ΔΙΗΜΕΡΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΑΡΑΒΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΣΤΟ "ΑΙΤΙΟΝ" (ΦΩΤΟ)

φωτογραφίες: Ιδιωτική Οδός

Οι εκδόσεις Μαΐστρος, για τα 15 χρόνια λειτουργίας τους, και το Αίτιον διοργανώνουν διήμερη εκδήλωση «Αραβικός κόσμος, ο γνωστός άγνωστος – λόγος, τέχνη, θρησκείες, συναντήσεις, πολιτισμός» την Παρασκευή 27 και το Σάββατο 28 Νοεμβρίου, ώρα 19:30, στο Αίτιον / Πολυχώρος (Τζιραίων 8-10, Στήλοι Ολυμπίου Διός, Αθήνα – στάση μετρό Ακρόπολη). 

Την Παρασκευή 27 Νοεμβρίου το βράδυ το πρόγραμμα είχε ως εξής: 

Ποίηση και λογοτεχνία 

- Ελένη Κονδύλη, Αραβολόγος, Καθ. Παν/μίου Αθηνών: «Η αραβική πεζογραφία του 20ού αιώνα». 

- Ελένη Καπετανάκη, Μεταφράστρια από τα Αραβικά: «Η πίστη της Ανατολής στην αραβική πεζογραφία». 

-  Ρόνι Μπου Σάμπα, Αραβολόγος, Φιλόλογος, Θεολόγος, Δάσκαλος Αραβικής: «Μεταξύ θάλασσας και ερήμου. Η αραβική ποίηση στην Ελλάδα». 

Συντόνισε ο Άγγελος Καλογερόπουλος, Δρ. Φιλολογίας, ποιητής. 

Ο Γιάννης Σιούτης και η Κωνσταντίνα Γιασεμίδου, από τη θεατρική ομάδα "Νομάδες", απήγγειλαν αραβική ποίηση, μεταφρασμένη στα ελληνικά, με συνοδεία μουσικής. 

Τραγούδια από την αραβική μουσική παράδοση ερμήνευσε η Lamia Bedioui. Η Λουκία Κωνσταντάτου συνόδευσε τις απαγγελίες και το τραγούδι με το κανονάκι.

Αύριο Σάββατο 28 Νοεμβρίου και ώρα 19:30, το πρόγραμμα έχει ως εξής: 

Στο μεταίχμιο θρησκειών και πολιτισμών 

- Γρηγόρης Στουρνάρας, Δρ. Πολεοδομίας-Χωροταξίας Ε.Μ.Π. / Αρχαιολόγος, Επιστημονικός Υπεύθυνος στο ΚΔΒΜ1 ΑΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου & Τέχνης: «Χριστιανικές κοινότητες στον αναδυόμενο πρώιμο ισλαμικό κόσμο» 

- Ηλίας Μαλεβίτης,Υπ. Δρ. Ισλαμικής Ιστορίας, SOAS, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου: «Η ανάδυση του Ισλάμ στην Ύστερη Αρχαιότητα» 

- Εύη Βουλγαράκη-Πισίνα Δρ. Θεολογίας, ΑΠΘ [Ιεραποστολική | Διαθρησκειακός Διάλογος], Διευθύντρια Παραγωγής των εκδόσεων Μαΐστρος: «Μια πολυδύναμη γειτνίαση» 

- Συντονίζει η Μαρία Πισίνα, φιλόλογος.  

Στον χώρο του Αίτιον εκτίθενται τα πρωτότυπα έργα της Εύης Βουλγαράκη-Πισίνα που κοσμούν την έκδοση του Γιάχια Χάκι, Το Καντήλι της Ουμ Χάσιμ.

ΓΕΡΩΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ: Ἂς ἀποφεύγωμεν λοιπὸν τὴν μαμουθοποίησιν

ΑΣΜΑ ΜΑΜΟΥΘ–ΟΛΟΓΙΚΟΝ 

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου 

Ὡς γνωστὸν ηὐξήθησαν ἀπὸ καιροῦ τά "συμπαθῆ" ἀνθρωπόμορφα Μαμοῦθ, ὄχι τόσον εἰς τὸ πνεῦμα ἀλλὰ εἰς τὸ σῶμα γενικῶς, ἰδίως δὲ ὑπερποντίως, ὥστε θὰ εἶναι καλαὶ σκέψεις τινές ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. 

Καὶ πρωτίστως λεκτέον, ὅτι Μαμοῦθ εἶναι ἡ ὀνομασία τοῦ πρωτογενοῦς ἐλέφαντος ἀγνώστου τῇ καταγωγῇ, καὶ συγχρόνου τοῦ παλαιολιθικοῦ ἀνθρώπου. Σημαντικὰ χαρακτηριστικὰ εἶναι τὸ μέγεθος καὶ οἱ τεράστιοι καὶ πολύτιμοι χαυλιόδοντές του, ὅπως καὶ αἱ μακραὶ κασταναὶ συνήθως τρίχες στὰ βόρεια εἴδη. Ἔζησε πρὶν ἀπὸ 40 χιλιάδες χρόνια στὴν τούνδρα τῆς Βορείου Ἀμερικῆς –χωρὶς αὐτὸ νὰ ἔχει σχέσιν μὲ τοὺς ἐκεῖ παχυσώμους– καὶ τῆς Σιβηρίας ἀλλὰ καὶ στὴν Ἀφρική. Ἡ ἔλλειψις ἀφθόνου τροφῆς ὁδήγησε στὸν νανισμό τους. 

Καὶ τώρα στὰ ἀνθρωπόμορφα μεγαθήρια, δηλαδὴ τοὺς παχύσαρκους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται ὡς δευτέρας κατηγορίας ὄντα, θεωροῦνται δὲ ἀπὸ πολλοὺς ὡς εὐήθεις, πτωχοί, καὶ ἀδύναμοι βουλητικῶς. Κυρίως μάλιστα αἱ κυρίαι, ὑποφέρουν λόγῳ περιφρονήσεως. Ὁ στιγματισμὸς τῶν παχύσωμων διαδίδεται ἐν τῷ μεταξὺ τόσον ἐντόνως, ὅπως καὶ αἱ ρατσιστικαὶ προκαταλήψεις.

Ἄσχημον λοιπὸν τὸ εἶναί τινα παχύσαρκον, καθ’ ὅτι γελωτοποιεῖται καὶ οὐχὶ μόνον, μικρός τε καὶ μεγάλος. Καὶ τοῦτο διότι τὸ βάρος του καὶ κυρίως ἡ διάπλασίς του ὑπερβαίνει τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον ἡ κοινωνία ἀποδέχεται! Τὸ πάχος ὅμως δὲν εἶναι μία οὐδετέρα κοινωνικὴ ἔννοια. Ἁπλῶς οἱ παχεῖς ἔρχονται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ ἰδεῶδες τῶν λεπτῶν καὶ ἐπιτυχῶν ἀνθρώπων διὸ καὶ ὑποβιβάζονται. Ἴδετε τὰ δίκην μανεκὲν ἀνδρο-γύναια καὶ ἰδίως τὶς "γραμματέσσες" τῶν μαμοῦθ-ἐπιχειρήσεων. Ὁποία κομψότης λιποσαρκικὴ ἐν ἀσιτίᾳ! Καὶ ταῦτα διότι ἡ πιθανότης τοῦ παχυ-γίγνεσθαι μεταξὺ τῶν κοινωνικῶν στρωμάτων, τῶν ἐθνικῶν καὶ φυλετικῶν προελεύσεων καὶ φύλων τυγχάνει ἀνίσως κατανεμημένη. Τὸ γενικῶς ἰσχύον εἶναι: Ὅσον χαμηλοτέρα ἡ κοινωνικὴ θέσις καὶ ἡ ἔκτασις τοῦ ἐθνικοῦ ὑποβιβασμοῦ, ὅσον βαθύτεραι αἱ φυλετικαὶ ἐπιζημιώσεις, τόσον μεγαλύτερον καὶ τὸ μέγεθος τῶν παχυσάρκων (Barlösius). 

Ἀλλὰ καὶ ἐπαγγελματικὰ ἐπιτυχεῖς ἐκ τῆς μέσης τάξεως ὑποβιβάζονται. Βεβαίως ἡ ἔννοια τοῦ παχέος ἔχει ἀλλάξει. Ὅποιος σήμερον θεωρεῖται παχὺς προηγουμένως ἐξελαμβάνετο ὡς παχουλός, τοῦθ’ ὅπερ σχετίζεται μὲ τὴν διαφήμησιν. Ἀσφαλῶς δὲ εἰς τὴν ἐλευθέραν σημερινὴν κοινωνίαν γίνεται λόγος διὰ τήν "διαφορετικότητα" ἑκάστου. Ὁ παχύσωμος θεωρεῖται ὡς ἄτακτος, πιθανῶς ράθυμος καὶ εὐήθης. Διὸ καὶ αὐθυποβάλλεται εἰς αὐστηρὰν δίαιταν δι’ ἐπαγγελματικὴν ἐπιτυχίαν, ὑγείαν καὶ εὐτυχίαν, φιοριζούσης τῆς φαρμακο- καὶ fitness βιομηχανίας. Κατ’ ἄλλους ὅμως θεωρεῖται καὶ καλόψυχος ἐν ἀντιθέσει πρὸς τούς "πτωχοὺς τῇ σάρκα"!

Κατὰ τὸν P.M. Pflüger οἱ παχύσαρκοι δροῦν ὡς σκιαὶ ἑνὸς ὑπερκορεσμένου κράτους, τὸ ὁποῖον διαρκῶς ἀναζητεῖ τερψιλαρυγγιακὰς λειχουδίας, τὰς ὁποίας ἀμέτρως καταναλίσκει καὶ ἐπιτρέπει ἡ ζήλεια καὶ ἡ γαστριμαργία νὰ ἐνεργοῦν ὡς μέσα προωθήσεως τῆς οἰκονομίας! Καὶ ἡ ἀηδία ἐκ τῆς ἰδίας ἀμετρίας καὶ ἀδηφαγίας ἐπιρρίπτεται καὶ ἀπολήγει εἰς τοὺς παχυσάρκους! 

Ἀλλὰ καὶ οἱ ἰατροὶ εὑρίσκονται ἐντὸς τοῦ μηχανισμοῦ αὐτοῦ, τονίζοντες εἰς τοὺς ἀσθενεῖς των τὰς συνεπείας τοῦ ὑπερβολικοῦ βάρους. Ὅμως νεώτεραι ἔρευναι ἀποδεικνύουν, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ stress. Ἀκούσιαι δὲ ἐγκεφαλικαὶ διαδικασίαι, καὶ οὐχὶ ἡ θέλησις ρυθμίζουν τὸ εἶναί τινα παχύσωμον ἢ οὔ1. 

Ἀναφορικῶς τέλος πρὸς τὰ αἴτια τῆς παχυσαρκίας, ταῦτα εἶναι ποικίλα: κληρονομικότης, ὁρμονικαὶ διαταραχαί, πολυφαγία, κακὴ διατροφή (fast-food κλπ.), καθιστικὴ ζωή, stress κ.ἄ. Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ λιπόσαρκοι ἐκπρόσωποι τῆς γαστριμαργίας, τῶν ὁποίων τὸ ἀθέατον πάχος συσσωρεύεται μεταξὺ τῶν ἐντέρων. Πρὸς τούτοις αὕτη παρουσιάζει διὰ τὸν παχύσαρκον καὶ ἄλλας πρακτικὰς καὶ μὴ συνεπείας: ἀσθενείας, δυσχέρειαν εὑρέσεως καταλλήλων ἐνδυμάτων, ἐνόχλησιν εἰς παρακαθημένους π.χ. τοῦ θεάτρου, τοῦ ἀεροπλάνου κλπ. λόγῳ τοῦ "ἐκχυλίζοντος" σαρκίου κ.ἄ.

