλουμένη, η οποία έγινε από τον αρχιμανδρίτη Ιλαρίωνα τον μετέπειτα Μητροπολίτη Τυρνόβου.

Το 1823, όμως, επί Πατριάρχου Ανθίμου του Γ΄ καταδικάσθηκε και αυτή η μεταγλώττιση, ενώ ακολούθησαν πολλές ακόμη, κυρίως στο ελεύθερο Ελληνικό κράτος οι οποίες απαγορεύθηκαν από τις Συνόδους του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Η τελευταία μεταγλωττική απόπειρα έγινε από τον Α. Πάλλη και από τις στήλες της εφημερίδας «Ακρόπολις» του Γαβριηλίδη το 1901.

Τη μεταγλώττιση των Ευαγγελίων απαγορεύει η Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, με το επιχείρημα ότι «είναι αδύνατος η ακριβής και ορθή κατανόησις της Γραφής άνευ της χειραγωγίας της εκκλησιαστικής παραδόσεως».

Η τελευταία αυτή προσπάθεια συνδέεται με τα γνωστά «Ευαγγελικά» της 8ης Νοεμβρίου 1901, τα οποία πήραν αντικυβερνητικό χαρακτήρα και κόστισαν στη χώρα 8 νεκρούς και 80 τραυματίες, την παραίτηση της Κυβέρνησης Γ. Θεοτόκη και την παύση του Μητροπολίτη Αθηνών Προκοπίου.

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολλές επιτυχημένες μεταφράσεις των Ιερών κειμένων. Μια απʼ αυτές έγινε το 1997 από την αρχαιολόγο κ. Λίτσα Χατζηφώτη με τίτλο «Το Βιβλίο των Βιβλίων».

Η μετάφραση έγινε με τις ευλογίες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του αειμνήστου Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, που με επιστολές τους που προτάσσονται του κειμένου επισημαίνουν ότι η απόδοση στη δημοτική θα επιτρέψει στους αναγνώστες να παρακολουθήσουν «ακόπως και ευχαρίστως τον βίον και την πολιτείαν των ηρώων και ηρωίδων της Παλαιάς Διαθήκης».

Επίσης σε μετάφραση της Θείας Λειτουργίας του Ιωάννου του Χρυσοστόμου προχώρησε ο ποιητής Π. Α. Σινόπουλος. Πρόκειται για μια μετάφραση που παρακολουθεί το αναντικατάστατο λειτουργικό γλωσσικό ιδίωμα και η οποία αποτελεί ερμηνεία του λειτουργικού λόγου. Ακολουθεί τους ρυθμούς του κειμένου και βοηθά τον εκκλησιαζόμενο να το κατανοήσει πλήρως. Επίσης μεταφράσεις ορισμένων ευαγγελίων έχουν κάνει ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος στο κατά Ματθαίο Ευαγγέλιο, έμμετρη μετάφραση στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο ο πατρινός λογοτέχνης Λάμπρος Βρεττός κ.α. Η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος που συνήλθε τελευταία, συζήτησε το θέμα της μεταφράσεως των κειμένων της λατρείας και υπήρξε αρνητική.

Ο Μητροπολίτης Νικοπόλεως όμως θεώρησε πως η μεταγλώττιση των κειμένων της λατρείας μας είναι αποκλειστικό δικαίωμα του εκάστοτε Επισκόπου και όχι της Ιεράς Συνόδου και προχώρησε μόνος εκείνος, στην καθιέρωση της μεταγλωττισμένης Θείας Λειτουργίας, την οποία εφαρμόζει στη λατρεία.

Για το εάν έχει αποκλειστικό ή όχι δικαίωμα και αρμοδιότητα ο εκάστοτε Μητροπολίτης για την μεταγλώττιση των κειμένων της λατρείας θα ταυτισθώ με τις απόψεις του Μητροπολίτη Ηλείας κ. Γερμανού, όπως διατυπώνονται σε άρθρο του, μέρος του οποίου δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Πελοπόννησος»(Φύλλο 20-8-10), ενώ το ζήτημα αυτό θα θιγεί από τον ίδιο σε εισήγησή του στο Β΄ Επιστημονικό Συνέδριο Ιστορίας και Πολιτισμού που θα γίνει λίαν προσεχώς στη Δίβρη με θέμα: «Η επίδρασις της Ορθοδόξου Λατρείας στον Ηλειακό λαό και η πρόσφατη προσπάθεια μεταγλωττίσεώς της».

Παρά την επί μέρους διαφωνία μου με την άποψη του Μητροπολίτη Νικοπόλεως, με βρίσκει θετικό η ουσία του ζητήματος που είναι η άμεση μεταγλώττιση των κειμένων της λατρείας μας. Αν θέλουμε οι πιστοί νακαταλαβαίνουν τι ακριβώς λένε οι ιερείς και οι ψάλτες στους ναούς, είναι αναγκαία η μεταγλώττιση.

Υπάρχουν δόκιμοι συγγραφείς, διακεκριμένοι λογοτέχνες, επιστήμονες της γλωσσολογίας και της φιλολογίας που έχουν τη δυνατότητα να μας δώσουν μια πιστή και άριστη μεταγλώττιση των λειτουργικών κειμένων, που θα ισχύει ενιαία για όλους τους ναούς της χώρας μας .

Ας το ελπίσουμε .

ΟΔΟΙΠΟΡΩΝ ΕΝ ΖΑΚΥΝΘΩ ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΠΟΓΕΥΜΑ

Ένας καφές στη Μπόχαλη - ίσως η πιο ξακουστή περιοχή της Ζακύνθου - είναι αναμφισβήτητα μια απόλαυση λόγω της θεάς θέας, που θα 'λεγε κι ο παμφίλτατος Π.Κ., που σε αιχμαλωτίζει με μιας!

Δεν είναι αυτή η θέα μια "ρομαντική υπόθεση", αλλά μια ολόφωτη θέα της πόλης της Ζακύνθου και της θάλασσας που τη βρέχει, θαρρείς σαν να 'ταν έτσι από καταβολής κόσμου. Ο χρόνος σταματάει για λίγο, η μηχανή αποτυπώνει τη ζωγραφιά, η παρέα συνομιλεί ακάθεκτη με φόντο το πέλαγο και την Παναγιά τη Σκοπιώτισσα στο βάθος, πάνω στο λόφο.

Λόφος του Στράνη. Όμορφος πευκόφυτος λόφος που προσφέρει μια εντυπωσιακή θέα προς τον Ζακυνθινό κάμπο. Μόλις 2 χλμ από την πόλη της Ζακύνθου στην περιοχή του Ακρωτηριού.

Ο λόφος του Στράνη ήταν ένας από τους αγαπημένους περιπάτους του Διονυσίου Σολωμού. Εκεί, καθώς το θέλει η παράδοση, καθισμένος ο ποιητής στη σκιά ενός δέντρου και ακούγοντας τα κανόνια από το απέναντι Μεσολόγγι, έγραψε τον Ύμνο εις την Ελευθερία.

Στο άγαλμα του Σολωμού που δεσπόζει στο λόφο, υπάρχει πλάκα, στο αριστερό μέρος της βάσης, όπου έχουν χαραχθεί οι γνωστοί στίχοι από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους:

Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη·

η μαύρη πέτρα ολόχρυση καί το ξερό χορτάρι.

Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει:

«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει».

Η θέα, τέλος, από το Mπαλκόνι στο Τσιλιβί, δεν μπορεί παρά να σου φέρει στο νου τον στίχο του ποιητή της Ιδιωτικής Οδού:

Και η Ποίηση πάντοτε είναι μία, όπως ένας είναι ο ουρανός. Το ζήτημα είναι από που βλέπει κανείς τον ουρανό.
Εγώ τον έχω δει από καταμεσής της θάλασσας.

