ΜΕΓΑ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΘΕΝΙΑ ΑΛΛΑ Η ΘΕΟΜΗΤΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Ηρακλής Φίλιος 
iraklisf@theo.auth.gr

Μην βλέπετε που στη σημερινή εποχή είναι δεδομένο για τους χριστιανούς το γεγονός ότι η Παναγία γέννησε τον Θεό και καλείται Θεοτόκος. Για την εποχή που έδωσε αγώνα εναντίον του Νεστορίου και της παρέας του ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρεύς δεν ήταν ειρηνικά κι εύκολα τα πράγματα.
Έδωσε τεράστιο αγώνα, επίπονο και επίμονο προκειμένου να αναδείξει ο ιερός Πατήρ την αλήθεια των πραγμάτων. Ο μέγας εραστής και θιασώτης του προσώπου της Θεοτόκου θεολόγησε με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος αποφεύγοντας φιλοσοφικούς στοχασμούς και συσχετισμούς. Κάτι βέβαια που έπραξε ο Νεστόριος και άλλοι αιρετικοί όπως ο Άρειος επηρεασμένοι από τη λογική των αριστοτελικών σχημάτων και των φιλοσοφικών συσχετισμών και εννοιών.
Οφείλω να κινηθώ προς μία «σκανδαλιστική» προσέγγιση σχετικά με το πρόσωπο της Θεοτόκου. Συγχωρέστε με όμως η αλήθεια των πραγμάτων επιτάσσει επισημάνσεις ιδιαιτέρως σημαντικές για το ζήτημα μας. Δυστυχώς στην ορθόδοξη θεολογία όταν κάποιες στιγμές γίνεται λόγος για την Παναγία, εκείνο το οποίο επισημαίνεται «εκστατικώς» πολλές φορές είναι το «αειπάρθενο» της. Ομολογώ πως μία τέτοια ομολογίαν αν και είναι αληθινή, απέχει μακράν από το μέγα μυστήριο που έχει συντελεσθεί στη μήτρα της. Σαφώς και προϋπόθεση ήταν το αειπάρθενο της. Δεν διαφωνούμε. Αυτό όμως ήταν εν τέλει που έδωσε τη συνέχεια για το σχέδιο της του Θεού Οικονομίας; Το μυστήριο της Οικονομίας έλαβε «σάρκα και οστά» και υπούργησε την ανθρωπότητα επειδή ήταν αειπάρθενος ή επειδή γέννησε τον Σωτήρα και Λυτρωτή του κόσμου; Με άλλα λόγια το μέγα θαύμα ήταν το α ε ι π ά ρ θ ε ν ο της Θεοτόκου ή η Θ ε ο μ η τ ρ ό τ η τα της; Σαφώς και το δεύτερο. Αυτή είναι η αλήθεια. 
Η οντολογικοποίηση της παρθενίας, η απολυτοποίηση της και η έξαρση της σπουδαιότητας της, έδωσε την πιο «γλυκειά» αφορμή στον ηθικισμό εντός του χώρου της Εκκλησίας, θέτοντας άλλοτε συνειδητά και άλλοτε ασυνείδητα το μέγα μυστήριο της υποστατικής ένωσης σε δεύτερη μοίρα. Βέβαια αυτή η απολυτοποίηση και αποκοπή της παρθενίας από το σύνολη αντίληψη του μυστηρίου, δημιούργησε άλλο ένα τραύμα στο σώμα της Εκκλησίας. Λειτούργησε ως «εργαλείο για την απόλυτη ενοχοποίηση της σεξουαλικής ερωτικότητας» όπως θα μας πει ο Χ. Σταμούλης.
Έχω την αίσθηση πως δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη το αχώρητο μυστήριο που έχει συντελεστεί. Και ο μονοφυσητισμός της σκέψης ότι το μυστήριο της ενσάρκωσης του Θεού Λόγου αναλώνεται στην παρθενία της Θεοτόκου, έχει πάλι να κάνει με το ζήτημα της καθαρότητος που απασχόλησε και τσάκισε την Εκκλησία καθώς οι αιρετικοί αυτό υποστήριξαν στις Οικουμενικές Συνόδους και εξέκλιναν της αλήθειας και της παράδοσης. Μόνο που το ζήτημα αυτό αυτή τη στιγμή υπερτονίζεται από συντηρητικούς θεολογικούς κύκλους που πλέον εντοπίζουν μία σωτηριολογική απολυτότητα και μονομερή τονισμό στο θέμα. Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρεύς δεν έδωσε στην Γ’ Οικουμενική Σύνοδο στην Έφεσο (431 μ.Χ.) τον αγώνα εναντίον του Νεστορίου και της παρέας του για το αειπάρθενο της Θεοτόκου, αλλά για το μεγαλύτερο μυστήριο που συντελέστηκε στην ανθρώπινη φύση μιας γυναικός. Τη Θ ε ο μ η τ ρ ό τ η τ α της. 
Η παρθενία δεν είναι μέγα μυστήριο αλλά προϋπόθεση. Η παρθενία αποτελεί κατάσταση ενός προσώπου που επιλέγει να ζήσει αυτή την κατάσταση, είναι απόρροια της ελεύθερης βούλησης του και ο αγώνας για τη διατήρηση της επιτυγχάνεται μόνο με τη χάρη του Θεού. Αυτό δεν είναι μυστήριο. Είναι ανθρώπινη επιλογή. Μυστήριο είναι ότι έγινε η ίδια η Χώρα του Αχωρήτου, χωρώντας μέσα της Εκείνον τον οποίο ο άγιος μάρτυς Ιουστίνος ο Φιλόσοφος χαρακτηρίζει «τόπω τε αχώρητος και τω κόσμω όλω».
Γράφει σχετικά λοιπόν ο Χ. Σταμούλης: «Η παρθενία είναι μια δευτερεύουσα πραγματικότητα, που αληθεύει οντολογικά μόνο όταν δείχνει τη Θεομητρότητα και συνεπώς τη θεοπρέπεια της σάρκωσης, από την οποία αποκτά και το οποιοδήποτε νόημα της». Ποιο είναι λοιπόν το μέγα μυστήριο; «Όλος θεός γαρ, ος συνενούται μεθ’ ημών, ω φρικτού μυστηρίου!...εγώ δε πάλιν λέγω σοι∙ Βλέπε Χριστόν εν μήτρα, και τα εν μήτρα νόησον και μήτραν υπεκδύντα, και πόθεν εξερχόμενος ο Θεός μου διήλθε!», όπως μας λέει σ’ αυτόν τον θαυμάσιο λόγο χωρίς αισχύνη, συστολή και ηθικισμούς ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος.
Ο Νεστόριος, για τον οποίο «τα ομούσια τίκτουν ομοούσια», όπως και η παρέα του προσέδιδαν στη Θεοτόκο τον τίτλο «ανθρωποτόκος», Χριστοτόκος», «Κυριοτόκος» και «Θεοδόχος». Κάποιοι απ’ αυτούς αληθεύουν, όμως αποτελούν μέρος της αλήθειας. Όχι την όλη αλήθεια. Δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην αλήθεια του μυστηρίου που συντελέστηκε. Μιας αλήθειας που αρνήθηκε ο ευσεβιστής Νεστόριος, ο ιερέας Αναστάσιος και οι γύρω του. Η αλήθεια απέχει από τους όρους αυτούς και φανερώνει τη γέννηση του Θεού στη μήτρα ενός δημιουργήματος, μιας ανθρώπου, της Θεοτόκου. Ποτέ λοιπόν δεν υιοθέτησαν τον όρο «Θεοτόκος».
Ερχόμαστε στον θιασώτη της Θεοτόκου, τον άγιο Κύριλλο Αλεξανδρέα. Για τον Κύριλλο Αλεξανδρέα, ο όρος «Θεοτόκος» είναι ο όρος που δηλώνει τη θεομητρότητα της Παναγίας και αυτόν κατοχυρώνει δογματικά. Είναι απαραίτητη η ομολογία περί αυτού και ο ίδιος εμμένει στον όρο αυτό σε αντίθεση με τον όρο «ανθρωποτόκος» που χρησιμοποιεί ο Νεστόριος. Μας λέει ο ιερός Πατήρ πως «αρκεί τοιγαρούν προς ορθήν και αδιάβλητον της πίστεως ημών ομολογίαν, το Θεοτόκος λέγειν και ομολογείν την αγίαν Παρθένον».
Με την επιμονή του στον όρο αυτό, ήθελε να τονίσει τις σωτηριολογικές διαστάσεις του θέματος αναδεικνύοντας συνάμα την ανθρωπολογία της Εκκλησίας. Πώς γίνεται εξάλλου να σωθεί ο άνθρωπος των αστοχιών όταν μία γυναίκα δεν γέννησε τον Θεό αλλά έναν άνθρωπο; Βλέπετε λοιπόν πως το όλο θέμα έχει καίρια, την πιο καίρια σημασία θα έλεγα τόσο για την ανθρωπολογία όσο και για τη σωτηριολογία.
Για τον επίλογο είναι αδύνατον να μην αφήσουμε να μιλήσει ο κατεξοχήν ερωτευμένος με το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου άγιος Κύριλλος Αλεξανδρεύς, ο οποίος σε εγκώμιο του γράφει:
«Χαίροις, Παρθένε Μαρία, μήτηρ και δούλη, Παρθένε μεν, διά τον εκ σου της Παρθένου τεχθέντα. Μήτηρ δε διά τον εν αγκάλαις σαις βασταχθέντα, και γάλακτι σω τραφέντα. Δούλη διά τον μορφήν δούλου λαβόντα. Χαίροις Μαρία, το χωρίον του αχωρήτου, η τον Μονογενή Θεόν Λόγον χωρήσασα, η τον στάχυν άνευ αρότρου και σπέρματος βλαστήσασα τον αμαράντινον. Χαίροις, Μαρία Θεοτόκε, δι’ ης ήνθησε και εξέλαμψε το της αναστάσεως κάλλος». 

ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

Το νέο τεύχος (138) του περιοδικού ΣΥΝΑΞΗ έχει ως θέμα "Εκκλησία και χρήμα".