Τέλος ἔχει καὶ ἀντιαισθητικὰς παραμέτρους λόγῳ τῆς οὐχὶ ὀμματοθωπευτικῆς, καίτοι κατά τινας μνημειώδους ἐμφανίσεως, ὅμως τοῦτο δὲν ἰσχύει πάντοτε καὶ διὰ τὰς πληθωρικὰς κυρίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μίαν ἰδιαιτέραν γοητείαν καὶ γλυκύτητα "ἐν ἑτέρᾳ μορφῇ". Καὶ ἐδῶ τοποθετηθέον καὶ τὸ ἐρατεινὸν ἄκουσμα τῶν "προσευχομένων Μαμοῦθ", δηλαδὴ τῶν γονυπετούντων καὶ θεωμένων ἐκ τῆς πυγη-ακῆς πλευρᾶς, ὁπότε προβάλλει τὸ ὅλον κάλλος τοῦ νυμφίου! 

Ἂς ἀποφεύγωμεν λοιπὸν τὴν μαμουθοποίησιν. 

__________________________________
1_ C. -Weber-Herfort, Du fühlst dich als Mensch zweiter Klasse, Publik-Forum ἀρ. 6 (2015) 40-44.

ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΗΡΩΔΙΩΝΑ

Ημερίδα αφιερωμένη στον Άγιο Απόστολο Ηρωδίωνα με θέμα: «Ο Άγιος Ηρωδίων και η τιμή του στην Υπάτη και τον Ελλαδικό χώρο» πραγματοποιεί η Ιερά Μητρόπολη Φθιώτιδος το Σάββατο 28 Νοεμβρίου 2015 και ώρα 10 π.μ. στο Αμφιθέατρο του Πνευματικού - Διοικητικού Κέντρου της (Μεγάλου Αλεξάνδρου & Αγράφων). 

Στην ημερίδα συμμετέχουμε με μια ανακοίνωση για την τιμή του Αγίου Ηρωδίωνα στην Πάτρα, καθώς θεωρείται και τοπικός άγιος, συγκαταλέγεται δηλ. στην τοπική αγιολογία της Μητροπόλεως Πατρών. 

Αναλυτικά το πρόγραμμα της ημερίδας έχει ως εξής: 

• 10:00: Έναρξη – Χαιρετισμός Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ.κ. Νικολάου. Α Συνεδρία Πρόεδρος ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ. Νικόλαος 

• 10:15: Α' Εισήγηση: Κωνσταντίνος Κοτσίλης, Συγγραφέας. Θέμα: «Πολιτικοκοινωνική κατάσταση στην Υπάτη την εποχή δράσεως του Αγίου Ηρωδίωνα». 

• 10:35: Β' Εισήγηση: Δημήτριος Γόνης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Θέμα: «Σύγχυση των Νέων Πατρών με τας Πάτρας σε ιστορικά και λογοτεχνικά έργα, καθώς και στα δημοτικά μας τραγούδια». 

• 10:55: Γ' Εισήγηση: Παναγιώτης Ανδριόπουλος, Θεολόγος. Θέμα: «Η τιμή του Αγίου Ηρωδίωνα στην Πάτρα της Πελοποννήσου». 

• 11:15: Δ' Εισήγηση: Πρωτοπρ. Δημήτριος Καραγιάννης, Εφημέριος Υπάτης. Θέμα: «Η τιμή του Αγίου Ηρωδίωνα στην Υπάτη». 

• 11:35: Διάλειμμα. 

 Β' Συνεδρία 

• 11:50: Ε' Εισήγηση: Μιχαήλ Ασφεταγάκης & Μαρία Βάβα, Θεολόγοι. Θέμα: «Ο Άγιος Ηρωδίωνας στην εκκλησιαστική τέχνη». 

• 12:10: Στ' Εισήγηση: Ιωάννης Περράκης, Δρ. Θεολογίας. Θέμα: «Ο Ναός του Αγίου Ηρωδίωνος στην Υπάτη». 

•12:30: Ζ' Εισήγηση: Ειρήνη Κασάπη, Δρ. Θεολογίας. Θέμα: «Ο Άγιος Ηρωδίων στα αγιολογικά κείμενα». 

• 12:50: Η' Εισήγηση: Χρήστος Πανάγου, Θεολόγος – Μουσικοδιδάσκαλος. Θέμα: «Ακολουθίες αφιερωμένες στον Άγιο Ηρωδίωνα». 

• 13:20: Λήξη.

"ΠΥΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ [1926-1970] - ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΜΜΑ

Της Μαρίας Κοτοπούλη

Μια εξόχως ενδιαφέρουσα διάλεξη του Παναγιώτη Ανδριόπουλου με θέμα Γιάννης Χρήστου «Πύρινες Γλώσσες» - Ορατόριο της Πεντηκοστής. Προσέγγιση του λιμπρέτου του έργου, παρακολουθήσαμε στις 23-11-15 στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης, «Λίλιαν Βουδούρη», του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Μας προϊδέασε βέβαια η υψηλής αισθητικής αφίσα, αληθινό έργο τέχνης, του Ιωάννη -Πορφύριου Καποδίστρια που μας υποδέχτηκε προαναγγέλλοντας το εξαιρετικό αυτό γεγονός. Με «αιχμηρή» λεπτότητα, σαν σε αντίστιξη στον πύργο της Βαβέλ, πρόβαλαν οι Πύρινες Γλώσσες του νεαρού δημιουργού. 

Αφορμή για τη διάλεξη ήταν η συμπλήρωση στις 8-1-2016 των 90 χρόνων από τη γέννηση του συνθέτη και 45 από τον τραγικό θάνατό του. Ο Γιάννης Χρήστου δεν ονομάστηκε τυχαία φιλόσοφος της μουσικής. Βαθύς γνώστης της φιλοσοφίας, της ψυχολογίας, της θρησκειολογίας, της κοινωνικής ανθρωπολογίας και του αποκρυφισμού, βρήκε τον κατάλληλο άνθρωπο για να τον ερμηνεύσει και να φωτίσει με το λόγο του τα δυσπρόσιτα νοήματα ενός λιμπρέτου πυκνού και μιας αποκαλυπτικής μουσικής. 

Ο Παναγιώτης Ανδριόπουλος, δημιουργός του ιστότοπου Ιδιωτική Οδός, θεολόγος και μουσικός με εξαιρετικά σαφή, δομημένο λόγο, ανέδειξε τις κρύφιες πλευρές ενός πολυσήμαντου έργου και την πολυμερή προσωπικότητα του αδικοχαμένου συνθέτη. Γνώστης των θεολογικών κειμένων ανέλυσε με συγκλονιστικό τρόπο το λιμπρέτο του Γιάννη Χρήστου, Πύρινες Γλώσσες, παραπέμποντας στις πηγές από τις οποίες άντλησε ο συνθέτης, φράσεις, εδάφια, εκκλησιαστικούς ύμνους, ψαλμούς του Δαβίδ, για να εκφράσει το θεϊκό μεγαλείο και τη δίψα του ανθρώπου να πλησιάσει το Θεό και να ομοιωθεί μαζί του. Ερμήνευσε μουσικά την ιερή συγκίνηση που πηγάζει από το θαύμα της σύλληψης, και, «καιόμενος» ο ίδιος ο συνθέτης, ιστόρησε με το λόγο των Γραφών τον αγώνα και την αγωνία του «καιομένου» ανθρώπου για την κατάληψη του φωτός της γνώσεως. 

Η παγκόσμια πρεμιέρα του έργου δόθηκε το 1964 στην Οξφόρδη από Αγγλικό Φεστιβάλ Μπαχ της Λίνας Λαλάντη [1910-1996]. Ο Γιάννης Χρήστου σε σχετική ερώτηση θα απαντήσει: «Είναι η στιγμή που δύσκολα μπορεί κανείς να περιγράψει με λόγια, γιατί δεν χωράνε λόγια, είναι η ώρα που ο άνθρωπος φωτίζεται με μια δύναμη που δεν είναι δική του». 

Ο ομιλητής καταχειροκροτούμενος, κάλεσε στο βήμα τον Ακαδημαϊκό Θεόδωρο Αντωνίου, φίλο και συνοδοιπόρο του Γιάννη Χρήστου, ο οποίος, με μοναδικό τρόπο, κατέθεσε τη μαρτυρία του και χρησιμοποιώντας το πιάνο έδωσε μικρό, αλλά σημαίνον δείγμα της δημιουργικής πρωτοπορίας του συνθέτη. 

Στο τέλος ο ρήτορας παραφράζοντας το μεγάλο μας Ελύτη είπε «Μνημονεύετε Γιάννη Χρήστου» κι εμείς τον συμπεριλάβαμε ανάμεσα στους μεγάλους που μνημονεύουμε στους δύσκολους καιρούς.

Σημείωση: Το παραπάνω κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στα παραθέματα λόγου, που επιμελείται ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας. Ευχαριστώ θερμά την ευγενέστατη κριτικό κα Μαρία Κοτοπούλη για την αγάπη της και τής εύχομαι να αποτυπώνει τα καλλιτεχνικά γεγονότα της πρωτεύουσας με την ίδια πάντα θαλερότητα και ευθυκρισία. 

Ευχαριστώ από καρδιάς και τον φίλτατο Ιωάννη - Πορφύριο Καποδίστρια, που ταξίδεψε από την Ζάκυνθο για να φωτοαποτυπώσει την εκδήλωση. 

Η κριτικός Μαρία Κοτοπούλη με τον ομιλητή 

Ο Δρ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΜΠΑΝΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΖΕΙΝ

όπηος καλόγερος πήνη καπνό τον ηπερετούν η δηαβόλη 

Παναγιώτης Καμπάνης 

Δρ. Αρχαιολόγος-Ιστορικός 

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 

Η ανορθόγραφη αυτή επιγραφή πλαισιώνει τη μορφή ενός μοναχού, ο οποίος απεικονίζεται σε τοιχογραφία που βρίσκεται στο Παρεκκλήσιο του κοιμητηρίου της Μονής Γρηγορίου του Αγίου Όρους και χρονολογείται το 1736. Ο μοναχός με τη βοήθεια μικρών τερατόμορφων δαιμόνων που τον υπηρετούν, δείχνει χωρίς τύψεις, να απολαμβάνει τη νέα μόδα του καπνίσματος, που είχε φτάσει από την αμερικανική ήπειρο και αμέσως κατέκλυσε όλες τις κοινωνικές ομάδες της Ευρώπης και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Διαβάστε ολόκληρη την ενδιαφέρουσα αυτή μελέτη περί καπνίσματος, στη συνέχεια. 

Όπηος Καλόγερος Πήνη Καπνό Τον Ηπερετούν η Δηαβόλη

ΣΕΡΓΚΕΪ ΜΠΟΥΛΓΚΑΚΟΦ: Ο ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ ΚΑΙ Ο ΙΒΑΝ ΚΑΡΑΜΑΖΟΦ

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

π. Σεργκέι Μπουλγκάκοφ, Ὁ Κάρλ Μάρξ καί ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ, μετ. Δ. Β. Τριανταφυλλίδης, Ἐκδόσεις S@mizdat, Ἀθήνα 2015, σελ. 134 

Στόν τόμο μέ τίτλο Ὁ Κάρλ Μάρξ καί ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ παρουσιάζονται σέ ἑλληνική μετάφραση δύο ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητας δοκίμια τοῦ γνωστοῦ Ρώσσου φιλοσόφου Σεργκέι Μπουλγκάκωφ (1871-1944). Συγκεκριμένα, οἱ τίτλοι τῶν δύο μεταφρασμένων κειμένων εἶναι «Ὁ Κάρλ Μάρξ ὡς θρησκευτικός τύπος» καί «Ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ ὡς πολιτικός τύπος» ἀντιστοίχως. 

