Ο π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ ΑΠΑΝΤΑ ΕΚ ΝΕΟΥ ΣΤΟΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟ

Περί «Φαναριομάχων» Δευτερολογία

Του  Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Τσέτση

Ένα σχόλιό μου, τιτλοφορούμενο «Το κατά του Φαναρίου  μένος», που είχε αναρτηθεί στο ΑΜΕΝ.gr την 16^η παρελθόντος Αυγούστου, και αναφερόταν σε ένα ευρύ φάσμα αντιπατριαρχικών κύκλων της Ελλάδος, ενώχλησε μεγάλως τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Καλαβρύτων κ. Αμβρόσιο. O οποίος, θεωρώντας ότι τα γραφόμενά μου στόχευαν αποκλειστικά την Σεβασμιότητά του, εξ αφορμής δε μιας φράσης που διόλου δεν τον αφορούσε, εξαπέλυσε εν τάχει, και «πριν αλέκτωρα φωνήσαι», ένα μακροσκελή και δριμύτατο «φιλιππικό», όπου, μεταξύ άλλων, μου έθετε και μερικά ερωτήματα, ζητώντας απαντήσεις, σχετικά με την θέση και τον ρόλο του Οικουμενικού Πατριάρχου στο Ορθόδοξο στερέωμα, όπως και διευκρινήσεις όσον αφορά σε ένιες, άστοχες ως νόμιζε, επιλογές τού, κλεΐζοντος σήμερα τον Θρόνο Κωνσταντινουπόλεως,  Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου (βλ. ΑΜΕΝ.gr 17.8.2012).

Επιστρέψας από διακοπές προ μερικών ημερών, ευχαρίστως ανταποκρίνομαι στο αίτημα του Σεβασμιωτάτου, αντιπαρερχόμενος τους ποικίλους χαρακτηρισμούς με τους οποίους με περιέλουσε στην αγανακτισμένη, και μάλλον εσπευσμένη,  προς εμέ απάντησή του, ευρισκόμενος προφανώς σε ψυχικό αναβρασμό.

1-Ερωτά ο άγιος Καλαβρύτων αν αναγνωρίζω το «ισότιμο των Αρχιερέων» και αν, δοθείσης της ισοτιμίας αυτής, δέχομαι ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης απλώς είναι «Πρώτος μεταξύ ίσων» (primus inter pares). Θέτει ένα ερώτημα στο οποίο εδόθη απάντηση εδώ και αιώνες τώρα. Ερώτημα, όμως, το οποίο παίρνει μια ιδιαίτερη χροιά όταν τίθεται, με τον τρόπο που τίθεται, και στο πλαίσιο μέσα στο οποίο τίθεται, από ένα Ιεράρχη που αρχιερατεύει σε μια ιδιότυπη, αν όχι «ανορθόδοξη» από εκκλησιολογικής σκοπιάς, «πολυκέφαλη» Αυτοκέφαλη Εκκλησία, που στερείται Προκαθημένου, με την κανονική σημασία του όρου,  και  από την οποία, ελέω Maurer και Φαρμακίδη, λείπει παντελώς η έννοια του «Πρώτου», έτσι όπως διαμορφώθηκε αυτό διά μέσου των αιώνων στην καθ΄ημάς Ανατολή.

Βεβαίως υπάρχει ισοτιμία μεταξύ Αρχιερέων. Εφόσον άπαντες, είτε Πατριάρχες είναι αυτοί, είτε «μείζονες» Αρχιεπίσκοποι (τουτέστι Προκαθήμενοι Αυτοκεφάλων Εκκλησιών), ή Μητροπολίτες, Αρχιεπίσκοποι, Χωρεπίσκοποι και Επίσκοποι, έχουν τη αυτή Αποστολική διαδοχή, φέρουν τον ίδιο βαθμό της Ιερωσύνης, και όλοι, ως εικόνες τού μόνου Αρχιερέως εις τον αιώνα, του Χριστού, έχουν ισότιμη και ισάξια αγιαστική και διδακτική εξουσία, όπως έχουν και την απόλυτη ελευθερία του εκφράζεσθαι επί Συνόδου και το δικαίωμα του συναποφασίζειν, αλλά και του διαφωνείν. Γι΄αυτό και όλοι, συμφωνούντες και διαφωνούντες, ομού μετά του Πρώτου, υπογράφουν τα Συνοδικά Πρακτικά κατά το αρχαίον έθος, που θέλει όπως «η ψήφος των πλειόνων κρατείτω».