Αναδημοσιεύουμε εδώ κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το άρθρο του Στυλιανού Χ. Τσομπανίδη, Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ, με τίτλο:

«Money-theism» - Εκκλησίες ενάντια στην τυραννία του χρήματος

Είναι ιδιαίτερα ελπιδοφόρο το γεγονός ότι η παγκόσμια χριστιανική κοινότητα έχει προ πολλού θέσει σε κίνηση -όχι χωρίς αντιρρήσεις των Εκκλησιών από πλούσιες χώρες του Βορρά- σημαντικές διαδικασίες στην κατεύθυνση της διατύπωσης ριζοσπαστικών θέσεων και ανακοινώσεων που απορρίπτουν το κυρίαρχο καπιταλιστικό σύστημα, το οποίο έχει ως βασικό δομικό στοιχείο τη θεσμοποιημένη πλεονεξία. Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι αυτό που είναι εντελώς νέο σήμερα, και αρχίζει να αποκτά ιστορική σημασία, είναι η εκπληκτική συμφωνία που συναντά κανείς στην ανάλυση και τη θεολογική τοποθέτηση διαφορετικών χριστιανικών Εκκλησιών και παραδόσεων, οι οποίες στηλιτεύουν τις «καταστροφικές συνέπειες της αυτοκρατορίας του χρήματος», αναπτύσσοντας ταυτόχρονα εναλλακτικές που προάγουν τη ζωή. Συγκεκριμένα, πολλές είναι οι ομοιότητες μεταξύ των τοποθετήσεων του Πάπα Φραγκίσκου και των κειμένων που παρήχθησαν από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ) και από τους οικουμενικούς του εταίρους, όπως η Παγκόσμια Κοινότητα Μεταρρυθμισμένων Εκκλησιών (WCRC) και η Παγκόσμια Λουθηρανική Ομοσπονδία (LWF) και εγκρίθηκαν από τη Ι΄ Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ στο Μπουσάν/Ν. Κορέα (2013). 

Το συμπέρασμά τους το συνοψίζει ο Πάπας Φραγκίσκος με τη φράση: «αυτή η οικονομία φονεύει».  

...........

Παρόμοια σκέψη και ορολογία αναπτύσσεται και στην Οικουμενική Κίνηση και στην Ορθόδοξη Εκκλησία, βεβαίως, που συμμετέχει σε αυτήν. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία και θεολογία η ιερότητα και θειότητα του ανθρώπινου προσώπου αποτελεί το θεμέλιο για την πραγματική ειρήνη και τη δικαιοσύνη στον κόσμο, θέση που έχει διατυπωθεί επίσημα καθ’ όλη την προσυνοδική πορεία προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο. Όμως, όπως με σαφήνεια έχει διατυπώσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, «αφ’ ης στιγμής εγκαταλειφθή ο σεβασμός προς τον άνθρωπον ως απαράβατος όρος του ήθους ημών και ειδωλοποιηθούν και λατρευθούν τα μεγέθη της οικονομίας, της εξουσίας, της δυνατότητος επηρεασμού των μαζών, άρχεται η άπληστος πλεονεξία, η οποία μοιραίως οδηγεί τους έχοντας εις το να αυξάνουν το έχειν αυτών…» . Ο ίδιος επανειλημμένα έχει εκφράσει τις ενστάσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας εναντίον της προτεραιότητας της οικονομίας και εναντίον ενός «πλανητικού καπιταλισμού», που «επιβάλλει τους ατέγκτους νόμους της αγοράς εις όλην την υφήλιον, δια μίαν ‘τρομοκρατίαν της αγοράς’». Επίσης στα κείμενα του ΠΣΕ γίνεται λόγος για «ειδωλολατρία», «θεοποιημένη αγορά» και «φονταμενταλισμό της ελεύθερης αγοράς», η οποία «είναι κάτι περισσότερο από ένα οικονομικό μοντέλο, είναι μια κοινωνική και ηθική φιλοσοφία». Όπως διευκρινίζεται, το χρήμα δεν είναι μόνο ένα μέσο πληρωμής, αυτό που μπορούμε να έχουμε στο πορτοφόλι μας, αλλά ένας τρόπος σκέψης που διαπερνά άλλες μορφές σκέψης. Το χρήμα ως τρόπος σκέψης εισάγει στον κόσμο τον υπολογισμό, ο οποίος προωθεί τον ανταγωνιστικό ατομισμό. 

 .............

Βεβαίως, αυτό αφορά και την Εκκλησία, της οποίας η δημόσια μαρτυρία και αξιοπιστία διακυβεύονται στην περίπτωση που οι πράξεις δεν συμφωνούν με τα λόγια. Η λεκτική απόρριψη των ειδώλων της ιδιοκτησιακής αγοράς που καταστρέφουν τη ζωή δεν αρκεί. Πώς χειρίζεται η ίδια η Εκκλησία την ιδιοκτησία και το χρήμα; Το ερώτημα αυτό είναι παλιό. Έχει δημιουργήσει απορίες στην οικουμενική συζήτηση ήδη από τη δεκαετία του ’80. Έγινε όμως πιο προκλητικό από τα μέσα της δεκαετίας του ΄90, από τότε που ο κόσμος μπήκε στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης, λόγω και των αντιφάσεων μέσα στις οποίες οι Εκκλησίες ζουν. Τότε συνειδητοποιήθηκε καλύτερα η πραγματικότητα, ότι πολλές Εκκλησίες έχουν συμμορφωθεί («συσχηματισθεί») προς τους κανόνες και τις δομές των κοινωνιών τους και των οικονομικών συστημάτων. Σε πολλές περιπτώσεις παρατηρείται νομιμοποίηση του καπιταλιστικού συστήματος, όπως πράττει π.χ. η «θεολογία της ευμάρειας» (Prosperity Theology) ιδίως στις Η.Π.Α., καθώς και διαπλοκή τοπικών Εκκλησιών με το κεφάλαιο και τους θεσμούς που το στηρίζουν (π.χ. Παγκόσμια Τράπεζα, ΔΝΤ). Τα ερωτήματα που τίθενται, λοιπόν, είναι: προβληματίζονται οι Εκκλησίες για τη δική τους οικονομική ευθύνη; Πώς συμπεριφέρονται οι ίδιες ως οικονομικοί παράγοντες; Πώς χρησιμοποιούν τους ίδιους οικονομικούς πόρους; Με ιδιοτελή τρόπο και με μόνο κριτήριο το κέρδος; Ως εργοδότριες, τι μοντέλο παρουσιάζουν; Είναι δίκαιες και δίνουν έμπρακτη μαρτυρία γι’ αυτά που συστήνουν σε άλλους; Ως ιδιοκτήτριες γης, λαμβάνουν υπόψη τους τον παράγοντα της διαφύλαξης του περιβάλλοντος και το κοινό καλό; Είναι έτοιμες να τολμήσουν σύγκρουση με τις δυνάμεις της σημερινής παγκόσμιας αταξίας και να αναρωτηθούν πώς θα απελευθερωθούν από την εξάρτησή τους από το χρήμα και τη σύνδεση του ρόλου του ακόμη και με τις πιο πνευματικές εκφράσεις της ζωής τους; 

....................

Τα τελευταία χρόνια στην παγκόσμια χριστιανική κοινότητα ολοκληρώνεται μια αλλαγή παραδείγματος, μια αλλαγή προσανατολισμού που απορρίπτει το πνεύμα, τη λογική και την πράξη του καπιταλισμού και λέει «όχι σε ένα χρήμα που κυβερνά αντί να υπηρετεί». Σε αυτό έχουν συμβάλει και οι Ορθόδοξες Εκκλησίες, οι οποίες στην πορεία προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο δήλωσαν με αποφασιστικότητα: «Αντί του συσχηματισμού προς τα παγκόσμια είδωλα της ισχύος, της πλεονεξίας και της φιληδονίας, εξαίρομεν την αποστολήν μας να μεταμορφώσωμεν τον κόσμον, εφαρμόζοντες τας αρχάς της δικαιοσύνης, της ειρήνης και της αγάπης». Πρώτη φορά όλες οι χριστιανικές Εκκλησίες «ομολογούν ότι η κρίσιμη επιλογή μπροστά στην οποία ο Ιησούς μάς τοποθετεί είναι η επιλογή ανάμεσα στο Θεό και το Μαμωνά», προβάλλοντας έτσι – για να το διατυπώσουμε με τα λόγια του Πάπα Φραγκίσκου – μια ηθική που «παραπέμπει σε έναν Θεό που αναμένει μια δεσμευτική απάντηση, η οποία τοποθετείται έξω από τους όρους της αγοράς. Γι’ αυτούς τους όρους, εάν απολυτοποιηθούν, ο Θεός είναι ανεξέλεγκτος, μη χειραγωγήσιμος, ακόμη και επικίνδυνος, εφόσον καλεί το ανθρώπινο ον στην πλήρη του πραγμάτωση και στην ανεξαρτησία από κάθε λογής σκλαβιά». 

ΠΑΤΡΙΝΟΣ ΚΛΗΡΙΚΟΣ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ

Ο κληρικός της Μητροπόλεως Πατρών Αναστάσιος Γκοτσόπουλος είναι γνωστό ότι είχε αποδυθεί σε έναν μεγάλο «αγώνα», εναντίον της συγκλήσεως της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδοξίας στην Κρήτη. 

Ό,τι έκανε – πέρα για πέρα αντιεκκλησιαστικό και αντικανονικό – το έκανε με την ευχή και την ευλογία του μητροπολίτου Πατρών Χρυσοστόμου. 

Η Σύνοδος συνεκλήθη και αποφάσισε και τώρα ο κληρικός Γκοτσόπουλος τρέχει ανά την οικουμένη για να επηρεάσει ώστε να κηρυχθεί η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος ως «ληστρική» και «άκυρη». 

Με μία ομάδα ομοφρόνων του κληρικών από την Ελλάδα, πήγε στην Γεωργία ώστε να συζητήσουν – αυτοί οι εξωθεσμικοί που δεν εκπροσωπούν κανένα – για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι η Εκκλησία της Γεωργίας δεν προσήλθε τελικά στην Σύνοδο. Απ΄ όσα δημοσιεύτηκαν στο διαδίκτυο φαίνεται ξεκάθαρα η προσπάθεια των ελλαδιτών κληρικών να προσπαθήσουν να πείσουν την Εκκλησία της Γεωργίας να κηρύξει «ληστρική» ή έστω «άκυρη» την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδοξίας. 