Η ΦΛΕΡΥ ΝΤΑΝΤΩΝΑΚΗ ΣΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ

Από τον Αντώνη Μποσκοΐτη

Bιβλιοθήκη Ελευθεροτυπίας

Στις 18 Ιουλίου συμπληρώθηκαν δώδεκα χρόνια από τον θάνατο της Φλέρυς Νταντωνάκη (1937-1998)
Το 1972, την πιο άγρια χρονιά της χούντας, το ελληνικό τραγούδι έμελλε να σφραγιστεί από τον Μεγάλο Ερωτικό του Μάνου Χατζιδάκι, από τον μελοποιημένο λόγο της Σαπφούς, του Καβάφη, του Σαραντάρη ή του Ελύτη και φυσικά, από τις ερμηνείες δύο νέων τραγουδιστών, του Δημήτρη Ψαριανού και της Φλέρυς Νταντωνάκη. Την ίδια χρονιά, όμως, πλάι σ' αυτόν τον μυθικό δίσκο, με τον Λαχειοπώλη τ' Ουρανού του Μόραλη στο εξώφυλλο, κυκλοφόρησε ακόμη ένας, με ερμηνεύτρια τη Φλέρυ Νταντωνάκη. Το εξώφυλλό του δεν κοσμούσε κανένα εικαστικό έργο, αλλά μια τουριστική φωτογραφία κοριτσιών με σορτσάκια και παπούτσια-πλατφόρμες που χόρευαν συρτάκι. Αργότερα, στην επανέκδοσή του, μπήκε ένας πίνακας του Βασιλείου.
Επρόκειτο για το άλμπουμ Φλέρυ, με υπότιτλο Δώδεκα τραγούδια Γιώργου Ποταμιάνου, το οποίο ηχογραφήθηκε αμέσως μόλις η Νταντωνάκη επέστρεψε οριστικά στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ, σχεδόν ταυτόχρονα με τον Μεγάλο Ερωτικό του Χατζιδάκι. Ουσιαστικά ήταν το αποτέλεσμα της στενής φιλίας της σπουδαίας ερμηνεύτριας με τον εφοπλιστή και συνθέτη Γιώργο Ποταμιάνο, τραγούδια του οποίου είχαν παρουσιαστεί και διακριθεί σε διάφορα φεστιβάλ με άλλους ερμηνευτές: Το εναρκτήριο Στον Πειραιά, στο Πασαλιμάνι είχε αποσπάσει το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Τραγουδιού Πειραιώς, μα πιθανώς ακόμη και με τη θεία φωνή της Φλέρυς αδυνατούσε να γίνει «σουξέ», οπότε και την επόμενη χρονιά, το 1973, το ηχογράφησε σε δίσκο 45 στροφών και ο Γιάννης Καλατζής. Παρομοίως, το Τραγούδι του Μπαρμπαλιά και το Πλάι στη θάλασσα είχαν ηχογραφηθεί στη δεκαετία του '60 με τη φωνή της τραγουδίστριας και ηθοποιού Ζωής Φυτούση και με μια πιο λαϊκότροπη ενορχήστρωση. Επίσης, το Είν' η νύχτα στα νερά της (το ένα από τα δύο συνολικά τραγούδια του δίσκου της Φλέρυς, σε στίχους του Θάνου Σοφού και όχι του ίδιου του Ποταμιάνου) είχε εκπροσωπήσει παλαιότερα την Ελλάδα στο Φεστιβάλ Τραγουδιού Βαρκελώνης.
Από την ηχητική μπάντα του ντοκιμαντέρ Φλέρυ - Τρελή του φεγγαριού ακούω ύστερα από χρόνια τη μαρτυρία του Γιώργου Ποταμιάνου: «Γνώρισα τη Φλέρυ Νταντωνάκη σε σπίτι αμερικανών φίλων της, εδώ στην Αθήνα. Είχε μαζί της την κιθάρα, άρχισε να τραγουδάει κι έμεινα κατάπληκτος με τη φωνή της. Επί τόπου της πρότεινα να γυρίσουμε έναν δίσκο και πολύ γρήγορα πήγαμε στον Μάκη τον Μάτσα. Ενθουσιάστηκε κι αυτός αμέσως κι έτσι κάναμε τον δίσκο που ονομάστηκε Φλέρυ».
Φλέρυ, βέβαια, ονομαζόταν και ο παρθενικός δίσκος της Fleury d' Antonakis, εν έτει 1965, από την προοδευτική και διεθνιστική Vanguard της Joan Baez. Στην περίπτωση του Ποταμιάνου, όμως, δεν είχαμε ένα πολυσυλλεκτικό απ' την άποψη του ρεπερτορίου άλμπουμ της Νταντωνάκη, αλλά μια σειρά επανεκτελέσεων τραγουδιών του με τη φωνή της. Το μοναδικό ίσως τραγούδι που γράφτηκε αποκλειστικά για τη Φλέρυ ήταν το ομότιτλο του δίσκου.

Ο Γιώργος Ποταμιάνος θυμάται: «Το πρωί της πρώτης ηχογράφησης είχα ορισμένα τραγούδια έτοιμα, αλλά σ' ένα απ' αυτά, ενώ υπήρχε η μελωδία, δεν είχα τα λόγια. Ηθελα ένα δισύλλαβο γυναικείο όνομα κι έτσι σκέφτηκα την ίδια τη Φλέρυ. Εκατσα κι έγραψα μέσα σε πολύ λίγα λεπτά τους υπόλοιπους στίχους, τελείως αυθόρμητα, ώστε το τραγούδι τελικά να περιγράφει τη Φλέρυ και τη ζωή της». Προσωπικά θεώρησα ότι δεν ήταν σωστό ν' ακουστεί κάτι τέτοιο και αφαίρεσα τη συγκεκριμένη σύντομη αφήγηση του συνθέτη από το ντοκιμαντέρ. Πίστεψα, εν ολίγοις, ότι η μοιραία σύγκριση του τρόπου εργασίας του μ' αυτόν του Μάνου Χατζιδάκι στον Μεγάλο Ερωτικό, την ίδια εποχή, μπορούσε να αποβεί μάλλον... καταστροφική για τον ίδιο. Φημολογείται, μάλιστα, ότι ο Χατζιδάκις απαγόρευσε τη μαζική έκδοση του δίσκου και γι' αυτό πωλούνταν αποκλειστικά κατά τη διάρκεια των θαλασσινών ταξιδιών των πλοίων ιδιοκτησίας Ποταμιάνου! Υπάρχουν, βέβαια, ενστάσεις γι' αυτή τη φήμη, αφού ο Μεγάλος Ερωτικός και τα Δώδεκα τραγούδια Γιώργου Ποταμιάνου κυκλοφόρησαν από τις αντίπαλες εταιρείες «Lyra» και «Minos», αντίστοιχα, γεγονός που δεν θα επέτρεπε στον Χατζιδάκι να περάσει τη δική του βούληση για την πορεία ενός ξένου καλλιτεχνικού έργου.
Γεγονός είναι, πάντως, πως τα περισσότερα από τα τραγούδια του Ποταμιάνου ήταν συμπαθέστατα. Εξαιρουμένης της μάλλον κακόγουστης ενορχήστρωσης με τα μπουζούκια και υπερτονισμένη τη χρήση της farfisa (άμεση σύνδεση με την Κυρα-Γιώργαινα και τα χουντοκρατούμενα εν Ελλάδι early '70s), υπήρχαν μέσα καθαρόαιμες μπόσα-νόβες, σαν τα Κατάρτια στον ήλιο ή το Τι τα θέλεις τα λόγια, που ήταν και το έτερο τραγούδι σε στίχους Θάνου Σοφού. Ακόμη, όμορφες μπαλάντες (Φλέρυ, Η πόρτα) και αμιγώς λαϊκά τραγούδια (Πρωί-πρωί, Είν' η νύχτα στα νερά της). Συνοπτικά, ενώ δεν στερούνταν καθόλου συνθετικών ιδεών, ο Ποταμιάνος φανερά επιχείρησε να φρεσκάρει παλαιότερα τραγούδια του με τη φωνή της Φλέρυς Νταντωνάκη, δανειζόμενος τα προαναφερθέντα στοιχεία του «λαϊκού» Γιώργου Κατσαρού, αλλά κι αυτά των κινηματογραφικών «lounge» Γιάννη Σπανού και Γιώργου Χατζηνάσιου - σαν κλίμα τουλάχιστον. Και στο κέντρο τους δεν θα μπορούσε παρά να λάμπει με την ερμηνεία της η Φλέρυ! Στα τραγούδια αυτά του Ποταμιάνου, η Φλέρυ Νταντωνάκη δεν ήταν η Αν Λόνμπεργκ του Γεωργιάδη και του Ξαρχάκου, ούτε καν Κορίτσι στον Ηλιο. Ηταν ο Ηλιος αυτοπροσώπως, νεοφερμένος από τη Νέα Υόρκη των γκουρού, των χίπις, των ταβερνών της Αστόρια, του αντεργκράουντ και των μεταφυσικών αναζητήσεων. Πώς το κατάφερε όλο αυτό, μόνον εκείνη το ήξερε, με την απαράμιλλη τέχνη/τεχνική της.

ΕΝ ΖΑΚΥΝΘΩ ΟΔΙΤΗΣ ΝΥΝ ΚΑΙ ΑΕΙ

Στη Ζάκυνθο σαν βρίσκομαι κάθε φορά νιώθω βαρύ μα ευσκιόφυλλο, τον ίσκιο του Αγίου, του Σολωμού και του Κάλβου, του Σεβ. Χρυσοστόμου, του ποιητή π. Παναγιώτη Καποδίστρια.

Κι αυτοί για αρχή. Γιατί εδώ τα πρόσωπα και οι ιστορικές μνήμες αρμενίζουν σε θάλασσα και στεριά. Και η αύρα ζώντων και τεθνεώτων σε τυλίγει από παντού ευεργετικά.

Οι νέοι μουσικοί στον πεζόδρομο του Αγίου Μάρκου δροσίζουν το ζεστό μεσημέρι μας στην πόλη.

Μια ακόμη Ζάκυνθος με κέντρο τον Άγιο αρχίζει...

Η ΕΛΛΗ ΛΑΜΠΕΤΗ ΣΤΗΝ ΨΕΥΤΡΑ ΤΟΥ ΖΑΝ ΚΟΚΤΩ

JEAN COCTΕΑU
Η ψεύτρα

Θα ήθελα να λέω πάντα αλήθεια. Αγαπώ την αλήθεια. Μα εκείνη, δε μ' αγαπά. Αυτή είναι η καθαρή, η αληθινή αλήθεια: η αλήθεια δε μ' αγαπά. Μόλις την ξεστομίσω, αλλάζει μορφή, και γυρίζει εναντίον μου. Μοιάζω να λέω ψέματα, κι όλοι με στραβοκοιτάνε. Κι ωστόσο, είμαι απλή και δε μ' αρέσει το ψέμα. Σας τ' ορκίζομαι! Το ψέμα σέρνει πάντα πίσω του φοβερές σκοτούρες, και πιάνεσαι στην παγίδα του και παραπατάς και πέφτεις, κι όλοι γελάνε και σε κοροιδεύουν... Οταν με ρωτάνε κάτι, θέλω ν’ απαντήσω αυτό που σκέφτομαι. Θέλω ν' απαντήσω την αλήθεια. Η αλήθεια με «γαργαλάει»... Oμως - δεν ξέρω τι γίνεται, τότε: με πιάνει αγωνία, πανικός, φόβος μη φανώ γελοία - και λέω ψέματα. Λέω ψέματα.