Ωστόσο, στην διοικητική δομή της Ορθοδόξου  Εκκλησίας υπάρχει, από αμνημονεύτων χρόνων, και μια ιεράρχηση αξιωμάτων. Ο Προκαθήμενος μιας τοπικής Αυτοκεφάλου Εκκλησίας δεν αποκαλείται «Πρώτος» απλώς «τιμής ένεκα». Είναι, βέβαια, ίσος μεταξύ των συνεπισκόπων του ως προς την Αρχιερωσύνη, κείται όμως υπεράνω αυτών, και τούτο διότι εκλέγεται από την Ιεραρχία στον Θώκο του Πρώτου, προκειμένου να λειτουργεί ως οιακοστρόφος, ρυθμιστής και εγγυητής της ενότητος της Εκκλησίας του. Αυτήν, ακριβώς, την σημασία έχει η εκ μέρους των Αρχιερέων μιας Εκκλησίας μνημόνευση του Πρώτου, -και μόνο του Πρώτου-, στο «Εν πρώτοις μνήσθητι....». Η μνημόνευση ενός πολυκέφαλου σώματος, όπως μια Ιερά Σύνοδος, αποτελεί θεολογικό, εκκλησιολογικό και λειτουργικό σολοικισμό. Δεν είναι δε τυχαίο ότι, από αρχαιοτάτων ήδη χρόνων, στα πρεσβυγενή Πατριαρχεία, κατά την τέλεση Πατριαρχικής και Συνοδικής Θείας Λειτουργίας, μόνον ο «Πρώτος» φέρει Μίτρα και κρατά Αρχιερατική ράβδο. (Κάτι που, σημειωθήτω, εφαρμοζόταν μέχρις εσχάτων και στην Εκκλησία Κύπρου).

Ό,τι ισχύει, όμως, σε μια Αυτοκέφαλη Εκκλησία ενός συγκεκριμένου τόπου, το ίδιο ισχύει προκειμένου και για την ανά την οικουμένη «μία και αδιαίρετη» Ορθόδοξο Εκκλησία. Όπου, ο Οικουμενικός Πατριάρχης είναι μεν «Πρώτος μεταξύ ίσων»  ομολόγων του, αλλά το Πρωτείο του κάθε άλλο παρά μόνο «τιμητικό» είναι.

Καθώς παρατηρούσε ο μακαριστός Μητροπολίτης  Eφέσου Χρυσόστομος, τα «Πρεσβεία τιμής τού Κωνσταντινουπόλεως ήταν και είναι μια προσφορά διακονίας, η οποία παρέχεται υπέρ της κοινωνίας και της ολότητος των  αδελφών Ορθοδόξων Εκκλησιών». Δεν πρόκειται περί  Πρωτείου «Παπικού τύπου», όπως αποφαίνονται ευκαίρως-ακαίρως ημέτεροι  και ξένοι «Φαναριομάχοι»! Και παρέχεται η διακονία αυτή: α) για να καλυφθεί χωρίς καμιά μορφή «Παπο-καισαρισμού», το κενό που είχε δημιουργηθεί στη ζωή και την ιστορία της Ορθοδόξου Εκκλησίας μετά την έκλειψη του αυτοκρατορικού παράγοντος, ο οποίος μέσα σ’ ένα θεοκρατικό σύνολο είχε μια ειδική ευθύνη στη ζωή της Εκκλησίας συγκαλώντας Οικουμενικές Συνόδους, και β) για να υπάρχει ένα κέντρο αναφοράς, ένας συντονιστικός παράγων, έτοιμος να θέτει σε κίνηση τον μηχανισμό της συνολικής ευθύνης και της συλλογικότητας μεταξύ των αδελφών Ορθοδόξων Εκκλησιών, οσάκις παρίσταται ανάγκη. Χωρίς τον παράγοντα αυτό, οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες μας θα κατέληγαν να είναι μια προτεσταντικού τύπου Συνομοσπονδία, ή το πολύ 14 ανεξάρτητα απ’αλλήλων «καπετανάτα», κατά την έκφραση του αείμνηστου Τρεμπέλα. Όταν στο Σύμβολο της Πίστεως ομολογούμε πίστη εις «Μίαν Αγίαν Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν», εννοούμε την απανταχού της οικουμένης «μία και αδιαίρετη» Ορθόδοξο Εκκλησία και όχι τις Αυτοκέφαλες, πολλάκις δε και  εθνοφυλετικού χαρακτήρος, κατά τόπους Εκκλησίες μας.