Ο κληρικός Αναστάσιος Γκοτσόπουλος συμμετείχε σ’ αυτήν την ομάδα - αποστολή στη Γεωργία, προφανώς με την ευλογία του μητροπολίτου του, Πατρών Χρυσοστόμου, ο οποίος με όλες τις σχετικές ενέργειές του αναδεικνύεται πολέμιος της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδοξίας, στην οποία συμμετείχε η Εκκλησία της Ελλάδος - και στην οποία ανήκει - και υπέγραψε όλα τα εγκριθέντα και αποφασισθέντα κείμενα. 

Κανονικά ο κληρικός Γκοτσόπουλος και σι συν αυτώ θα έπρεπε να τιμωρηθούν από την Εκκλησία για την συνεχιζόμενη αντιεκκλησιαστική στάση τους και εφ’ όσον παραμένουν αμετανόητοι να καθαιρεθούν. 

Π.Α. Ανδριόπουλος

Η ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΙΣΣΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΥΤΑΡΑ - ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ...

Τον Οκτώβριο του 2008 επισκέφθηκα την έκθεση Ιστορώντας μορφές με έργα του Δημήτρη Μυταρά στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β&Μ Θεοχαράκη. Ξεχώριζε φυσικά η "δέησή" του! Μια εγκατάσταση με θέμα «Παναγία η Καταφυγιώτισσα» που την πρωτοπαρουσίασε εκεί και ήταν το εκκλησάκι που ζωγράφισε στο Σούνιο το 2006, πανομοιότυπο σε φυσικό μέγεθος. 

Πέρασαν 10 χρόνια από τότε που διάσημος έλληνας ζωγράφος αγιογράφησε την μικρή αυτή εκκλησία στο 58ο χιλιόμετρο Αθηνών - Σουνίου, στην Παλαιά Φώκαια. Ο ίδιος εξήγησε το εγχείρημά του: 

«Δεν είμαι αγιογράφος. Θα ήταν λάθος να ακολουθήσω το τυπικό του Διονυσίου εκ Φουρνά. Όμως η ζωγραφική μου είναι κοντά στην ουσία της παράδοσης. Η βυζαντινή τέχνη είναι μια πολύ μεγάλη τέχνη. Εξελίχθηκε από την αρχαία ελληνική ζωγραφική, τα πορτρέτα φαγιούμ, και προωθήθηκε από το θεοκρατικό σύστημα του Βυζαντίου στη διαμόρφωση ενός ύφους διαφορετικού, που επηρέασε την Αναγέννηση. Είναι η ζωγραφική καταγωγή μας, γιατί υπακούει στο ελληνικό φως. Οι σκιές είναι θερμές, τα φώτα ψυχρά. 

Ο τρόπος που αναλύει το περιβάλλον και την παράθεση των χρωμάτων πέρασε και στη σημερινή ζωγραφική. Το ελληνικό φως είναι διαφορετικό. Δίνει την αίσθηση του χρυσού και κάνει τα αντικείμενα τρεις φορές πιο φωτεινά. Ζωγράφισα ό,τι έβλεπα γύρω μου και με συνέπεια στη βυζαντινή άποψη ως προς το χρωματολόγιο, όχι ως προς το θεματολόγιο».

«Αγιογράφος δεν είμαι», ξαναλέει ο ζωγράφος. «Το έφτιαξα όπως το ένιωσα εκείνη τη στιγμή. Έβαλα ένα μάτι που βλέπει ο Θεός και ζωγράφισα τον Χριστό και την Παναγία. Και τεράστιους αγγέλους. Μπήκε ένας δεσπότης στο εκκλησάκι και μου είπε: “κ. Μυταρά, είστε καλά; Τι κάνετε; Πού είναι το τέμπλο; Οι άγιοί μας;”. Ήταν τόσο φοβισμένος, σαν να είχε δει τον διάβολο! Εγώ έτσι είδα τον Θεό. Τον Θεό τον βλέπω γύρω μου στη φύση! Ο Θεός καταγράφεται στον χώρο!», λέει ο ζωγράφος. 

Πέρα από τη βυζαντινή παράδοση, στο εκκλησάκι υπάρχουν μόνο δύο εικόνες στο τέμπλο, του Χριστού και της Παναγίας, που είναι αγκαλιασμένοι – θα λέγαμε - από φτερωτούς ανθρώπους. Δεν υπάρχουν άγιοι, παρά μόνο ζωγραφισμένες μορφές που πετούν, ανάμεσα σε πουλιά και φυτά της Αττικής. Είναι μορφές-άνεμοι «που κουβαλούν τον πόνο της ανθρώπινης μοίρας». 

Ή όπως θα ‘λεγε κι ο Ελύτης στο Δοξαστικόν: 

Οι σημάντορες άνεμοι που ιερουργούνε 

που σηκώνουν το πέλαγος σα Θεοτόκο 

που φυσούν και ανάβουνε τα πορτοκάλια 

που σφυρίζουν στα όρη κι έρχονται 

Λέει πάλι ο Μυταράς: «Ζωγράφισα το εσωτερικό μιας μικρής εκκλησίας κοντά στο σπίτι μου στο Σούνιο. Βρίσκεται επάνω σε μια μικρή χερσόνησο, όπου η θάλασσα περιβάλλει το χώρο. Πιστεύω ότι αν υπάρχει Θεός βρίσκεται εκεί. Η φύση είναι ζωντανή, γεμάτη σκίνα και άγρια λουλούδια. Οι άνεμοι είναι καθημερινά γύρω σου και αισθάνεσαι την παρουσία τους. Τα πουλιά γεμίζουν τον ουρανό: γλάροι, χελιδόνια, κοτσύφια και σπουργίτια. Όλα αυτά τα ζωγράφισα μέσα στο εκκλησάκι. Προσωποποιημένοι άνεμοι με τα ονόματά τους, δέντρα, καράβια και πουλιά, είναι όλα εκεί.» 

Και πάλι μας παραπέμπει στους ανέμους του Ελύτη: 

Ο Μαΐστρος, ο Λεβάντες, ο Γαρμπής 

ο Πουνέντες, ο Γραίγος, ο Σιρόκος 

η Τραμουντάνα, η Όστρια 

«Και στη μέση ο Χριστός είναι η δυνατή παρουσία ενός αληθινού νέου, γεμάτου φλόγα επαναστάτη», λέει ο Μυταράς. 

"Aγαπάς, σέβεσαι ορισμένα πράγματα και κάποια στιγμή αρχίζεις να τα ξεχωρίζεις. Τι είναι το ένα; Τι είναι το άλλο; Τι είναι η θρησκεία; Πόσο ουσιαστικό αυτό είναι στη ζωή ενός ανθρώπου; Τι του δίνει ή τι δεν του δίνει; Ο Χριστός μίλησε συγκλονιστικά και πλήρωσε πολύ ακριβά γι' αυτό. Μάταια προσπαθούμε να κάνουμε πράξη το λόγο του. 

Όταν προσφέρθηκα να εικονογραφήσω το εκκλησάκι είπα ότι δεν θέλω χρήματα, όχι για να πάω στον παράδεισο, αλλά για να μη μου επιβάλλουν οι άλλοι τις απόψεις τους. Το αποτέλεσμα μπορεί να ξενίζει, να μοιάζει προκλητικό, όμως το εκκλησάκι αυτό είναι μια προσευχή που πάντα χρωστούσα. Όταν σταθείς εκεί, θα αισθανθείς την επαφή με τον Θεό καθώς φυσούν οι άνεμοι. Δεν είμαι φανατικά χριστιανός, είμαι βαθύτατα χριστιανός. Όλοι οι κληρικοί ας ξαναδιαβάσουν την Καινή Διαθήκη, να δούνε όσα έκανε ο Χριστός, που τα αποσιωπούνε. Ξεχνάνε το "να δίνεις έναν από τους δύο χιτώνες σου". Σήμερα ισχύει το "κάνατε τον οίκο του Θεού, οίκο εμπορίου". 

Δεν ξέρω αν ο Μυταράς ονόμασε την Παναγία «Καταφυγιώτισσα». Δράττομαι της ευκαιρίας, όμως, για δυο λόγια. Το σχετικά σπάνιο για την Παναγία επίθετο «Καταφυγή» προέρχεται από τη βυζαντινή υμνολογία (π.χ. στον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα ψάλλουμε: "Προς τίνα καταφύγω άλλην αγνή;"), στην οποία αναγνωρίζεται και τονίζεται ο καθοριστικός και παρηγορητικός ρόλος της μητέρας του Θεανθρώπου ως σωτήριου καταφυγίου των χριστιανών. Γι’ αυτό και στο πρώτο τροπάριο του Μικρού Παρακλητικού Κανόνα ψάλλουμε: «Πολλοίς συνεχόμενος πειρασμοίς, προς Σε καταφεύγω, σωτηρίαν επιζητών…» ή στο μεγαλυνάριο «… προς σέ καταφεύγω την Κεχαριτωμένην, ελπίς απηλπισμένων, συ μοι βοήθησον». 

Η Παναγία η Καταφυγιώτισσα του Μυταρά ας είναι ανεμόεσσα. Κι ψυχή μας «εκατόφυλλη ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας!» (Ελύτης). 

Π.Α. Ανδριόπουλος

ΔΕΚΑΡΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΣΤΑ ΕΓΚΩΜΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

patranews

Για πολιτικολογία που κατέστρεψε στο θρησκευτικό συναίσθημα και προκάλεσε σόου μετατρέποντας σε ιλαροτραγωδία την πιο ιερή στιγμή της Ακολουθίας των εγκωμίων της Θεοτόκου, μέμφεται τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο η γνωστή πρώην συνδικαλίστρια Ντίνα Πεταλά, σχολιάζοντας κάτω από σχετική ανάρτηση του Patra newς τα εξής: 

"Ακολουθία των Εγκωμίων της Υπεραγίας Θεοτόκου. Μια κατανυκτική και πολύ συγκινητική θρησκευτική τελετή! Την παρακολουθώ κάθε χρόνο από τότε που καθιερώθηκε. 