Απόσπασμα από το ομότιτλο έργο, μτφρ.: Μάριος Πλωρίτης, στο "Ανθολόγιο Θεατρικών Μονολόγων", Θαλασσί εκδόσεις 2010

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΟΥΜΕΛΑ

Φωτογραφίες - παραλειπόμενα δημοσιογραφικού ενδιαφέροντος από την Παναγία Σουμελά, αγαπητοί συνοδίτες.

Ο δημοσιογράφος Αριστείδης Βικέτος, συνοδοιπόρος της Ιδιωτικής Οδού, κάλυψε το μέγα γεγονός της Θ. Λειτουργίας στην Σουμελιώτισσα του Πόντου για λογαριασμό του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων και της εφημερίδος της Κύπρου Φιλελεύθερος.

Εδώ με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, που τη μέρα της Παναγιάς συγκίνησε όλη την Ορθοδοξία με την παρουσία και την ομιλία του.

Ο αεικίνητος Νίκος Μαγγίνας κάλυψε το ιστορικό γεγονός με πληρότητα και καταπληκτικές φωτογραφίες. Για το Φως Φαναρίου και όχι μόνο, φυσικά.

O Nίκος Παπαχρήστου για το Σκάϊ, την Καθημερινή και την Πύλη Εκκλησιαστικών Ειδήσεων amen.gr

Nίκος Παπαχρήστου και Αριστείδης Βικέτος.

Και ο Αριστείδης Βικέτος πάντα επί το έργον.

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗ ...ΚΑΤΑΝΥΞΗ

Της Δάφνης Κοντοδήµα
Τα Νέα

Τι µπορεί να περιλαµβάνει ένα πρόγραµµα θρησκευτικής µουσικής; Στην περίπτωση του 10ου Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτµου, από Μπαχ έως Θεοδωράκη και από δηµοτικό τραγούδι έως ηλεκτρονικό ήχο.
Χιλιάδες ντόπιοι και τουρίστες διαφορετικών εθνικοτήτων και θρησκειών θα ανηφορίσουν στο ιερό Σπήλαιο της Αποκαλύψεως - στον ειδικά διαµορφωµένο υπαίθριο χώρο, χωρητικότητας 700 ατόµων - για να παρακολουθήσουν, µε δωρεάν είσοδο, από 29 Αυγούστου έως 8 Σεπτεµβρίου, συναυλίες εµπνευσµένες από τη χριστιανική πίστη.
«Αποφασίσαµε να βαφτίσουµε το φεστιβάλ Η Θεία Αποκάλυψη της Μουσικής. Στον ιερό αυτό χώρο όπου αποκαλύφθηκε ο Λόγος του Θεού, αποκαλύπτεται και η µουσική ως θείο δώρο», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αλκης Μπαλτάς, που έχει την καλλιτεχνική διεύθυνση του φεστιβάλ από την έναρξή του, το 2001. Καθισµένοι σε καρέκλες ή στο γρασίδι, οι θεατές - συνολικά 5.500 κάθε χρόνο - παρακολουθούν µε κατάνυξη τις συναυλίες, µακριά από τα beach parties και τις ποπ συναυλίες διάσηµων καλλιτεχνών. Οι φίλοι του φεστιβάλ φροντίζουν να συνδυάσουν τις διακοπές τους στην Πάτµο µε τις συναυλίες του που φέτος φιλοξενεί καλλιτέχνες από Ελλάδα, Βρετανία και Σερβία.
«Στην ιερότητα και πνευµατικότητα της Πάτµου αρµόζει ένα ποιοτικό και σοβαρό πρόγραµµα µε µουσική, λόγο και ποίηση, εµπνευσµένα από την αγάπη και την πίστη», σχολιάζει ο αρχιµουσικός και συνθέτης. «Στην Ελλάδα συνηθίζουµε να βαπτίζουµε ως πολιτιστικές τις εκδηλώσεις που είναι απλά διασκεδαστικές. Παρά το γεγονός ότι ο κόσµος δεν έρχεται στο συγκεκριµένο φεστιβάλ για να χορέψει, και ο χαρακτήρας του δεν είναι διασκεδαστικός, περνάει καλά. Είναι κακή φήµη ότι η κλασική ή η θρησκευτική µουσική δεν αρέσει επειδή είναι δύσκολη. Και ότι ο κόσµος προτιµά τα ποπ τραγουδάκια».

Τη συνέχεια του άρθρου διαβάστε εδώ.

ΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜ. ΧΕΡΟΥΒΕΙΜ ΜΑΛΙΣΙΑΝΟΥ

Έξι μήνες συμπληρώθηκαν χθες από την ημέρα της προς Κύριον εκδημίας του μακαριστού Αρχιμανδρίτου Χερουβείμ Μαλισιάνου.

Θεία Λειτουργία και Επιμνημόσυνος Δέησις τελέσθηκε μέσα σε κλιμα μεγάλης συγκίνησης και κατάνυξης στο Καθολικό του Ιερού Ησυχαστηρίου Αγίου Αθανασίου στον Αμπελόκαμπο Ηλείας, όπου αναπαύεται.
Στα μέλη της οικογένειάς του, τους φίλους και γνωστούς που συμμετείχαν απηύθυνε λόγους παραμυθίας ο Αρχιμανδρίτης Χερουβείμ Μουστάκας, πνευματικό ανάστημα του Γέροντος, ο οποίος με γλαφυρότητα και αμεσότητα ανεφέρθη στην προσωπικότητα του αειμνήστου, την προσφορά του στην Εκκλησία και την Κοινωνία καθώς και στο έργο που άφησε παρακαταθήκη στα πνευματικά του παιδιά, τα οποία στο άκουσμα του θανάτου του αφθόρμητα συσπειρώθηκαν και συνέστησαν την Μη Κεδροσκοπική και Κοινωφελή ΔΙΕΘΝΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ «ΑΓΙΟΣ ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΣ».
Στη συνέχεια ωμίλησε εκ μέρους της Διαχειριστικής Επιτροπής, των Εταίρων, των Φίλων και των Συνεργατών της Εταιρείας ο Πρόεδρος κ. Άγγελος Δενδρινός αναφερόμενος ως εξής:

Έξι μήνες συμπληρώθηκαν σήμερα από την ημέρα της κοιμήσεως σου μακαριστέ και αλησμόνητε Πατέρα Χερουβείμ και ιδού οι λόγοι της επί τούτου συνάξεως: η κοινή προσευχή για την ανάπαυση της μακαρίας ψυχής σου και η προσκύνηση του μνήματος της αιωνίας σου αναπαύσεως.
Ο διαρρεύσας χρόνος δεν είναι ούτε λίγος, αλλά ούτε πολύς για να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είσαι πλέον μαζί μας. Και τούτο γιατί η αποτύπωση της φυσικής παρουσίας σου έχει χαραχθεί τόσο ανεξίτηλα στις μνήμες όλων μας, που σε βλέπουμε, σε ακούμε και σε νοιώθουμε κοντά μας σε κάθε ευκαιρία.
Και πως άλλωστε να μην συμβαίνει αυτό, όταν για τρισήμιση δεκαετίας καθοδήγησες, υπέδειξες, ενουθέτησες, εδίδαξες και παραδειγμάτισες όλους μας σε τέτοιο σημείο, που το όνομά σου και μόνο αποτελεί σημείο αναφοράς και εκτελέσεως των παρακαταθηκών σου.