Λόγω ακριβώς της «διακονικής» αυτής ιδιότητας του Πρώτου της Ορθοδοξίας Επισκόπου, η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, κατά τον ρουν της ιστορίας, αλλά και μέχρις εσχάτων ακόμη, εκλήθη από διάφορες Εκκλησίες (Ιεροσολύμων, Βουλγαρίας, Κύπρου, Ελλάδος, Πολωνίας, Αλβανίας, Τσεχίας/Σλοβακίας, Ουκρανίας, Εσθονίας, της Ρωσσικής διασποράς) προκειμένου να τις συμπαρασταθεί οσάκις αντιμετώπιζαν ζωτικής φύσεως εσωτερικά προβλήματα.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν παρεμβαίνει με το «έτσι θέλω» σε ξένες δικαιοδοσίες. Απλώς, ανταποκρίνεται σε αιτήματα εμπερίστατων αδελφών Εκκλησιών. Να μη λησμονείται ότι στο Φανάρι απετάθη η Εκκλησία της Ελλάδος το 1987 εκλιπαρούσα τον μακαριστό  Πατριάρχη Δημήτριο να καταργήσει την Αυτοκεφαλία της, προκειμένου να γλυτώσει με τον τρόπο αυτό την Εκκλησιαστική περιουσία από τα χέρια του Τρίτση! (Να σημειωθεί, για την ιστορία,  ότι το σχέδιο άρσεως της Αυτοκεφαλίας είχε εκπονηθεί από τον τότε Μητροπολίτη Δημητριάδος, μετέπεια δε Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Χριστόδουλο). Λοιπόν, «καλό και άγιο» το Οικουμενικό Πατριαρχείο οσάκις εξυπηρετούνται τα «καλά και συμφέροντά» μας, και «άστοργο σαν μητριά» (προσφιλής έκφραση του αγίου Καλαβρύτων), όταν αυτό απαιτεί τον σεβασμό τών, και Συνταγματικά ακόμη κατοχυρωμένων, κανονικών του δικαιωμάτων στις λεγόμενες Νέες Χώρες;

Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος και π. Γεώργιος Τσέτσης
φωτό: Ιδιωτική Οδός (από Συνέδριο στη Ζάκυνθο το 2009)

2-Τον Ιεροσολύμων Ειρηναίο δεν τον αδίκησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης, καθώς ισχυρίζεται ο άγιος Καλαβρύτων. Τον αποκήρυξε από Ηγούμενό της (και ως εκ της ιδιότητός του αυτής «Πρώτο» της Σιωνίτιδος Εκκλησίας) η Αγιοταφική Αδελφότης, βάσει των εκείσε κρατούντων, και διά λόγους που μόνον εκείνη (και όχι το μακρόθεν εστώς και θερμαινόμενον Νομικό Συμβούλιο της Ελλάδος) γνώριζε. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, απλώς συνεκάλεσε, κατόπιν αιτήματος των Αγιοταφιτών, Πανορθόδοξο Σύνοδο (και όχι Συνδιάσκεψη καθώς λέγει η Σεβασμιότης του), προκειμένου να επιληφθεί της Ιεροσολυμιτικής Εκκλησιαστικής κρίσεως. Μια Σύνοδο, στην οποία συμπαρήδρευσαν έξι Προκαθήμενοι, μεταξύ των οποίων και ο Ιεροσολύμων Ειρηναίος, όπως και δεκαοκτώ Αρχιερείς και πολλοί άλλοι κληρικοί, εκπροσωπούντες σχεδόν όλες τις κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες. Το Πανορθόδοξο αυτό Συνοδικό Σώμα είναι εκείνο που αποφάσισε την διαγραφή από τα Δίπτυχα του ονόματος του Πατριάρχου  Ειρηναίου. Και τούτο για να ειρηνεύσει η Εκκλησία Ιεροσολύμων, σε μια άκρως ταραχώδη περίοδο της ζωής και μαρτυρίας της στον ευαίσθητο χώρο της Παλαιστίνης. Ένα χώρο, όπου συγκρούονται μεγάλα συμφέροντα και διαδραματίζονται ποικίλα παίγνια γεωπολιτικής, διπλωματικής, οικονομικής, αλλά, φευ, και εκκλησιαστικής υφής. Αν ο αγαπητός άγιος Καλαβρύτων θεωρούσε ότι ήταν «στημένη» η Σύνοδος των Προκαθημένων προκειμένου να καταδικασθεί ένας «αθώος», καθώς οψίμως  διατείνεται, τότε ώφειλε να αποτρέψει τον Χρυσοπηγιώτη παραδελφό του, μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, από του να συμμετάσχει στην εν λόγω ad hoc Πανορθόδοξο Σύνοδο. Τουλάχιστον για να μη καταγραφεί στην ιστορία ότι και η Εκκλησία της Ελλάδος βρισκόταν μεταξύ εκείνων που συνέβαλαν στην έκπτωση του Πατριάρχου Ειρηναίου από τον Ιεροσολυμιτικό Θρόνο. Έστω και αν αυτή είχε συμβάλει, ενεργώς μάλιστα, στην ανάρρησή του σ’ αυτόν!

