ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ: ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Ξέρουμε πως στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τα Θρησκευτικά είχαμε και τραγούδια – προτάσεις σε διάφορες ενότητες, κάποια από τα οποία τελικά αφαιρέθηκαν διότι ενόχλησαν. Θεωρήθηκαν έως και βλάσφημα! 

Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα Θρησκευτικά αλλά και το τραγούδι, η μουσική. Όταν τα δυό τους συνδυάζονται, το μίγμα μοιάζει …εκρηκτικό! 

Μπορεί να …πέρασε αυτό που ήθελαν οι διαρρηγνύοντες τα ιμάτιά τους για τα τραγούδια στα Θρησκευτικά, αλλά Θρησκευτικά χωρίς μουσική, δεν είναι εύκολο να σταθούν, αφού η μουσική είναι γλώσσα επι-κοινωνίας και για τις θρησκείες, όπως άλλωστε και για όλες τις περιστάσεις του βίου. 

Για παράδειγμα: υπάρχει, άραγε, η μουσική της πανδημίας; 

Και όμως, ναι! 

Έχουμε ένα πρωτοποριακό έργο της σύγχρονης συνθέτριας Λίνας Τόνια, εμπνευσμένο από την πανδημία. Ήχοι από τους αναπνευστήρες της εντατικής, πλέκονται με το χορωδιακό σύνολο που ανταποκρίνεται με βοκαλισμούς τόσο σωστά τοποθετημένα όλα, ώστε ο ένας ήχος να αγκαλιάζει τον άλλον. Ο ένας ήχος, να έχει ανάγκη τον άλλο… Κανείς δεν μπορούσε να υποψιαστεί το δυνατό αποτέλεσμα που θα έδιναν οι ήχοι από μία εντατική. 

Κι ακόμα, έχουμε το τραγούδι του καθηγητή Χρυσόστομου Σταμούλη για τον Don Giuseppe, τον Ιταλό ιερέα που πέθανε από κορωνοιό σώζοντας έναν άγνωστο, αφού αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει τον αναπνευστήρα που του διέθεσαν στην Εντατική, και τον πρόσφερε σε ένα νεότερο ασθενή σώζοντας του τη ζωή. 

Άρα η μουσική μας περικυκλώνει και δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτήν. 

Ποια μουσική άραγε θα ταίριαζε στο μάθημα των Θρησκευτικών; 

Μάλλον, όλες! Και γίνομαι σαφέστερος. 

Η Βυζαντινή μουσική δεν μπορεί να παραθεωρηθεί, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι λειτουργεί σε ένα μέρος της εκπαιδευτικής κοινότητας και εννοώ αυτό των Μουσικών Σχολείων. 

Ίσως δεν το έχουμε συνειδητοποιήσει αλλά τα Μουσικά Σχολεία έφεραν μία ανατροπή στα εκπαιδευτικά πράγματα της χώρας, με την συστηματική διδασκαλία τόσο της βυζαντινής όσο και της παραδοσιακής μουσικής. Αυτό σημαίνει – δυνητικά – ότι και άλλοι μαθητές, πλήν των Μουσικών Σχολείων, θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν για το ξεχωριστό αυτό Μουσικό είδος. 

Σε πρακτικό επίπεδο, θα μπορούσαν οι μαθητές να μάθουν και να αποδώσουν τους χαρακτηριστικότερους και δημοφιλέστερους ύμνους των μεγάλων γιορτών ή το απολυτίκιο του αγίου τους, με δεδομένη την εύκολη, πλέον, πρόσβαση σε όλα αυτά στο διαδίκτυο. 

Στο διδακτικό μέρος ίσως θα είναι πιο ελκυστικό για τους μαθητές να παρουσιάζονται ύμνοι ερμηνευμένοι από σημερινούς καλλιτέχνες – φαινόμενο εν αφθονία στις μέρες μας, μέχρι παρεξηγήσεως – ώστε να καθίστανται πιο οικείοι στους μαθητές. 

Μαζί με την βυζαντινή μπορεί να προταθεί και η παραδοσιακή μουσική, που είναι παρούσα σε όλα τα σχολεία, κυρίως και κατ’ εξοχήν τα Χριστούγεννα, με τα κάλαντα από διάφορες περιοχές της χώρας. Η παραδοσιακή μουσική είναι εν πολλοίς συνυφασμένη με την θρησκευτική παράδοση, αφού υπάρχει πλούσιο υλικό τραγουδιών για τις μεγάλες γιορτές της Ορθοδοξίας (Χριστούγεννα, Πάσχα, Παναγίας), αλλά ακόμα και για Αγίους. Τρανό παράδειγμα τα δεκάδες παραδοσιακά τραγούδια για τον Άγιο Γεώργιο. 

Σήμερα υπάρχουν νεανικά συγκροτήματα, πολύ αξιόλογα, που προσεγγίζουν με τον δικό τους τρόπο – πιο αυτοσχεδιαστικό – την παραδοσιακή μουσική. Αυτό ίσως είναι ένα έναυσμα για να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον κάποιων, έστω, μαθητών. 

Φυσικά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να αγνοηθεί η λεγόμενη κλασική μουσική. Η μουσική της Δύσης έχει μια τεράστια θρησκευτική παραγωγή. Αυτή η παραγωγή καλύπτει ολόκληρη την Βίβλο, δηλαδή Παλαιά και Καινή Διαθήκη. 

Αν παρακολουθήσει κανείς την επικαιρότητα θα εκπλαγεί από το τι προτείνουν οι καλλιτεχνικοί φορείς στην Ελλάδα. Μόλις πριν ένα μήνα η Εθνική Λυρική Σκηνή ανέβασε το ορατόριο του Αντόνιο Βιβάλντι (γνωστού στο ευρύ κοινό για τις Τέσσερις Εποχές), με τίτλο «Ο θρίαμβος της Ιουδίθ», βασισμένο στο βιβλίο της Ιουδίθ που βρίσκουμε στην Παλαιά Διαθήκη. Δικαιολογημένα θα πει κανείς ότι δεν είναι μουσική για τους μαθητές αυτό σήμερα. Σωστά. Αλλά μπορεί να τονιστεί ότι η διαχρονικότητα της Βίβλου μέσω της μουσικής παραγωγής που έρχεται από το παρελθόν, αλλά αναβιώνει με σύγχρονο τρόπο στις μέρες μας. 

Ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ έχει έργα για όλες τις γιορτές, με κορυφαίες στιγμές το Χριστουγεννιάτικο ορατόριο, τα Κατά Ματθαίον και Κατά Ιωάννην Πάθη, το Πασχαλινό Ορατόριο κ.λπ. 

Αυτά δεν είναι έργα που μπορούν να αποδώσουν μαθητές στην Ελλάδα, αλλά τουλάχιστον μπορούν να δουν στο διαδίκτυο κάποια αποσπάσματα, ή να διοργανωθεί μία μετάβασή τους σε ένα συναυλιακό χώρο, όπου να παρακολουθήσουν ζωντανά αυτά τα μεγαλειώδη θρησκευτικά έργα. Πρόκειται για μια διαφορετική εμπειρία. 

Πολλοί μαθητές ίσως έχουν ακούσει ότι υπάρχει ένα έργο που λέγεται «Ρέκβιεμ» του Μότσαρτ, αλλά δεν γνωρίζουν πως πρόκειται για μια Ακολουθία εις Κεκοιμημένους. 

Και, βέβαια, πώς να ξέρουν ότι υπάρχει και το ελληνικό «Ρέκβιεμ», που είναι το γνωστού – έστω κατ’ όνομα – στους μαθητές, Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος μελοποίησε την Νεκρώσιμη Ακολουθία του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού. 

Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο οποίος σε ηλικία 17 ετών, μελοποιούσε στην Τρίπολη το Τροπάριο της Κασσιανής, μέσα στην Κατοχή (!), για τετράφωνη χορωδία και το οποίο εψάλη σε ναό της πόλης. 

Κι ακόμα, ο Μίκης Θεοδωράκης έχει μελοποιήσει για τετράφωνη χορωδία ολόκληρη την Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Το παράδειγμα του Θεοδωράκη μας ανάγει στους έλληνες συνθέτες της λόγιας – κλασικής, αν προτιμάτε – μουσικής, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί αρκετά και ποικιλοτρόπως με την εκκλησιαστική παράδοση. Υπάρχει ολόκληρο θέμα στην μουσικολογία για συνθέτες που έχουν ως πηγή έμπνευσής τους την βυζαντινή υμνογραφία και μουσική. 

Οι μαθητές εδώ καλό είναι να ξέρουν την πληροφορία για να συνειδητοποιούν κατά το δυνατόν ότι η εκκλησιαστική παράδοση μπορεί να γονιμοποιεί και το παρόν. 

Φυσικά, τη θέση τους έχουν και τα έντεχνα – όπως τα λέμε – τραγούδια των σύγχρονων τραγουδοποιών και σχημάτων. 

Φέρνω ένα παράδειγμα, που περιέχει αρκετά από όσα είπαμε παραπάνω και καταλήγει στο έντεχνο τραγούδι. Τα τραγούδια του Ασώτου, δηλ. μουσικές με αφορμή την παραβολή του Ασώτου Υιού.