Σε κάθε δύσκολη στιγμή αναλογιζόμαστε τι θα έκανες εσύ στη θέση μας ή ποια θα ήταν η γνώμη σου επί του προβλήματος. Σε κάθε στιγμή αμφιβολίας ανατρέχουμε στο παρελθόν για να ταυτίσουμε παρόμοια γεγονότα και πως θα τα αντιμετώπιζες εσύ. Σε κάθε στεναχώρια μας ανατρέχουμε στην εικόνα του προσώπου σου αντλώντας δύναμη από το πώς εσύ θα έβρισκες λύσεις.
Πως, λοιπόν, να ξεχάσουμε μέσα σε έξι μήνες μια ολόκληρη ζωή; Πώς να μην νοιώθουμε την ανάγκη της αναδρομής στο παρελθόν, τον μόνο χωροχρόνο απολύτου ασφαλείας – μιας και εκεί όλα πλέον έχουν συμβεί; Πώς να μην αποζητούμε την φυσική παρουσία σου;
Όλοι εμείς που συγκροτήσαμε στη μνήμη σου την Αστική μη κερδοσκοπική και κοινωφελή Διεθνή Εταιρεία Εθελοντισμού ΑΓΙΟΣ ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΣ δεν σταματήσαμε ούτε μια στιγμή το έργο που μας δίδαξες.
Με περισσή υπομονή, αλλά και επιμονή, δημιουργήσαμε τις υποδομές πάνω στα θεμέλια που εσύ έθεσες στις ψυχές μας και τώρα είναι έτοιμα να σηκώσουν το βάρος της πολυόροφης οικοδομής του έργου που προγραμματίζουμε.
Σύντομα, θα είμαστε σε θέση να ξεκινήσουμε το έργο της ταξινόμησης και της τεκμηρίωσης του προσωπικού σου αρχείου, που με τόσο αγάπη μας εμπιστεύθηκαν τα αδέλφια σου, η μελέτη και αξιοποίηση του οποίου θα αποτελέσει το κέντρο του παλαιογραφικού εργαστηρίου που ονειρεύτηκες να δημιουργήσεις, ώστε η τέχνη της βυζαντινής καλλιγραφίας – ως έκφραση προσευχής και δοξολογίας του Θεού – να καλλιεργηθεί καλλιτεχνικώς στο ίδιο επίπεδο με την αγιογραφία και επιστημονικώς στο επίπεδο της βυζαντινής γραμματείας. Στο σημείο αυτό ήδη προετοιμάζεται μνημόνιο συνεργασίας με την Ελληνική Παλαιογραφική Εταιρεία για την λειτουργία του εργαστηρίου, καθώς και με το Ελληνικό Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Royal Holloway του Λονδίνου για θέσπιση υποτροφίας μεταπτυχιακών σπουδών, που θα φέρει το όνομά σου.
Με την βοήθεια του Αγίου Ενδόξου Μάρτυρος Αιμιλιανού, τον οποίον υπηρέτησες με αυταπάρνηση μέχρι το τέλος της ζωής σου, η επιστημονική ομάδα εργασίας του Τόμου ΑΓΙΟΣ ΑΙΜΙΛΙΑΝΟΣ: ΜΑΡΤΥΣ-ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ-ΜΑΡΤΥΡΙΑ, συγκεντρώνει τα τελευταία ελλείποντα στοιχεία, προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία επεξεργασίας και επιμέλειας της έκδοσης του.
Παράλληλα, άλλη ομάδα μελών και φίλων της Εταιρείας μας επεξεργάζεται το πρόγραμμα και τις οργανωτικές λεπτομέρειες της διοργάνωσης ειδικού διεθνούς συνεδρίου με συμμετοχή διακεκριμένων προσωπικοτήτων από την Ελλάδα και το εξωτερικό το προσεχές έτος 2011, στο πλαίσιο του εορτασμού της δεκαετίας του 1ου Παγκόσμιου Έτους Εθελοντισμού του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με σκοπό να αναδείξει την σύγχρονη προβληματική για τον ρόλο του εθελοντισμού και την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων για την αποτελεσματική προσφορά του στην σημερινή κοινωνία, όπως εσύ έμπρακτα απέδειξες με την προσφορά σου στην Ενορία μας και την Στέγη Κατακοίτων Γερόντων.
Αυτά είναι τα άνθη που ήρθαμε σήμερα να καταθέσουμε στο μνήμα σου αγαπητέ μας Πατέρα Χερουβείμ, με την βεβαιότητα ότι θα μείνουν αμάραντα στα χρόνια που θα έλθουν, μιας και θα ποτίζονται καθημερινά από τις σκέψεις όλων μας προς εσένα, που με τρόπο μοναδικό σημάδεψες τις ζωές μας.
Αιωνία σου η Μνήμη αλησμόνητε Πατέρα Χερουβείμ.

Η ΕΛΒΥΧ ΣΤΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΗΣ ΠΑΤΜΟΥ

φωτό: Γιάννης Πανουσάκης

Πριν δέκα χρόνια η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία, υπό τη διεύθυνση του ιδρυτή και χοράρχη της Λυκούργου Αγγελόπουλου, εγκαινίαζε με συναυλία της τον νέο θεσμό: Το Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής στην Πάτμο, που εμπνεύστηκε και υλοποιεί ο μαέστρος Άλκης Μπαλτάς.

Δέκα χρόνια μετά, η ΕΛΒΥΧ θα ανοίξει και πάλι το Φεστιβάλ στην Πάτμο, την Κυριακή 29 Αυγούστου στις 8.30 μ.μ. στον χώρο του Σπηλαίου της Αποκαλύψεως.

Λίγα λόγια για το ιδιαίτερο πρόγραμμα που θα παρουσιάσει η διεθνούς φήμης βυζαντινή χορωδία:

Το πρώτο μέλος του προγράμματος, μελισματικό στην αρχή και στο τέλος, πιο συλλαβικό ενδιάμεσα στις μονωδίες, μαζί με ένα εφύμνιο που επαναλαμβάνεται σε συντομώτερη χρονική αγωγή από όλο το χορό, έχει ως κείμενο επιλογή χωρίων από την Αποκάλυψη του Ευαγγελιστή Ιωάννη (η επιλογή από τον καθηγητή Ηλία Οικονόμου) και μελοποιήθηκε για τον εορτασμό της 1900ης επετείου της Ιεράς Αποκαλύψεως. Ο ήχος είναι πλάγιος του τετάρτου και το μέλος του Λυκούργου Αγγελόπουλου.
Τα τρία στιχηρά προσόμοια, στη συνέχεια, είναι από την εορτή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και ψάλλονται σε αργό ειρμολογικό μέλος.
Το Δοξαστικό της Λιτής (26ης Σεπτεμβρίου) "Αναπεσών εν τω στήθει..." που ακολουθεί είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της μελοποιῒας του Ιακώβου, Πρωτοψάλτη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας την τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνος και περιλαμβάνεται στο Δοξαστάριό του. Η εξήγηση στην ισχύουσα μέθοδο οφείλεται στον Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα (+1840), είναι δε μελισματική κατά τον τύπο του παλαιού στιχηραρίου. Ο ήχος είναι τέταρτος, άγια στιχηραρικός και είναι εντυπωσιακή η πλοκή του μέλους μεταξύ του άγια του στιχηραρικού και του άγια του παπαδικού, κυρίου και αντιφώνου, με ενδιάμεσες καταλήξεις είτε στον πλάγιο του τετάρτου, είτε στην τριφωνία του πλαγίου του τετάρτου. Η τελική κατάληξη γίνεται, στον λέγετο, μια φωνή πάνω από την βάση του στιχηραρικού άγια.

Το μεγαλύτερο μέρος του υπολοίπου προγράμματος προέρχεται από την ακολουθία υπέρ του περιβάλλοντος ημάς στοιχείου, που έχει συντεθεί από τον αοίδιμο Υμνογράφο της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας Γεράσιμο Μοναχό Μικραγιαννανίτη (1905-1991). Ακόμα περιλαμβάνει ένα Πασαπνοάριο ψαλλόμενο πριν από την εκφώνηση του Ι. Ευαγγελίου του Όρθρου, με κείμενο ψαλμικούς στίχους που αναφέρονται στο περιβάλλον, μέλος του Πέτρου Πελοποννησίου, Λαμπαδαρίου της ΜτΧΕ (+1778) καθώς και μέρος κρατήματος του περίφημου Βυζαντινού Μαῒστορος Ιωάννου Κουκουζέλη του Παπαδοπούλου.
Είναι γνωστό ότι η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου έχει θεσπίσει από το έτος 1989 την 1η Σεπτεμβρίου, αρχή της Ινδίκτου, ήτοι του νέου εκκλησιαστικού έτους, ως ημέρα αφιερωμένη στην προστασία του περιβάλλοντος και ανέθεσε την σύνταξη σχετικής ακολουθίας στον αοίδιμο π. Γεράσιμο Μικραγιαννανίτη. Η δε Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. κ. Βαρθολομαίος από της αναρρήσεώς του στον Οικουμενικό Θρόνο (1991) έχει κινητοποιήσει την παγκόσμια κοινότητα για την προστασία του περιβάλλοντος. Για τον σκοπό αυτό η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία ηχογράφησε έναν ψηφιακό δίσκο με ένα μεγάλο μέρος της ακολουθίας του π. Γερασίμου Μικραγιαννανίτου υπέρ του περιβάλλοντος. Από την ακολουθία αυτή θα ακουστούν στιχηρά προσόμοια, τροπάρια του κανόνος, το απολυτίκιο και δύο δοξαστικά, του Εσπερινού και των Αίνων, στο μέλος του Λυκούργου Αγγελόπουλου.
Το Πασαπνοάριο του Ι. Ευαγγελίου του Όρθρου σε ήχο πλάγιο του δευτέρου είναι από τα ευφραδέστερα μέλη του Πέτρου Λαμπαδαρίου. Πλουσιότατο στη μελωδική του ανέλιξη κινείται μεταξύ πλαγίου του δευτέρου ήχου, του τετραφώνου του, και του τριφώνου του (νενανώ) με καίριες παρεμβολές του διατονικού άγια. Ένα μεγάλο κράτημα ακολουθεί το κείμενο μελωδικότατο και με αξιόλογη ρυθμική ποικιλία. Το τέλος επισφραγίζεται με την πρώτη φράση «πᾶσα πνοή αἰνεσάτω τόν Κύριον».
Το μέρος του κρατήματος που ολοκληρώνει το πρόγραμμα αναδεικνύει την ανυπέρβλητη συνθετική δεινότητα του Ιωάννη Κουκουζέλη.

Ο ΡΑΛΛΗΣ ΚΟΨΙΔΗΣ "επί πτερύγων ανέμων" (1929-2010)

Η Αυγή: Αθόρυβα και σεμνά, όπως θα το ήθελε και ο ίδιος, έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 81 ετών, ο σπουδαίος ζωγράφος και αγιογράφος Ράλλης Κοψίδης. Ο γεννημένος στο Κάστρο της Λήμνου καλλιτέχνης πέθανε το Σάββατο έπειτα από μακρά ασθένεια και κηδεύτηκε χθες, σε στενό οικογενειακό κύκλο, στο νεκροταφείο της Γλυφάδας.