Ο μαχόμενος για την τήρηση της Κανονικής τάξεως στην Ορθόδοξο Εκκλησία άγιος  Καλαβρύτων, επιμένει να αναγνωρίζει ως κανονικό και νόμιμο Πατριάρχη της Σιωνίτιδος Εκκλησίας τον Ειρηναίο. Συνειδητοποιεί, όμως, ότι με την επιμονή του αυτή βρίσκεται ο ίδιος εκτός κανονικής τροχιάς, την στιγμή κατά την οποία ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και οι απανταχού της οικουμένης Ορθόδοξοι Προκαθήμενοι μνημονεύουν στα Δίπτυχα Θεόφιλο και όχι Ειρηναίο; Ή μήπως φρονεί ότι η οποιαδήποτε Επισκοπική έδρα μιας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας είναι «αυτόνομο» σώμα, όπου ο ποιμαίνων αυτήν Ιεράρχης έχει το δικαίωμα του αποφασίζειν και αποφαίνεσθαι, δίκην «Πάπα», για το ποιός είναι κανονικός και ποιός αντικανονικός Πατριάρχης ή Επίσκοπος; (Όρα και περίπτωση Αρτεμίου στο Κοσσυφοπέδιο).

3-Ο σεβαστός επικριτής μου, αποδοκιμάζει τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο επειδή προσφέροντας στα πλαίσια μιας τελετής ένα Κοράνιο σε κάποιο Μουσουλμάνο παράγοντα, το είχε χαρακτηρίσει ως «Άγιο», ενώ θα μπορούσε να  το αποκαλέσει «Ιερό» άνευ προβλήματος!  Άγιος Καλαβρύτων dixit : «Ο Παναγιώτατος Πατριάρχης μας δεν κατακρίθηκε επειδή αποκάλεσε το Κοράνιο ʺιερόʺ, αλλά επειδή το χαρακτήρισε  ʺάγιοʺ».  Και μου  θέτει το ερώτημα αν είναι επιτρεπτό να θεωρείται ότι «η Αγία Γραφή των Χριστιανών και το Άγιο Κοράνιο των Μουσουλμάνων είναι ισοδύναμα μεγέθη».