Αρχίζοντας από την κλασική μουσική έχουμε την λυρική Καντάτα «Ο άσωτος υιός» (L’ Enfant Prodique, 1884) του μεγάλου γάλλου συνθέτη Claude Debussy (1862-1918). Συνεχίζουμε με δύο μπαλέτα για τον Άσωτο Υιό σε μουσική του ρώσου Sergei Prokofiev (1891-1953) και του σουηδού Hugo Emil Alfvén (1872-1963). Για τις μαθήτριες που κάνουν μπαλέτο αποτελεί έκπληξη η ύπαρξη μπαλέτων για τον Άσωτο Υιό. Στη συνέχεια περνάμε στο θρυλικό συγκρότημα The Rolling Stones και τον δικό τους άσωτο υιό (Prodigal Son) και καταλήγουμε σε λαϊκά και έντεχνα τραγούδια εμπνευσμένα από την παραβολή των: Στέλιου Καζαντζίδη, Νίκου Πορτοκάλογλου, Μάριου Τόκα, Θανάση Παπακωνσταντίνου, Σωκράτη Μάλαμα, Χαϊνηδες. 

Και βέβαια έχουμε αρκετό υλικό και για τις γιορτές, όπως π.χ. το Δωδεκάορτο του Χρήστου Τσιαμούλη, ενώ οι σχετικές παραγωγές ανθούν και φέρουν κι άλλο, όπως, για παράδειγμα, η πρόσφατη δισκογραφική εργασία του Ανδρέα Κατσιγιάννη σε ποίηση Ιωσήφ του Ησυχαστή, με τον Γιώργο Νταλάρα. 

Το έντεχνο τραγούδι σημαίνει συχνά μελοποιημένη ποίηση, που είναι αντικείμενο και του μαθήματος των Θρησκευτικών. Μόνο να θυμηθούμε ότι ο Μάνος Χατζιδάκις είναι ο πρώτος – και ο μόνος, μέχρι τώρα – έλληνας συνθέτης ο οποίος μελοποίησε στίχους από το «Άσμα Ασμάτων» της Παλαιάς Διαθήκης, στο πρωτότυπο, ενώ στο αυτοβιογραφικό του έργο «Η Εποχή της Μελισσάνθης» ενσωμάτωσε τον «Επιτάφιο», δηλαδή εκλογή από την Γ’ Στάση των Εγκωμίων της Μ. Παρασκευής.

Δεν θα πρέπει να παραλείψουμε και τις κινηματογραφικές μουσικές που μπορεί να έχουν σχέση με την ενότητα που διδάσκουμε. Ο ύμνος της αγάπης του Αποστόλου Παύλου εξακολουθεί να συγκινεί, παρά τους αυχμηρούς καιρούς μας. Οι μαθητές μπορούν να έχουν την εικόνα και τον ήχο από την περίφημη ταινία «Blue» του Κριστόφ Κισλόφσκι, με την μουσική του Πράισνερ. Ο «Ύμνος της Αγάπης» σε μια κοντινή – και δη κινηματογραφική – μουσική προσέγγιση. 

Επίσης, καλό θα ήταν οι μαθητές να έχουν και μια ιδέα της μουσικής της ιεραποστολής, δηλαδή της μουσικής της λατρείας στις χώρες της Αφρικής και της Ασίας. 

Προσωπικά δεν αρέσκομαι στον δημοφιλή ύμνο «Αγνή Παρθένε Δέσποινα…». Όμως όταν τον θεομητορικό αυτό ύμνο του Αγίου Νεκταρίου ερμηνεύουν Ινδοί από το Μπαχρέιν, το πράγμα παίρνει άλλη διάσταση. Το σχετικό βίντεο ίσως αποτελεί μιαν …εξωτική εμπειρία για τους μαθητές. Όπως και βίντεο με βυζαντινή μουσική σε πολλές γλώσσες: από αλβανικά και αραβικά, μέχρι γαλλικά και μεξικάνικα. 

Υλικό μας παρέχει και η μουσική της λατρείας των ομοδόξων λαών, με θαυμαστή ποικιλομορφία. 

Και από την μουσική της ιεραποστολής, στην μουσική των θρησκειών. Ο πλούτος εδώ είναι επίσης τεράστιος. Τι να πρωτοδιαλέξεις και τι να πρωτακούσεις. 

Ο διακεκριμένος φωτογράφος Τάσος Βρεττός πριν λίγα χρόνια κατέγραψε ένα αόρατο δίκτυο στο σώμα της Αθήνας: υπόγεια και ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, πολυκατοικίες και γκαράζ, γήπεδα και υπαίθριοι, δημόσιοι χώροι, πλατείες και αυλές, πρόχειρα καταλύματα, ιδιοκατασκευές σε προσωρινές αλλά και μόνιμες διευθύνσεις, ομάδες Βουδιστών, Μουσουλμάνων, Ινδουιστών, Σπιριτσουαλιστών και Χριστιανών διαφόρων δογμάτων και πολλαπλών εθνικών προελεύσεων (Αιθίοπες, Αφγανοί, Αιγύπτιοι, Πακιστανοί, Νιγηριανοί, Σενεγαλέζοι, Φιλιππινέζοι, Ινδονήσιοι, Ιρακινοί κ.α.). Πρόκειται για ένα "έργο εν προόδω", το οποίο ξεκίνησε το 2012, με τη συνεργασία των ίδιων των ανθρώπων που συγκροτούν αυτές τις κοινότητες και με απόλυτο σεβασμό στην ταυτότητά τους. Μιλάμε για τόπους και τρόπους λατρείας. 

Στο πλαίσιο του πρότζεκτ ο μουσικός Μιχάλης Καλκάνης, ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του Βρεττού, κατέγραψε ηχητικά ένα ενδεικτικό τμήμα όσων μαρτυρεί η κάμερα του φωτογράφου και στη συνέχεια, επεξεργάστηκε μουσικά το υλικό, το οποίο παρουσιάστηκε στην έκθεση που έγινε στο Μουσείο Μπενάκη σε ειδικά διαμορφωμένες ηχητικές εγκαταστάσεις. Ταυτόχρονα, εκπρόσωποι των θρησκευτικών ομάδων που προαναφέρθηκαν, τραγούδησαν ζωντανά τους ύμνους τους. Επομένως, οι μουσικές των άλλων θρησκειών είναι δίπλα μας προς ανακάλυψιν! Περίεργο ακούγεται αλλά είναι αληθινό. Αφού είναι κοντά μας οι τόποι, είναι και οι τρόποι λατρείας. 

Οι μαθητές ακούν σήμερα κυρίως ξένη μουσική. Άρα και αυτή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ευφάνταστα, αλλά αυτό απαιτεί και γνώση και δουλειά. Από ελληνική ακούν κυρίως σύγχρονους ράπερ, με συχνά σκληρό στίχο. Μη σας πω και επικίνδυνο ενίοτε. 

Στον αντίποδα αυτής της κατάστασης, ο Salih Demirtaş, υποψήφιος διδάκτορας σε πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, περπατώντας στην παραλία και στα σοκάκια του Νεοχωρίου, στον Βόσπορο, επισκέφτηκε τυχαία τον αυλόγυρο της Παναγίας Κουμαριώτισσας, όπου η προτομή του Κ. Π. Καβάφη και το ποίημα «Το Νιχώρι» κέντρισαν την προσοχή του. Διαβάζοντας το συγκεκριμένο ποίημα, που εντάσσεται στην πρώιμη προ-ποιητική περίοδο του μεγάλου Αλεξανδρινού, προσπάθησε να φανταστεί το Νιχώρι του 19ου αιώνα μέσα από τις λέξεις του ίδιου του Καβάφη. Ηχογράφησε την απαγγελία του ελληνικού κειμένου εμπλουτίζοντάς το με ήχους από το Yeniköy του 2021. Στόχος του είναι να βάλει τους αιώνες να συνομιλήσουν μεταξύ τους, το Νιχώρι με το Yeniköy και να δημιουργήσει ένα "ηχητικό παλίμψηστο". Δεν πρόκειται απλώς για μια καλή ιδέα, αλλά για μια σύγχρονη πρόταση που φέρνει στο σήμερα το θεομητορικό – θα λέγαμε – αυτό ποίημα του Καβάφη. 

Εν κατακλείδι, 

Το μάθημα των Θρησκευτικών με την χρήση της μουσικής, αλλά και των άλλων τεχνών, μπορεί να καταστεί όχι μόνο ένα μάθημα πολιτισμού, αλλά μια μαθητεία στην ομορφιά, μια μέθεξη στην μουσική ποιητική ή έστω μια προσέγγιση ενός άλλου κόσμου που η ουσία του έγκειται ακριβώς στην ομορφιά της δυσκολίας, η οποία δεν θυσιάζεται στον βωμό της ευκολίας, του εύπεπτου και του συρμού.

Πρόκειται σαφώς για έναν αγώνα ακονίσματος της ευαισθησίας και της αισθητικής. Δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά νομίζω πως αξίζει τον κόπο. 

Σας ευχαριστώ.

ΜΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΥΠΟ ΤΟΝ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟ ΛΥΚΟΥΡΓΟ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟ (ΒΙΝΤΕΟ)

Μία πραγματικά Αναστάσιμη συναυλία της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας υπό τον μακαριστό Λυκούργο Αγγελόπουλο, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Ωδείου Αθηνών – θαρρώ το 2007 – όπου δίδαξε επί σειρά ετών. 

Μία συναυλία με Αναστάσιμους ύμνους σε διάφορες γλώσσες ορθοδόξων λαών (αραβικά, ρουμανικά, σερβικά, αλβανικά), δίνοντας το μήνυμα της Αναστάσεως πάση τη κτίσει, αλλά και προβάλλοντας την βυζαντινή μουσική ως την κυρίως εκκλησιαστική μουσική των ορθοδόξων. 