Ο Ράλλης Κοψίδης καταγόταν από την Αλεξανδρούπολη, όμως η Λήμνος, ο γενέθλιος τόπος, ήταν αυτός που σημάδεψε το έργο του, στο οποίο είναι διαρκώς παρών. Το 1949 ξεκίνησε τις σπουδές του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, στο εργαστήριο του Ανδρέα Γεωργιάδη, και στη συνέχεια μαθήτευσε κοντά στον Φώτη Κόντογλου (1953-1959), με τον οποίο συνεργάστηκε και στην αγιογράφηση εκκλησιών, μια πνευματική σχέση που στάθηκε καθοριστική στη διαμόρφωσή του ως εικαστικού καλλιτέχνη.

Τη δουλειά του παρουσίασε σε δεκάδες ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα και την υπόλοιπη Ελλάδα, ενώ πήρε μέρος και σε πολλές πανελλήνιες και ομαδικές εκθέσεις. Η δουλειά του παρουσιάστηκε επίσης σε ομαδικές εκθέσεις στην Κολωνία (1976), τη Γιαουντέ του Καμερούν (1980), καθώς και σε δύο εκθέσεις που οργάνωσε η Εθνική Πινακοθήκη στο Δουβλίνο (1979) και τις Βρυξέλλες (1988). Το 1989 η Εθνική Πινακοθήκη οργάνωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση με έργα ζωγραφικής και χαρακτικής του Ρ. Κοψίδη στην Αθήνα και Αλεξανδρούπολη.

Ως αγιογράφος, ο Ράλλης Κοψίδης ιστόρησε ορθόδοξες εκκλησίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, όπως το μοναστήρι του Cheverogne του Βελγίου και ο ναός του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στο Chambesy της Γενεύης, ένα έργο που έτυχε ιδιαίτερης προβολής στον ελληνικό και τον ξένο τύπο και χαρακτηρίστηκε ως προσπάθεια εξεύρευσης μιας νέας εικαστικής μορφολογίας, βασισμένης στην παράδοση, αλλά με έντονα προσωπικό ύφος, για την εικονογράφηση ορθοδόξων εκκλησιών.

Όπως σημειώνει η ιστορικός τέχνης Αθηνά Σχινά, ο Ρ. Κοψίδης "βίωσε την βυζαντινή και βυζαντινολαϊκή παράδοση, χωρίς να µιµηθεί τους τρόπους ή να ακολουθήσει πιστά τα πρότυπα του δασκάλου του ... µέσα από το πνεύµα της ορθοδοξίας δεν ερµήνευσε το γράµµα, αλλά το πνεύµα της".

Πέρα από το καθαρά εικαστικό του έργο, ο καλλιτέχνης ασχολήθηκε επισταμένα με την εικονογράφηση βιβλίων, αλλά και τη συγγραφή (Σταυροί στον Άθωνα, 1963, Εξοχή, 1964, Προσκυνητάρι της Αίγινας, 1965, Το άδυτον, 15 ξυλογραφίες για το Άγιο Όρος, 1968, Μάνη η πολύπυργος, 1972, Σπίτια ελληνικά, 1973, Ρακένδυτοι, 1976, Κάστρο Ηλιόκαστρο, 1980, Τα κουρσούμια και άλλα ιστορήματα, 1985, Στα μπάζα του Λαυρίου, 1985, Το τετράδιο του γυρισμού, 1987), ενώ από το 1972 έως το 1974 ασχολήθηκε με την έκδοση του περιοδικού Κάνιστρο. Τελευταία του δουλειά στον τομέα αυτόν υπήρξε η εικονογράφηση του βιβλίου του Η. Χ. Παπαδημητρακόπουλου Επί πτίλων αύρας νυκτερινής (Γαβριηλίδης, 2009).

Έργα του Ράλλη Κοψίδη βρίσκονται στην Εθνική Πινακοθήκη, το υπουργείο Πολιτισμού, το Μουσείο Βορρέ, το Τελλόγλειο Ίδρυμα, την Πινακοθήκη Ιωαννίνων, την Πινακοθήκη Δήμου Θεσσαλονίκης, την Πινακοθήκη του Δήμου Πατρέων, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και σε πολλές ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

«Το μυθιστόρημα του Νίκου Γ. Πεντζίκη “Ανδρέας Δημακούδης” που κυκλοφόρησε το 1934 έχει ως υπότιτλο (ή και δεύτερο τίτλο) τη φράση «ένας νέος μονάχος» - ή μοναχός; Έτσι έβλεπα στην καθημερινή του ζωή τον Ράλλη Κοψίδη», είπε στην Καθημερινή ο συγγραφέας και στενός του φίλος, Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος. «Απόμακρο μέσα στην τύρβη της ζωής, ποιητή του ελάχιστου, λάτρη του απέριττου, υμνωδό του ταπεινού. Ετσι στα γραπτά του (και έχει γράψει πολλά), έτσι και στη ζωγραφική του. Ακούραστος περιπατητής, λιτότατος (πενιχρός την περιβολήν) πραγματοποίησε με τη γυναίκα του Μαρία που του παραστάθηκε ηρωικά και στα στερνά του χρόνια περίλαμπρες εκδρομές σε απρόσιτα μοναστήρια, σε αρχαίες λίμνες, σε προϊστορικούς οικισμούς, μαζεύοντας σπασμένα γυαλιά, πέτρες, βότσαλα, κεραμικά - που θα μεταμορφώνονταν στη συνέχεια στους πίνακές του με τα βουνά της Λήμνου (τα κάστρα, τα ακτινοβόλα γυναικεία πρόσωπα, που τα παράστεκαν από μακριά, παλιές σπασμένες παιδικές κούκλες) ή στα εκλεκτικά ψηφιδωτά με τα όποια κοσμούσε τη αυλή του σπιτιού του στην Πάρο».

Διαβάστε και την αναφορά του Ardalion's Weblog στον Ράλλη Κοψίδη.

Έργα:
- Φιγούρα στην ομίχλη, υδατογραφία σε χαρτί, 24,5 x 31,5 εκ.
- Από την εικονογράφηση του Ναού στην Ιερά Μονή Πεντέλης

Ο ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ

Επίσημη επίσκεψη στην Πολωνία πραγματοποιεί από χθες Δευτέρα, 16 Αυγούστου, μέχρι και την ερχόμενη Παρασκευή ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ύστερα από πρόσκληση της Ορθόδοξης Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Πολωνίας.
Αμέσως μετά την άφιξή του ο Οικουμενικός Πατριάρχης συνοδευόμενος από τον Μητροπολίτη Βαρσοβίας και πάσης Πολωνίας Σάββα μετέβη στον Καθεδρικό Ναό της Αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής στη Βαρσοβία όπου προέστη πανηγυρικής δοξολογίας. Στο Ναό παρίστατο και ο Πρέσβης της Ελλάδος στην Πολωνία Γαβριήλ Κοπτσίδης.

Tον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο συνοδεύουν ο Μητροπολίτης Λαγκαδά Ιωάννης, ο Επίσκοπος Γιόνσου Αρσένιος από την Αυτόνομη Εκκλησία της Φινλανδίας, ο Μέγας Πρωτοσύγκελλος Αρχιμ. Στέφανος, ο Δευτερεύων διάκονος Ανδρέας, ο αρχικλητήρας Συμεών Φραντζελατζίογλου και ο Παναγιώτης Σαρρής, εκπρόσωπος νεολαίας της Ομογένειας της Πόλης.

Προσφωνώντας τον Οικουμενικό Πατριάρχη ο Μητροπολίτης Βαρσοβίας κ. Σάββας είπε μεταξύ άλλων:

Τούτην την φοράν έρχεσθε εις Πολωνίαν, ίνα ολοκληρώσητε έργον το οποίον ηρχίσατε 12 έτη ενωρίτερον εις Σιεμιατίτσε και ίνα εγκαινιάσητε τον νεοκτισθέντα Ι. Ναόν της Αναστάσεως του Κυρίου, ίνα συμμετάσχητε εις τας κεντρικάς εορταστικάς εκδηλώσεις εις την Ι. Μονήν Αγ. Μάρθας και Μαρίας εις το Άγιον Όρος Γκραμπάρκα επί τη επετείω των 300 ετών εκ του πρώτου θαύματος εις τον άγιον αυτόν τόπον, αλλά και ίνα συμμετάσχητε εις την τελετήν της αναγορεύσεως της Υμετέρας Θειοτάτης Παναγιότητος εις επιτίμον διδάκτορα υπό του Ρωμαιοκαθολικού Πανεπιστημίου του Λούμπλιν, πράγμα το οποίον αποτελεί την αναγνώρισιν της πολυετούς και πολύπλευρους δραστηριότητος Υμών: θεολογικής τε και ποιμαντικής, αλλά και οικουμενικής και οικολογικής.

Παναγιώτατε!
Η επίσκεψις Υμών εις την Πολωνίαν αποτελεί ταυτοχρόνως και εν επόμενον βήμα, το οποίον ενισχύει τας αδελφικάς σχέσεις μεταξύ της Μεγάλης Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως και της Ορθοδόξου Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Πολωνίας. Κατέχει σπουδαίαν σημασίαν εις την σύγχρονον εποχήν, επειδή μαρτυρεί, ότι δυνάμεθα ίνα κηρύττομεν και ίνα διαδίδωμεν εις την σημερινήν κοινωνίαν την πεπληρωμένην χαράς και ελπίδος αλήθειαν του Ευαγγελίου, την διδασκαλίαν των Αγίων Πατέρων.