Δεν γνωρίζω αν η Σεβασμιότης του είδε το video-clip της σχετικής τελετής, ή αν απλώς επανέλαβε κάτι που διάβασε σε κανένα έντυπο. Το εν λόγω video δεν αφήνει χώρο για καμιά παρεξήγηση. Όταν προσέφερε το Κοράνιο στον φιλοξενήσαντα αυτόν Μουσουλμάνο επίσημο, ο Πατριάρχης, μιλώντας αγγλικά, χρησιμοποίησε απλούστατα την συνήθη ονομασία με  την οποία ο μουσουλμανικός κόσμος αποκαλεί την δική του «Βίβλο», ήτοι Qur’an-ı Kerim. Ό εστί μεθερμηνευόμενον στην αγγλική «Ηοly Qur’an». («Άγιο Κοράνιο») Είναι περίεργο, όμως, ότι ο άγιος Καλαβρύτων, ενώ διαρρηγνύει τα ιμάτια αυτού για την χρήση του όρου «Άγιος», αποφεύγει να παραθέσει την πλήρη φράση που χρησιμοποίησε ο Πατριάρχης επιδίδοντας το δώρο του. Φράση η οποία είχε ως εξής: «...σας προσφέρω το άγιο Κοράνιο, το ʺιερό βιβλίο των Μουσουλμάνωνʺ» («...the sacred book of Moslems»).

Και ερωτώ με τη σειρά μου. Δοθέντος ότι η Σεβασμιότης του απεφάνθη πως το Κοράνιο μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως «ιερό», (όχι όμως «άγιο»), και  εφόσον ο Πατριάρχης μίλησε ακριβώς περί «ιερού βιβλίου των Μουσουλμάνων», πού βρίσκεται το πρόβλημα; Και πού βλέπει κανείς το «ισοδύναμο» των δύο βιβλίων; Και ποιός είπε πως η λέξη «άγιος» είναι μονοσήμαντη και ισχύει μόνο με την έννοια που της αποδίδουμε στην λατρευτική και λειτουργική μας παράδοση; Το επίθετο «άγιος» δεν χρησιμοποιείται, άραγε, και ως τιμητική προσαγόρευση;  Όταν προτάσσει κανείς την λέξη «άγιος» στον τίτλο ένος Επισκόπου ή οποιουδήποτε οφφικιούχου κληρικού ή μοναχού, (λ.χ. «άγιε Καλαβρύτων», «άγιε Πρωτοσύγκελλε», «άγιε Εκκλησιάρχα», «άγιε Διάκε», «αγία Ηγουμένη»),  μήπως σημαίνει πως όλοι αυτοί «άγιασαν» ευρισκόμενοι ακόμη εν ζωή;

Η δωρεά Κορανίου σε κάποιο Μουσουλμάνο παράγοντα του Μεσανατολικού χώρου, από ένα Πατριάρχη της καθ΄ημάς Ανατολής, (είτε ο Κωνσταντινουπόλεως είναι αυτός, είτε ο Αλεξανδρείας, ή ο Ιεροσολύμων), δεν έχει τίποτα το επίμεμπτο, ούτε δε και κρύβει σκοπιμότητες, καθώς ισχυρίζεται ο άγιος Καλαβρύτων. Πρόκειται περί χειρονομιών Ποιμένων, οι οποίοι σε χρόνους δίσεκτους αναζητούν με κάθε τρόπο την καλή γειτονία με τους ετερόθρησκους, και όχι πάντοτε φιλικά διακείμενους, κρατούντες. Πρόκειται περί ενεργειών υπεύθυνων Ηγετών που πασχίζουν να κρατήσουν «με νύχια και με δόντια» πανάρχαιους θεσμούς και που μάχονται να διασώσουν ό,τι ακόμη μπορεί να σωθεί εκεί πέρα στις «χαμένες πατρίδες». Αυτά πρέπει να έχει κανείς υπ΄όψιν του προτού ασκήσει κριτική μέσα από  την ασφάλεια και άνεση που παρέχει σ΄αυτόν η διαβίωση σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, και να διερωτάται αν ένας Πατριάρχης «έχει το δικαίωμα να δωρίζει Κοράνιο σ΄ένα Μουσουλμάνο».

4- Σε συνάφεια με τα ως άνω, και σχολιάζοντας μια φράση του άρθρου μου που έλεγε πως, για λόγους ευνοήτους, είναι καλλίτερη η δωρεά ενός Κορανίου σε κάποιο Μουσουλμάνο παράγοντα,  παρά η επιβράβευση με χρυσό Σταυρό τού, επί γενοκτονία δικαζόμενου σήμερα στη Χάγη, Βοσνο-Σέρβου ηγέτη Ράντοβαν  Καράτζιτς, ο άγιος Καλαβρύτων με ψέγει δριμύτατα, δηλώνοντας ότι ουδέποτε προσέφερε σ΄αυτόν «χρυσό ή αργυρό ή χάρτινο Σταυρό».  Λοιπόν, ομολογώ, πως έχει απόλυτο δίκαιο. Όντως, δεν τίμησε τον εν λόγω πολιτικό άνδρα με χρυσό Σταυρό, καθώς εσφαλμένα ανέφερα στο εν λόγω άρθρο μου. Και του ζητώ συγγνώμη γι΄αυτό.