Ἐκ τῶν βασικῶν θέσεων τοῦ Μπουλγκάκωφ στό δοκίμιο «Ὁ Κάρλ Μάρξ ὡς θρησκευτικός τύπος» εἶναι ἡ ἄποψη ὅτι ὁ Μάρξ εἶναι μαθητής τοῦ Φοϋερμπαχ (σ. 28, σ. 34, σ. 51) καί ὄχι τοῦ Χέγκελ (σσ. 38-39), ὅπως συνήθως ὑποστηρίζεται. Στό πλαίσιο αὐτό ὁ Μπουλγκάκωφ κάνει λόγο γιά μία «ἀνύπαρκτη ἱστορική σχέση μεταξύ τοῦ μαρξισμοῦ καί τοῦ κλασσικοῦ ἰδεαλισμοῦ» (σ. 41. Ὁμοίως σ. 36: «Δέν ὑπάρχει καμιά ἄμεση σχέση διαδοχῆς ἀνάμεσα στόν κλασσικό γερμανικό ἰδεαλισμό καί στόν μαρξισμό»). Μία ἄλλη σημαντική πλευρά τοῦ δοκιμίου εἶναι ἡ τοποθέτηση τοῦ Ρώσσου φιλοσόφου ὅτι τό ἀντιθρησκευτικό στοιχεῖο πού χαρακτηρίζει τόν Μάρξ (σ. 33 κ.ἑ.), βεβαίως κληρονομιά ἀπό τόν Φοϋερμπαχ, χαρακτηρίζει καί τό σοσιαλιστικό κίνημα (σ. 23 κ.ἑ., σ. 68) στό ὁποῖο ὁ Μάρξ ἄσκησε μέγιστη ἐπιρροή. Εἰδικότερα, σχετικά μέ τίς περί θρησκείας ἀπόψεις τοῦ Μάρξ, ὁ Σ. Μπουλγκάκωφ ὑποστηρίζει ὅτι αὐτές διαμορφώθηκαν στό πρώϊμο ἔργο τοῦ Μάρξ, ἐνῶ στά μεταγενέστερα ἔργα δέν ὑπάρχουν οὐσιαστικές ἀλλαγές στίς θρησκευτικές του ἀπόψεις (σ. 60 κ.ἑ.). 

Γιά τήν ἱστορία, θά σημειώσω ὅτι πρίν ἀπό μερικά χρόνια εἶχα μεταφράσει (Ἐκδόσεις Ἄθως, Ἀθήνα 2004, σελ. 52) ἀπό τήν ρωσσική τό περίφημο αὐτό δοκίμιο τοῦ Μπουλγκάκωφ, βασιζόμενος σέ μία ἔκδοση τοῦ 1929 πού εἶχα ἀνακαλύψει στήν Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. 

Σέ ἀντίθεση μέ τά ἔργα τῶν μεγάλων Ρώσσων λογοτεχνῶν, τοῦ Ν. Γκόγκολ, τοῦ Φ. Ντοστογιέφσκι καί τοῦ Λ. Τολστόϊ, ἀκόμη καί τοῦ Ἰ. Τουργκένιεφ, γιά τά ὁποῖα διαθέτουμε πολλές μεταφράσεις στήν ἑλληνική, παλαιότερες καί σύγχρονες, εἶναι σπάνιο στήν ἑλληνική μεταφραστική παραγωγή ἔργων τῶν Ρώσσων φιλοσόφων νά συναντήσουμε μεταφράσεις τοῦ ἴδιου κειμένου, ὅπως συμβαίνει στήν περίπτωση τοῦ πρώτου ἐκ τῶν δύο κειμένων («Ὁ Κάρλ Μάρξ ὡς θρησκευτικός τύπος»). Ἕνα ἄλλο σχετικό, πολύ παλαιότερο, παράδειγμα ἀποτελεῖ τό ἔργο τοῦ Μπερντιάγιεφ «Τό πνεῦμα τοῦ Ντοστογιεφσκι» εἶχε ἐκδοθεῖ ἡμιτελῶς, πρίν ἀπό τήν γνωστή ἔκδοση τοῦ 1972 (μετ. Ν. Ματσούκας, Ἐκδόσεις Πουρναρᾶς, Θεσσαλονίκη), σέ μία δυσεύρετη σήμερα μεταπολεμική ἔκδοση (Ἐκδόσεις Κεραμεύς, Ἀθήνα, ἄ.ἔ.). 

Τό δεύτερο ἐκ τῶν δύο δοκιμίων τοῦ Ρώσσου φιλοσόφου ἐπιγράφεται «Ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ ὡς πολιτικός τύπος». Ἐξ ὅσων γνωρίζω, ὁ ἀκριβής τίτλος τοῦ ἄρθρου τοῦ Σ. Μπουλγκάκωφ εἶναι «Ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ ὡς φιλοσοφικός τύπος» (δημοσιευμένο στό περιοδικό «Ζητήματα Φιλοσοφίας καί Ψυχολογίας», τοῦ 1902 καί ὄχι τοῦ 1920, ὅπως ἐκ παραδρομῆς σημειώνεται στήν σ. 73). 

Στήν ἀρχή τοῦ δοκιμίου ὁ Μπουλγκάκωφ ἐπισημαίνει σωστά ὅτι «ἡ διανόησή μας [τῶν Ρώσσων] εἶναι ἐλάχιστα πεπαιδευμένη φιλοσοφικά. Τό ἐπίπεδο τῆς φιλοσοφικῆς ἐκπαίδευσης εἶναι στήν χώρα μας ἐξαιρετικά χαμηλό ὄχι μόνο μεταξύ τοῦ ἀναγνωστικοῦ κοινοῦ, ἀλλά καί τῶν συγγραφέων … Ὡστόσο … ἔχουμε τήν πλέον φιλοσοφικά ἐκλεπτυσμένη βιβλιογραφία: ἐκείνη ἡ δύναμη τῆς σκέψης τοῦ λαοῦ μας … βρῆκε διέξοδο σέ καλλιτεχνικές μορφές … στό πρόσωπο τοῦ Ντοστογιέφσκι καί τοῦ Τολστόι, ἀκόμη καί τοῦ Τουργκένιεφ» (σσ. 75-76). Εἰδικότερα στόν Ντοστογιέφσκι προσθέτει ὁ Μπουλγκάκωφ ὅτι «ἔχουμε ἕνα μεγάλο οὑμανιστή, ἕναν ἄνθρωπο πού ἀγαπάει τόν λαό, ἀλλά καί ἕνα ἐξαιρετικό φιλοσοφικό ταλέντο. Ἀπό ὅλους τούς συγγραφεῖς μας ὁ τιμητικός τίτλος τοῦ καλλιτέχνη-φιλοσόφου ἀνήκει δικαιωματικά στόν Ντοστογιέφσκι» (σ. 76). Ἴσως ὁ Μπουλγκάκωφ εἶναι ὁ πρῶτος πού χαρακτήρισε ξεκάθαρα τόν Ντοστογιέφσκι ὡς φιλόσοφο.

Ὕστερα ἀπό αὐτές τίς διευκρινίσεις, ὁ Μπουλγκάκωφ σκιαγραφεῖ τήν φιλοσοφική παρουσία τοῦ Ἰβάν, ἑνός ἀπό τούς κεντρικούς ἥρωες τῶν Δαιμονισμένων τοῦ Ντοστογιέφσκι, στόν ὁποῖο «τέθηκαν ἀπό τήν ἀρχή ὅλα ἐκεῖνα τά ἐρωτήματα πού τόν βασάνιζαν, τά ὁποῖα πρέπει νά ἐπιλύσει ἤ νά πεθάνει ἠθικά» (σ. 85). Μάλιστα ἡ βασανιστική θέση στήν ὁποία βρίσκεται ὁ Ἰβάν ἔγκεται στό ὅτι «δέν μπορεῖ νά καταλήξει σέ κάποιο συμπέρασμα» (σ. 92). Τελικά ὁ Μπουλγκάκωφ ἐπισημαίνει ὅτι ὁ Ἰβάν «καταλήγει στό θλιβερό γιά τόν ἴδιο συμπέρασμα ὅτι ὡς κριτήριο τοῦ καλοῦ καί τοῦ κακοῦ καί συνεπῶς καί τῆς ἠθικῆς, τίποτε δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει δίχως τήν μεταφυσική ἤ τήν θρησκευτική ἔγκριση» (σ. 86). 

Στό συγκεκριμένο δοκίμιο ὁ Μπουλγκάκωφ προσεγγίζει ἐπίσης τόν περίφημο «Μύθο τοῦ Μεγάλου Ἱεροεξεταστή» (σσ. 102-113) πού παρουσιάζει ὁ Ἰβάν στόν ὁποῖο ἀπαντᾶ ὁ Ἁλιόσα, ὁ ἕτερος ἀδελφός του, μέ βεβαιότητα: «Ὁ ἱεροεξεταστής σου δέν πιστεύει στόν Θεό, νά ποιό εἶναι τό μυστικό του!» (σ. 110). 

Ἕνα ἄλλο ἐνδιαφέρον σημεῖο τοῦ δοκιμίου «Ὁ Ἰβάν Καραμάζωφ ὡς φιλοσοφικός τύπος» τοῦ Σ. Μπουλγκάκωφ εἶναι ἡ σύγκριση πού ἐπιχειρεῖ ὁ Ρῶσσος φιλόσοφος μεταξύ τῶν μορφῶν τοῦ Φάουστ καί τοῦ Ἰβάν Καραμάζωφ: «Ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ ἐκφράζει τά δεινά καί τίς ἀμφιβολίες τοῦ 19ου αἰ., ὅπως ὁ Φάουστ τοῦ 18ου αἰ.. Ἄν ὁ τελευταῖος εἶναι ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ἐποχῆς τοῦ ἀτομικισμοῦ, τότε ὁ Ἰβάν Καραμάζοφ εἶναι ὁ σκεπτικιστής γιός τῆς ἐποχῆς τοῦ σοσιαλισμοῦ» (σ. 119). Γιά τόν Μπουλγκάκωφ, στόν Ἰβάν Καραμάζωφ ὁ Ρῶσσος διαισθάνεται «τήν ἐγγενή του ἀσθένεια, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐθνικό χαρακτηριστικό, τήν ἀσθένεια τῆς συνείδησης» (σ. 122). 

Τά δύο δοκίμια τοῦ Σ. Μπουλγκάκωφ εἶναι ἐνδεικτικά τῶν ἀναζητήσεων καί τῶν προσεγγίσεων τῆς ρωσσικῆς φιλοσοφικῆς σκέψης τῶν ἀρχῶν τοῦ 20οῦ αἰ. Στήν πρώϊμη αὐτή φιλοσοφική του παραγωγή ὁ Ρῶσσος διανοητής ἀναδεικνύεται σέ ἔγκυρο γνώστη τόσο τῆς ντοστογιεφσκικῆς, ὅσο καί τῆς μαρξικῆς σκέψης.

ΜΝΗΜΟΝΕΥΣΑΜΕ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ / ΟΙ "ΠΥΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ" ΤΟΥ ΜΑΣ ΦΩΤΙΖΟΥΝ

Φωτογραφίες: Ιωάννης – Πορφύριος Καποδίστριας 

Είχα απόψε την εξαιρετική τιμή, κατά την διάλεξή μου για τις Πύρινες Γλώσσες του Γιάννη Χρήστου στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, να μιλήσω σε ένα πραγματικά εκλεκτό ακροατήριο. 