Έτσι, πήγα και εφέτος. Τι υπέροχοι ύμνοι στη Παρθένο μας! Ηρεμεί η ψυχή σου, γαληνεύει η καρδιά σου! Όλα αυτά τα υπέροχα συναισθήματα ήρθε να τα καταστρέψει σε εμένα τουλάχιστον, αλλά και σε πολλούς άλλους πιστούς το κήρυγμα του Μητροπολίτη Χρυσόστομου λίγο πριν τη λιτάνευση του αγίου σώματος της Παρθένου μας. Που θεώρησε καλό να πολιτικολογήσει τούτη την ιερή στιγμή! Να μας καλέσει να αντισταθούμε στους κυβερνώντες που τάχα πάνε να καταστήσουν την πατρίδα μας άθεον με τα αντίθεα νομοθετήματα όπως αυτό περί της αποποινικοποιήσεως της βλασφημίας! 

Νόμιζα, σεβασμιώτατε, χωρίς να σας γνωρίζω καλά, ότι είσαστε προοδευτικός ποιμένας. Ακούω ότι συμμετέχετε σε όλες τις δραστηριότητες της πόλης μας, μέχρι την πορεία για της ανεργία του δημάρχου κ. Πελετίδη ευλογήσατε, συμμεριζόμενος το δράμα των ανέργων! Γιατί λοιπόν θελήσατε μια τέτοια ιερή στιγμή να προκαλέσετε το θρησκευτικό αίσθημα του ποιμνίου σας; 

Νομίζω ότι η θρησκεία μας επαγγέλλεται την αγάπη, την συγχώρηση δια της μετανοίας και της εξομολογήσεως και όχι την τιμωρία. Τιμωρία, μάλιστα, την οποία ζητάτε από την Πολιτεία! Δηλαδή αν ο βλάσφημος φυλακιστεί εσείς θα είστε ικανοποιημένος διότι έτσι διαφυλάσσεται η Χριστιανική Πίστη; Με τέτοιες μεθόδους και τιμωρίες θα πειστούν οι πιστοί να μην αμαρτάνουν; 

Και είναι τυχαίο που μια γηραιά ασπρομάλλα κυρία της Εστίας, από τον εξώστη άρχισε να χειροκροτεί με πάθος και να δίνει το σύνθημα με τα χέρια της στους πιστούς να την ακολουθήσουν στο χειροκρότημα; Σας ικανοποίησε το ότι μερίδα των πιστών χειροκρότησε μετατρέποντας αυτή τη κατανυκτική μυσταγωγία προς την Θεοτόκον μας σε σώου; Εμένα όχι! Όλη αυτή η ιλαροτραγωδία μου καταρράκωσε το θρησκευτικό μου συναίσθημα. Και για πρώτη φορά δεν ακολούθησα την λιτανεία! Δεν πήγαιναν τα πόδια μου. 

Κατέρρευσε όλη η ανάταση ψυχής που αισθανόμουν, το δέος! Προτίμησα να πάω να ανάψω πάλι ένα κερί στη σεπτή εικόνα της Παναγίας, να την ικετεύσω να γαληνεύσει αυτή και πάλι την ψυχή μου και να αποχωρήσω! Σεβασμιώτατε, πολύ πιθανόν να μην ενδιαφέρεστε για το πως αισθάνθηκα εγώ. Προβλέπω, όμως, μεγάλη αναταραχή στους κόλπους της Εκκλησίας αν εσείς οι ποιμένες δεν σταθείτε στο ύψος των περιστάσεων και της αποστολής σας!" 

Σχόλιο Ιδιωτικής Οδού: 

Αγαπητή κ. Πεταλά, 

είχατε την ψευδαίσθηση ότι ο μητροπολίτης Πατρών Χρυσόστομος είναι «προοδευτικός» γιατί κάποιες δημόσιες εμφανίσεις του δίνουν μια τέτοια εντύπωση. Δεν ξέρατε, δεν ρωτάγατε; 

Δεν πειράζει. Τώρα μάθατε – διά του εν τη Μονή Γηροκομείου παθήματός σας – ότι τα πάντα γίνονται για το θεαθήναι και ότι ο μητροπολίτης απευθύνεται σε ένα «κομματικό» ακροατήριο, του οποίου πρέπει να χαϊδέψει τα αυτιά, γιατί αυτό αποτελεί το κοινό του. Εσείς, που αμφισβητείτε δεν τον ενδιαφέρετε γιατί απλούστατα δεν είστε οπαδός. 

Νομίζω ότι αυτούς τους δεκάρικους λόγους περί του …ανοσιουργήματος της αποποινικοποιήσεως της βλασφημίας, τους εκφωνεί ο μητροπολίτης ενώ ξέρει πως το παιχνίδι έχει χαθεί, όπως έγινε στο παρελθόν με την αποποινικοποίηση της μοιχείας. Αλλά πρέπει κάτι να πει για να ικανοποιήσει το «κομματικό» ακροατήριό του. Και για να αισθανθεί κι ο ίδιος ότι υπάρχει… 

Η σιωπή της Υπεραγίας Θεοτόκου είναι άγνωστη αρετή γι’ αυτόν… 

Το ψαλμικόν «πάσα η δόξα της θυγατρός του βασιλέως έσωθεν», δεν το έχει ακούσει, γιατί όλα συντελούνται έξωθεν για τη δόξα των ανθρώπων… 

Καλό σας Δεκαπενταύγουστο! 

Π.Α.Α.

Α. ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ - Δ. ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ: ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΤΟ Santorini Arts Factory 2016

Χθες, Κυριακή 7 Αυγούστου 2106, πραγματοποιήθηκε στο Εργοστάσιο Τεχνών της Σαντορίνης (Παραλία Βλυχάδας), στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Santorini Arts Factory 2016, η συναυλία της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου και της Δάφνης Πανουργιά, με ένα ξεχωριστό πρόγραμμα για σόλο πιάνο και τραγούδι με πιάνο, και γενικό τίτλο «Από τη Βενετία στη Βραζιλία με Όστρακα και Σκιές». 

Δείτε το πρόγραμμα της συναυλίας αναλυτικά εδώ.

Τα φωτογραφικά στιγμιότυπα που δημοσιεύουμε εδώ είναι της Irigeneia ProudActions  

ΒΑΣΙΛΙ ΓΚΡΟΣΜΑΝ: ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΡΕΙ

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Β. Γκρόσμαν, Τά πάντα ρεῖ, μετ. Γ. Μπλάνας, Ἐκδόσεις Γκοβόστη, Ἀθήνα 2016, σελ. 230 

Ὕστερα ἀπό τό μνημειῶδες ἔργο Ζωή καί Πεπρωμένο παρουσιάζεται σέ ἑλληνική μετάφραση ἕνα ἀκόμη ἔργο τοῦ Β. Γκρόσμαν (1905-1964), τό ἀφήγημα «Τά πάντα ρεῖ», γραμμένο στό διάστημα 1955-1963, δηλαδή ὕστερα ἀπό τόν θάνατο τοῦ Στάλιν (βλ. σχετικά τίς σσ. 35-37 τοῦ βιβλίου). Γιά τήν ἱστορία, θά σημειώσω ὅτι ἔχει προηγηθεῖ ἡ γαλλική μετάφραση τοῦ κειμένου (trad. J. Lafond, L’ Age d’ Homme, Lausanne, 1984). 

Ἄν καί τό ἔργο χαρακτηρίζεται γενικά ἀπό τούς κριτικούς ὡς μυθιστόρημα, ἐντούτοις νομίζω ὅτι πρόκειται γιά ἕνα ἀφήγημα μέ στοιχεῖα μυθιστορήματος καί δοκιμίου. 

Κεντρικός ἥρωας τοῦ ἀφηγήματος εἶναι ὁ ἄλλοτε πολλά ὑποσχόμενος φοιτητής και ἐπιστήμονας Ἰβάν Γκριγκόριεβιτς, ὁ ὁποῖος ἐπιστρέφει «πίσω στή ζωή, σέ μία ζωή πού τόν εἶχε ξεχάσει» (σ. 45), ὕστερα ἀπό δεκαετίες σέ στρατόπεδο καταναγκαστικῆς ἐργασίας. Βεβαίως τόσο στήν Μόσχα (σ. 60) ὅσο καί στό Λένινγκραντ (σ. 64) τά πάντα ἔχουν ἀλλάξει. Ὁ κόσμος πού γνώριζε ὁ Ἰβάν προτοῦ νά συλληφθεῖ καί νά φυλακιστεῖ «εἶχε πιά ἐξαφανιστεῖ» (σ. 64), σέ βαθμό πού ὁ ἴδιος ὁ Ἰβάν νά θεωρήσει πιά τόν ἑαυτό του «ξένο» (σ. 65). 

Αὐτήν τήν ἴδια ἀπόσταση αἰσθάνεται ὁ Ἰβάν ὄχι μόνον ἀπό τόν χῶρο ἀλλά καί ἀπό τά πρόσωπα, ὅπως ἀπό τόν ἐξάδελφό του Νικολάϊ Ἀντρέγιεβιτς και τήν γυναίκα του Μαρία Πάβλοβνα (σσ. 22 κ.ἑξ.), οἱ ὁποῖοι κατάφεραν νά ἐπιβιώσουν κατά τά δύσκολα χρόνια τοῦ σταλινικοῦ καθεστῶτος. 

Μεταξύ τῶν ἀναμνήσεων πού ἔχει φέρει μαζί του ὁ Ἰβάν ἀπό το στρατόπεδο, εἶναι καί τό χαρακτηριστικό γεγονός ὅτι πολλοί ἄνθρωποι πού εἶχαν γεράσει μέσα στά στρατόπεδα ἐργασίας, «εἶχαν χάσει κάθε ἐπιθυμία να φύγουν ἀπό το στρατόπεδο» (σ. 89). Ὁ λόγος εἶναι ὅτι «ἡ δίνη τῆς ζωῆς τούς ἐξόντωνε. Τούς τρομοκρατοῦσε τό κρύο και ἡ μοναξιά τῶν ἀπέραντων πόλεων» (σ. 89. Ἐπίσης βλ. σ. 107). 