Ωστόσο, όμως, τον τίμησε με  ένα άλλο, εξίσου πολύτιμο, δώρο. Με μια Ιερά Εικόνα της Παναγίας της Τρυπητής, καθώς μας πληροφορεί το περιοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Καλαβρύτων «Διακονία και Μαρτυρία», (τεύχος ιε΄, αρ. 226, 12 Οκτωβρίου 1994), στο οποίο κατέφυγα προκειμένου να δω σε τι ακριβώς ωφείλετο το λάθος μου. Οπότε, βρισκόμαστε στον ίδιο παρονομαστή! Διότι το θέμα δεν είναι το είδος του δώρου που προσεφέρθη στον Πρόεδρο του Βοσνο-Σερβικού κρατιδίου της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, αλλά η πολιτική διάσταση μιας χειρονομίας προς ένα, από πολλού ήδη καιρού, αμφιλεγόμενο πρόσωπο, εξ υπαιτιότητος του οποίου και των συν αυτώ, υπέστησαν ουκ ολίγα δεινά τόσο η Σερβία, όσο και η Εκκλησία της Σερβίας, σε βαθμό που να γίνουν επί εικοσαετία ολόκληρη οι  αποδιοπομπαίοι τράγοι της διεθνούς κοινωνίας.

Όταν περί το τέλος του 1994 ο άγιος Καλαβρύτων μετέβη στο Βοσνο-Σερβικό κρατίδιο για να κομίσει, (καλώς ποιών), ανθρωπιστική βοήθεια, ίσως αγνοούσε την δράση του Κάρατζιτς και του (επίσης δικαζόμενου στη Χάγη) συνοδοιπόρου του Ράτκο Μλάτνιτς, καθώς αφήνει να εννοηθεί σ΄ένα σημείο τού κατ΄εμέ «φιλιππικού»του. Ενδεχομένως η Σεβασμιότης του να μη γνώριζε όσα είχε καταγγείλει εξ αφορμής των διαδραματιζόμενων αιματηρών γεγονότων στην Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την Κράϊνα ο μακαριστός Πατριάρχης Σερβίας Παύλος την Κυριακή της Πεντηκοστής τού έτους 1992. Τουτέστι, δύομισυ χρόνια προτού επισκεφθεί το Πάλε ο  Μητροπολίτης Καλαβρύτων και συγχρωτισθεί με την ξυνωρίδα Κάρατζιτς-Μλάντιτς. (βλ. σχετικά στο προαναφερθέν περιοδικό). Προφανώς να αγνοούσε τον τρόπο με τον οποίο η άγια εκείνη μορφή είχε κατακεραυνώσει με λόγους σκληρούς σύμπασα την πολιτική ηγεσία των Σέρβων για την ανεύθυνη, επικίνδυνη και ολέθρια για τον Σερβικό λαό πολιτεία τους. Ιδού τι έλεγε ο μακαριστός Σέρβος Πατριάρχης μπροστά σε μια εν απογνώσει ευρισκόμενη Ορθόδοξη λαοθάλασσα στο Βελιγράδι την ημέρα εκείνη : «...μερικοί δεν εννοούν να ακούσουν, ούτε θέλουν να δουν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς κινδύνους, οι οποίοι απειλούν την Σερβία. Με τα εγκλήματα που πράξαμε και με το μίσος που σπείραμε, φθάσαμε στο σημείο να αισχύνεται και αυτός ακόμη ο διάβολος» Οι αγανακτισμένοι αυτοί λόγοι του αλήστου μνήμης Σέρβου Πατριάρχη είχαν γίνει την επομένη, Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος, πρωτοσέλιδη είδηση σχεδόν σε όλα τα παγκόσμια ΜΜΕ. (Βλ. «International Herald Tribune», «Journal de Genève», «Gazette de Lausanne» της 15ης Ιουνίου 1992).  Πιθανόν, ο Ελλαδικός Τύπος, ευρισκόμενος τις μέρες εκείνες στη ραστώνη των διακοπών του «τριημέρου της Πεντηκοστής» να μην τους πήρε καν είδηση, αφήνοντας έτσι απληροφόρητο τον Ορθόδοξο Έλληνα!!!