Την κάλυψη έκανε το διαδικτυακό κανάλι intv.gr του Γιώργου Αρβανίτη, με την επιμέλεια του Π.Α. Ανδριόπουλου.

ΤΟ "ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ" ΛΟΓΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΩΝ

Κωνσταντίνος Κερεστετζής,
Σπουδή στην Ανάσταση του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου,
κάρβουνο σε χαρτί, 100×60 εκ.

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Είναι γνωστό ότι η Εθνική Μουσική Σχολή στράφηκε "επί τας πηγάς", ήτοι στην ελληνική παράδοση, προκειμένου να αντλήσει "ύδωρ μετ' ευφροσύνης".

Πολλοί συνθέτες - και εκτός Εθνικής Μουσικής Σχολής - δανείστηκαν μελωδίες, μοτίβα, ρυθμούς, θέματα, από την βυζαντινή και την παραδοσιακή μας μουσική, και μπόλιασαν με αυτά δικές τους δημιουργίες, πολλές από τις οποίες έγιναν και εξαιρετικά δημοφιλείς, όπως π.χ. οι περίφημοι Ελληνικοί χοροί του Νίκου Σκαλκώτα.

Ένας από τους συνθέτες της Εθνικής Μουσικής Σχολής ήταν και ο Πέτρος Πετρίδης (1892-1977). 

Θυμήθηκα αυτές τις αναστάσιμες μέρες το έργο του Χορικό και παραλλαγές αρ. 2 "Χριστός Ανέστη", για ορχήστρα εγχόρδων (1941-43). Ένα έργο βασισμένο στην πασίγνωστη βυζαντινή μελωδία του "Χριστός Ανέστη", που παίχτηκε σε πρώτη εκτέλεση στις 20 Μαϊου 1945.
Το έργο έχει ηχογραφήσει με την Ορχήστρα Δωματίου της Σόφιας ο μαέστρος Βύρων Φιδετζής και έχει κυκλοφορήσει σε δίσκο μαζί με το "Κύριε των δυνάμεων" του Π. Πετρίδη.
Ο μουσικολόγος Ιωάννης Φούλιας γράφει για το έργο αυτό του Πετρίδη: "...σύνθεση του 1939, εκθέτει αρχικά την μελωδία του “Χριστός ανέστη” με λιτή εναρμόνιση σε φρύγιο τρόπο (Choral: largo). Στην έναρξη της πρώτης παραλλαγής (Larghetto), ωστόσο, η πρωτότυπη μελωδία καθίσταται ελαφρώς μελισματική και οι υπόλοιπες φωνές αποκτούν περισσότερη κίνηση· σταδιακώς, επίσης, η ηχητική ένταση αυξάνεται και το θέμα χρησιμεύει πλέον μόνον ως αφετηρία για την ανάπτυξη μιας ελεύθερης φαντασίας που ολοκληρώνεται στον δώριο τρόπο! Αυτή η διαδικασία απομάκρυνσης από τις δομικές προδιαγραφές του βυζαντινού θέματος συνεχίζεται και στην δεύτερη παραλλαγή (Allegro), όπου σύντομες φράσεις της αρχικής μελωδίας διαμορφώνουν ένα αντιστικτικό πλέγμα, το οποίο με τον ζωηρό – σχεδόν χορευτικό – ρυθμό του διέρχεται από διάφορους τρόπους, προτού τελικά καταλήξει με πολύ δυναμισμό στην δεσπόζουσα του δωρίου. Στην τρίτη παραλλαγή (Largo molto sostenuto), αντιθέτως, το θέμα καθίσταται και πάλι αναγνωρίσιμο: εδώ λοιπόν, το “Χριστός ανέστη” επαναλαμβάνεται αρκετές φορές για την ανάπτυξη μιας ελεγειακής και ως επί το πλείστον ομοφωνικής ηχητικής παράστασης, που προοδευτικά μετατοπίζεται από τον αιόλιο τρόπο προς τον δώριο. Σε αυτόν αρχίζει κατόπιν και η τελική παραλλαγή-φούγκα (Allegro), το θέμα της οποίας συνίσταται σε ένα γεμάτο σφρίγος παράλλαγμα της πρώτης φράσεως του βυζαντινού μέλους. Στην εξέλιξη της φούγκας αυτής διακρίνονται δύο ενότητες: η πρώτη αποτελείται από εναλλαγές τμημάτων με ή χωρίς το θέμα της φούγκας (στην περίπτωση των “επεισοδίων” η ύφανση καθίσταται εμφανώς πιο ομοφωνική) και κορυφώνεται σε μια πτώση επί της δεσπόζουσας του δωρίου τρόπου· η δεύτερη ενότητα δίνει στην συνέχεια την εντύπωση μιας επανέναρξης “εκ του μηδενός”, αλλά από ένα σημείο και έπειτα συνδυάζεται με την πλήρη παράθεση του “Χριστός ανέστη” στα βαθύφωνα έγχορδα (εν είδει cantus firmus), ενόσω μάλιστα αποκαθίσταται προοδευτικά και ο αρχικός φρύγιος τρόπος, οδηγώντας έτσι σε ένα υμνητικό κλείσιμο αλλά και σε μια εντελώς απρόσμενη καταληκτική μείζονα συγχορδία με επιπρόσθετη έκτη επί του φθόγγου σι!"

Στις μέρες μας ένας άλλος συνθέτης, ο φίλος Λεωνίδας Κανάρης, μας δίνει τις δικές του παραλλαγές πάνω στο "Χριστός Ανέστη", με ένα έργο για ορχήστρα εγχόρδων που γράφτηκε το 2005. 

Ένα έργο κατά πάντα σημερινό, βασισμένο σε υλικό παλαιό, του οποίου η πρώτη εκτέλεση έγινε στην Οδησσό από την «Καμεράτα της Οδησσού» υπό τη διεύθυνση του Igor Shavruk στις 21 Σεπτεμβρίου του 2005.
Το ενδιαφέρον είναι και τα δύο έργα είναι για ορχήστρα εγχόρδων και έχουν σχεδόν την ίδια διάρκεια (16 λεπτά του Πετρίδη, 14 του Κανάρη).

Ο συνθέτης Λεωνίδας Κανάρης γράφει για το έργο του αυτό: 

Αν η «Ωδή στη Χαρά» από την «Εννάτη» του Μπετόβεν αποτελεί την πιο εμβληματική μελωδία της ευρωπαϊκής μουσικής παράδοσης, αναζητώντας μιαν αντίστοιχα μεγαλειώδη και ψυχικής ανάτασης μελωδία στη βυζαντινή παράδοση, δεν άργησα να διακρίνω τον ύμνο «Χριστός Ανέστη» του Πέτρου Λαμπαδάριου – Πελοποννήσιου (1730-1777), ο οποίος μάλιστα, άφησε τα εγκόσμια όταν ο Μπετόβεν ήταν μόλις επτά ετών. 

Το έργο είναι παραλλαγές πάνω στη μελωδία αυτή, είναι γραμμένο σε ένα μέρος και έχει διάρκεια περίπου 14 λεπτών. Η δημιουργία του δεν είχε πρόθεση θρησκευτικού έργου, αλλά την αξιοποίηση των πολλών μουσικών δυνατοτήτων του ύμνου. Φυσικά το παραπάνω κάθε άλλο παρά αποκλείει και την επετειακή - πασχαλινή του χρήση. 

Ο τίτλος «Ανατάσιμον» (αντί του αναμενόμενου Αναστάσιμον) δηλώνει τη δύναμη που έχει ο θαυμάσιος αυτός ύμνος του Π.Λ.Π. στο να δημιουργεί μια ψυχική ανάταση στους ακροατές του. Στο έργο αυτό η πρόθεση (και πρόκληση για μένα) ήταν να χρησιμοποιήσω κλασικά πρότυπα σύνθεσης, με κάποια στοιχεία από τη σύγχρονη μουσική, γεγονός που του προσδίδει έναν Νεοκλασικό χαρακτήρα, καθιστώντας το έτσι και ευκολότερα προσπελάσιμο από ευρύτερα ακροατήρια. 

Η 1η εκτέλεση έγινε στην Οδησσό από την «Καμεράτα της Οδησσού» υπό τη διεύθυνση του Igor Shavruk στις 21/9/2005. Έκτοτε, το έργο εκτελέσθηκε από τη «Νέα Ορχήστρα Θεσσαλονίκης» στην ίδια πόλη σε διεύθυνση Καμπάνη Σαμαρά και μέρος του επίσης εκτελέσθηκε από την ορχήστρα «ΑΣΟΝ» στο Βόλο, υπό τη διεύθυνση του Παύλου Σεργίου. Τέλος, η παρούσα ηχογράφηση από την Οδησσό έχει αρκετές φορές μεταδοθεί από τις ραδιοφωνικές συχνότητες του «Τρίτου Προγράμματος».

Παραθέτουμε στη συνέχεια αυτή την ηχογράφηση του "Ανατάσιμον".

Σημειώνουμε, επίσης, ότι το έργο εκτελέσθηκε και ηχογραφήθηκε από την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ το 2015, υπό τη διεύθυνση του Άλκη Παναγιωτόπουλου. 

Ο σπουδαίος Σόλων Μιχαηλίδης (1905- 1979) στο συμφωνικό ποίημα "Κυπριακά Ελευθέρια" (1959) επεξεργάζεται δύο δημοφιλείς ύμνους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το "Κύριε των Δυνάμεων", από την Ακολουθία του Μεγάλου Αποδείπνου και το "Χριστός Ανέστη". 