Στη συνέχεια ο Οικουμενικός Πατριάρχης ομίλησε ως εξής:

Μακαριώτατε και τιμιώτατε εν Χριστώ αδελφέ και συλλειτουργέ Μητροπολίτα Βαρσοβίας και πάσης Πολωνίας κύριε Σάββα,
Ιερώτατοι και Θεοφιλέστατοι άγιοι αδελφοί,
Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά,

Προ της αναχωρήσεως της ημετέρας Μετριότητος εκ Φαναρίου ίνα έλθωμεν εις την φιλόξενον της Πολωνίας χώραν, ησχολήθημεν εκτενώς μετά της ιστορίας της Ορθοδόξου Αυτοκεφάλου Εκκλησίας αυτής.

Ανέγνωμεν και επέγνωμεν ότι η υμετέρα Εκκλησία ως θυγάτηρ αμιλλάται τη Μητρί εν Κωνσταντινουπόλει Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία, διά μέσου των αιώνων εις αγώνας, μαρτύρια, ευτελισμούς, ατελευτήτους διωγμούς. Από της εποχής των μαθητών των ισαποστόλων της αμωμήτου Ορθοδόξου ημών Πίστεως, των αγίων δηλονότι Κυρίλλου και Μεθοδίου, από των χρόνων της επισκέψεως Νικηφόρου Παράσχη του Κατακουζηνού του και μαρτυρήσαντος, και Κυρίλλου του Λουκάρεως του πλειστάκις διακινδυνεύσαντος, έως του Μητροπολίτου Γεωργίου του αδοκήτως δολοφονηθέντος και του πολλά υποστάντος Μητροπολίτου Διονυσίου, η Εκκλησία αύτη υπέστη τα πάνδεινα, εις ουδέν πταίσασα. Επηληθεύθη εν αυτή το υπό Μητροφάνους του Κριτοπούλου λεχθέν εν τη Ορθοδόξω Ομολογία αυτού τη γραφείση εν έτει 1625ω, ότι η του Χριστού Εκκλησία πάντοτε διώκεται αλλ' ουδέποτε διώκει. Όμως, ως ο αυτός αναφέρει, «ταύτα και τούτων πλείονα πάσχουσα η του Χριστού Εκκλησία, ουδαμώς της Πίστεως παρατρέπεται αλλά μένει τεθεμελιωμένη επί την στερεάν και ακράδαντον πέτραν, ήτις εστίν ο Κύριος ημών Ιησού Χριστός, αντεχομένη ακριβώς της Εκείνου διδασκαλίας, των δε τυράννων και διωκτών καταμωκωμένη και χλευάζουσα».

Ευλόγως όθεν διερωτάται πας εχέφρων: Τι το θαυμαστόν συνέβη ώστε μετά τόσας περιπετείας, μετά τοσούτον χειμώνα, η Ορθοδοξία θάλλει εν τούτω τω τόπω! Όντως και αληθώς όντως «Δεξιά Κυρίου εποίησε δύναμιν, δεξιά Κυρίου ύψωσεν αυτήν» (Ψαλμός ΡΙΖ’,15). Όπως δε λέγει ο μέγας της Εκκλησίας ρήτωρ, ο Καλαβρύτων και Κερνίτζης Επίσκοπος Ηλίας Μηνιάτης «η Πίστις ημών ίσταται ορθή παρά τους ποταμούς, τας θυέλλας και τους ανέμους, διότι όλη εστί θεία κατά την αρχήν αυτής, όλη θεία κατά την αύξησιν, όλη θεία εις την στερέωσιν».
Δοξολογούμεν, λοιπόν, τον εν Τριάδι Θεόν διότι κατηύθυνε τα διαβήματα ημών έως ώδε, ίνα ιδίοις όμμασι διαπιστώσωμεν κλήρου και λαού αφοσίωσιν τη άπαξ τοις αγίοις παραδοθείση πίστει. Χθες ηκούομεν μόνον, αλλά σήμερον ορώμεν τοις οφθαλμοίς ημών και αι χείρες ημών ψηλαφώσι (πρβλ. Α’ Ιωάννου 1,1).

Ευχαριστούμεν πάντας εκ βαθέων και «εν αζύμοις ειλικρινείας και αληθείας» (Α’ Κορ. 5,8) από τε του ημίν πεφιλημένου αδελφού και συλλειτουργού Μακαριωτάτου Μητροπολίτου Βαρσοβίας και πάσης Πολωνίας κυρίου Σάββα έως των ευλαβών πιστών των έως κιγκλίδων ωθιζομένων (εν Συντακτηρίω Γρηγορίου του Θεολόγου), διά το ένθερμον της δοχής, διά την κατάδηλον αγάπην προς το πρόσωπον της ημετέρας Μετριότητος, αλλά και της τιμίας συνοδείας ημών, διά το σέβας προς την πολυπαθή Μητέρα Αγίαν του Χριστού Μεγάλην Εκκλησίαν, η οποία προ 86 ετών σας εχορήγησε το Αυτοκέφαλον, διαπιστώσασα την ωριμότητα και την πίστιν υμών και ότι η Εκκλησία αύτη κατέστη αξία χειραφετήσεως. Εις τούτο το Οικουμενικόν Πατριαρχείον ουδέποτε διεψεύσθη, αλλ' αντιθέτως σεμνύνεται και καυχάται εν Κυρίω δι' υμάς και ημείς σήμερον ερχόμεθα εκ νέου πλησίον σας κομισταί της ευλογίας της Μητρός σας Εκκλησίας και του ασπασμού συμπάσης της Ιεραρχίας αυτής ανά την οικουμένην και της αγάπης των απανταχού πιστών ημών.
Συνοδευόμεθα δε υπό δύο εκλεκτών αδελφών Ιεραρχών, του Ιερωτάτου Μητροπολίτου Λαγκαδά κ. Ιωάννου και του Θεοφιλεστάτου Επισκόπου Joensuu κ. Αρσενίου, του ημετέρου Πρωτοσυγκέλλου Στεφάνου, του εκ των Διακόνων ημών Ανδρέου και δύο νέων εκ του αμέσου ποιμνίου ημών εν Κωνσταντινουπόλει.
Είμεθα πλέον η βέβαιοι ότι η παρουσία και αναστροφή μας εν μέσω υμών τας ημέρας αυτάς θα είναι ευχάριστος και καρποφόρος, διότι γνωρίζομεν την αγάπην σας και έχομεν πείραν της αβραμιαίας φιλοξενίας σας.

Μακαριώτατε, Σας ευχαριστούμεν δια την χαράν αυτήν την οποίαν οφείλομεν εις την αδελφικήν Σας πρόσκλησιν. Ο Χριστός εν τω μέσω ημών!

φωτό: Εκκλησία της Πολωνίας

ΟΙ ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ - ΜΙΚΡΟ ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ

- Η Παναγιά το πέλαγο

κρατούσε στην ποδιά της

Τη Σίκινο, την Αμοργό

και τ’ άλλα τα παιδιά της.

Τα τζιτζίκια (από Τα Ρω του Έρωτα)

- Στην αγκαλιά της Παναγιάς έβαλα λουλούδια και στων Αγίων, κοπέλες και πουλιά.

“Πρώτα πρώτα...”, Ανοιχτά Χαρτιά

- Σε μια παλάμη θάλασσας γεύτηκες τα πικρά χαλίκια
Δύο η ώρα το πρωί περιδιαβάζοντας τον έρημο Αύγουστο
Είδες το φως του φεγγαριού να περπατεί μαζί σου
Βήμα Χαμένο. Ή αν δεν ήτανε η καρδιά στη θέση της
Ήταν η θύμηση της γης με την ωραία γυναίκα
Η ευχή που λαχτάρησε μέσ’ απ’ τους κόρφους του βασιλικού
Να τη φυσήξει ο άνεμος της Παναγίας!

Ώρα της νύχτας! Κι ο βοριάς πλημμυρισμένος δάκρυα
Μόλις ερίγησε η καρδιά στο σφίξιμο της γης
Γυμνή κάτω απ’ τους αστερισμούς των σιωπηλών της δέντρων

Γεύτηκες τα πικρά χαλίκια στους βυθούς του ονείρου
Την ώρα που τα σύννεφα λύσανε τα πανιά
Και δίχως ήμαρτον κανέν’ από την αμαρτία χαράχτηκε
Στα πρώτα σπλάχνα του ο καιρός. Μπορείς να δεις ακόμη
Πριν απ’ την αρχική φωτιά την ομορφιά της άμμου
Όπου έπαιζες τον όρκο σου κι όπου είχες την ευχή
Εκατόφυλλη, ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας!

Προσανατολισμοί

Η Παρθένος Μαρία στη χουρμαδιά

«Πώς θα έχω γιο, εφ᾽ όσον κανένα ανθρώπινο πλάσμα δεν μ᾽ έχει αγγίξει;», αναρωτιέται η παρθένος Μαρία στην αφήγηση του Κορανίου. Ενώ στο ιερό βιβλίο του Ισλάμ οι άγγελοι λένε στη Μαρία: «Ω Μαριάμ: ο ΑΛΛΑΧ σου αναγγέλλει ευχάριστα νέα μ᾽ έαν Λόγο Του, το όνομά του θα είναι Μεσσίας Ιησούς το παιδί της Μαριάμ, θα τύχει δε μεγάλης τιμής σε αυτό τον κόσμο και στο μελλοντικό» (Κοράνι, 3.45). Στην εικόνα ο Ευαγγελισμός της Μαρίας από μουσουλμανικό χειρόγραφο.

Είχε τοποθετήσει ένα προπέτασμα

(για να προφυλάξει τον εαυτόν της)

απ᾽ αυτούς. Τότε στείλαμε

σ᾽ αυτήν το πνεύμα μας

(έναν άγγελο) που

παρουσιάστηκε μπροστά της

-σαν ένα τέλειο ανθρώπινο πλάσμα.