Παρόντες: 

- Ο αρχιμανδρίτης Δωρόθεος Κιούσης. 

- Ο ιερέας και σκηνοθέτης Πέτρος Μινώπετρος. 

- Ο ακαδημαϊκός και συνθέτης Θόδωρος Αντωνίου. 

- Η κόρη του αείμνηστου συνθέτη Γιάννη Χρήστου, Σάντρα. 

- Ο συνθέτης Νότης Μαυρουδής. 

- Η συγγραφέας Αθηνά Κακούρη. 

- Ο φιλόλογος Μανόλης Χατζηγιακουμής. 

- Η ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου. 

- Η διευθύντρια της Μουσικής Βιβλιοθήκης Στεφανία Μεράκου.

- Η μουσικολόγος Ειρήνη Κρίκη. 

- Ο μουσικογράφος και ερευνητής Θωμάς Ταμβάκος. 

- Ο μαέστρος και Δρ. Φιλοσοφίας Αντώνης Βασιλάκης. 

- Η Κατερίνα Σαρροπούλου, υπεύθυνη του Κύκλου Σπουδών Μουσικοκινητικής Αγωγής Carl Orff της Σχολής Μωραΐτη. 

- Η μουσικός Τασούλα Παναγιωτίδου. 

- Η Κατερίνα Κασιμάτη, Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα της Ανώτατης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνολογίας. 

- Η συνθέτρια και εικαστικός Εσθήρ Λέμη. 

- Ο Νίκος Σαμπαζιώτης, από τις εκδόσεις Αρχονταρίκι. 

- Η κριτικός Μαρία Κοτοπούλη. 

- Ο Τάκης Μακρυγιάννης, μέλος του Δ.Σ. του Συλλόγου των εν Αθήναις Πατρέων. 

Επίσης, ήλθαν και άλλοι, άγνωστοι σε μένα ακροατές, προφανώς λάτρεις της μουσικής του Γ. Χρήστου. 

Σημαντική στιγμή της βραδιάς η αναφορά του Θόδωρου Αντωνίου στον Γιάννη Χρήστου. Ο Θ. Αντωνίου όχι μόνο κατέθεσε την προσωπική του μαρτυρία για τον σπουδαίο συνθέτη, αλλά μέχρι και το πιάνο χρησιμοποίησε για να καταδείξει την πρωτοπορία της μουσικής σκέψης του Γ. Χρήστου.

Τους ευχαριστώ όλους από καρδιάς! 

ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΜΟΥΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ "ΠΥΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Σήμερα Δευτέρα 23 Νοεμβρίου 2015 και ώρα 6:30 το απόγευμα, στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος θα πραγματοποιήσει διάλεξη με θέμα: Γιάννης Χρήστου «Πύρινες γλώσσες» - Ορατόριο της Πεντηκοστής. Προσέγγιση του λιμπρέτου του έργου. 

Η Διάλεξη πραγματοποιείται με αφορμή τη συμπλήρωση 90 χρόνων από τη γέννηση του συνθέτη (8-1-2016) και 45 από τον θάνατό του.

Ας δούμε τι γράφει ο ίδιος ο συνθέτης για το έργο: 

"Ο Ιησούς (βαρύτονος) εμφανίζεται σε δυο μαθητές του στο δρόμο, ο οποίος όμως δεν τον αναγνωρίζουν. Αισθάνεται θλίψη και θυμό για το ότι φαίνεται να έχουν λησμονήσει τα λόγια του. Προσπαθεί να τους ανοίξει τα μάτια αναφέροντάς τους αποσπάσματα από τις γραφές (τον Ησαΐα κυρίως). Καθώς μιλά, η ατμόσφαιρα φορτίζεται με την επίμονα ανθρώπινη πλευρά του Θείου δράματος. Ακόμη και η Μητέρα Του (μέτζο σοπράνο) δεν αντιλαμβάνεται τι έχει συμβεί και θρηνεί για το θάνατο του γιού της. Η έκφραση του πόνου της κυριαρχεί καθ’ όλη τη διάρκεια που ο Ιησούς απαγγέλλει τις γραφές. Καθώς τους μιλά, οι μαθητές αρχίζουν να συνειδητοποιούν – αν και όχι ακόμη καθαρά – ποιος τους απευθύνεται. «Ουχί η καρδία ημών καιομένη ην εν ημίν, ως ελάλει ημίν εν τη οδώ και ως διήνοιγεν ημίν τας γραφάς». Το 1ο μέρος τελειώνει με τον Χριστό να απαγγέλλει το απόσπασμα του Ησαΐα που προφητεύει το μαρτύριό του. 

Το 2ο μέρος ξεκινώ μέσα σ’ ένα μυστηριώδες πιανίσιμο. Το κείμενο του Ησαΐα ακούγεται από τη χορωδία: «Και τω ονόματί σου καλέσω σε». Ακολουθεί μια σκηνή αναγνώρισης.  Ο Ιησούς εμφανίζεται στη Μαρία Μαγδαληνή (μέτζο σοπράνο) κοντά στον άδειο τάφο. Εκείνη όμως δεν τον αναγνωρίζει. Τελικά ο Ιησούς δηλώνει την παρουσία του καλώντας την με το όνομά της δυνατά «Μαρία». Μόνο τότε τον αναγνωρίζει και αναφωνεί κραυγάζοντας «Ραββουνί» (Κύριέ μου)."

Αναλυτικά για το έργο, το απόγευμα στην Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, από τον Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλο. 

Η ΟΛΙΑ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ 89,5 ΜΕ ΤΟΝ π. ΠΕΤΡΟ ΜΙΝΩΠΕΤΡΟ

Του Π.Α. Ανδριόπουλου 

Την Όλια Λαζαρίδου την ανακάλυψα στον Γυάλινο Κόσμο του Τένεσι Ουίλιαμς, ως εύθραυστη Λάουρα. Μια παράσταση του 1988 – πώς πέρασαν τα χρόνια… - από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, σε σκηνοθεσία Βίκτωρα Αρδίττη. Η Όλια Λαζαρίδου ήταν τόσο αέρινη σαν μεταφυσική… 

Μια άλλη παράσταση – σταθμός για μένα ήταν αυτή του έργου Ρίττερ, Ντένε, Φος. Ήταν Μάρτιος του 1991 θαρρώ, όταν είδα αυτή την καταπληκτική παράσταση στη νέα ΣΚΗΝΗ του Λευτέρη Βογιατζή, στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων, σ' αυτό το θεατρικό ασκηταριό. Η παράσταση, βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Τόμας Μπέρνχαρντ, ανέβηκε σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Βογιατζή (ο οποίος συνυπέγραφε την μετάφραση με την Σωτηρία Ματζίρη) με τον ίδιο στο ρόλο του Λούντβιχ και τις Όλια Λαζαρίδου και Λυδία Κονιόρδου ως αδελφές του. 

Την ξαναείδα και την ξαναείδα… Και η Όλια Λαζαρίδου επειδή είναι αληθινή είναι και ακένωτη.

Από την παράσταση Ρίττερ, Ντένε, Φος

Στο Φωτόδεντρο και την Δέκατη Τέταρτη Ομορφιά ο Ελύτης κραυγάζει: “Το ελάχιστο θέλησα και με τιμώρησαν με το πολύ.” 

Φαίνεται πως τον άκουσε η Όλια Λαζαρίδου και κατέφυγε στην “προσευχή του ελάχιστου”. Μια σύγχρονη και βέβαια πιο δυνατή και υπαρξιακή εκδοχή της προσευχής του ταπεινού του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Ακόμα κάτι σαν το “Ελάχιστο Χρονικό του Έρωτα” του Γιάννη Ρίτσου ή σαν την "Προσευχή του σκουληκιού" του Νίκου Καρούζου. Κι ακόμα σαν την «Προσευχή του ακροβάτη» του Ν. Γκάτσου ή το «Κύριε» του Βαγγέλη Ροζακέα. 

Στην «προσευχή του ελάχιστου» η Όλια Λαζαρίδου “ανεβάζει” ολόκληρο τον Ελάχιστο Εαυτό της, δηλαδή πλέρια την αλήθεια της. Την αλήθεια που ακτινοβολεί στο θέατρο, στις προσωπικές της σχέσεις, στη ζωή της ολάκερη. Η Όλια Λαζαρίδου παλεύει συνεχώς για την αλήθεια και γι' αυτό ξέρει να προσεύχεται και κραυγάζει: 

Πρέπει επειγόντως να φυσήξει Θεός. 

Να φυσήξει… 

Με αφορμή, λοιπόν, την έκδοση της ποιητικής συλλογής «Η προσευχή του ελαχίστου» της Όλιας Λαζαρίδου, αλλά και το θεατρικό έργο «Μια μέρα στο θέατρο» - που ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά -, το οποίο έγραψε και στο οποίο παίζει και σκηνοθετεί η ίδια, το Ραδιόφωνο της Εκκλησίας 89,5 θα μεταδώσει σε επανάληψη εκπομπή με καλεσμένη την αγαπημένη ηθοποιό και σκηνοθέτη Όλια Λαζαρίδου και θέμα: «Η τέχνη του ηθοποιού, η επίγνωση, η προσωπική ευθύνη και η πίστη».

Σήμερα Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2015, στο πλαίσιο της εκπομπής «Από Τέχνη σε Τέχνη», που μεταδίδεται κάθε Κυριακή 20:00-21:00. Την εκπομπή επιμελείται και παρουσιάζει ο ιερέας και σκηνοθέτης π. Πέτρος Μινώπετρος.

Δείτε τις αναρτήσεις της Ιδιωτικής Οδού για την Όλια Λαζαρίδου εδώ. 

"ΕΦΥΓΕ" Ο ΚΟΣΜΟ - ΠΟΛΙΤΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ, ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ "ΒΟΣΠΟΡΟΣ"

Ο Νικηφόρος Μεταξάς με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο,
κατά την επίσκεψη του Πατριάρχου στο «Διεθνές Κέντρο Ήχου Χάλκης»  

Του φιλολόγου Γιάννη Γιγουρτσή

Καθηγητού στην Μεγάλη του Γένους Σχολή

Ένας σπουδαίος Έλληνας της Πόλης, Πολίτης από επιλογή και αυτό είναι το σημαντικό, ο σπουδαίος μουσικός, ο ιδρυτής της ελληνοτουρκικής ορχήστρας «Βόσπορος», ο κοσμοπολίτης, ένας άρχοντας του καιρού μας, ο Νικηφόρος Μεταξάς δεν βρίσκεται πια ανάμεσά μας. Έφυγε την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου από την ζωή μετά από μια σύντομη αλλά σκληρή μάχη με που έδωσε με την αρρώστια, μετά από μία ξαφνική και ταχεία επιδείνωση της υγείας του. 

Ο Νικηφόρος Μεταξάς γεννήθηκε στην Κεφαλλονιά, αλλά μεγάλωσε στην Ροδεσία (σημερινή Ζιμπάμπουε), σπούδασε μουσική, ταξίδεψε πολύ, ασχολήθηκε με πολλά και έζησε και σε άλλες χώρες του κόσμου πριν να καταλήξει στην Κωνσταντινούπολη, όπου ήρθε αρχικά «για να αναζητήσει τα σημεία συνάντησης της ελληνικής και τουρκικής μουσικής». 