Ο Κύπριος ιδρυτής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης εμπνεύστηκε το έργο από τον αγώνα των συμπατριωτών του για την ελευθερία. Η πρεμιέρα του έργου πραγματοποιήθηκε στην πρώτη συναυλία της Κ.Ο.Θ. (με την τότε ονομασία "Συμφωνική Ορχήστρα Βορείου Ελλάδος"), την 1η Ιουνίου 1959, υπό τη μουσική διεύθυνση του ίδιου του συνθέτη. Το πρώτο μέρος ξεκινά με ένα συμβολικό προσκλητήριο για συμμετοχή στον αγώνα και μια προσπάθεια να εκφραστεί η πάλη του Κυπριακού λαού για την ελευθερία. Αυτό γίνεται μέσα από την θεματική επεξεργασία της γνωστής βυζαντινής μελωδίας του ύμνου "Κύριε των Δυνάμεων", που χαρακτηρίζει την Μ. Τεσσαρακοστή. Με αυτό τον τρόπο ευλογείται, θα λέγαμε, ο καλός αγώνας και τονώνεται το ηθικό των αγωνιστών. Το δεύτερο μέρος, που είναι το "Χριστός Ανέστη" (με συμμετοχή χορωδίας), διαλαλεί περίτρανα την πίστη για την τελική νίκη. Το μέρος αυτό γεννιέται κυριολεκτικά μέσα από την προηγούμενη μελωδία, με προφανή σκοπό του συνθέτη να στηρίξει τους συμπατριώτες του για τις θυσίες που απαιτεί ο αγώνας, υπενθυμίζοντας πως η κατάληξή του θα είναι μία μεγαλοπρεπής νίκη και ο καρπός του η πολυπόθητη ελευθερία. 

Σόλων Μιχαηλίδης 

Έχουμε όμως και το "Χριστός Ανέστη" για εκκλησιαστικό όργανο της ομογενούς Γεωργίας Ταγγίρη (Βαλτιμόρη Η.Π.Α.1931 - Ράξτον Η.Π.Α. 2018), την οποία μας αποκάλυψε ο ακάματος ερευνητής Θωμάς Ταμβάκος, σε μια πρωτότυπη συναυλία με έργα ελλήνων ή ελληνικής καταγωγής συνθετών για εκκλησιαστικό όργανο. 

Μία από τις σημαντικότερες οργανίστες στις Η.Π.Α., λοιπόν, η Γεωργία Ταγγίρη με πλούσια δραστηριότητα για πάνω από 50 έτη ως οργανίστα, συνθέτρια και διευθύντρια χορωδιών, στη Βαλτιμόρη και σε άλλες πολιτείες. Κοντά της έχουν μαθητεύσει περισσότεροι από 100 ομογενείς οργανίστες που υπηρετούν σε διάφορους ελληνορθόδοξους ναούς της Βόρειας Αμερικής. Το επίκαιρο Χριστός Ανέστη με το θέμα, τις 6 παραλλαγές και το φινάλε του, και με το καθένα αφιερωμένο σε ομογενείς συνθέτες και οργανίστες των Η.Π.Α., εντάσσεται στο λαμπρό μουσικοπαιδαγωγικό έργο της. Το έργο ερμήνευσε σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση η Χριστίνα Αντωνιάδου, την Κυριακή 22 Απριλίου 2018, στην Αγγλικανική Εκκλησία του Αγίου Παύλου Αθηνών. 

Ο Δημήτρης Μηνακάκης είναι γνωστός συνθέτης, εκτελεστής, παιδαγωγός και συγγραφέας, με πραγματικά πλούσιο έργο σε όλους αυτούς τους τομείς. Η συνθετική του πορεία αντικατοπτρίζει έντονες επιρροές από τη Βυζαντινή μουσική, τη λόγια ελληνική παράδοση, και τον ύστερο ευρωπαϊκό μοντερνισμό. Οι συνισταμένες αυτές αφομοιώνονται και εξελίσσονται διαρκώς στο προσωπικό του ύφος. Ειδικά η σχέση του με την Βυζαντινή μουσική μας έχει δώσει πολύ ενδιαφέροντα δείγματα μιας έντεχνης, προσωπικής γραφής και προσέγγισης της εκκλησιαστικής μας μουσικής. 

Εδώ παρουσιάζουμε το "Χριστός Ανέστη", σε δική του χορωδιακή επεξεργασία, πραγματικά στο μουσικό σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης. 

Ερμηνεία: Vox Fortis 

Μαέστρος: Γιώτης Βασίλειος 

Βοηθός μαέστρου: Βουτσίνος Κλαύδιος

ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ - ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ: Τι να μου κάμει η σταλαγματιά που λάμπει στο μέτωπό σου;

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Νίκος Γκάτσος αναχώρησε για τ' άστρα σαν σήμερα, 12 Μαΐου 1992, δηλ. πριν 29 χρόνια. 

Φέτος συμπληρώνονται 110 χρόνια από την γέννησή του, καθώς γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1911, ενώ θρυλείται πώς γεννήθηκε και το 1914...

Η Αμοργός, έργο 46 (1970 - 1987) του Μάνου Χατζιδάκι, είναι μια καντάτα βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Νίκου Γκάτσου, για μια γυναικεία φωνή, δυο ανδρικές, μικτή χορωδία και συμφωνική ορχήστρα. 

H μουσική σχέση του Μάνου Xατζιδάκι μ' αυτό το μοναδικό ποίημα του Γκάτσου δεν θα μπορούσε να ερμηνευθεί παρά μόνο μέσω της σχέσης του με τον Nίκο Γκάτσο, σχέσης πολυετούς, βαθιάς, σχέσης ζωής. Όταν πρωτογνωρίστηκαν, ο Χατζιδάκις ήταν δεκαεπτά ετών και ο Γκάτσος εικοσιοκτώ. 

Παρά το γεγονός ότι ο Χατζιδάκις απέφυγε, από πεποίθηση, - με λίγες εξαιρέσεις - τη μελοποίηση ποιητικών έργων, ασχολήθηκε με την Αμοργό, την οποία θεωρούσε "ένα ελληνικό ποίημα, με χρήση κάποιων υπερρεαλιστικών στοιχείων, τα οποία όμως υπάρχουν στην ίδια την ελληνική παράδοση. Γι' αυτό και ο Γκάτσος δεν δυσκολεύτηκε να τα μεταφέρει στο νεοελληνικό τραγούδι, δίνοντας μια καινούργια αίσθηση, αλλά στην ουσία επαναφέροντας τα διαχρονικά στοιχεία που περιείχε η ελληνική παράδοση". 

Θυμάμαι, αίφνης, ότι μετά από μια συναυλία της Ορχήστρας των Χρωμάτων στο "Παλλάς", εκεί γύρω στο 1990, τον πλησίασε μια ομάδα νέων με αληθινές ανησυχίες. Κι εκείνος τους συνέστησε πρωτίστως την Αμοργό του Γκάτσου. 

Παρά την μακρόχρονη σχέση του με το ποίημα και τις επανειλημμένες εξαγγελίες ολοκλήρωσης του, στην πράξη ο Χατζιδάκις αφιερώθηκε αποκλειστικά στη σύνθεσή του σε δύο συγκεκριμένες χρονικές περιόδους: Στη Ν. Υόρκη, εκεί γύρω στο 1970-72 και αργότερα, μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα 1986-87. 

Από την πρώτη περίοδο της Ν. Υόρκης, έχουμε - ευτυχώς! - μια συγκλονιστική ηχογράφηση, από εκείνες τις ιδιωτικές, στο σπίτι του Χατζιδάκι. 
Στίχοι από την Αμοργό του Νίκου Γκάτσου, που τραγουδάει η μαγική Φλέρυ Νταντωνάκη. Ιέρεια με όλη τη σημασία της λέξης. Ιέρεια του τραγουδιού, του Μάνου Χατζιδάκι και της ίδιας της τής ζωής. Τη σκέφτομαι πάντα με αγάπη κι ευγνωμοσύνη για τους πολύτιμους μαργαρίτες που μας άφησε.

Τι να μου κάμει η σταλαγματιά που λάμπει στο μέτωπό σου;
Το ξέρω πάνω στα χείλια σου έγραψε ο κεραυνός τ' όνομά του,
το ξέρω μέσα στα μάτια σου έχτισε ένας αϊτός τη φωλιά του.

Μα εδώ στην όχτη την υγρή μόνο ένας δρόμος υπάρχει
μόνο ένας δρόμος απατηλός και πρέπει να τον περάσεις,
πρέπει στο αίμα να βουτηχτείς πριν ο καιρός σε προφτάσει.

Και να διαβείς αντίπερα να ξαναβρείς τους συντρόφους σου,
άνθη πουλιά ελάφια.
Να βρεις μιαν άλλη θάλασσα μιαν άλλη απαλοσύνη.

Όμως το τραγούδι αυτό υπάρχει ηχογραφημένο και με τη φωνή του Μάνου Χατζιδάκι (ιδιωτική ηχογράφηση, 1972). Μια τρυφερή ερμηνεία του συνθέτη. 

Και τέλος, μια σπουδαία ακόμα ερμηνεία από την Μαρία Φαραντούρη, η οποία το τραγούδησε και στον δίσκο "Αμοργός" που εκδόθηκε μετά τον θάνατο του Μ. Χατζιδάκι, σε επιμέλεια Νίκου Κυπουργού. 

Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΩΝ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΧΙΟΥ "ΚΟΡΑΗΣ" ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΙΧΑΛΗ ΣΤΡΟΥΜΠΑΚΗ

Μιχαὴλ Στρουμπάκης, Χειρόγραφα τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης. Χίος. Α΄ ἀναλυτικὸς περιγραφικὸς κατάλογος τῶν χειρογράφων τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης τῆς δημόσιας κεντρικῆς ἱστορικῆς βιβλιοθήκης Χίου “Κοραῆς”, Χίος 2020. 

Το παρόν έργο αποτελεί έναν ακόμη ισχυρό κρίκο στην αλυσίδα των προηγούμενων εκδόσεων της Δημόσιας Κεντρικής Ιστορικής Βιβλιοθήκης Χίου «Κοραής», που έχουν ως στόχο την προβολή και ανάδειξη του πλούτου και της ιστορικότητάς της. 

Πρόκειται για ένα επιστημονικό έργο, το οποίο περιλαμβάνει την αναλυτική και πλήρη περιγραφή όλων των χειρογράφων Βυζαντινής Μουσικής της Βιβλιοθήκης και συνοδεύεται από εξαντλητικά ευρετήρια (Κωδικογράφων, Μελουργών και Ποιητών, Incipit των ύμνων, τοπωνυμίων και προσώπων, συγκεντρωτικό πίνακα χειρογράφων της συλλογής). Με το έργο αυτό ο ερευνητής αλλά και ο κάθε φιλόμουσος αναγνώστης ή επισκέπτης της Βιβλιοθήκης μπορεί να έχει πλήρη εικόνα του περιεχομένου των μουσικών χειρογράφων. 

Το έργο αυτό έρχεται να καλύψει ένα κενό στον τομέα της Βυζαντινής Μουσικολογίας, καθώς δεν υπάρχει ανάλογη εργασία μέχρι σήμερα για τα μουσικά χειρόγραφα της Δ.Κ.Ι.Β. Χίου «Κοραής», ενώ πιστεύουμε ότι θα καταστεί instrumentum studiorum για όσους δραστηριοποιούνται επιστημονικά στο χώρο αλλά και για όλους εκείνους που επιθυμούν να ανακαλύψουν το μεγάλο συν τοις άλλοις μουσικό πλούτο που διαθέτει ἡ Βιβλιοθήκη.

Ακολουθεί ο χαιρετισμός στην πολύτιμη αυτή έκδοση του Αχιλλέα Χαλδαιάκη, Καθηγητού Βυζαντινής Μουσικολογίας και Ψαλτικής Τέχνης, Κοσμήτορος Φιλοσοφικής Σχολής ΕΚΠΑ. 

 

Χφ 168, Μαθηματάριο, τέλη 17ου αι. 

O Μιχαήλ Στρουμπάκης γεννήθηκε στη Χίο (1971) και είναι Επίκ. Καθηγητής Ιστορικής Βυζαντινής Μουσικολογίας στην Πατριαρχική Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία Κρήτης. 

Σπούδασε Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1993) και Βυζαντινή Μουσική στο Ωδείο Ν. Σκαλκώτας (Αθήνα), απ’ όπου απέκτησε το Δίπλωμά του (1992). Απέκτησε το Δίπλωμα Ειδίκευσης (Master) στην Εκκλησιαστική Ιστορία (2001) στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και κατόπιν αναγορεύθηκε Δρ. Θεολογίας με μουσικολογική κατεύθυνση στο ίδιο Πανεπιστήμιο (2007) με θέμα «Νικόλαος Δοχειαρίτης και η συμβολή του στην Ψαλτική Τέχνη». 

Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην Ιστορία της Εκκλ. Μουσικής και τη Μορφολογία- Αισθητική, την Υμνολογία και την Παλαιογραφία. Στην Πατριαρχική Ακαδημία διδάσκει τα αντικείμενα: Βυζαντινή Μουσική, Μορφολογία Βυζαντινής Μουσικής, Μαΐστορες της Ψαλτικής Τέχνης (Ιστορία Βυζαντ. Μουσικής), Παλαιό και Νέο Σύστημα Σημειογραφίας & Ηχολογία Ανατολικής Μουσικής. Έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά προγράμματα του Πανεπιστημίου Αθηνών με υπεύθυνο Καθηγητή τον κ. Δημήτριο Γόνη. Απὸ τὸ 2000 συμμετέχει σε επιστημονικά μουσικολογικά συνέδρια και άλλες παρουσιάσεις. Διετέλεσε συνεργάτης της ΜΟΧΕ (Μεγάλης Ορθόδοξης Χριστιανικής Εγκυκλοπαιδείας), ενώ συνεργάζεται με την Ορθόδοξη Ρωσική Εγκυκλοπαίδεια, συγγράφοντας άρθρα-λήμματα βυζαντινομουσικολογικού ενδιαφέροντος. 

Έχει διατελέσει μέλος της Ελληνικής Βυζαντινής Χορωδίας (1989-2007) με χοράρχη τον αείμνηστο Άρχοντα Πρωτοψάλτη της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως Λυκούργο Αγγελόπουλο και μέλος του Ψαλτικού Χορού «Οι Μαΐστορες της Ψαλτικής τέχνης» (2005-2007) με χοράρχη τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Αχιλλέα Χαλδαιάκη. Κατά καιρούς έχει διατελέσει χοράρχης του ψαλτικού Χορού του Σωματείου Ιεροψαλτών Ηρακλείου Κρήτης Άγιος Ανδρέας ο Κρήτης, του οποίου είναι μέλος από το έτος 2013. 

Είναι συγγραφέας δύο βιβλίων (Ιερεμίας Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως 1522-1546. Ο βίος και το έργο του, Εκδόσεις Φανάριον 2003 [Μεταπτυχιακή εργασία] & Νικόλαος Δοχειαρίτης και η συμβολή του στην Ψαλτική Τέχνη, Εκδόσεις Ιδρύματος Βυζαντινής μουσικολογίας, Αθήνα 2014 [Διδακτορική Διατριβή]), ενώ το 2020 κυκλοφόρησε αναλυτικός περιγραφικός κατάλογος των Μουσικών Χειρογράφων της Βιβλιοθήκης Χίου «Ο Κοραής». 

Από το 2011 είναι μέλος του ISOCM (International Society of Orthodox Church Music) με έδρα το Joensuu της Φινλανδίας, ενώ από το 2014 είναι μέλος της Εταιρείας Ελληνικής Γλώσσης και Μουσικής με έδρα το Ηράκλειο. Από το 2017 είναι Πρόεδρος της Διοικούσης Επιτροπής της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Ι. Αρχιεπισκοπής Κρήτης. Μέσα στις δραστηριότητές του εντάσσεται και η σύνθεση ύμνων Βυζαντινής Μουσικής. Έχει συνθέσει δοξαστικά, λειτουργικά και μαθήματα για διάφορες εορτές, πολλά από τα οποία έχουν εκδοθεί. Εξασκεί την παραδοσιακή καλλιγραφία Βυζαντινής Μουσικής και πολλά από τα χειρόγραφά του έχουν εκδοθεί, με αντιπροσωπευτική έκδοση την «Πανηγυρική Α΄ τόμος» της Ι. Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου (1997). Παράλληλα παίζει το μουσικό όργανο νέι. Είναι Α΄ ψάλτης του Ι. Ναού Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (Παναγίας Σταυροφόρων) Ηρακλείου Κρήτης.

Παραθέτουμε, στη συνέχεια, βίντεο όπου ο καθηγητής Μιχάλης Στρουμπάκης ομιλεί στην Επιστημονική Διημερίδα με θέμα: «Ο Απόστολος Κώνστας ο Χίος: Ο τέταρτος των Τριών» (διοργάνωση: Χορός Ψαλτών Χίου), αναπτύσσοντας το θέμα: «Το αποθησαυρισμένο στη βιβλιοθήκη κωδικογραφικό, εξηγητικό και μελουργικό έργο του Αποστόλου Κώνστα». 

Οι εργασίες έλαβαν χώρα στο Αναγνωστήριο της Δημοτικής Βιβλιοθήκης «Κοραής» στη Χίο, τη Παρασκευή 1 και το Σάββατο 2 Σεπτεμβρίου 2017.

ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ "ΚΑΙΡΟ"

Ο "Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος ΚΑΙΡΟΣ - Για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης", διοργανώνει την 4η Συνάντηση Θεολόγων το διήμερο 14 και 15 Μαΐου 2021, με θέμα: «Οι άλλες γλώσσες του Θεού. Ο διάλογος της θεολογίας με την τέχνη». 

Λόγω των υγειονομικών περιορισμών, η Συνάντηση θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά, σε περιβάλλον τηλεδιάσκεψης (zoom meeting). 

Ο διαδικτυακός σύνδεσμος, μέσω του οποίου μπορεί να συμμετέχει όποιος ενδιαφέρεται είναι εδώ (https://bit.ly/3u4Q9vT). 

Η εκδήλωση απευθύνεται στους θεολόγους της εκπαιδευτικής και της ακαδημαϊκής κοινότητας, στους εκπαιδευτικούς του μαθήματος των Θρησκευτικών σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, σε ερευνητές και φοιτητές από τους χώρους της θεολογίας και της τέχνης και κάθε ενδιαφερόμενο. 

Την οργανωτική και την επιστημονική ευθύνη της συνεδριακής συνάντησης έχουν αναλάβει μέλη του Πανελλήνιου Θεολογικού Συνδέσμου «Καιρός» από το Παράρτημα της Θεσσαλονίκης και του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου. 