Εκείνη είπε: «Αναζητώ

καταφύγιο, από σένα,

στον οικτίρμονα (ΑΛΛΑΧ) αν

(Τον) φοβάσαι (μη με πλησιάζεις)».

Εκείνος είπε: «Είμαι μόνο ένας

απεσταλμένος από τον Κύριό σου,

(να χαρίσω) σε σένα

ένα άγιο υιό».

Εκείνη είπε: «Πώς θα έχω γιο,

εφ᾽ όσον κανένα ανθρώπινο πλάσμα

δεν μ᾽ έχει αγγίξει,

κι ούτε είμαι ακόλαστη;»

Εκείνος είπε: «Έτσι (θα γίνει),

είπε ο Κύριός σου, αυτό

για Μένα είναι εύκολο.

Και (επιθυμία Μας είναι)

να τον προσδιορίσουμε σαν ένα

Θεϊκό Σημείο για τους ανθρώπους

και Έλεος από Μάς.

Είναι μια υπόθεση που

(έτσι) έχει θεσπιστεί.»

Έτσι τον σήκωσε (στη κοιλιά της)

-συνέλαβε- και αποσύρθηκε

μαζί του σ᾽ ένα απόμακρο μέρος.

Και την οδήγησαν οι πόνοι

του τοκετού στον κορμό

μιας χουρμαδιάς, και είπε

(μέσα στην αγωνία της):

«Αλλοίμονό μου! Μακάρι

να πέθαινα πριν απ᾽ αυτό

και να ήμουν ένα πράγμα

ξεχασμένο κι αόρατο»!

Αλλά (μια φωνή) την κάλεσε

από κάτω της (απ᾽ την χουρμαδιά):

«Μην λυπάσαι! γιατί

ο Κύριός σου έχει προβλέψει

ένα ποταμάκι κάτω από σένα».

«Και κούνησε -προς τη μεριά σου-

τον κορμό της χουρμαδιάς,

και θα πέσουν πάνω σου

φρέσκοι – ώριμοι χουρμάδες».

«Κι έτσι τρώγε και πίνε

και δρόσισε το μάτι (σου να ησυχάσεις)

Κι αν δεις κανένα ανθρώπινο

πλάσμα (και σε ρωτάει)

να του πεις. -Έχω, πραγματικά,

υποσχεθεί νηστεία

στο Φιλεύσπλαχνο (ΑΛΛΑΧ), κι έτσι

αυτή τη μέρα δεν θα μιλήσω

με κανέναν άνθρωπο».

Κοράνιο, Το Στάδιο «Μάριαμ», 19.17-26 (Από την έκδοση της Μαριάννας Λάτση με ερμηνεία επιτροπής Αράβων Ελληνιστών, 1987)

Από το εξαίρετο Ardalion's Weblog

Διαβάστε, επίσης, αγαπητοί συνοδίτες, το κείμενο του π. Παναγιώτη Καποδίστρια: Η Παναγία στο Κοράνιο. Συμβολή στις σχέσεις Χριστιανισμού και Ισλάμ.

SHERKO BEKAS ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΧΙΒΑ ΠΑΝΑΧΙ

Από το ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΩΝ ΚΕΡΙΩΝ

ΤΟΥ SHERKO BEKAS

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΚΟΥΡΔΙΚΑ: ΧΙΒΑ ΠΑΝΑΧΙ

Με νέο ένδυμα του ποιήματος

Σε απόχρωση των δακρύων

Γυαλίζει η αναμονή

Γυαλίζουν οι καημοί

Ένα ένδυμα σε απόχρωση της παρθενίας του βοριά

Ένα ένδυμα με απόχρωση της θλίψης του άνθους

Η εποχή της ξεριζωμού

Που αργό ντύνει την εσπέρα των ερωτευμένων

Το ύψος των ξενιτεμένων

Με το νέο ένδυμα

Εκείνα που μόνο η λεπτοκαμωμένη φαντασία γνωρίζει

Που τα έραψα σε υγρά δωμάτια

Με την συντροφιά του γέρου Φανούρη

Με νέο ένδυμα του ποιήματος

Με τη θλίψη των δακρύων

Μαζί με την όαση

Χέρι χέρι με το φθινόπωρο

Όπως ο άνεμος που εκδιώχθηκε

Χτυπιέται ανόητα στα βράχια

Ορισμένες φορές με μπερδεύουν με έναν φοβισμένο ανοιξιάτικο άνεμο

Που μοιάζει με ένα κοριτσάκι από τη «Χαλάπτσα»¹

Οι καημοί των άνεμων

Παίζουν τα φλάουτα της μοναξιάς

Κουβαλάω στο στήθος μου την πληγή του Κιρκούκ

Συνεχώς γύρω μου φυτρώνει ένα κομμένο κεφάλι

Προχωράω

Mε μια τούφα των μαλλιών στο χέρι

εκείνης της γυναίκας που αποκεφαλίστηκε

Από Ένα σπαθί

Με ένα φιτβάς²

Στην Τάβιλια³ καθώς χάρισαν το κεφάλι της σε ένα τζαμί

Φεύγω

Ένα νέο ταξίδι

Ξυπόλυτοι καημοί

Όλοι πάνω στις πλάτες της όασης

Ξαφνική φυγή

Στην εποχή της αντάρας

Στις αποσκευές της κρύβει πολλά

Κρύβει τα σκοτωμένα μάτια της βροχής

Ταξίδι

Ταξίδι προς τις χώρες της στάχτης

Στην πατρίδα των ήρεμων δρόμων

Των γεμάτων με κόσμο

Τα τραγούδια πεθαμένα

τα κρασιά χυμένα

οι πηγές φαρμακωμένες

Γεμάτος ο δρόμος από τα κόκαλα του ήλιου

Από το νέο ένδυμα του ποιήματος

Έχουμε μια συγγένεια

Με εκείνο του πουλάκι που έχει χάσει το πιτσουνάκι του

Διχασμένος ο ουρανός

Με το ένδυμα της μουσικής

Με το Ταμπούρι⁴ και το Μπαλαμπάν

Καθώς γίνομαι χορός

Με τα φωνήεντα της φωτιάς

Παρατηρώντας το καραβάνι των νεκρών

Στο κατώφλι γης και ουρανού

Φεύγω πάλι με τη μαύρη τσάντα μου

Ψάχνω τις τσέπες μου

Η απελπισία μου απελπισία ερωτευμένου πουλιού

Μου γκρινιάζει να κάτσω με το αυγό του νέου ποιήματος

Με το βλέμμα της σελήνης από πάνω μας

Από πίσω μου τρέχει η ψυχή της μάνας μου

Την μπερδεύω καμία φορά με ένα ασπρόμαυρο Τούτακ⁵ Πηγαινοέρχεται σε ατελείωτους δρόμους του πόνου

Χωρίς να μπορέσει να κάνει κάτι

Φεύγω για μια καυτή χώρα

Γυρεύω τα οστά

Μικρά θρύψαλα των κορμιών

Γυρεύω τον εαυτό μου

Δεν πάω πολύ μακριά

Χώνομαι προς τα βαθιά

Βλέπω τον θάνατο

Τον κοιτάω στα μάτια

Στο κάτω κόσμο ψάχνω

Εκείνες τις πηγές που τυφλώθηκαν

Ψάχνω για λογαριασμό όλων

Για μια συνάντηση με δαιμονικά πλάσματα

Κοιτάω τον Θεό από κάτω

Βουβά πλάσματα πολλά

Όμως τους λέω τραγούδια

Σε ένα χαρτί μια κρυφή πηγή

Να εκραγείς της είπα

Δεν πηγαίνω μακριά

Κοντά στον δικό μου θάνατο

Σε μια αρχαία ιστορία

Καθώς ο μόνος ρόλος που έπαιζα

Κατέληγε στην κόλαση

Διάλυση, εξόντωση

Πηγαίνω σαν ένας τρελαμένος άνεμος

Της ερήμου

Που θα καταλήξω άραγε;

Υπάρχει το πουθενά

Να βρω αυτόν τον Θεό

Μισοζώντανοι οι εξαφανισμένοι

Κάπου εκεί βρίσκομαι

Σε καπνισμένα μέρη

Εκεί αναμιγμένες με τη μυρωδιά του θανάτου

Οι κραυγές αυτού του χαμένου θεού

Τον γυρεύω

Πώς μας εγκατέλειψες;