Αυτά λοιπόν τα ολίγα ως προς την επιβράβευση του Ράντοβαν Κάρατζιτς. Ζητώντας και πάλι συγγνώμην από την  Σεβασμιότητά του διότι αντί Εικόνος της Παναγίας, έκαμα λόγο περί Σταυρού.

Προτού κατακλείσω, θα ήθελα να παρατηρήσω τα εξής. Ο άγιος Καλαβρύτων οσάκις ασκεί κριτική κατά του Φαναρίου και του Πατριάρχου Βαρθολομαίου, δηλώνει προοιμιακά πως σέβεται απολύτως τον Οικουμενικό Θρόνο ως θεσμό, αλλά  και τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο «ως λίαν σπουδαίο πρόσωπο»(sic). Οφείλω να ομολογήσω ότι δεν πείθει. Η προς τον Πατριάρχη «καλόπιστη», όπως την αποκαλεί, κριτική του, μόνο εμπάθεια και εχθρότητα προδίδει. Κυρίως όταν τον χαρακτηρίζει «Χωροφύλακα της Ορθοδοξίας» και τον παρομοιάζει με «είδωλο» που δεν πρόκειται ποτέ να προσκυνήσει!

Όσο για το σεβασμό του προς τον Θεσμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις του βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με εκείνα τα οποία πιστεύει και διακηρύσσει urbi et orbi. Ο αγαπών και σεβόμενος τον Πατριαρχικό Θεσμό, δεν χαρακτηρίζει ως «Έκτρωμα του Κανονικού Δικαίου» το εκκλησιαστικό καθεστώς της Ελλάδος, επειδή οι Επαρχίες της Βορείου Ελλάδος, της Κρήτης και της Δωδεκανήσου, υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, και επιτροπικώς μόνο διοικούνται από την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος. Ούτε, όμως, αποστέλλει υπομνήματα στην Ελλαδική Ιεραρχία σημαίνοντας συναγερμό και ισχυριζόμενος ότι με τις συχνές Πατριαρχικές επισκέψεις στις Νέες Χώρες κινδυνεύει η Αυτοκεφαλία και η εδαφική ακεραιότητα της Εκκλησίας της Ελλάδος!

Ως προς το τελευταίο τούτο σημείο, θα ήταν καλό, ο πολιός Αρχιποίμην των Καλαβρύτων, αλλά και όσοι άλλοι, κληρικοί τε και λαϊκοί, που τάσσονται αναφανδόν υπέρ της εκπαραθυρώσεως του Οικουμενικού Θρόνου από τον Ελλαδικό χώρο με την ενσωμάτωση στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος των εν Ελλάδι Επαρχιών του (μήπως, όμως, και του Αγίου Όρους;), να μας έλεγαν πώς ακριβώς αντιλαμβάνονται τον  Πατριαρχικό Θεσμό. Πώς ερμηνεύουν τα προνόμια τα οποία του ανέθεσαν Οικουμενικαί Σύνοδοι. Πώς εκτιμούν την θέση και το διακόνημα της Πρωτοθρόνου Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως μέσα στον Ορθόδοξο κόσμο. Πώς οραματίζονται το μέλλον της. Επιθυμούν το Οικουμενικό Πατριαρχείο να είναι μια ζωντανή παρουσία ανάμεσά τους, πολύ περισσότερο που εξ αιτίας ανεύθυνων πολιτικών και θερμοκέφαλων στρατιωτικών της Ελλάδος, το ποίμνό του ξερριζώθηκε από τις προγονικές εστίες της Θράκης, του Πόντου και της Μικράς Ασίας, πήρε το δρόμο της προσφυγιάς και βρήκε καταφύγιο στις ανωτέρω, ως  επί το πολύ, Ελλαδικές περιοχές; Ή, μήπως, προτιμούν να αποβεί αυτό ένας Θεσμός «Σύμβολο», χωρίς ενδοχώρα, χωρίς ποίμνιο, συρρικνωμένος μέσα σ΄ένα Μοναστήρι κάπου στον Κεράτειο, αναμένοντες την εκπλήρωση κάποιας προφητείας για την Πόλη σύγχρονου τινός Γέροντος, άδοντες δε στο μεταξύ  και  ψάλλοντες νοσταλγικά το «πάλι με χρόνια και καιρούς, πάλι δικιά μας θα ΄ναι»;

ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΑΣ: "Μεγάλη σαν τον Γκρέκο!"