Η Συνάντηση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. 

Για τη συμμετοχή δεν απαιτείται προεγγραφή. Θα δοθούν βεβαιώσεις συμμετοχής.

Παραθέτουμε στη συνέχεια το αναλυτικό πρόγραμμα της Συνάντησης. 

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΘΩΣ ΔΗΜΟΥΛΑΣ ΣΤΑ ΑΡΑΒΙΚΑ ΚΑΙ "Ο ΗΝΙΟΧΟΣ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ" ΣΤΟ ΚΑΤΑΡ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή Άθω Δημουλά και 70 χρόνια από την δημοσίευση της πρώτης ποιητικής του συλλογής, το 1951. 

Ο Άθως Δημουλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1921. Σπούδασε στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο Πολιτικός Μηχανικός και συνέχισε τις σπουδές του με υποτροφίες στο εξωτερικό (Βέλγιο, Αγγλία, Γαλλία), ειδικευόμενος στις Στατικές Κατασκευές και τη Σιδηροδρομική. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα εργάστηκε ως Πολιτικός Μηχανικός και Διευθυντής στους Σιδηροδρόμους. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1951 με την έκδοση της πρώτης του ποιητικής συλλογής που είχε τίτλο Ποιήματα. Τιμήθηκε με το Β΄ Κρατικό βραβείο Ποίησης (1966 για τη συλλογή Άλλοτε και Αλλού). Έργα του μεταφράστηκαν στα αγγλικά και τα πολωνικά. Πέθανε το 1985. 

Ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά των ποιητών και θεωρείται «ελάσσων ποιητής», αλλά για μένα είναι πραγματικά ξεχωριστός. Κι αν θέλετε, ο Ελύτης, με αφορμή τον Κριναγόρα, μας έδωσε το κλειδί: «Πείσθηκα ότι κι ένας ελάσσων ποιητής, ένας γραμματικός, ένας κομψοτέχνης του στίχου, μπορεί από κάποια πλευρά να σ’ αγγίξει». 

Και ο Άθως Δημουλάς μας αγγίζει και μας συνέχει. Διαβάζουμε την επιλογή των ποιημάτων του που είχε κάνει ο ίδιος με αυστηρά κριτήρια από το 1981 και εκδόθηκαν μετά το θάνατό του, τον Μάιο του 1999 από τις εκδόσεις «Ίκαρος», με τον τίτλο «Τα Ποιήματα» και με την επιμέλεια της συζύγου του ποιητή, της ποιήτριας Κικής Δημουλά. 

Πρόκειται για πολύτιμους λίθους! Ποιήματα στιβαρά, κραταιά, ή «μια πρόθεση στο χάος», όπως θα ‘λεγε κι ο ίδιος. 

Στο πλαίσιο των εκπομπών «Προς Εκκλησιασμόν», που είναι μια παραγωγή της Ενορίας του Ι. Ναού Αγίου Γεωργίου Ν. Ψυχικού, πραγματοποιήσαμε μια συνέντευξη με την κόρη των δύο ποιητών, του Άθω και της Κικής, την κυρία Έλση Δημουλά και αναφερθήκαμε και στους δύο. Παραθέτουμε το σχετικό βίντεο.  

 

Βλέποντας την συνέντευξη ο άξιος φίλος Roni Bou Saba, φιλόλογος, θεολόγος, μεταφραστής κράτιστος, εμπνεύστηκε και μετέφρασε στα αραβικά έξι ποιήματα του Άθω Δημουλά. 

Σήμερα, Κυριακή του Θωμά, 9 Μαΐου 2021, τα ποιήματα αυτά δημοσιεύτηκαν στην μεγάλης κυκλοφορίας αραβική εφημερίδα Al-Araby Al-Jadeed, τόσο στην έντυπη όσο και στην ηλεκτρονική μορφή της. 

Ο Roni Bou Saba μετέφρασε έξι ποιήματα του Άθω Δημουλά, τα εξής: Βίοι, Συλλογισμός, Μυκήναι, Επίδαυρος, Ζευς, Ο Ηνίοχος των Δελφών. 

Η εφημερίδα συνοδεύει τα ποιήματα του Δημουλά με την φωτογραφία του αγάλματος του Ηνίοχου, με αφορμή, προφανώς, το ομώνυμο ποίημα. Να σημειώσουμε ότι το συγκεκριμένο άγαλμα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών και αποτελεί ίσως το γνωστότερο έκθεμά του και ένα από τα σημαντικότερα γλυπτά της αρχαίας ελληνικής τέχνης της πρώιμης κλασικής εποχής. 

Στην ηλεκτρονική μορφή της εφημερίδας παρατίθεται και μία σπάνια φωτογραφία του ποιητικού ζεύγους Δημουλά. 

Πάντως η συγκυρία με τον Ηνίοχο του ποιητή, είναι ευτυχής, καθώς ακριβές αντίγραφο του Ηνιόχου των Δελφών, ενός από τα γνωστότερα αγάλματα της κλασικής γλυπτικής τέχνης, κοσμεί πλέον τον κεντρικό σταθμό του Μετρό στο διεθνές αεροδρόμιο της Ντόχα, στο Κατάρ. Το αντίγραφο του Ηνιόχου αποτελεί δώρο της ελληνικής κυβέρνησης στο Κατάρ και τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος έγιναν από την υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, στο πλαίσιο της επίσημης επίσκεψής της στο Κατάρ, και από τον γενικό διευθυντή της Αρχής των Μουσείων του Κατάρ, Ahmad Al-Namla. Και όλα αυτά μόλις πριν ένα μήνα (6 Απριλίου 2021). 

Λίαν επίκαιρος, λοιπόν, ο Άθως Δημουλάς και …άγρυπνος ο μεταφραστής Roni Bou Saba, ο οποίος ανέδειξε το ποίημα στα αραβικά. 

Σημειώνουμε, ακόμα, ότι ο Roni Bou Saba έχει μεταφράσει στα αραβικά δύο ποιήματα της Κικής Δημουλά: «Έκλειψις» και «Εκφραστική πέτρα». Το ποίημα «Έκλειψις» μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε μετά το θάνατο της ποιήτριας και το παρουσιάσαμε εδώ. 

Νομίζω πως το ποιητικό ζεύγος Δημουλά ανθεί και φέρει κι άλλο. 

Ο Ηνίοχος των Δελφών του Δημουλά τα λέει όλα: 

Όταν σε είδα δεν ερώτησα 

τί ακριβώς στα χέρια σου κρατούσες. 

Αμέσως ένιωσα πως οδηγείς 

κάτι πολύ σημαντικό. Της περιωπής 

του άρματος του ήλιου. 

Η προσοχή σου δεν μπορούσε 

έτσι να δίνονταν σε τίποτε 

φθαρτό και γήινο. Κατ’ υψηλό, 

κάτι μοναδικό έδειχνες πως ελέγχεις. 

Και η γαλήνη σου έδειχνε 

πως ήσουν γεννημένος 

για τη μοναδικότητα αυτή.

 Άθως και Κική Δημουλά - Αρχείο Έλσης Δημουλά. 

ΝΕΑ ΕΛΥΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΙΤΑΛΙΚΑ

Μία νέα επιλογή ποιημάτων του Οδυσσέα Ελύτη κυκλοφόρησε μόλις στην Ιταλία. 

Πρόκειται για την Ανθολογία «Odisseas Elitis, Poesie, Crocetti Editore» στην σειρά Kylix, με την συνεργασία των εκδόσεων Feltrinelli. 

Οι περισσότερες μεταφράσεις και η εισαγωγή είναι του Filippomaria Pontani, αλλά και του Nicola Crocetti. 

΄Eνα μικρό απόσπασμα από την εισαγωγή: 

«Η ποίηση ως αίσθηση, τόσο διαφανής όσο το φως, τόσο φωτεινή όσο ο ήλιος, τόσο μαγική όσο η θάλασσα, τόσο συγκεκριμένη και δυνατή όσο η Ελλάδα. Η ποίηση ως ο καρπός μιας γλώσσας που δεν γνωρίζει το chiaroscuro, μιας πολυαιώνιας γλώσσας που καθοδηγεί τη λέξη στο κύμα της ηθικής της δύναμης, η ποίηση ως «πηγή αθωότητας γεμάτης επαναστατικές δυνάμεις», ως μύθος που δεν είναι πλέον ένα μνημείο αρχαίας ιστορίας, αλλά εξελίσσεται ως αποτέλεσμα μιας αυτόνομης και ιδιοσυγκρασιακής διαδικασίας «μυθικοποίησης» της πραγματικότητας, σύμφωνα με τα δικά της κανάλια. Αυτή είναι η ποίηση ενός Έλληνα, ενός ελεύθερου άνδρα, ενός αφοσιωμένου οπαδού του Éluard (ιδίως του L'amour la poésie), έτοιμου από νεαρή ηλικία παίρνοντας το ψευδώνυμο Ελύτης να επισπεύσει γράφοντας μια πρώιμη διαθήκη ιδεών.»