Πάντως ἡ διάθεση τοῦ Ἰβάν νά ἐπιστρέψει στήν ζωή συνοδεύεται ἀπό τήν εὕρεση ἐργασίας: «κατάφερε νά προσληφθεῖ στόν συνεταιρισμό πού κατασκεύαζε κλειδαριές καί σκεύη κουζίνας ἀπό ἀλουμίνιο» (σ. 92). 

Δύο ἀπό τά κεφάλαια τοῦ βιβλίου (12ο καί 13ο) εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου ἀφιερωμένα στις γυναῖκες πού ἔζησαν στά φρικτά σοβιετικά στρατόπεδα ἐργασίας. Καί γι’ αὐτές, ὅπως γιά τούς ἄνδρες, ἰσχύει ἡ διατύπωση τοῦ Γκρόσμαν: «Πολλά μποροῦν νά συγχωρεθοῦν σε κάποιον πού, μέσα στή λέρα καί τήν μπόχα τῆς βίας τῶν στρατοπέδων, παραμένει ἀνθρώπινο ὄν» (σ. 113). 

Ἕνα ἄλλο πρόσωπο πού ἔχει ἕναν ὁρισμένο κεντρικό ρόλο στο ἀφήγημα τοῦ Γκρόσμαν, εἶναι ἡ σπιτονοικοκυρά του, ἡ Ἄννα Σεργκέγεβνα. Οἱ ἀναφορές τοῦ συγγραφέα στην Ἄννα Σεργκέγεβνα (σ. 99-100, σ. 111, σσ. 161-162, σ. 182, σ. 226), διακόπτονται, μέ ἕναν ἰδιαίτερο τρόπο, ἀπό παρεκβάσεις δοκιμιακοῦ ὕφους πού ἀφοροῦν στό σοβιετικό κράτος (σσ. 166-167, σ. 170), στήν κρατική τρομοκρατία (σ. 104, σ. 181), στά στρατόπεδα ἐργασίας (σ. 107), ἀλλά στήν μοναδική σκιαγράφηση τοῦ χαρακτήρα τοῦ Λένιν (σσ. 188-193, σσ. 2022-203) καί τοῦ Στάλιν (σσ. 208-218).

Ἀλλά πίσω ἀπό τά ἀναφερθέντα θέματα εἶναι εὐνόητο ὅτι ὁ Γκρόσμαν, διά τοῦ Ἰβάν Γκριγκόριεβιτς, ἐπιχειρεῖ «νά κατανοήσει τήν ἀλήθεια τῆς ρωσικῆς ζωῆς» (σ. 162). Εἶναι βέβαιο ὅτι «ἡ ἄτεγκτη καταστολή τῆς προσωπικότητας -ἡ ἀπόλυτη ὑποταγή της στόν μονάρχη καί στό κράτος-ὑπῆρξε ἕνα σταθερό χαρακτηριστικό τῆς Ρωσικῆς ἱστορίας» (σ. 194). Ἀναφερόμενος ὁ Γκρόσμαν στήν «ρωσσική ψυχή» πού τελεῖ ὑπό καθεστώς διαρκοῦς δουλείας, συμπεραίνει ὅτι «ἡ ρωσική σκλάβα ψυχή ζεῖ καί στή ρωσική πίστη καί στή ρωσική ἀπουσία πίστης … στή ρωσική φιλαργυρία … στή ρωσική ἔλλειψη ὁποιασδήποτε αἴσθησης ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας» (σ. 204). 

Ὁπωσδήποτε θά συμφωνήσει κανείς μέ τόν συγγραφέα ὅτι «ἀκριβῶς ὅπως τό ἔργο τοῦ Λένιν δεν πέθανε το 1924, ἔτσι καί τό ἔργο τοῦ Στάλιν συνέχισε νά ζεῖ μετά τόν θάνατό του» (σ. 218). Ἐξακολούθησε δηλαδή ὁ ρωσικός λαός νά βιώνει, μέ ἄλλους τρόπους, τήν ἀπουσία τῆς ἐλευθερίας, ὅπως σέ ὅλη τήν διάρκεια τῆς ἱστορίας του. Ἀλλά ἡ ἀπουσία ἐλευθερίας σημαίνει τήν ἀπουσία ζωῆς. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου γράφει χαρακτηριστικά ὁ Γκρόσμαν ὅτι «γιά τόν ἄνθρωπο, τό νά ζεῖ σημαίνει νά εἶναι ἐλεύθερος. Ὄχι, ὅλα ὅσα εἶναι πραγματικά, δέν εἶναι λογικά. Καθετί ἀπάνθρωπο εἶναι παράλογο καί ἀνώφελο» (σ. 221), ἀπαντώντας τρόπον τινα στήν περίφημη διατύπωση τοῦ μεγάλου Χέγκελ ὅτι «αὐτό πού εἶναι λογικό, εἶναι ἀληθινό. Καί αὐτό πού εἶναι ἀληθινό, εἶναι λογικό» (Βλ. Γκ. Χέγκελ, Βασικές κατευθύνσεις τῆς φιλοσοφίας τοῦ δικαίου, μετ. Στ. Γιακουμής, Ἐκδόσεις Δωδώνη, Ἀθήνα-Γιάννινα 2004, σ. 29). 

Τό ἀφήγημα τοῦ Γκρόσμαν δέν ἔχει σύνθετη καί συναρπαστική πλοκή, ὅπως ἄλλα μεγάλα και γνωστά μυθιστορήματα τῆς ρωσσικῆς λογοτεχνίας. Νομίζω ὅτι θά πρέπει νά προσεγγιστεῖ λιγότερο αἰσθητικά καί περισσότερο ὡς ἕνα κείμενο κριτικῆς κατά τῆς ἀνελευθερίας πού χαρακτήρισε καί τήν σοβιετική περίοδο τῆς ρωσσικῆς ἱστορίας, ὅπως καί τίς παλαιότερες περιόδους μοναρχικῆς ἐξουσίας.

ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΑ ΧΑΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟΥ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 

Ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κ. Αμβρόσιος, απαντώντας σε σχόλιό μου για τις κατάρες που εξαπέλυσε την Μεγάλη Παρασκευή, μου έγραψε, μεταξύ άλλων, πατρικά: 

"Αγαπητέ Παναγιώτη, 

Παρακαλώ, θέλω να μαθητεύσω κοντά σας. 

Θέλω να μάθω να σκέπτωμαι χριστιανικά! Θέλω να μάθω να σκέπτωμαι Ορθόδοξα! 

Παρακαλώ, ορίστε μου το χρόνο, για να έλθω κοντά σας να πάρω μερικά μαθήματα, να μαθητεύσω κοντά σας! 

Μου χρειάζεται ένα φροντιστήριο!" 

Φυσικά, υπερβάλλει ο Σεβασμιώτατος, αφού δεν είμαι ικανός εγώ, ένας απλός λαϊκός θεολόγος, να διδάξω έναν πολιό Επίσκοπο της Εκκλησίας, ο οποίος φέρει την αποστολική διαδοχή και επομένως και την σωστή διδαχή, ως ποιμένας και διδάσκαλος. 

Όμως, δεν μπορώ και να παραθεωρήσω τις παρακλήσεις του Σεβασμιωτάτου, αφού επιδεικνύει τέτοιο ζωηρό πνεύμα μαθητείας! 

Το πρώτο …μάθημα δείτε εδώ. 

Τώρα επανέρχομαι, με αφορμή την «ανοικτή επιστολή» του: 

ΑΠΑΝΤΗΣΙΣ 

Α) ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΝΟΣ. ΑΡΧΙΜ. Π. ΘΕΟΔΟΣΙΟΝ ΜΑΡΤΖΟΥΧΟΝ, 

Β) ΠΡΟΣ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ «ΑΓΑΠΟΥΛΗΔΕΣ» ΤΟΥ ΘΕΟΥ!

Ο Σεβ. παραθέτει σειρά «επιχειρημάτων» για να ανασκευάσει το άρθρο του Αρχιμ. π. Θεοδοσίου Μαρτζούχου με τίτλο «Επιτρέπει ο Χριστός να καταριέσαι;», το οποίο δημοσιεύτηκε και στην Ιδιωτική Οδό. 

Σε όσα γράφει ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων προς τον π. Θεοδόσιο, προς τους «αγαπούληδες», αλλά και προς όλους τους κατά καιρούς στόχους του, η απάντηση – σ’ αυτήν την συστηματική, «πυρφόρα» πολεμική λογική - υπάρχει στο Βασιλειών Γ’ (19, 11-12): 

«…καὶ ἰδοὺ πνεῦμα μέγα κραταιὸν διαλῦον ὄρη καὶ συντρίβον πέτρας ἐνώπιον Κυρίου, οὐκ ἐν τῷ πνεύματι Κύριος· καὶ μετὰ τὸ πνεῦμα συσσεισμός, οὐκ ἐν τῷ συσσεισμῷ Κύριος· καὶ μετὰ τὸν συσσειμὸν πῦρ, οὐκ ἐν τῷ πυρὶ Κύριος· καὶ μετὰ τὸ πῦρ φωνὴ αὔρας λεπτῆς, κἀκεῖ Κύριος.» 

Επειδή ο Σεβασμιώτατος ακούει – χρόνια τώρα – μόνο τη φωνή του, δεν ημπορεί να ακούσει την «φωνή αύρας λεπτής», όπου είναι ο Κύριος. 

Όσον δε αφορά στην …εύγλωττη απάντηση του Σεβασμιωτάτου στον Γ. Κιμούλη, «Είπεν ο γ....τον πετεινό κεφάλα», νομίζω ότι την απάντηση την δίνει η Ι. Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος στην ανακοίνωσή της για την εισβολή των αντιεξουσιαστών στον Μητροπολιτικό Ναό Θεσσαλονίκης. «Αφού ουδείς πέτυχε να τους εμπνεύσει σεβασμό για ο,τιδήποτε στη ζωή τους, μόνο την λύπη μας διατυπώνουμε, λέγοντάς τους: Είστε η αποτυχία μας.» 