Στην Κωνσταντινούπολη, στην Χάλκη, βρήκε λιμάνι τελικά- πολίτης του κόσμου αυτός, σε μια μητρόπολη του κόσμου-για να αράξει και να δημιουργήσει τα τελευταία τριάντα χρόνια. Ασχολήθηκε με την μουσική και με πολλές καλλιτεχνικές δραστηριότητες, παραγωγές, δίσκους, εκδηλώσεις. Κεντρικό σημείο της δράσης του στα μουσικά πράγματα η ίδρυση το 1986 της ορχήστρας «Βόσπορος», ενός μουσικού σχήματος με κορυφαίους μουσικούς από Ελλάδα και από Τουρκία το οποίο αναζητά και προβάλλει τις κοινές ρίζες της μουσικής των δύο λαών. 

Ο «Βόσπορος» έχει αναγνωριστεί τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην Τουρκία ως μία από τις σοβαρότερες και σε βάθος πολιτιστικές ενέργειες προσέγγισης των δύο χωρών μέχρι σήμερα. Στην Κωνσταντινούπολη γνώρισε και την γυναίκα της ζωή του, την σύζυγό του, εξαιρετική ερμηνεύτρια και σημαντική στιχουργό Βασιλική Παπαγεωργίου, η οποία υπήρξε για 20 χρόνια ο κυριότερος συνεργάτης και σύντροφος στις αναζητήσεις του. Μαζί ονειρεύτηκαν και προσπάθησαν να υλοποιήσουν ένα μεγάλο και φιλόδοξο πολιτιστικό πρόγραμμα. Την ίδρυση και τη λειτουργία μιας διεθνούς μουσικής ακαδημίας για την μελέτη, την τεκμηρίωση και την προβολή της ελληνικής και τουρκικής μουσική παράδοσης και ευρύτερα των μουσικών της ευρύτερης περιοχής που θα είχε έδρα την Χάλκη. 

«Το πρόγραμμα «Διεθνές Κέντρο Ήχου Χάλκης» - αντιγράφω από τη σχετική σελίδα - «στοχεύει στη δημιουργία ενός κέντρου έρευνας, εκπαίδευσης και καλλιτεχνικής παραγωγής για τους πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου. Η ιδέα περικλείει τις μουσικές παραδόσεις της περιοχής συμπεριλαμβάνοντας και τους νέους τρόπους έκφρασης που αναδύονται από τη σύγχρονη τεχνολογία. Το Κέντρο Ήχου πρόκειται να στεγασθεί στο κτήριο της πάλαι ποτέ Δημοτικής Αστικής Σχολής της Ελληνο-ορθόδοξης κοινότητας της νήσου Χάλκης Πριγκηποννήσων στη θάλασσα του Μαρμαρά, Κωνσταντινούπολη. Στις 30 Μαρτίου 2007, η Ελληνική Μη Κυβερνητική Οργάνωση (Μ.Κ.Ο) Βόσπορος Πολιτιστική Συνεργία υπέβαλε το πρόγραμμα για χρηματοδότηση στην Υπηρεσία Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας (ΥΔΑΣ) του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας. Για την υλοποίησή του η Ελληνική ΜΚΟ συνεργάζεται με τον τοπικό της εταίρο, την Τουρκική ΜΚΟ Heybeliada İlm-i Musiki Derneği (Εταιρία Χάλκης για την Επιστήμη της Μουσικής). Τον Φεβρουάριο του 2009 ξεκίνησαν, τελικά, οι εργασίες της ανακαίνισης του κτιρίου μετά την εκταμίευση από την ΥΔΑΣ της πρώτης δόσης χρηματοδότησης του προγράμματος». 

Η δεύτερη δόση ωστόσο δεν ήρθε ποτέ και το έργο δεν μπόρεσε ακόμα να ολοκληρωθεί. Τα τελευταία χρόνια ο Νικηφόρος και η Βασιλική αναλώθηκαν σε μία τεράστια προσπάθεια, μάρτυρας της οποίας είναι και ο υπογράφων, να εξασφαλίσουν τους πόρους για την ολοκλήρωση ενός έργου, που αν μπορέσει να πραγματοποιηθεί θα αποτελέσει τομή για τις πολιτιστικές σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας και θα προσφέρει ένα σημαντικό ίδρυμα πολιτισμού στην Κωνσταντινούπολη που θα έχει την σφραγίδα της ελληνορθόδοξης κοινότητας, την οποία και εν πολλοίς θα προβάλει διεθνώς. 

Η υποστήριξη για την εξεύρεση χρημάτων υπήρξε σημαντική από ελληνικούς, τουρκικούς και ομογενειακούς φορείς και πρόσωπα. Εμπόδιο στάθηκε κυρίως η μακρά ελληνική οικονομική κρίση. Ενστάσεις εκφράζει και η τοπική κοινότητα της Χάλκης, που αρχικά είχε υποστηρίξει το έργο. 

Είναι καθήκον όλων όσοι πιστεύουμε στην αξία και τη σημασία αυτού του μεγάλου και σημαντικού για την Ομογένεια έργου να βοηθήσουμε, με όποιον τρόπο μπορεί ο καθένας για την πραγματοποίηση του. Ας δώσουμε αυτή την υπόσχεση στον Νικηφόρο Μεταξά που έφυγε με τον καημό πως δεν το κατάφερε αλλά και αφήνοντας στην Βασιλική και σε όλους τους φίλους τους ως παρακαταθήκη το όνειρό του.
Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει. 

ΑΝΤΕΧΟΥΜΕ ΤΙΣ "ΠΑΡΑΤΥΠΙΕΣ" ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ;

Η «ΠΑΡΑΤΥΠΙΑ» ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ

Ηρακλής Φίλιος 

iraklisf@theo.auth.gr

Την ημέρα εορτής του Αποστόλου και Ευαγγελιστού Ματθαίου, η αγία μας Εκκλησία εκείνη την ημέρα έχει ορίσει ως προς το Αποστολικό ανάγνωσμα να διαβάζεται στη Θεία Λειτουργία η περικοπή που κάνει λόγο για την κλήση του Ματθαίου (Ματθ. 9, 9-13). 

Ο Ματθαίος τι ήταν στην ουσία; Αν ακούγαμε τι συζητούσαν για τον Ματθαίο στα Ιεροσόλυμα οι Ιουδαίοι, θα ακούγαμε λέξεις όπως «αμαρτωλός», «εκμεταλλευτής», «άπληστος». Δηλαδή ένας που είχε εξουσία και ως τελώνης έπινε το αίμα του λαού. Ένας στυγνός άνθρωπος που πλούτιζε εις βάρος των απλών και φτωχών πολιτών. Αυτός ο άνθρωπος έγινε φίλος του Χριστού. Ο Χριστός έκανε μία «παρατυπία» και του μίλησε. Τον προσέγγισε και περνώντας από το τελωνείο, του είπε «ακολούθησε με». Έτσι και οι δύο έφαγαν μαζί. Μία ασυνήθιστη παρέα για τα «δεδομένα» της εποχής και τολμώ να πω και της δικής μας. Γύρω από το τραπέζι κάθισαν και έφαγαν ο Χριστός, ο Ματθαίος, άλλοι τελώνες και αμαρτωλοί όπως αναφέρει η συγκεκριμένη περικοπή. 

Και οι Φαρισαίοι, δηλαδή οι σύγχρονοι συντηρητικοί και τυπολάτρες χριστιανοί, «οι διυλίζοντες τον κώνωπα, την δε κάμηλον καταπίνοντες», έλεγαν στους μαθητές του Χριστού: «Γιατί ο διδάσκαλος σας τρώγει μαζί με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς;». Για να έρθει η απάντηση από τον Ίδιο τον Χριστό: «Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς … δεν ήλθα να καλέσω σε μετάνοια δικαίους, αλλά αμαρτωλούς». 

Η αλήθεια είναι ότι ένας υγιής δεν έχει ανάγκη να γιατρευτεί. Ο άρρωστος έχει ανάγκη να γιατρευτεί. Και πηγαίνει ο ίδιος στον γιατρό. Εδώ όμως έχουμε μία ανατροπή. Ο Χριστός πηγαίνει στον άρρωστο και όχι ο άρρωστος στον Χριστό. Και ποιοι είναι οι άρρωστοι; Άρρωστοι στο σώμα και στην ψυχή. Δαιμονισμένοι, τυφλοί, ανάπηροι, λεπροί, άστατοι στην ψυχή, στο νου, με λογισμούς που βομβαρδίζουν άσχημα την ψυχή, με συναισθήματα που ματώνουν την καρδιά. Αυτούς ο Χριστός τι έπρεπε να τους κάνει; Να τους πει όχι δεν θέλω να φάω μαζί σας ή να μιλήσω μαζί σας; Τι να τους πει; Είστε χωριάτες, παρακατιανοί, δευτέρας κατηγορίας, σαρκικοί, εγωιστές, άπληστοι; 

Ο Χριστός έκανε για άλλη μία φορά την «παρατυπία» Του. Σίγουρα οι χριστιανοί συμφωνούν με την τακτική του Χριστού που πλησίασε τους «τιποτένιους». Αλλά σήμερα; Σκεφτείτε σήμερα, τι θα γινόταν αν κατέβαινε ο Χριστός; Θα Τον καταδίκαζαν. Ποιος τυπολάτρης χριστιανός αντέχει στη θέα της εικόνας του Χριστού να τρώει με μία πόρνη γυναίκα και μία γυναίκα που απατάει τον άντρα της ή έναν άντρα που απατάει τη γυναίκα του; Ποιος τυπολάτρης χριστιανός αντέχει στη θέα της εικόνας του Χριστού να τρώει με όσους εκμεταλλεύονται τον λαό και πλουτίζουν παράνομα εις βάρος του; Ποιος τυπολάτρης χριστιανός και καθωσπρέπει πιστός αντέχει στη θέα του Αναμάρτητου να συνομιλεί με τους αμαρτωλούς; Κανείς; Ναι μεν, αλλά. Ναι μεν αυτοί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη για ίαση, αλλά αν δούμε τον Χριστό να περπατάει στις πλατείες και να κάθεται στο έδαφος για να συζητήσει με τους «παρακατιανούς» και τους αλήτες, «άρον άρον σταύρωσον αυτόν». 

Ο Χριστός έκανε παρέα και μιλούσε και έτρωγε με τους αλήτες. Αυτοί είναι οι φίλοι Του, αυτοί είναι αρεστοί σ’ Εκείνον και δεκτικοί της αγάπης Του. Έχουν φαίνεται μέσα τους την αλητεία της σύγκρουσης, της ρήξης και της συνδιαλλαγής. Μα περισσότερο την τρέλα και τον πόθο να ακούσουν για ανάσταση σωμάτων και ψυχών. Να δουν το αληθινό Φως, να περπατήσουν στην ασφαλή Οδό, να μάθουν την μοναδική Αλήθεια και να ζήσουν την μόνη Ζωή. Και αυτή την έλξη στους μύχιους πόθους τους, στις ακραιφνείς τους ανησυχίες, την ενέπνεε ο Θεάνθρωπος. 

Αυτή ήταν η «παρατυπία» του Ιησού. Να καταδεχτεί να δώσει τον Εαυτόν Του στον πιο ταπεινωμένο, μόνο, εξαθλιωμένο, δυστυχή άνθρωπο. Αυτό έκανε σαν «αλήτης» και «ξένος», όπως ο Ίδιος είναι για τον άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο. Αυτές είναι οι «παρατυπίες» και τα «περίεργα» του τρόπου με τον οποίο ο Χριστός πλησιάζει και τους σημερινούς Ματθαίους. Αυτά είναι τα «παράδοξα» Του. Τα αντέχετε; 

(«Και σφάζαμε τη μια ομορφιά για να πιει το αίμα η άλλη, γιατί είναι το κορμί αμμουδιά που θέλει το χειμώνα να βγάλει», Χρήστος Θηβαίος, Κορώνα Γράμματα). 