Poesie 

di Odisseas Elitis 

Poesia come sensazione, trasparente come la luce, luminosa come il sole, magica come il mare, concreta e forte come la Grecia; poesia come frutto di una lingua che non conosce il chiaroscuro, lingua perenne che guida la parola sull’onda della sua forza morale prima ancora che estetica o espressiva; poesia come “fonte di innocenza colma di forze rivoluzionarie”, come mito che non è più quello marmoreo e atteso delle storie antiche ma cresce come frutto di un processo autonomo e idiosincratico di “mitizzazione” del reale secondo canali tutti propri. Questa è la poesia di un Greco (Ellinas), di un vagabondo (alitis), di un uomo libero (elèftheros), di un devoto seguace di Éluard […], pronto ad assumere sin da giovane uno pseudonimo […] per precipitarvi un precocissimo testamento di ideali. (F. P.) 

Questo libro riunisce poesie tratte da tutte le raccolte pubblicate di Elitis, da Orientamenti (1940) alla postuma Da vicino (1999). Come cangiante è lo stile del poeta, così plurale è la voce italiana che assume: un paio di testi sono tradotti da Nicola Crocetti, ma la maggior parte deriva dall’inedita antologia allestita molti anni fa dal grecista Filippo Maria Pontani, rivista, aggiornata e ampiamente integrata da suo figlio Filippomaria.

Ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΑΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΠΗΓΗΣ ΖΕΡΒΟΥΔΑΚΗ

Ο Άγγελος του έαρος, του κενού μνημείου, της Ανάστασης, του Μαγιού, δια χειρός της σήμερον εορταζούσης Πηγής Ζερβουδάκη, η οποία με τον αδάπανο χρωστήρα της "καταρτίζει τα Μηναία των κήπων", κατά τον ποιητή. 

ΤΟ ΑΥΘΑΙΡΕΤΟ ΕΠΙΜΕΝΕΙ – ΕΛΥΤΗΣ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΕΛΥΤΗΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στα social media και γενικότερα στο διαδίκτυο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες του Πάσχα το ακόλουθο τσιτάτο που αποδίδεται στον ποιητή Οδυσσέα Ελύτη: 

«.. σ’ όλες τις γλώσσες, είτε των λαών, είτε των συναισθημάτων, είτε του φωτός, το αδύνατον διαρκεί. Ως ελπίδα. Ως πίστη. Ως άνοιγμα αγάπης. Στη δική μας το αδύνατον ονομάζεται Ανάσταση!..»

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ (από το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου»). 

Φυσικά το παραπάνω κείμενο ΔΕΝ είναι του Ελύτη και ΔΕΝ είναι από το “Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου”. 

Μόνο η φράση «σ᾿ ὅλες τὶς γλῶσσες τὸ ἀδύνατον διαρκεῖ» είναι του Ελύτη («Το μαρμάρινο τραπέζι», Δυτικά της Λύπης). 

Τα υπόλοιπα είναι του π. Θεμιστοκλή Μουρτζανού, ο οποίος στο προσωπικό του ιστολόγιο, το Μεγάλο Σάββατο, 4 Μαΐου 2013, κάνει μία ανάρτηση με τίτλο: «Μ. Σάββατο: Ένας διάλογος με την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη (6)» και εκεί βάζει ως motto την φράση του ποιητή «σ᾿ ὅλες τὶς γλῶσσες τὸ ἀδύνατον διαρκεῖ». 

Τα όσα αποδίδονται στον Ελύτη είναι ο σχολιασμός του π. Θεμιστοκλή Μουρτζανού. Το περίεργο είναι ότι αυτός που αναπαρήγαγε ως Ελυτικόν τον σχολιασμό του ιερέως, έβαλε από κάτω ως «πηγή» το «Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου», προφανώς διότι του …άρεσε. Η αυθαιρεσία σε όλο της το μεγαλείο! 

Με την ευκαιρία ας θυμηθούμε ότι η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου στο περιοδικό χάρτης (Φεβρουάριος 2019) είχε αναφερθεί στο φαινόμενο του πλαστού Ελύτη στο διαδίκτυο. 

Όσοι επιθυμούν να παραθέσουν Ελύτη ας κάνουν τον κόπο να ανατρέχουν στα Άπαντα του ποιητή ώστε να τον αναπαράγουν σωστά. Κι ακόμη, ας μην υιοθετούν αβασάνιστα τα περιφερόμενα στο διαδίκτυο αποφθέγματα, που συχνά δεν είναι του ποιητή, όπως έχει διαπιστωθεί. 

Πάντως έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι ο ποιητής αποτελεί οιονεί «στόχο» όσων τον διαδίδουν ψευδεπιγράφως. Δεν συμβαίνει τόσο συχνά με άλλους ποιητές.

"ΑΡΑΤΕ ΠΥΛΑΣ" ...ΦΟΒΙΣΤΙΚΟΝ Ή Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΘΕΙΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Στο διήγημα του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη (ο λογοτέχνης εξάδελφος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη) με τίτλο «Άρατε Πύλας», διαβάζουμε την περιγραφή: 

"Τότε ὁ πρῶτος τῶν ἐφημερίων, προσεγγίζων εἰς τὰς πύλας κελεύει ἐπιτακτικῶς κρούων αὐτὰς καὶ κράζων: «– Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης!». Ὁ δὲ ἔσωθεν τῶν κεκλεισμένων πυλῶν παρὰ τὰ κλεῖθρα ὑποκρινόμενος τὸν Ἅδην ἐρωτᾶ αὐθαδῶς: «-Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης;» Ἡ ἐπιτακτικὴ κέλευσις ὡς καὶ ἡ αὐθάδης ἐρώτησις ἐπαναλαμβάνονται ἐκ τρίτου. Καὶ τότε τὴν τρίτην φορὰν ὁ ἱερεὺς ὠθῶν ἰσχυρῶς διὰ τοῦ ποδὸς καὶ τῶν χειρῶν τὰς πύλας, ἀναφωνεῖ ἐν κυριαρχικῇ δυνάμει: «– Κύριος τῶν Δυνάμεων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς Δόξης!» Καὶ ἀνοίγει βασιλικῶς καὶ αὐταρχικῶς τὰς πύλας, καὶ οὕτως εἰσέρχεται εἰς τὸν ναὸν ὁ Ἐπιτάφιος". 

Αυτή η παράδοση, ακριβώς με την ίδια στιχομυθία, γινόταν σε κάποια μέρη (π.χ. Κύπρος) μετά το Χριστός Ανέστη, και πριν την είσοδο στο ναό με τον Αναστάσιμο Κανόνα, δηλ. το βράδυ της Αναστάσεως. Στις μέρες μας γίνεται μετά την περιφορά του Επιταφίου, το βράδυ της Μ. Παρασκευής.

Πρόκειται σαφώς για τοπική παράδοση που διαδόθηκε σιγά σιγά και πήρε και την διάσταση του …show – δυστυχώς! -, όπως βλέπουμε στο βίντεο που παραθέτουμε εδώ. 

Σκέτη ...εκκλησιοφρένεια!

 

Πάντως υπάρχει και η άποψη ότι το να θεωρούμε το εσωτερικό του Ναού ως τον Άδη είναι βλάσφημο και ότι αυτός ο διάλογος μόνον ως μεταξύ των αγγέλων γενόμενος μπορεί να δικαιολογηθεί. 

Όπως και να ‘χει η λατρεία της Εκκλησίας θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια που είναι: Λογική λατρεία. Και να υπάρχει η στοιχειώδης σοβαρότητα. 

Βέβαια στις μέρες μας αυτά είναι …ψιλά γράμματα, διότι ο καθένας κάνει ό,τι θέλει, ανεξέλεγκτος! Το επ’ εμοί θα είχα συστήσει «αστυνομία θείας λατρείας»! Ακούγεται υπερβολικό, αλλά όταν κυρίως οι κληρικοί συστηματικά δεν πειθαρχούν στο Τυπικό και αυθαιρετούν κατά τρόπο βάναυσο, θα έπρεπε να υπάρχουν κάποιου είδους επιπτώσεις. 

Τώρα, ειδικά με το διαδίκτυο, η κατάσταση είναι χαοτική!

Ο ΟΝΟΥΦΡΙΟΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΠΕΤΩΝΤΑΣ ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ ΑΥΓΑ ΣΤΟΥΣ ΠΙΣΤΟΥΣ (ΒΙΝΤΕΟ)

Το βράδυ της Ανάστασης ο μητροπολίτης της εν Ουκρανία Ρωσικής παρουσίας, Ονούφριος, πέταξε για ...ευλογία αυγά στους πιστούς που πήγαν στη Λαύρα του Κιέβου για την Ανάσταση. 

Εισηγείται, τοιουτοτρόπως, ο Ονούφριος μια νέα ...προσέγγιση των πασχαλινών αυγών στους ναούς. Πιό αερωθούμενη...

Όμως ο Ονούφριος, της εν Ουκρανία Ρωσικής παρουσίας, φαίνεται πως συνηθίζει τις ...τσαχπινιές στις μεγάλες γιορτές. 

Μετά τον καθαγιασμό των υδάτων στον ποταμό Δνείπερο, τα Φώτα, γέμισε ένα δοχείο με αγιασμένο νερό και το έριξε μέσα από τα άμφια στο σώμα του. Προς τέρψιν και των συνεπισκόπων του...

Ένας πραγματικός θησαυρός: Οι εικόνες της Συλλογής Βελιμέζη

Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη παρουσιάζει μια νέα ιστοσελίδα, αφιερωμένη στις εικόνες της περίφημης Συλλογής Αιμιλίου Βελιμέζη. 