Ο Γ. Κιμούλης είναι η αποτυχία και του Μητροπολίτου Καλαβρύτων. Και φυσικά δεν είναι η μόνη… Σωρός οι αποτυχίες… 

Τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα…

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

Με τη συμμετοχή πολύ κόσμου, που κατέκλυσε τον Πύργο Μπαζαίου στη Νάξο, πραγματοποιήθηκε χθές, Σάββατο 6 Αυγούστου 2106, η συναυλία της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου και της Δάφνης Πανουργιά, με ένα ξεχωριστό πρόγραμμα για σόλο πιάνο και τραγούδι με πιάνο, και γενικό τίτλο «Από τη Βενετία στη Βραζιλία με Όστρακα και Σκιές». Μια διοργάνωση του Φεστιβάλ Νάξου.

Η συναυλία αυτή θα πραγματοποιηθεί και σήμερα Κυριακή 7 Αυγούστου πάλι στις 9.30 το βράδυ, στο Εργοστάσιο Τεχνών της Σαντορίνης (Παραλία Βλυχάδας), στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Santorini Arts Factory 2016. 

Δείτε το πρόγραμμα της συναυλίας αναλυτικά εδώ. 

Να σημειώσουμε ότι οι συναυλίες πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του πολιτιστικού δικτύου "Ο Κύκλος Κυκλάδων 2016",  που απαρτίζουν οι χώροι (με προοπτική διεύρυνσης): Πύργος Μπαζαίου, Νάξος - Θέατρο Αρχίλοχος, Πάρος - Εργοστάσιο Τεχνών, Σαντορίνη - Θέατρο στον Κουμάρο, Τήνος.

Από την πρόβα των δύο ερμηνευτριών στον Πύργο Μπαζαίου

ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ ΚΑΙ ΔΑΦΝΗ ΠΑΝΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟΨΕ ΣΤΟΝ ΠΥΡΓΟ ΤΟΥ ΜΠΑΖΑΙΟΥ ΣΤΗ ΝΑΞΟ

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου και η Δάφνη Πανουργιά σήμερα Σάββατο, 6 Αυγούστου 2016, στις 9.30 το βράδυ,  στον Πύργο του Μπαζαίου στη Νάξο - με ελεύθερη είσοδο για το κοινό - θα παρουσιάσουν ένα πρόγραμμα για σόλο πιάνο και τραγούδι με πιάνο, με τον γενικό τίτλο «Από τη Βενετία στη Βραζιλία με Όστρακα και Σκιές».

Το πρόγραμμα που θα παρουσιάσουν οι δύο ερμηνεύτριες περιλαμβάνει: στο πρώτο μέρος ένα μωσαϊκό από συνθέσεις των Galupi, Pergolesi, Mozart, Schubert, Mendelssohn, Poulenc, Schumann, Villa Lobos.

Στο δεύτερο μέρος, αποσπάσματα από τα έργα «12+1 Όστρακα και Σκιές» και «12 Ορυκτά» της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου, κι ακόμα Orfeu Negro (Mānha De Carnaval),  Joni Mitchell (My Old Man). 

Αναλυτικά το πρόγραμμα έχει ως εξής: 

Μέρος Α ´ 
- B. Galuppi: Sonata Nr 3 - Allegro moderato
- J.B Pergolesi: Stizzozo, miso Stizzozo (από την όπερα "La Serva padrona")
- W.A. Mozart: Sonata KV 533 - Allegro
- Fr. Schubert: Gretchen am Spinnrade ("Η Μαργαρίτα στο ροδάνι", από τον Φάουστ του Γκαίτε)
- F. Mendelssohn: Τραγούδι χωρίς λόγια (Lied ohne Worte) op. 38, Nr 5
- R. Schumann:
Die Rose, die Lilie, die Taube
Widmung (Myrten)
 Er, der Herrlichste von Allen (Frauenliebe und Leben)
- R. Schumann: Το Καρναβάλι της Βιέννης -Intermezzo
- Fr. Poulenc: Les Chemins de l' Amour
- H. Villa Lobos: 
Bachianas Brasileiras Nr. 5
Nr1: Aria Cantilena

Μέρος Β´ 
Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου: 
Από τα "12+1 Όστρακα και Σκιές"  - 12+1 Shells and Shadows'
Stream of Shadows - Η Ροή των σκιών
The Shadow of Astraea- Ο Ίσκιος της Αστραίας
Faustina - Φαουστίνα
Chimearia incomparabilis 1,2 - Χιμαίρια
Cinderella - Σταχτοπούτα
Shankha - Το Ιερό Βούκινο
Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου:
Από τα "12 Ορυκτά" - 12 Minerals for solo piano
1. Blue Celestine
2. Touchstone
Orfeu Negro: Mānha De Carnaval
Joni Mitchell: My Old Man

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΨΗΦΙΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΣΤΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ ΤΟΥ PLP

Φωτ. Τάσσος Βρεττός. End of Ramadan (Pakistani Muslims), Peristeri / Περιστέρι

Π.Α. Ανδριόπουλος

Απόψε, Πέμπτη 4 Αυγούστου 2016, στις 9 το βράδυ στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του PLP (Peloponnese/Πελοπόννησος) του περιφερειακού τηλεοπτικού σταθμού της Πάτρας και του νομού Αχαΐας, συνομίλησα με τους δημοσιογράφους Κωνσταντίνο Φλαμή – παρουσιαστή του δελτίου - και Δημήτρη Αβραμίδη για την ψήφιση απόψε από την Βουλή, με ευρεία πλειοψηφία, του νόμου που προβλέπει ανέγερση τζαμιού στην Αθήνα. 

Θύμισα, αρχικά, ότι οι νόμοι για ανέγερση τεμένους στην πρωτεύουσα είναι υπόθεση του 19ου αιώνα! 

Το 1890, και ενώ οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάζονταν από τα γεγονότα στην Κρήτη, η κυβέρνηση Τρικούπη, ύστερα από αίτημα του οθωμανού πρέσβη στην Αθήνα, εισήγαγε προς ψήφιση στο ελληνικό Κοινοβούλιο το νομοσχέδιο «περί παραχωρήσεως δωρεάν εθνικού οικοπέδου προς ανέγερσιν Τουρκικού τεμένους εν Πειραιεί». Σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς βασιζόμενος στη σύγχρονη εμπειρία, το νομοσχέδιο ψηφίστηκε ομόφωνα χωρίς καμία αντίδραση και έγινε νόμος του ελληνικού κράτους με τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (αρ. 126/1.6.1890), αλλά στο δρόμο …χάθηκε η υλοποίησή του. 

Η δεύτερη προσπάθεια ανέγερσης μουσουλμανικού τεμένους στην Αθήνα έγινε αμέσως μετά το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων. Τον Νοέμβριο του 1913 Ελλάδα και Οθωμανική Αυτοκρατορία υπέγραψαν στην Αθήνα συνθήκη ειρήνης, γνωστή και ως Σύμβαση των Αθηνών. Η Σύμβαση, εκτός από το καθεστώς μειονοτικής προστασίας του μουσουλμανικού πληθυσμού της Ελλάδας, προέβλεπε στο τρίτο συνημμένο πρωτόκολλο την ανέγερση, με έξοδα του ελληνικού κράτους. Κι αυτή η προσπάθεια δεν ευοδώθηκε. 

Γι’ αυτό είπα στο δελτίο ειδήσεων του plp ότι αυτό που ψηφίστηκε απόψε από την Βουλή ελπίζω, πια, να εφαρμοστεί. 

Οι όποιες αντιδράσεις είναι φοβικού χαρακτήρα και πρέπει να τις αντιπαρέλθουμε. Ζούμε σε άλλες εποχές που έχουν τις δικές τους απαιτήσεις. Άλλωστε και η Εκκλησία της Ελλάδος δεν αντέδρασε στην ανέγερση του τεμένους. Μάλιστα, τον περασμένο Απρίλιο η Διαρκής Ιερά Σύνοδος, έδωσε τη συναίνεσή της για να παραχωρηθεί τμήμα 20 στρεμμάτων για τον ενταφιασμό μουσουλμάνων στο διαδημοτικό κοιμητήριο Σχιστού. Ο Μητροπολίτης Ηλείας Γερμανός σε σχετική συνέντευξή του ξεκαθάρισε ότι οι Έλληνες δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν από την ανέγερση τεμένους στην Αθήνα.

Ο Δημήτρης Αβραμίδης σχολίασε ότι στο εξωτερικό παραχωρούνται εκτάσεις ή κτίρια τους ελληνορθοδόξους και αυτό είναι πολύ σημαντικό, και υπερθεμάτισα λέγοντας ότι ακόμα και οι μουσουλμάνοι, στις χώρες που βρίσκονται τα Ελληνορθόδοξα Πατριαρχεία της Ανατολής, παρέχουν κατά καιρούς ανάλογες διευκολύνσεις. 

Επίσης, για να τονίσω τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται γύρω μας, αναφέρθηκα και στην περίφημη έκθεση φωτογραφίας του Τάσου Βρεττού, στο Μουσείο Μπενάκη, με τίτλο «Τ(ρ)όποι λατρείας», όπου αποτυπώθηκαν με ενάργεια οι αυτοσχέδιοι χώροι λατρείας των μεταναστών και των προσφύγων της Αθήνας και των περιχώρων της. 

Ο φωτογράφος κατέγραψε ένα αόρατο δίκτυο στο σώμα της πόλης: υπόγεια και ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, πολυκατοικίες και γκαράζ, γήπεδα και υπαίθριοι, δημόσιοι χώροι, πλατείες και αυλές, πρόχειρα καταλύματα, ιδιοκατασκευές σε προσωρινές αλλά και μόνιμες διευθύνσεις, ομάδες Βουδιστών, Μουσουλμάνων, Ινδουιστών, Σπιριτσουαλιστών και Χριστιανών διαφόρων δογμάτων και πολλαπλών εθνικών προελεύσεων (Αιθίοπες, Αφγανοί, Αιγύπτιοι, Πακιστανοί, Νιγηριανοί, Σενεγαλέζοι, Φιλιππινέζοι, Ινδονήσιοι, Ιρακινοί κ.α.). 