ΗΛΙΑ ΛΙΑΜΗ: "Δυό στάλες κουράγιο για συντρόφους και γονείς"

Δημήτρης Μπαλτᾶς 

Ἠλία Λιαμή, Δυό στάλες κουράγιο γιά συντρόφους καί γονεῖς, Ἐκδόσεις Ἀρχονταρίκι, Ἀθήνα 2015, σελ. 275 

Τό βιβλίο πού θά παρουσιάσω σήμερα, δέν εἶναι μία ἐπιστημονική πραγματεία, θεολογικοῦ, φιλοσοφικοῦ ἤ λογοτεχνικοῦ περιεχομένου. Τό βιβλίο τοῦ Ἠλία Λιαμή, τό ὁποῖο ἐξέδωσαν οἱ Ἐκδόσεις Ἀρχονταρίκι, εἶναι γραμμένο ἀπό ἕναν ἐκπαιδευτικό ἀλλά κυρίως ἀπό ἕναν γονιό, ἀπευθύνεται πρωτίστως σέ γονεῖς καί τό βασικό του θέμα εἶναι τό «παιδί». Μάλιστα, ὑπό μία ὁρισμένη ἔννοια, θά μποροῦσε νά λεχθεῖ ὅτι τό κεντρικό «πρόβλημα» τοῦ βιβλίου δέν εἶναι τό «παιδί» ἀλλά «οἱ γονεῖς». 

Ἀσφαλῶς ἔχει σημασία τό γεγονός ὅτι ὁ συγγραφέας εἶναι γονιός. Πολλές φορές οἱ γονεῖς ἀπευθύνονται γιά σχετικές παιδαγωγικές συμβουλές σέ ψυχολόγους, παιδαγωγούς, θά προσέθετα ἀκόμη καί πνευματικούς, οἱ ὁποῖοι, ἐπειδή δέν ἔχουν παιδιά καί δέν γνωρίζουν τήν «ἐμπειρία τῆς γλυκιᾶς πατρικῆς ματιᾶς», προσφέρουν μόνον ὁρισμένες γενικόλογες προσεγγίσεις καί τότε «ἡ παιδαγωγία γίνεται ἀβάσταχτη» (σ. 202). 

Ἐνδιαφέρουσα εἶναι ἡ ἀναφορά στήν σχέση ἐξουσίας καί ἐνοχῆς πού ἐπισημαίνει ὁ συγγραφέας: «Ἡ ἐξουσία αὐτή [τοῦ πατέρα καί τῆς μητέρας πρός τά παιδιά] δέν ἐπιβάλλεται μέ τούς συνηθισμένους τρόπους … ἡ μεγάλη της δύναμη εἶναι ἡ ἐνοχή» (σ. 186). Εἶναι εὐνόητο, καί ἡ ἐμπειρία τῆς ζωῆς τό δείχνει ξεκάθαρα, ὅτι ἡ δημιουργία ἐνοχῶν στά παιδιά δέν ὁδηγεῖ κατ’ ἀνάγκην οὔτε σέ διόρθωσή τους οὔτε σέ ἀποφυγή νέων λαθῶν στήν ζωή τους. Θά ἔλεγα μάλιστα ὅτι ἡ πρόκληση ἐνοχῶν στά παιδιά δημιουργεῖ κυρίως φοβισμένες καί ἀνελεύθερες προσωπικότητες. 

Ἡ βασική ἰδέα τοῦ Ἠ. Λιαμή εἶναι, νομίζω, ὅτι ὁ προγραμματισμός καί τά σχέδια πού ὀργανώνουν οἱ γονεῖς γιά τά παιδιά τους συγκρούονται μέ τήν ἴδια τήν ζωή, τίς ἀντιφάσεις καί τά ἀπρόοπτά της καί ἐν τέλει δέν ὑλοποιοῦνται: «Παλεύυν μέσα μας τά σχέδια πού προγραμμάτισε ὁ ἐγωϊσμός μας μέ τίς προκλήσεις πού μᾶς κάνει ἡ ἴδια ἡ ζωή. Καί βέβαια, στό πάλεμα αὐτό, πάντα κερδίζει ἡ ζωή» (σ.12. Βλ. ἐπίσης σ. 48). 

Ἀπέναντι στίς προκλήσεις τῆς ζωῆς ὁ συγγραφέας προτείνει στόν γονιό: «Ἐλευθέρωσέ τα! Ἔτσι ἐλευθερώνεσαι κι ἐσύ. Ἄστα νά ταξιδέψουν. Διῶχνε τα καί μην ἀνησυχεῖς. Ὅσο τά διώχνεις, τόσο αὐτά θά γυρίσουν κοντά σου! Ὄχι ὅμως ἀπό ἀνάγκη ἤ ἀπό ἐξάρτηση, ἀλλά ἀπό ἀγάπη ἐλεύθερη» (σ. 190). 

Τό βιβλίο, γραμμένο μέ ἕνα ὕφος ἁπλό καί κατανοητό, καί χωρίς παραπομπές καί ἀναφορές σέ συγγραφεῖς καί σχετικά βιβλία, εἶναι προϊόν ἐμπειρίας καί ὄχι θεωρητικῆς ἀναζήτησης καί συζήτησης. Γι’ αὐτό καί οἱ ἐπαναλήψεις τοῦ βιβλίου δέν εἶναι ἰδιαιτέρως κουραστικές. Εἶναι δέ ἀναπόφευκτος ὁ παραινετικός χαρακτήρας πολλῶν σημείων τοῦ βιβλίου, κυρίως στίς τελευταῖες σελίδες του (σσ. 244-272).

Η ΘΡΥΛΙΚΗ ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ "ΠΥΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ

artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Με αφορμή την προσεχή διάλεξή μας στην Μεγάλη Βιβλιοθήκη της Ελλάδος "Λίλιαν Βουδούρη", (Δευτέρα 23/11/2015 και ώρα 6.30μ.μ.) για τις "Πύρινες Γλώσσες" του Γιάννη Χρήστου, ας ξανακούσουμε το σπουδαίο αυτό έργο στην πρώτη του - θρυλική πλέον - εκτέλεση, πριν 51 χρόνια στην Οξφόρδη. 

Jani Christou (1926-1970): 

Tongues of Fire, a Pentecost Oratorio for mezzo soprano, baritone, tenor, mixed choir and orchestra (1964). 

Part I 

Part II [11:32] 

Costas Paschalis, baritono 

Irma Colassi, mezzo-soprano 

Gerald English, tenore 

The Bach Festival Chorus and Orchestra diretti da Piero Guarino. 

World premiere, University Church of St Mary, Oxford, June 27th 1964.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Γ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ "ΠΟΘΕΝ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ;" ΣΤΗΝ ΛΕΥΚΑΔΑ

Το Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2015 το βράδυ, στην αίθουσα συνεδρίων του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας, πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου: «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;» του Θεόδωρου Γ. Γιαννόπουλου. 

Το βιβλίο είχαμε παρουσιάσει από την πρώτη στιγμή της κυκλοφορίας του εδώ στην Ιδιωτική Οδό.
Δείτε όλες τις σχετικές αναρτήσεις εδώ. 

Το σπουδαίο αυτό επιστημονικό σύγγραμμα, που συζητήθηκε πολύ, έτυχε από την πρώτη στιγμή μιας ιδιαίτερα θερμής υποδοχής από το αναγνωστικό κοινό της Λευκάδας, λόγω και των αναφορών του στην προϊστορία της Λευκάδας και στον ρόλο των ευρημάτων του W. Dörpfeld στο Στενό Μεγάλου Αυλακίου Λευκάδας στην έρευνα των απαρχών του ελληνικού πολιτισμού.

Ο συγγραφέας Θεόδωρος Γιαννόπουλος, με καταγωγή από την Λευκάδα από την πλευρά της μητέρας του (της γνωστής αρχιτέκτονος - πολεοδόμου Χαράς Παπαδάτου), μίλησε με τίτλο: «Το πρόβλημα της προέλευσης του ελληνικού πολιτισμού και ο ρόλος της Λευκάδας». 

Τον συγγραφέα προλόγισε ο Αντιπρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου κ. Σπ. Αρβανίτης.

Δημοσιεύουμε στη συνέχεια ολόκληρο το βίντεο της εκδήλωσης, καθώς ο επιστημονικός λόγος του Θεόδωρου Γιαννόπουλου είναι πάντα καίριος και ουσιαστικός. 

ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ Η ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΑΝΔΡΙΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ "ΠΥΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ

Artwork: Ιωάννης - Πορφύριος Καποδίστριας

Την Δευτέρα 23 Νοεμβρίου 2015 και ώρα 18:30 στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος θα πραγματοποιήσει διάλεξη με θέμα: 

Γιάννης Χρήστου «Πύρινες γλώσσες» - Ορατόριο της Πεντηκοστής. Προσέγγιση του λιμπρέτου του έργου. 

Η Διάλεξη πραγματοποιείται με αφορμή τη συμπλήρωση 90 χρόνων από τη γέννηση του συνθέτη (8-1-2016) και 45 από τον θάνατό του. 

Ο ομιλητής θα αναφερθεί ιδιαίτερα στο κείμενο που μελοποίησε ο Γιάννης Χρήστου στο έργο του «Πύρινες γλώσσες», όπου χρησιμοποιεί αποσπάσματα από: Τα Ευαγγέλια του Λουκά και του Ιωάννη, τους Ψαλμούς του Δαβίδ, τις Προφητείες του Ησαΐα, τα Εγκώμια της Μ. Παρασκευής, την Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου και την υμνολογία της Πεντηκοστής. 

Από την σχετική έρευνα προκύπτει η βαθειά γνώση του Γιάννη Χρήστου όχι μόνο της Βίβλου, αλλά και της λειτουργικής παράδοσης της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στο κείμενο που «έπλεξε» για να μελοποιήσει τίποτα δεν είναι τυχαίο. Όλα είναι προσεκτικά και στοχαστικά επιλεγμένα και τοποθετημένα, ώστε να έλθει μετά η μουσική και να ντύσει την «θεολογία» του συνθέτη. 

«Το μόνο που ξέρω είναι πως το έγραψα με ειλικρίνεια» ομολογούσε ο Γιάννης Χρήστου στη Γιολάντα Τερέντσιο, σε ραδιοφωνική συνέντευξη το 1964, λίγο μετά την παγκόσμια πρώτη εκτέλεση στην Οξφόρδη, στα πλαίσια του Αγγλικού Φεστιβάλ Μπαχ. «Είναι η στιγμή που δύσκολα μπορεί κανείς να περιγράψει με λόγια, γιατί δεν χωρούνε λόγια, είναι η ώρα που ο άνθρωπος φωτίζεται με μια δύναμη που δεν είναι δική του». 

Πενήντα ένα χρόνια μετά την πρώτη παρουσίασή του στο Λονδίνο, το έργο του Γιάννη Χρήστου «Πύρινες Γλώσσες» μας αποκαλύπτεται ως αέναη Πεντηκοστή.

ΜΙΑ 14ΧΡΟΝΗ ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΖΑΚ ΝΤΕΡΙΝΤΑ ΣΤΟΝ π. ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ ΜΑΝΟΥΣΑΚΗ

[Αναδημοσιεύουμε εδώ, με την άδεια του Αρχιμ. π. Παντελεήμονα Μανουσάκη, Καθηγητή Φιλοσοφίας στις Η.Π.Α., μια συνέντευξη που του είχε παραχωρήσει ο Ζακ Ντεριντά λίγο μετά την επίθεση στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης και είχε δημοσιευτεί στο Βήμα (9.12.2001). Η συζήτηση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί η επικαιρότητα φέρνει στο προσκήνιο ανάλογα με τότε ερωτήματα.] 