Η Συλλογή Βελιμέζη αποτελεί τη μοναδική δημοσιοποιημένη ιδιωτική συλλογή εικόνων, της οποίας τα έργα καλύπτουν έξι αιώνες καλλιτεχνικής παραγωγής, από τον 15ο έως και τον 20ό αιώνα. Στη σπουδαία αυτή συλλογή μεταβυζαντινής θρησκευτικής τέχνης περιλαμβάνονται έργα, τα οποία από πλευράς τεχνοτροπίας ανήκουν στην Κρητική σχολή, όπως το «Πάθος του Χριστού», έργο που έχει αποδοθεί στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλo, καθώς και έργα εξαιρετικών καλλιτεχνών, όπως του Άγγελου Πιτζαμάνου και του Εμμανουήλ Τζάνε. Η Επτανησιακή σχολή εκπροσωπείται με έργα του Κωνσταντίνου Κονταρίνη, του Νικόλαου Καλλέργη και του Νικόλαου Κουτούζη. Ωστόσο, ο πλούτος της συλλογής δεν διαφαίνεται μόνο στα ενυπόγραφα έργα της, αλλά και στο πλήθος των εικόνων που θεματικά και από πλευράς τεχνοτροπίας αποδίδουν παραστατικά την εξέλιξη της μεταβυζαντινής ζωγραφικής από τον 15ο αιώνα και έπειτα στον ελλαδικό χώρο. Η συλλογή επίσης περιλαμβάνει έργα ξυλογλυπτικής προερχόμενα από εργαστήρια της Βόρειας Ελλάδας, όπως επιστύλια τέμπλου και βημόθυρα, αλλά και μοναδικά ανθίβολα από τους Χιονάδες της Βορειοδυτικής Ηπείρου. Τέλος, στη συλλογή περιλαμβάνονται και περίτεχνα λειτουργικά αντικείμενα. 

Η Παναγία Οδηγήτρια. Αυγοτέμπερα σε ξύλο.
Μέσα 15ου αι. 45,5 x 35,4 x 2,1εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη

Στη νέα ιστοσελίδα γίνεται για πρώτη φορά ολοκληρωμένα η ψηφιακή παρουσίαση τής Συλλογής Βελιμέζη, με φωτογραφίες, ανάλυση των έργων, βιβλιογραφία και δημοσιεύσεις, ενώ συγκεντρώνονται όλες οι πληροφορίες που αφορούν την ιστορία της συλλογής, από τη συγκρότησή της από τον Αιμίλιο Βελιμέζη (1901-1946), μέχρι σήμερα και τη δωρεά σημαντικού μέρους της από τις οικογένειες Χρήστου και Αιμίλιου Φ. Μαργαρίτη και Αλέξανδρου Γ. Μακρή στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη. Σημαντικό μέρος αφιερώνεται στα ταξίδια της Συλλογής σε δεκάδες μουσεία σε όλο τον κόσμο. 

Η μόνιμη έκθεση της συλλογής Αιμιλίου Βελιμέζη στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη εγκαινιάστηκε το 2019 από τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας κύριο Προκόπιο Παυλόπουλο και αποτελείται από 68 εικόνες από τη Συλλογή του ιδίου και των διαδόχων του. Μέσα από ένα βίντεο, οι επισκέπτες της ιστοσελίδας έχουν τη δυνατότητα να ξεναγηθούν ψηφιακά στην έκθεση από τον κ. Χρήστο Μαργαρίτη, έναν από τους δωρητές και επιμελητή της έκθεσης. 

Το Πάθος του Χριστού – Πιετά με Αγγέλους.
Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco) Aυγοτέμπερα σε ξύλο.
Κρήτη, 1566, Πλαίσιο: 68,7 x 45, Εικόνα: 33,5 x 26,5 x 2,5 εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη 

Η ιστοσελίδα δεν θα ήταν πλήρης χωρίς τη συμβολή της κ. Νανώς Χατζηδάκη, Ομότιμης Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, της αρχαιολόγου κ. Ανδρομάχης Κατσελάκη και της ιστορικού τέχνης κ. Μαρίας Νάνου, οι οποίες συναίνεσαν στη δημοσίευση σημαντικών στοιχείων από τις μελέτες τους. Ευχαριστίες οφείλονται στο Μουσείο Μπενάκη, το οποίο έχει στην κατοχή του μέρος της συλλογής, ενώ συνέβαλε κατά τα προηγούμενα χρόνια καθοριστικά στη διατήρηση και την προβολή της, καθώς και στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού. 

Επισκεφθείτε την ιστοσελίδα Εικόνες της Συλλογής Βελιμέζη στο velimezisicons.gr. 

Η Πιετά. Εμμανουήλ Τζάνες. Αυγοτέμπερα σε ξύλο. 1657. 53,7 x 46,7 x 2,3 εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη 

Η Αποκαθήλωση. Αυγοτέμπερα σε ξύλο. Μέσα 18ου αι. 48,8 x 34 x 2 εκ.
(Δωρεά Οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή)
© Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη – Συλλογή Βελιμέζη

Ο ...ΔΙΣΚΟΒΟΛΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΟΡΦΟΥ ΝΕΟΦΥΤΟΣ (ΒΙΝΤΕΟ)

Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Γεωργίου Ευρύχου Μητροπόλεως Μόρφου. 

Μ. Σάββατο, 1-5-2021

Οδοιπορικό στα Ιεροσόλυμα με τον Αρχιμ. Βασίλειο Κολοκυθά (ΒΙΝΤΕΟ)

Ένα οδοιπορικό του Θείου Πάθους από τον Αρχιμανδρίτη π. Βασίλειο Κολοκυθά. 

Παραγωγή: Πολιτισμός & Αθλητισμός Δήμου Κηφισιάς. 

 

Το «Χριστός Ανέστη» από τους μαθητές του Μουσικού Σχολείου Αργολίδας

Στο παρακάτω video, οι μαθητές του βυζαντινού χορού του Μουσικού Σχολείου Αργολίδας, ψάλλουν το «Χριστὸς ἀνέστη» υπό την διεύθυνση του μουσικολόγου και καθηγητή βυζαντινής μουσικής στο μουσικό σχολείο Αργολίδας, κ. Άγγελου Μπέντη. 

Ἦχος πλ. α΄. 

«Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι, ζωὴν χαρισάμενος».

Επεξεργασία video: 

Κωνσταντίνος Μπάτας 

Επεξεργασία ήχου: Αλέξανδρος Ψωμόπουλος 

Υπεύθυνος καθηγητής: Άγγελος Μπέντης

ΤΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΕΥΛΟΓΗΤΑΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ

Τα Αναστάσιμα Ευλογητάρια (ήχος πλ. α' Κε) του Πέτρου Πελοποννησίου όπως τα έψαλε ο αείμνηστος Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος στο πρόγραμμα ηχογραφήσεων του Μανόλη Χατζηγιακουμή. 

Περιλαμβάνονται στην 2η Ανθολογία της εκδοτικής σειράς Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής (Κέντρο Ερευνών και Εκδόσεων, Αθήνα 2000). 

Το 2012 κυκλοφορήθηκε από το Κέντρον Ερευνών και Εκδόσεων το Ειρμολόγιο των Καταβασιών του Πέτρου Πελοποννησίου, το οποίο έχει εκτελεσθεί ολόκληρο (1990-1991) κατά την α΄ έντυπη εκδοχή του (Κων/πολη 1825) από τον μακαριστό Μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο Βαλληνδρά (†2008). Αποτελείται από εννέα (9) ψηφιακούς δίσκους (CD) και έχει ταξινομηθεί ως Σώμα Τέταρτο στη Σειρά «Μνημεία Εκκλησιαστικής Μου­σικής».
Στον ψηφιακό δίσκο αρ. 6 περιλαμβάνονται και τα Ευλογητάρια αυτά, τα οποία ψάλλονται (όπως και η πρώτη σειρά των Ευλογηταρίων του Πέτρου) κατά την Ακολουθία του Επιταφίου (Όρθρος Μ. Σαββάτου), αλλά και στον Όρθρο των Κυριακών του ενιαυτού. Τα Ευλογητάρια αυτά ψάλλονται (όπως και η πρώτη σειρά των Ευλογηταρίων του Πέτρου) κατά την Ακολουθία του Επιταφίου (Όρθρος Μ. Σαββάτου), αλλά και στον Όρθρο των Κυριακών του ενιαυτού.

Ο Μ. Χατζηγιακουμής θεωρεί το μέλος "αριστουργηματικό" και σημειώνει τα χαρακτηριστικά του: "Αργό ειρμολογικό, εύρυθμο και ηδύ, στο εξαγγελτικό ήθος του αρχαίου πλαγίου πρώτου τετραφώνου ήχου, αποτελεί λαμπρή μελική επένδυση σε κείμενα, στα οποία κυριαρχούν ρεαλιστικοί ποιητικοί τόνοι και το μεγάλο μήνυμα της Αναστάσεως". 

Η ερμηνεία του Πατρών Νικοδήμου είναι εδώ ανάλογη του Αναστασίμου μηνύματος. Πανηγυρική, μεγαλοπρεπής, στιβαρή. Μια ερμηνεία που δίνει τα κλειδιά για την κατά το δυνατόν εξήγηση του παραδόξου: πώς ο θάνατος πατείται θανάτω! 

Όσοι λευκοφόροι εννοήτωσαν!

Δείτε, επίσης, στην Ιδιωτική Οδό:
- ΜΕΡΕΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ ΑΛΛΟΤΙΝΩΝ ΚΑΙΡΩΝ...
- ΥΜΝΟΙ ΤΟΥ Μ. ΣΑΒΒΑΤΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΠΑΤΡΩΝ ΝΙΚΟΔΗΜΟ