Ούτε το ονειρεμένο πουλί της ποίησης

Ούτε η μάγισσα του ανέμου

Έμαθαν για εκείνους τους θανάτους

Ούτε ένας ούτε εκατό ούτε χίλιοι

Κρατήσου από τα μαλλιά μου

Είμαι μια γυναίκα από τη «Ζίανα»⁶ Ονομάζομαι «Καλέ»{ξανθιά θέα}

Ξέρω για την τύχη εκείνων που ψάχνεις

Τα «Καλουίκ»⁷του «Χίραν»⁸της κόλασης

Είναι όλα στο στήθος μου

Η διήγηση των ποταμών δεν αρκεί

Η θλίψη του χώματος και των καμένων δέντρων είναι λίγη

Είμαι οι φωνές των τάφων

Η μυρωδιά των πτωμάτων

Το χρώμα του σκότους

Μοίραζα το κορμί μου στον θάνατο

Οι πληγές του είναι εδώ

Έρχομαι από τις στάχτες της παρθενίας μου

Από χιλιάδες πεταλούδες

Από εκατοντάδες μικρές πηγές

Από τις σκιές της ζωής

Μόνο μερικοί επέστρεψαν

Από κει έρχομαι

Σας βρήκα στο χώμα του ουρανού

Η ελπίδα κομματιασμένη

Να πλαγιάζει ο έρωτας με δηλητήριο

Το τραγούδι που έμεινε

Μονάχα η εξόντωση, μικρά στήθη

Μέσα στο αίμα οι φίλες μου

Κοίτα να δεις τις ψυχές τους

Πονάνε και κλαίνε

Βραχιόλια και μικρά κοσμήματα

Γρατζουνάνε την γη για βοήθεια

Κοίτα: οστά μικρά και μεγάλα χέρια

Κάτω από τον μαύρο ήλιο

Κρατήσου από τα μαλλιά μου

Ή από την μεγάλη Θεά της θλίψης

Ή ακολούθησε την καμένη μου φωνή

Στο «Τουπίζάβ»⁹ τον πρώτο σταθμό στην έξοχη

Θάφτηκαν τα όνειρά μας

Σε μια καλοκαιρία

Απών εκείνος ο μέγας Θεός

Στα προπύλαια της Βαγδάτης

Σταγόνες από απελπισμένες ερωτήσεις

Το πρώτο αστυνομικό τμήμα στην κόλαση

Ένα κρυφό χαρτί από μυστικές εικόνες

Πνίγουν το βλέμμα μας

Ο κόσμος ανήμπορος

Ο δρόμος ανήμπορος

Τα ύδατα ανήμπορα

Όλοι δήλωσαν ανήμποροι

Πραγματοποιείται το μεγάλο ταξίδι

Οι ανάσες του χιονιού αγκάλιασαν το καραβάνι των πτωμάτων

Το τελευταίο βλέμμα του φεγγαριού

Ποιος θα ερωτευτεί ξανά;

Ας δανειστούμε ένα αθώο χαμόγελο από την κούνια

Για το δρόμο προς την κόλαση

Θλιβερό είναι ακόμη το φως είχε καλυμμένο τα μάτια του

Τα τραγούδια κρυφτήκανε στα όπλα

Ακούστηκε πυρ... πυρ...

Η ελευθερία υπό κράτηση

Σε ένα σεντούκι

Άλλα σεντούκια, το ένα πάνω από το άλλο

Σκοντάφτει στα μονοπάτια του θανάτου

Απαγορεύεται να χαράζει η αυγή

Έρχονται μερικοί άντρες

Έχουν την αγριάδα του «Χατζάζτ»¹⁰ στα χέρια

Μια ομάδα αντρών βαρβαρικής καταγωγής

Το μυαλό τους μαύρο μίσος

Με ιστορία από σπαθί και αίμα

Πάνω στους μιναρέδες από κεφάλια

Φωνάζουν τον Αλλάχ

Σταματάει ο χρόνος

Το ρολόι αυτοκτονεί, σκεπάζεται με τα μικρά λεπτά της σκόνης

Μια ομάδα γυναικών

Μια ομάδα ομορφιάς

Μια ομάδα γυναικών παρακαλεί τον Θεό

Οι γυναίκες διαλυμένες από φόβο

Η μία έκλαιγε στην αγκαλιά της άλλης

Άλλη χώρια

Μαζί μετά

Κρατάνε το κεφάλι της μιας καθώς την τρώει ένας σκοτεινός άντρας

Τρέχει αίμα... γεμίζει το χώμα

Μαχαίρια πολλά ανακατεμένα με παρακάλια των αγίων

Των αγγέλων... όλοι γέμισαν αίμα

Το πρόσωπο όλων πήρε το κόκκινο χρώμα της ντροπής

(Κι εδώ νομοθετούν για παρθενιά)

Χτυπάμε την πόρτα της συνείδησης του πολιτισμένου κόσμου

Ελάτε, αυτό το κορίτσι δεν έζησε ούτε όσο ζει μια πεταλούδα

Τι να διηγηθώ;

Όλες εκείνες οι χαμένες φωνές

Στο γέλιο των φρουρών

Πες μου πώς να περιγράψω τον πόνο

Εκείνο το κορίτσι που το έτρωγαν τα σκουλήκια

Μετά από χιλιάδες βιασμούς

Κι εμείς από την πείνα τρώγαμε τα σκουλήκια του πτώματός της

Μια μέρα που θα μιλήσει το χώμα

Πείτε του να κάνει διαγωνισμό πόνου

Είμαι σίγουρος ότι καμία γη δεν μπορεί να μας ξεπεράσει

Τόσες ιστορίες

Πεζά, ποιήματα, κρεμάστηκαν τα έπη πια

Είμαι σίγουρος ότι αν δεν μας αδικήσουν

Θα πάρουμε το Νόμπελ της εξόντωσης

Για τους ανυπεράσπιστους καιρούς

Εμείς οι Κούρδοι θα το κερδίσουμε

Για τα χρόνια του ΑΝΦΑΛ¹¹

Το Νομπέλ της εξόντωσης για μας

1Μια από τις αρχαίες πόλεις στο Κουρδιστάν του Ιράκ που βομβαρδίστηκε από το καθεστώς Σαντάμ 18.3.1988

2 Σύμφωνα με τον ισλαμικό νόμο οι εκπρόσωποι της θρησκείας, οι Μουφτήδες, με ένα διάταγμα που λέγεται φετβας απαντάνε σε όσους δεν συμφωνούν μαζί τους με ωμή βία και εξόντωση

3 Ταβίλα μια κωμόπολη στην Κιρκούκ στο Κουρδιστάν του Ιράκ

4 Ταμπούρι και Μπάλαμπαν: δύο παραδοσιακά κουρδικά όργανα

5 Ένα ονειρεμένο πουλί στην κουρδική μυθολογία

6 Ένα μέρος στα νότια του Ιράκ με φοβερή ζέστη που χρησιμοποιήθηκε για την ομαδική ταφή των Κούρδων από το καθεστώς Σαντάμ

7 Το ίδιο με την περιγραφή 4

8 Το ίδιο με την περιγραφή 4 και 5

9 Μέρος στο Ιράκ που χρησιμοποιήθηκε για το γεγονός που έμεινε γνωστό ως Ανφάλ, σχέδιο εξόντωσης του κουρδικού πληθυσμού

10 Γνωστός σφαγέας στην εποχή της επέκτασης του ΙΣΛΑΜ, το 1000μ.Χ.

11 ΑΝΦΑΛ είναι ένα κεφάλαιο στο ιερό βιβλίο Κοράνι των μουσουλμάνων. Η εξουσία του Σαντάμ θεώρησε τους Κούρδους άπιστους, γι' αυτό με βάση τη βία σε αυτό το κεφάλαιο έκαναν την επιχείρηση εξόντωσης των Κούρδων .

"Tο Κουρδιστάν: ένας ξεχασμένος αμανές"

Ταξιδεύουμε με τον Sherko Βekas στο Κουρδιστάν στην Μεσοποταμία, περνώντας από τα ψηλά βουνά και τα ποτάμια και τ' ανθισμένα μέρη που έγιναν στάχτη, μας θυμίζει ιστορίες και τραγικές στιγμές του Κουρδικού λαού.

Οι πολιτισμένοι παίρνουν πετρέλαια κι έτσι κλείνουν τα μάτια τους στην εξόντωση, όμως ο ποιητής - στοχαστής Βekas απαγγέλλει από τα μεγάφωνα του κόσμου τον πόνο, την ομορφιά της ελευθερίας, την λαχτάρα για μια ανάσα πάνω στη γη με έντονο χρώμα αξιοπρέπειας. Το καθεστώς του Μπαθ στην εξόντωση του Κουρδικού πληθυσμού, τις γυναίκες τις ξεχώρισε από τους άντρες. Βιάστηκαν όλες και τις μικρότερες ηλικίες τις χάρισε ο Σαντάμ στα Αραβικά κράτη ως δούλες (δεκαετία του 1980)

Ο Sherko Βekas γεννήθηκε στις 2 Μαΐου 1940 στην πόλη Solaimania. Γιος του εθνικού ποιητή των Κούρδων Faiaq Βekas, στην διάρκεια της εξόντωσης χάνει συγγενείς και φίλους. Ως εξόριστος έζησε μέχρι το 1992, οπότε επέστρεψε στο Κουρδιστάν. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα Γαλλικά, Αγγλικά, Ιταλικά, Σουηδικά, Νορβηγικά, Περσικά, Αραβικά, Ρωσικά. Έχει βραβευτεί με την χρυσή πένα του Τοχολόσκη της Σουηδίας και το χρυσό κλειδί της Φλωρεντίας. Πολυγραφότατος κούρδος ποιητής. Οι δυτικοί τον έχουν χαρακτηρίσει ως αυτοκράτορα της ποίησης.

Κάποια από τα έργα του είναι: Το φεγγάρι της ποίησης, Η ζωή βρέχει, Μάτι και το φίδι και το σταυρό και η Εφημερίδα της ζωής ενός ποιητή, Τραγούδια για την καρέκλα .

Το νεκροταφείο των κεριών το οποίο έχει γραφτεί για τις γυναίκες της επιχείρησης του Ανφάλ με επίκεντρο της ομαδικής εξόντωσής τους.

Ευχαριστώ θερμώς την Χίβα Παναχί, που εμπιστεύτηκε στην Ιδιωτική Οδό την δημοσίευση αυτής της έξοχης μεταφράσής της. Για την Χίβα δείτε εδώ στην Ιδιωτική Οδό.