Η 18η Οκτωβρίου ήταν η ημέρα που είχαμε δώσει ραντεβού, στο γραφείο που του είχε παραχωρηθεί από το New York University. Φθάνοντας στη Νέα Υόρκη το πρωί εκείνης της ημέρας ­ ύστερα από μερικές ώρες ταξίδι με το λεωφορείο, αφού το αεροπλάνο δεν θα μπορούσε καν να αποτελέσει επιλογή καθώς αναμέναμε μια δεύτερη τρομοκρατική επίθεση ήταν αναπόφευκτη η σκέψη σ’ εκείνο το πρωινό της 11ης Σεπτεμβρίου, ένα μήνα πριν, από το οποίο δεν είχαμε ακόμη συνέλθει. Βαδίζοντας στους δρόμους του Μανχάταν, αυτό προς το οποίο το βλέμμα αμέσως στρεφόταν ήταν ένα κενό σημείο στον ουρανό: εκεί όπου κάποτε υψώνονταν οι δύο πύργοι. Ο,τι θύμιζε τώρα την παρουσία τους ήταν μια στήλη καπνού από τη φωτιά που ακόμη έκαιγε και η έντονη μυρωδιά του καμένου. Αυτές ήταν οι συνθήκες της συνάντησής μας. Οταν ο Ντεριντά κάθισε απέναντί μου η κουβέντα μας γρήγορα στράφηκε στις επιπτώσεις του πρόσφατου τότε τρομοκρατικού χτυπήματος, στον πόλεμο που βρισκόταν στις πρώτες εβδομάδες του, στον ρόλο της Ευρώπης, στην προσπάθεια της φιλοσοφίας να κατανοήσει και να νοηματοδοτήσει ό,τι συνέβαινε γύρω μας. 

Σε πρόσφατη συνέντευξή σας μιλήσατε για την αποδόμηση (deconstruction) ως επιλογή της ασυνέχειας έναντι της συνέχειας, της διαφοράς έναντι της συνδιαλλαγής. Στο πρακτικό επίπεδο, την επομένη των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου, δεν χρειαζόμαστε ­τώρα όσο ποτέ την επίτευξη μιας κάποιας συνδιαλλαγής; 

«Είναι μια πολύ καλή ερώτηση. Φυσικά δεν έχω τίποτε εναντίον της συνδιαλλαγής και πιστεύω πως θα πρέπει να πράξουμε ό,τι μπορούμε προκειμένου να επιτύχουμε μια συνδιαλλαγή αντάξια του ονόματός της, είτε αυτή πρόκειται να είναι το τέλος του πολέμου είτε το τέλος των βιαιοπραγιών. Μια και αναφερθήκατε όμως στα όσα συμβαίνουν σήμερα στον κόσμο ­ σε έναν πόλεμο που δεν είναι πραγματικά πόλεμος με την κλασική σημασία του πολέμου, σε μια τρομοκρατία που δεν είναι τρομοκρατία με την κλασική σημασία όλες αυτές οι νέες μορφές βιαιότητας θέτουν υπό αμφισβήτηση τις παλιές έννοιες του πολέμου, της τρομοκρατίας, ακόμη και του έθνους/κράτους. Δεδομένης λοιπόν της αναφοράς σας σε αυτά τα παραδείγματα, η πολιτική επιλογή μου θα ήταν με το μέρος της συνδιαλλαγής, μιας συνδιαλλαγής όμως που δεν θα εκφυλιζόταν σε ένα είδος συμβιβασμού όπου ο Αλλος (όπως συνήθως συμβαίνει) με αυτόν ή τον άλλον τρόπο χάνει την ιδιομορφία του, την ταυτότητά του, την επιθυμία του. 

Μιας συνδιαλλαγής επίσης που δεν θα μετατρεπόταν σε ένα είδος “συμφωνίας” προκειμένου να εκμεταλλευτούμε τον Άλλο. Συνεπώς, αν υπήρχε ένα είδος δίκαιης συνδιαλλαγής, τότε φυσικά θα ενδιαφερόμουν για τη συνδιαλλαγή. Κάθε φορά η επιλογή μου θα ήταν με το μέρος της ζωής και όχι του θανάτου. Τώρα, αν προσπαθήσουμε να αποδώσουμε δικαιοσύνη, θα προσέξουμε ότι και οι δύο πλευρές στο παράδειγμα που αναφέρατε δρουν υπό την πεποίθηση ότι αγωνίζονται για έναν “δίκαιο” σκοπό. Ακόμη και αυτοί που διέπραξαν την αεροπειρατεία των συγκεκριμένων αεροπλάνων, όπως και αυτοί που σκορπίζουν τον άνθρακα, θα έλεγαν ότι οι πράξεις τους, όσο αποτρόπαιες κι αν είναι, προκλήθηκαν από την “τρομοκρατία” της αντίπαλης πλευράς, αυτής των Ηνωμένων Πολιτειών. 

Αν λοιπόν μπορούσαμε να επιτύχουμε ένα είδος συνδιαλλαγής που θα σήμαινε το τέλος της βίας και θα επέφερε τη συμφωνία επί τη βάσει κάποιων κοινών πεποιθήσεων, τότε γιατί όχι. Αν όμως η συνδιαλλαγή δεν σημαίνει παρά την πρόφαση στην κατάπαυση του πυρός ώστε αύριο ο κύκλος της βίας να ξαναρχίσει, τότε θα ήμουν πολύ διστακτικός. 

Μια και δεν μπορούμε να αποφύγουμε την αναφορά στην 11η Σεπτεμβρίου και καθώς δεν μπορώ να αρχίσω την οποιαδήποτε δημόσια ομιλία ή συζήτηση δίχως να αναφερθώ στα ακατονόμαστα γεγονότα που έχουν λάβει την επωνυμία εκείνης της ημέρας, πιστεύω ότι σήμερα το είδος της βίας είναι τέτοιο ώστε δεν μπορεί να υπάρξει συνδιαλλαγή προτού σταματήσει κάθε βιαιοπραγία. Ας ειπωθεί ότι βρίσκω τις Ηνωμένες Πολιτείες αθώες ως προς τη συγκεκριμένη τρομοκρατική επίθεση, ωστόσο δεν θα μπορέσουμε να επιτύχουμε τη συνδιαλλαγή προτού η συγκεκριμένη μορφή βίας σταματήσει. Το πεδίο δράσης έχει αλλάξει. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι θα καταστεί δυνατόν να εντοπίσουμε τον υπεύθυνο πίσω από τα τρομοκρατικά χτυπήματα ως κάποιο συγκεκριμένο άτομο ή ως το δίκτυο ομάδας ατόμων το οποίο δεν πιστεύω ότι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, ας υποθέσουμε ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον Μπιν Λάντεν ή κάποιον από τους οπαδούς του ως υπεύθυνο, και συλληφθεί ή ακόμη και δολοφονηθεί, η κατάσταση δεν πρόκειται να αλλάξει. 

Το πεδίο της συνδιαλλαγής απαιτεί μια ριζική αλλαγή στον κόσμο, θα έλεγα ένα είδος επανάστασης. Οποιαδήποτε συνδιαλλαγή αντάξια του ονόματός της απαιτεί όχι μόνο την κατάπαυση των βιαιοτήτων δια της στρατιωτικής ή αστυνομικής παρουσίας (των ειρηνιστικών δυνάμεων, όπως τις αποκαλούν), αλλά την πολιτική αλλαγή του ισχυροτέρου. Ούτως ή άλλως όμως ποιος είναι ο ισχυρότερος σήμερα; Στην παρούσα κατάσταση είναι ο ισχυρότερος που αποδεικνύεται ασθενέστερος και ο ασθενέστερος που γίνεται ισχυρότερος. 

Πάρτε για παράδειγμα τον βιολογικό πόλεμο, ο οποίος, όπως όλοι γνωρίζουμε, είχε αρχικώς προωθηθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν απλώς διαβάσετε, μεταξύ άλλων πηγών, το βιβλίο του Τσόμσκι, θα δείτε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χορήγησαν στον Σαντάμ Χουσεΐν και την εκπαίδευση αλλά και τις τεχνικές δυνατότητες παραγωγής βιολογικών όπλων. Γι’ αυτό πολλοί είναι τόσο ανήσυχοι όσον αφορά το Ιράκ, διότι γνωρίζουν ότι ο Σαντάμ έχει την ικανότητα να τα παραγάγει. Γι’ αυτό είπα ότι κανείς δεν είναι αθώος σε αυτή την υπόθεση. Ωστόσο, όντας ο ίδιος από την πλευρά της δημοκρατίας ­ της προσμενόμενης δημοκρατίας­, επιθυμώ μόνο ένα πράγμα: η διαδικασία της ριζικής συνδιαλλαγής η οποία υποδηλώνει την ολική μεταμόρφωση της πολιτικής κατάστασης ­ να αρχίσει με μια μείζονα αποχή από κάθε είδος βιαιοπραγιών. Αν και παραμένω καχύποπτος έναντι της αμερικανικής πολιτικής, πιστεύω ότι σήμερα δεν θα μπορούσαν να πράξουν τίποτε άλλο παρά το να προστατέψουν τους εαυτούς τους και να επιχειρήσουν την πάταξη της πηγής της τρομοκρατίας μπορεί να είναι φρικτό, αλλά είναι αναπόφευκτο». 

Όταν λέτε ότι δεν μπορούμε να έχουμε μια γνήσια, ριζική συνδιαλλαγή αντάξια του ονόματός της προτού σταματήσουμε κάθε μορφή βιαιότητας, αυτή η πρόταση είναι ανησυχητικά παρόμοια με συγκεκριμένες δηλώσεις του ισραηλινού πρωθυπουργού Σαρόν, ο οποίος αρνείται να επαναλάβει τις συνομιλίες με τους Παλαιστινίους πριν από την ολική αποχή από κάθε βιαιοπραγία. Αν και κατανοώ τη λογική πίσω από μια τέτοια πρόταση, μου ακούγεται σαν να ζητούμε το αδύνατον και να το ζητούμε σύντομα, δίχως να αναγνωρίζουμε ότι κάθε κατάσταση παραμένει ως ένα βαθμό αξεδιάλυτη και αδιευκρίνιστη. Η θέση της αποδόμησης υποτίθεται ότι παραδέχεται πως τίποτε δεν είναι αμιγές, πως καθετί παραμένει ασαφές και αμφίβολο, αναμεμειγμένο και «μολυσμένο» από το αντίθετό του. Συνεπώς δεν θα μπορούσαμε ποτέ να αγγίξουμε το σημείο εκείνο της αμιγούς μη βίας ώστε μετά να αρχίσουμε τη συνδιαλλαγή. 

«Συμφωνώ απόλυτα μαζί σας. Ίσως ό,τι είπα ήταν υπεραπλουστευμένο. Η συνδιαλλαγή κατά την πολιτική της ερμηνεία λαμβάνει χώρα πάντα κατά τη διάρκεια μιας συνεχιζόμενης βίας. Όταν είπα ότι οι Αμερικανοί έπρεπε να πράξουν αναλόγως, δεν απέκλεισα το γεγονός ότι έχουν ήδη αρχίσει να μεταμορφώνουν την κατάσταση. Πρώτα βοηθούν τον πληθυσμό του Αφγανιστάν με διάφορους τρόπους ανθρωπιστικής βοήθειας και, δεύτερον, συζητούν ήδη την προοπτική ενός παλαιστινιακού κράτους. Θα θυμάστε ίσως τις δηλώσεις του Σαρόν, που έλεγε ότι “το Ισραήλ δεν θα γίνει μια νέα Τσεχοσλοβακία”. Πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξασφαλίστηκε η ειρήνη με τον Χίτλερ εις βάρος της Τσεχοσλοβακίας και ο Σαρόν φοβάται ότι αν o δυτικός συνασπισμός ανοιχθεί τόσο ώστε να συμπεριλάβει και αραβικά κράτη, αυτό θα συμβεί εις βάρος του Ισραήλ. 