Ο Κωνσταντίνος Φλαμής είπε ότι έκανε ρεπορτάζ για χώρους λατρείας μουσουλμάνων στην Πάτρα, και σχολίασα ότι το τζαμί στην Αθήνα θα είναι σημείο αναφοράς, αλλά αυτό δεν αποκλείει την άδεια για λειτουργία χώρων προσευχής των μουσουλμάνων και σε άλλες μεγάλες πόλεις. Νομίζω ότι στην Θήβα, π.χ., δόθηκε ήδη η σχετική άδεια. 

Υπενθύμισα επίσης, ότι από τη νέα ακαδημαϊκή χρονιά θα λειτουργήσει στην Θεολογική Σχολή του Α.Π.Θ. το Τμήμα Ισλαμικών Σπουδών κι αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα το οποίο γίνεται και αγνοούνται – επιτέλους – οι αντιδράσεις διαφόρων κύκλων με φοβικά σύνδρομα, που λειτουργούν ως βαρίδια για τη χώρα. 

Επίσης, ο Κ. Φλαμής, με αφορμή τις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται στη χώρα σε ό,τι αφορά στον θρησκευτικό χάρτη, αναφέρθηκε και στην μη επικοινωνία Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών στην Πάτρα, και σχολίασα ότι αυτό δεν συμβαίνει – δυστυχώς - ούτε εθιμοτυπικά και είναι αδιανόητο για την εποχή μας. Αυτή η πρακτική των «χαρακωμάτων», κυρίως από την πλευρά των Ορθοδόξων, πηγαίνει την Πάτρα πολύ πίσω… 

ΟΙ ΠΑΝΑΓΙΕΣ ΤΟΥ ΕΛΥΤΗ

Επιμέλεια: Π.Α. Ανδριόπουλος

- Η Παναγιά το πέλαγο

κρατούσε στην ποδιά της

Τη Σίκινο, την Αμοργό

και τ’ άλλα τα παιδιά της.

Τα τζιτζίκια (από Τα Ρω του Έρωτα)

- Στην αγκαλιά της Παναγιάς έβαλα λουλούδια και στων Αγίων, κοπέλες και πουλιά.

“Πρώτα πρώτα...”, Ανοιχτά Χαρτιά

- Σε μια παλάμη θάλασσας γεύτηκες τα πικρά χαλίκια
Δύο η ώρα το πρωί περιδιαβάζοντας τον έρημο Αύγουστο
Είδες το φως του φεγγαριού να περπατεί μαζί σου
Βήμα Χαμένο. Ή αν δεν ήτανε η καρδιά στη θέση της
Ήταν η θύμηση της γης με την ωραία γυναίκα
Η ευχή που λαχτάρησε μέσ’ απ’ τους κόρφους του βασιλικού
Να τη φυσήξει ο άνεμος της Παναγίας!

Ώρα της νύχτας! Κι ο βοριάς πλημμυρισμένος δάκρυα
Μόλις ερίγησε η καρδιά στο σφίξιμο της γης
Γυμνή κάτω απ’ τους αστερισμούς των σιωπηλών της δέντρων

Γεύτηκες τα πικρά χαλίκια στους βυθούς του ονείρου
Την ώρα που τα σύννεφα λύσανε τα πανιά
Και δίχως ήμαρτον κανέν’ από την αμαρτία χαράχτηκε
Στα πρώτα σπλάχνα του ο καιρός. Μπορείς να δεις ακόμη
Πριν απ’ την αρχική φωτιά την ομορφιά της άμμου
Όπου έπαιζες τον όρκο σου κι όπου είχες την ευχή
Εκατόφυλλη, ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας!

Προσανατολισμοί

Η «Κυρία των Αγγέλων» είναι ένας εικονογραφικός τύπος, γνωστός από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους, που τον συναντάμε σε όλες τις περιόδους της βυζαντινής τέχνης. Η Παναγία εικονίζεται κατενώπιον, καθισμένη σε θρόνο, με τον Χριστό στα χέρια της. Στις επάνω γωνίες της εικόνας, σε στηθάρια οι μορφές των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ ή, σε άλλες παραστάσεις, οι Αρχάγγελοι ολόσωμοι δεξιά και αριστερά της Παναγίας.

Ο Οδυσσέας Ελύτης σε μια επίσκεψή του στη Ζάκυνθο (Μάϊος 1980), φωτογραφήθηκε μπροστά στην ιστορική εκκλησία της «Κυρίας των Αγγέλων». Άρα, η χρήση από τον ποιητή του συγκεκριμένου όρου δεν είναι καθόλου τυχαία, καθώς προϋποθέτει γνώση και ευαισθησία.

Από τα ΤΡΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΕ ΣΗΜΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ

Ο ΚΗΠΟΣ ΒΛΕΠΕΙ

(απόσπασμα [2.])

...

ἀλλὰ τότε ἀκόμα ὑπήρχανε

τριανταφυλλιὲς μὲ σημασία θρησκευτικὴ

ἀλληλούια

ἡ Κυρία τῶν Ἀγγέλων

μὲ χρυσὸ ἀλεξίπτωτο

κατέβαινε ὣς τὸ μαξιλάρι σου

...

η φωτό της Κυρίας των Αγγέλων του Porfyris

Ήταν το 1990 όταν πρωτάκουσα μελοποιημένα αποσπάσματα από τον Μικρό Ναυτίλο του Οδυσσέα Ελύτη (1985).
Τα ερμήνευσε – σε μια συναυλία στο ΠΑΛΛΑΣ - η Ορχήστρα των Χρωμάτων υπό τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος είχε παραγγείλει το σχετικό μουσικό υλικό στον συνθέτη Γιώργο Κουρουπό.
Το κομμάτι που μου έκανε εντύπωση ήταν αυτό με τα ονόματα της Παναγίας. Τραγουδούσε, νομίζω, η σοπράνο Μυρσίνη Κατσιναβάκη.
Έτσι, παραθέτω εδώ αυτό το απόσπασμα από τον Μικρό Ναυτίλο, που υμνεί τις Παναγιές του Αιγαίου, τις Παναγιές της Ελλάδος, κατά Ελύτη πάντα.

Λίγο για μια στιγμή να παίξεις πάνω στην κιθάρα σου
Τα ονόματα της Παναγίας και θα δεις

Ε ε Χρυσομαλλούσα
Ε ε Χρυσοσκαλίτισσα

Να ξεπετιέται πάλι το βουνό με τ' άσπρο σπίτι στην πλαγιά
Τ' άλογο με τα δύο φτερά
Και η άγρια φράουλα της θάλασσας

Λάμπουσα και Κανάλα μου και Παραπορτιανή μου

Θα δεις την πράσινη ψαρόβαρκα σκαμπανεβάζοντας να χάνεται
μέσα στ' αραποσίτια
Τον Μήτσο με τις τρίχες και με τ' αλυσιδάκι στο λαιμό

Ε Παναγιά Τα Μάγκανα
Ε Παναγιά Τόσο Νερό

Να βλαστημάει και ν' ανεβάζει ανίδεος μες στα δίχτυα του
Τέσσερα – πέντε αρχαία ελληνικά
Το τέλλεσθε και το νηυσί, το μέλεα και το κρίναι σα

Καρυστιανή κι Ακλειδιανή
Δαφνιώτισσα κι Αργιώτισσα

Που μια στιγμή τα παίζεις πάνω στην κιθάρα σου
Κι απ' τ' αναμμένο πέλαγο αντικρύ σου ακούς

Έι Κρουσταλλένια έι Δροσιανή
Έι Παναγιά του Νίκους

Να σχίζεται στα δύο τ' ουρανού το καταπέτασμα

Κι ένας παμπάλαιος έφηβος απαράλλαχτος εσύ

Να κατεβαίνει- κοίτα:

Στα κύματα μ' ένα καμάκι ορθός και στους αφρούς να πλέει

Σπηλιώτισσα και Μερσινιά και Θαλασσίτρα μου έι!

Κολάζ, Η Παναγιά τα Πέλαγα του Οδυσσέα Ελύτη

O Μιχάλης Τρανουδάκης μελοποίησε Οδυσσέα Ελύτη, από ΤΑ ΡΩ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ, πριν  χρόνια! Με αφορμή την επανέκδοση του δίσκου διαβάζω στα ΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΙΑΣΜΑΤΑ.

Τα τραγούδια της Ποδηλάτισσας γράφτηκαν το χειμώνα 1973-74 και πρωτοπαρουσιάστηκαν σε συναυλία το 1975 στο Σπόρτινγκ με τον Γιάννη Δημητρά και τη Μαρία Κάτηρα. Το 1974 ο Μάνος Χατζιδάκις προτείνει να τα εκδώσει από την ετικέτα Πολύτροπον της Lyra που είχε ιδρύσει, αλλά σύντομα η εταιρεία σταματάει να λειτουργεί. Τελικά εκδόθηκαν το χειμώνα του 1979 από τη Lyra του Αλέκου Πατσιφά, με την Αφροδίτη Μάνου στο τραγούδι και ενορχήστρωση Τάσου Καρακατσάνη.

Οι ηχογραφήσεις έγιναν στο studio Action το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς και πήραν μέρος μερικοί από τους καλύτερους μουσικούς της εποχής που δυστυχώς δεν αναγράφονται στο εξώφυλλο. Κιθάρες: Στέλλα Κυπραίου και Γεράσιμος Πυλαρινός, τζουράς: Θανάσης Πολυκανδριώτης, πνευστά: Φίλιππος Τσεμπερούλης, βιολί: Παντελής Δεσποτίδης, σαντούρι και μαρίμπα: Τάσος Διακογιώργης, ακορντεόν: Κίμων Βασιλάς.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε με την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον Οδυσσέα Ελύτη. Ο ίδιος ο ποιητής επιμελήθηκε το εξώφυλλο και μάλιστα ο δίσκος κυκλοφόρησε αρχικά με άλλο εξώφυλλο (το γνωστό κολάζ με τον ηνίοχο ανάμεσα στα τριαντάφυλλα). Ο Ελύτης άλλαξε γνώμη και στην επανέκδοση άλλαξε και το εξώφυλλο (το κολάζ με το ποδήλατο που κυκλοφορεί μέχρι σήμερα). Ο ποιητής ήταν εξαιρετικά προσεκτικός με την εργασία του. Έτσι υποχρέωσε την εταιρεία να ξαναηχογραφηθεί και να ξανατυπωθεί η μία πλευρά του δίσκου, επειδή στο επώνυμο τραγούδι η Μάνου πρόφερε το πενdάλι της, αντί το πεdάλι της. Από τα δεκατρία τραγούδια του κύκλου, επελέγησαν να συμπεριληφθούν τα έντεκα. Τα άλλα δύο, η Τελετή και Το σπίτι το ακατοίκητο εκδόθηκαν αργότερα με τη Σοφία Μιχαηλίδου στο δίσκο του Μιχάλη Τρανουδάκη Σύννεφο, σύννεφο που πάς. Ο δίσκος αποτελεί πλέον ορόσημο της έντεχνης ελληνικής μουσικής στην τωρινή του επανέκδοση (2009) με κλασικά πλέον τραγούδια όπως το Κοχύλι, την Παναγία των Κοιμητηρίων και το Σου το’ πα για τα σύννεφα.

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΩΝ

Πέτρες επήρα και κλαδιά
τα φύτεψα στην αμμουδιά
Και μια ψυχή μελέτησα
το λόγο δεν αθέτησα

Με τον καιρό με τον καιρό
έγινε αλήθεια τ' όνειρο
Οι πέτρες μεγαλώσανε
και τα κλαδιά φυτρώσανε

Τα κυπαρίσσια τα κελιά
σου τα 'κανα παραγγελιά
Τις πόρτες τις αμπάρες σου
και τις οχτώ καμάρες σου

Στο μέρος το πιο δροσερό
έστησα το καμπαναριό
Και κύματα και κύματα
γύρω σου τ' άσπρα μνήματα

Έλα Κυρά και Παναγιά
με τ' αναμμένα σου κεριά
Δώσε το φως το δυνατό
στον Ήλιο και στο Θάνατο.

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου

Δεν θεωρώ τυχαίο ότι ο Οδυσσέας Ελύτης γνώριζε την Παναγία την Παντοχαρά των Στροφάδων και μια άλλη Παντοχαρά από τα Επτάνησα και θέλησε να αφιερώσει το ξωκλήσι – τάμα του στη Σίκινο σ' αυτήν. Ο ποιητής γνώριζε πολλά, αλλά όχι ξερά γνωσιολογικά. Μετασχημάτιζε την πληροφορία ή την εικόνα σε βίωμα και ενόραση. Και τελικά σε ποίηση.
Ας δούμε, λοιπόν, ποια τελικά είναι αυτή η εικόνα που κέντρισε το ενδιαφέρον του ποιητή. Η αρχαιολόγος Ζωή Μυλωνά γράφει στον Κατάλογο του Μουσείου Εκκλησιαστικής Τέχνης της Ι. Μονής Στροφάδων και Αγίου Διονυσίου, που εξέδωσε η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος (2011, σ. 27-29):
“Η εικόνα της Παναγίας της Παντοχαράς (15ος αι.) ήταν τοποθετημένη ως δεσποτική στο τέμπλο του καθολικού της Μονής Στροφάδων. Η Παναγία εικονίζεται έως κάτω από τη μέση, γυρισμένη δεξιά προς το μικρό Χριστό, που κάθεται άνετα στο αριστερό της χέρι. Γέρνει την κεφαλή και ακουμπάει τρυφερά το πρόσωπό της στο δικό του... Ο Χριστός ακουμπάει το αριστερό χέρι του στην παλάμη της μητέρας του, ενώ με το δεξί ευλογεί. Τα πόδια του είναι σταυρωμένα και από το ανεστραμμένο αριστερό του πέλμα κρέμεται το λυτό σανδάλι του. Και τα δύο πρόσωπα κοιτάζουν τον προσκυνητή. Στο επάνω μέρος της εικόνας δύο άγγελοι σε προτομή στρέφονται προς τη Θεοτόκο, έχοντας τα χέρια καλυμμένα από το ιμάτιό τους, σε ένδειξη σεβασμού. Στο χρυσό κάμπο με κόκκινο κιννάβαρι είναι γραμμένα τα συμπιλήματα ΜΗΡ ΘΥ και ΙC XC, καθώς και η επωνυμία Η ΠΑΝΤΩΝ ΧΑΡΑ. Στην εφέστια εικόνα της μονής Στροφάδων, ο εικονογραφικός τύπος της Παναγίας Βρεφοκρατούσας ακολουθεί το βυζαντινό πρότυπο της Ελεούσας ή το μεταβυζαντινό της Γλυκοφιλούσας. Στη σύνθεση αυτή αποτυπώνεται η σχέση της Παναγίας με το Θείο Πάθος, όπως εκφράστηκε στην υμνολογία και στις ομιλίες που συνοδεύουν τις ακολουθίες των Παθών. Χαρακτηρίζεται από την τρυφερή, αλλά και μελαγχολική προσέγγιση των προσώπων της μητέρας και του παιδιού. Η σύνθεση της εικόνας μας ανήκει στην παραλλαγή του τύπου της Παναγίας Γλυκοφιλούσας με το χέρι του παιδιού στο χέρι της μητέρας του, στοιχείο που σχετίζεται νοηματικά με το εικονογραφικό σχήμα της Αποκαθήλωσης”.

Δύο ακόμα στοιχεία της εικόνας αναλύει η Ζωή Μυλωνά:

Το ανάστροφο πέλμα του παιδιού, από το οποίο κρέμεται το λυμένο σανδάλι του. Το εικονογραφικό αυτό στοιχείο συνδέεται με το μελλοντικό Πάθος του Χριστού και ειδικότερα με τον πτερνισμό του από την προδοσία του Ιούδα.
Την χειρονομία του Χριστού σε νεύμα ευλογίας, που εμφανίζεται σε λίγες εικόνες, όπως στην εικόνα της Παναγίας Θαλασσομαχούσας.

Η εικόνα της Παντοχαράς είχε μια πολύ ενδιαφέρουσα περιπέτεια που συνδέει τα Στροφάδια με την Πάτμο, αγαπημένο νησί του Ελύτη. Το 1717 οι Τούρκοι έκαναν πειρατική επιδρομή και άρπαξαν πολλά κειμήλια τα οποία πούλησαν κατόπιν. Τότε μεταφέρθηκε και το λείψανο του Αγίου Διονυσίου στη Ζάκυνθο. Την Παντοχαρά αγόρασαν οι Πατμιώτες άρχοντες Ηλίας και Θεόδωρος Κοκκινάκης. Κατά την παραμονή της εικόνας στην Πάτμο φαίνεται πως φιλοτεχνήθηκε μια τοιχογραφία – αντίγραφό της στον Άγιο Βασίλειο Πάτμου (1722). Τελικά η εικόνα επεστράφη στη μονή των Στροφάδων μετά την πάροδο ικανού χρόνου, με τη μεσολάβηση του ζακυνθινού επισκόπου πρώην Καρυουπόλεως Αγαθαγγέλου Λατίνου, ο οποίος εκείνη την εποχή μόναζε στην Πάτμο.

Η Θεοτόκος η Πάντων Χαρά είχε και αργυρή επένδυση, περί της οποίας γράφει τα δέοντα η Ζωή Μυλωνά στον Κατάλογο που προμνημονεύσαμε.

Ο αγιογράφος Α. Σκαλιώτης που ιστόρησε την Παντοχαρά, το ξωκλήσι – τάμα του Ελύτη στη Σίκινο, αγιογράφησε δύο εικόνες της Παντοχαράς. Η μία στο τέμπλο, δίπλα ακριβώς από την Παναγία Παραμυθία, εκεί δηλαδή που το εικονογραφικό πρόγραμμα απαιτεί την εικόνα του Αγίου προς τιμήν του οποίου είναι αφιερωμένος ο ναός. Επελέγη εδώ ένας εμφαντικός πλεονασμός: Δυό Παναγίες μαζί στο τέμπλο (διαβάστε εδώ το εύστοχο σχόλιο του φιλολόγου Δημήτρη Χριστόπουλου για την Παραμυθία ως προϋπόθεση της "των Πάντων Χαράς").
Όπως και οι υπόλοιπες εικόνες του τέμπλου και η Παντοχαρά ολόσωμη! Κρατώντας βέβαια τα βασικά στοιχεία της εικόνας των Στροφάδων. Και ιστορήθηκε και μια φορητή εικόνα της Παντοχαράς, αντίγραφο, επίσης, αυτής των Στροφάδων, με άλλη, όμως, χρωματολογική άποψη. Πιο ανάλαφρη, πιο προσιτή, αλλά με την σοβαρότητα στα πρόσωπα αμείωτη! Ο Ελύτης, θαρρώ, πως έβλεπε το παράδοξο της εικόνας και του άρεσε: Η Παντοχαρά δεν αποπνέει χαρά, με την τρέχουσα έννοια, αλλά μια μελαγχολία που είναι απέραντα ευγενική. Απ΄αυτή την Παναγία πηγάζει η όντως χαρά, δηλαδή η εσωτερική και αληθινή, η διαρκής και μόνιμη, που συνδέεται με μια πνευματικότητα η οποία δεν είναι εκ του κόσμου τούτου.

Το απολυτίκιο για την Παντοχαρά, που συνέθεσε κατόπιν παρακλήσεώς μου, ο φίλος ποιητής π. Παναγιώτης Καποδίστριας, ο οποίος διακονεί στη Ζάκυνθο και άρα είχε λόγο να το κάνει και ως εραστής της Ελυτικής ποίησης, τελειώνει με την φράση: “χαίροις, ωραιότης έλλογος, θεοπερίχυτη”.
Όταν το ψάλλαμε στα θυρανοίξια στη Σίκινο, με πλησίασε ένας σοβαρός άνθρωπος ενθουσιασμένος από το κείμενο, και μου είπε: “Αν δεν λεγόταν Παντοχαρά θα 'πρεπε να ονομαστεί Θεοπερίχυτη αυτή η Παναγιά του Ελύτη”. Κι εγώ σκέφτηκα αμέσως: “Παντοχαρά η θεοπερίχυτη”!
Πάντοτε υπό την σκέπη της να 'μαστε!