Χωρίς αμφιβολία υπάρχουν αντίποινα, και δεν επιθυμώ να εκφέρω κρίση κατά κανενός. Ίσως κάνουν ένα τεράστιο λάθος με ό,τι πράττουν ή με τον τρόπο που το πράττουν, δεν μπορώ να κρίνω, διότι η τηλεόραση τελεί υπό λογοκρισίαν και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Αυτό που απλώς λέω είναι ότι δεν θα μπορούσαν να παραμείνουν ανενεργοί, δεν μπορούσαν απλώς να πουν “ας περιμένουμε να δούμε”, έπρεπε να πράξουν κάτι, είτε το ονομάζουμε αυτό “αντίποινα” ή απλώς μια προσπάθεια να τερματισθεί η τρομοκρατία. Την ίδια στιγμή έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν την πολιτική τους, τουλάχιστον έτσι υποσχέθηκαν, προσπαθούν να το κατορθώσουν, ίσως όχι κατά τον πλέον ευθύ τρόπο. Αναρωτιούνται τώρα “γιατί μας μισούν;” (σ.σ.: αναφορά σε ανάλογο τίτλο πολύωρου αφιερώματος μεγάλου τηλεοπτικού δικτύου της Αμερικής). Θα πρέπει να προσπαθήσουν να κατανοήσουν αυτά τα συναισθήματα μίσους και να επιχειρήσουν να τα αλλάξουν.

Ελπίζω ότι οι Ευρωπαίοι ­ διότι θα πρέπει να επιστρέψουμε στον ρόλο της Ευρώπης για αυτό το θέμα ­ θα ασκήσουν πίεση επί των Ηνωμένων Πολιτειών ούτως ώστε όχι μόνον οι ΗΠΑ αλλά ολόκληρος ο δυτικός κόσμος να αλλάξει την πολιτική του απέναντι στους Αραβες. Έστω και για να αποδείξουν ότι έχουν δίκιο όταν λένε ότι ο Μπιν Λάντεν δεν αντιπροσωπεύει το Ισλάμ ή οι τρομοκράτες την Παλαιστίνη. Και δεν εννοώ ότι θα πρέπει να σταματήσουν πρώτα τη βία, αλλά πριν από αυτό και παράλληλα με αυτό θα πρέπει να αρχίσουν να αλλάζουν την πολιτική τους». 

Θα μπορούσε ίσως η Ευρώπη να «μεταφράσει» τις διαφορές μεταξύ των δύο κόσμων; 

«Νομίζω ότι δύο τρόποι υπάρχουν για να κοιτάξουμε τα πράγματα και να εκτιμήσουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Ο συντομότερος τρόπος είναι να κατανοήσουμε τις παραμέτρους του Ψυχρού Πολέμου. Ακόμη πληρώνουμε τον Ψυχρό Πόλεμο διότι ακριβώς λόγω του ρόλου της κατά την περίοδο εκείνη η Αμερική αναγκάστηκε να περιβάλει τον εαυτό της με τόσο πολλά μη δημοκρατικά κράτη. Την ίδια στιγμή η διπολικότητα που υπήρχε οδήγησε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια σειρά λαθών στρατηγικής που τώρα μετατρέπονται σε μπούμερανγκ. Μέρος του προβλήματος είναι το ότι τώρα αντιμετωπίζουμε τις επιπτώσεις του Ψυχρού Πολέμου. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Μπιν Λάντεν εκπαιδεύτηκε σύμφωνα με τα αμερικανικά μοντέλα. 

Ο μακρότερος τρόπος θα ήταν η μελέτη της ιστορίας και της ενσωμάτωσης του Ισλάμ. Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε ότι αυτή η θρησκεία ­ η οποία με όρους δημογραφίας είναι η ισχυρότερη ­ και τα έθνη που ενσαρκώνουν τις αξίες της έχουν χάσει κάτι από την ιστορία, κάτι το οποίο δεν το μοιράζονται με την Ευρώπη, δηλαδή την επιστήμη, την οικονομία και την ανάπτυξη; Παραμένουν φτωχές χώρες, ακόμη κι αν κάποιοι Αραβες είναι υπερβολικώς πλούσιοι λόγω της βιομηχανίας πετρελαίου, ακριβώς επειδή τους λείπει η απαραίτητη υποδομή. 

Τι είναι λοιπόν αυτό που λειτουργεί ως τροχοπέδη στην οικονομία τους; Η θρησκεία. Και μπορεί τώρα να απλοποιώ την κατάσταση, αλλά πέρασαν αιώνες κατά τους οποίους ο χριστιανισμός και ο ιουδαϊσμός πέτυχαν να συνδεθούν με την τεχνο-επιστημο-καπιταλιστική ανάπτυξη ενώ οι αραβοϊσλαμικές χώρες δεν τα κατάφεραν. Παραμένουν, έτσι, φτωχές, εξαρτώμενες από πεπαλαιωμένα μοντέλα, καταπιεστικές, περισσότερο φαλλοκεντρικές από τις ευρωπαϊκές χώρες (κάτι που είναι ήδη όχι μικρό πράγμα). Χωρίς την κατανόηση της ιστορίας, χωρίς έναν καινούργιο τρόπο ιστορικής εξέτασης όσον αφορά το τι συνέβη με το Ισλάμ τους τελευταίους πέντε αιώνες, δεν θα μπορέσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα». 

Στο έργο σας αρκετές φορές όταν μιλάτε για τον μονοθεϊσμό αναφέρεστε στην ιουδαϊκή – χριστιανική – ισλαμική παράδοση. Το Ισλάμ παρέλαβε, μετέφρασε και διέσωσε την αρχαία ελληνική σκέψη (μου έρχονται στον νου ο Αβικέννας και ο Αβερρόης), συνεπώς το Ισλάμ δεν μοιάζει στις απαρχές του τόσο αλλότριο της ευρωπαϊκής παράδοσης… 

«Προσπαθώ να θέσω το ερώτημα του Ισλάμ σε σχέση με τις υπόλοιπες θρησκείες. Από τη μια πλευρά έχουμε το ιουδαϊκό – χριστιανικό ζεύγος που αντιτίθεται στο Ισλάμ, από την άλλη όμως έχουμε το ιουδαϊκό – ισλαμικό ζεύγος που αντιτίθεται στον χριστιανισμό, στη μορφή κυρίως του θανάτου του Θεού. Ο θάνατος του Θεού είναι αποκλειστικά χριστιανικός, ούτε ο μουσουλμάνος ούτε ο ιουδαίος θα μπορούσε ποτέ να πει ότι ο Θεός είναι νεκρός. Υπάρχει συνεπώς αυτή η αντίθεση μεταξύ των τριών αυτών αβρααμικών παραδόσεων. Αν θέλουμε να κατανοήσουμε τι συμβαίνει σήμερα, θα πρέπει να πάμε πίσω, στον Μεσαίωνα ίσως, και να ρωτήσουμε γιατί ­ ανεξάρτητα από την ενσωμάτωση της γνώσης, της επιστήμης και της κουλτούρας ­ ο αραβικός κόσμος δεν αναπτύχθηκε κοινωνικά και ιστορικά όπως η Ευρώπη. Δεν έχω την απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Αν όμως δεν πάμε πίσω σ’ αυτή την περίοδο, δεν θα μπορέσουμε να δώσουμε νόημα σε ό,τι συμβαίνει σήμερα».

Πώς μπορούμε να διαμορφώσουμε το ερώτημα του Ισλάμ έτσι ώστε να μη χρειαστεί να ακολουθήσουμε μια πολωτική λογική όπως αυτή του Χάντινγκτον και άλλων που προβάλλουν την αφελή εικόνα ενός «πολέμου των πολιτισμών», μιας «καλής» αυτοκρατορίας που επιτίθεται σε μια «κακή» υπερδύναμη; 

«Πιστεύω ότι υπάρχει η εκπεφρασμένη ευχή μέσα στο ίδιο το Ισλάμ, ανάμεσα σε μουσουλμάνους θεολόγους, να το απεξαρτήσουν από τις βίαιες εκδοχές του. Γνωρίζω ότι υπάρχει αυτή η προσπάθεια της επιστροφής σε ένα Ισλάμ που θα είναι ξένο προς κάθε είδος βίας. Αυτές οι διαφορές όμως μέσα στο ίδιο το Ισλάμ δεν μπορούν να αρθρωθούν ικανοποιητικά αν δεν αναπτυχθεί η πολιτική διάσταση, αν δεν επιτευχθεί η μεταμόρφωση των κοινωνικών δομών. 

Φυσικά θα είναι πάντοτε δυνατόν να βρείτε έναν ενδιαφέροντα μουσουλμάνο διανοούμενο που θα σας πει ότι “το Ισλάμ δεν είναι ο Μπιν Λάντεν”. Αλλά αυτοί οι άνθρωποι παραμένουν αδύναμοι διότι είναι το αντιδημοκρατικό, βίαιο καθεστώς που κατέχει τη δύναμη. Ισως υπάρχει κάτι στην Ευρώπη το οποίο θα μπορούσε ή θα ώφειλε να αποφύγει αυτή τη θεοκρατική πάλη, τη θεοκρατική μονομαχία… 

Ας μιλήσουμε για την επανίδρυση ενός ενιαίου έθνους εδώ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είμαι έκπληκτος από την καινούργια επανενοποίηση αυτής της χώρας. Οι Αφροαμερικανοί είναι τώρα και πάλι ισότιμοι αμερικανοί πολίτες, τουλάχιστον για αυτή την περίοδο. Και στον βαθμό που είναι εναντίον του Μπιν Λάντεν. Ισως κάποια στιγμή η 11η Σεπτεμβρίου θεωρηθεί η ημέρα της επανίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών, μια δεύτερη Ημέρα της Ανεξαρτησίας. Ακριβώς επειδή ο εχθρός που επιτέθηκε παραμένει απροσδιόριστος, δεν ήταν ένα συγκεκριμένο κράτος ούτε ένα συγκεκριμένο άτομο (δεν είναι ο Μπιν Λάντεν ο ίδιος ή μόνος του που επιτέθηκε), η επίθεση αυτή μεταβάλλεται σε κέντρο της επανίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Η επίθεση αυτή έχει ανοικοδομήσει το έθνος. Αυτή η τρομερή πληγή έχει προκαλέσει τέτοια αυτοάμυνα που τρέπεται τώρα σε ένα καινούργιο θεμέλιο, ένα είδος θεραπείας. 

Οι Αμερικανοί συνδιαλέγονται με τον εαυτό τους και μεταξύ τους. Μια συνδιαλλαγή με τους μετανάστες και με κάθε άλλη μη προνομιούχα ομάδα της κοινωνίας τους. Θα έχετε ασφαλώς δει στην τηλεόραση εκείνη τη διαφήμιση όπου ένας αριθμός ανθρώπων με διαφορετική εθνική και πολιτιστική προέλευση εμφανίζονται για να δηλώσουν “είμαι Αμερικανός”. Είναι θαυμάσιο και είναι αλήθεια. Δεν μπορεί κανείς παρά να θαυμάσει ό,τι συμβαίνει σήμερα στην Αμερική. Πέρα από όλη την τραγωδία, και ίσως την υποκρισία, εξακολουθεί να υπάρχει η ιδέα της δημοκρατίας». (…)

πηγή: frear