Μνήμη Μαρίας Κάλλας σήμερα... 

Σαν σήμερα πριν 35 χρόνια έφυγε η ντίβα που έγινε συνώνυμη της όπερας. Αφήνω να εκφωνήσει τον επιμνημόσυνο λόγο ο Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος είχε συνεργαστεί μαζί της μα κυρίως είχε κατανοήσει βαθειά την ολότελα ξεχωριστή περίπτωσή της. 

Tου Γιάννη Tσαρούχη 

EIMAI ένας απ' τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος, που έμαθε στην Αθήνα το θλιβερό άγγελμα του θανάτου τής Mαρίας Kάλλας. 

Tο ’μαθα έτσι τυχαίως, τηλεφωνώντας στο Παρίσι σε μια φίλη μου. Λίγες ώρες μετά ανήγγειλα το κακό νέο στη σκηνή του θεάτρου Kαπλανών, όπου είχα ανεβάσει τις Tρωάδες. 

Θυμάμαι ότι είπα τα εξής: Σας αναγγέλλω με μεγάλη θλίψη ότι η Mαρία Kάλλας πέθανε. Hταν μια θεά και θα μείνει αθάνατη. Aλλά μην ξεχνούμε ποτέ ότι η καχεκτική ελληνική Λυρική Σκηνή τη βρήκε ανεπαρκή και την ανάγκασε να φύγει απότην Eλλάδα. 

Με αφιέρωση του Γ. Τσαρούχη στον Μ. Χατζιδάκι

Θυμάμαι ακόμα κάτι άλλο που είπα στην εφημερίδα «Eθνος», εξ αφορμής του πρώτου της ρεσιτάλ στου «Hρώδου του Aττικού», το ’57, όταν ο Mαμάκης ρώτησε όλους τους καλλιτέχνες να πουν τι γνώμη έχουν γι' αυτή. Επανέλαβα απλώς μια φράση του Eυαγγελίου: «Λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες εις κεφαλήν γωνίας εγένετο». 

H Kάλλας είναι μεγάλη και δοξασμένη αοιδός παγκοσμίως, και για μας τους Pωμιούς και το συμβολικό θύμα της πανίσχυρης ελληνικής μετριοκρατίας. Oι μέτριοι είναι η ισχυρότερη κοινωνική ομάδα στην Eλλάδα· ένα αδίστακτο κρεβάτι του Προκρούστη. 

Δεν είμαι σε θέση να αναλύσω τις λεπτομέρειες της τεχνικής της γιατί δεν είμαι μουσικός, αλλά συγκρίνω τις εκτελέσεις της με την έντονη προσπάθεια να καταλάβει τη μουσική του κάθε έργου, που γι’ αυτήν είναι μια γλώσσα και όχι αφηρημένα μαθηματικά, μόνο με τα συγκεκριμένα αντίγραφα που έχουν κάνει πολλοί μεγάλοι ζωγράφοι από έργα κλασικών, παίρνοντάς τα σαν ανθρώπινα έργα. 

Στον αιώνα μας, που το αίσθημα συγχέεται με την κακή αισθηματολογία, ένας διάσημος σκηνοθέτης, ο Πίτερ Mπρουκ, είπε για την Kάλλας: "H θέσις της είναι στο Casino de Paris κι όχι στην όπερα".

Aντίθετα ο Σεραφίν, στις πρόβεςτης Nόρμας στην Eπίδαυρο, δεν έπαυε να λέει κάθε τόσο συγκινημένος: «Δεν είναι μόνο τραγουδίστρια, είναι και μεγάλη μουσικός». 

Nομίζω ότι η Kάλλας είναι η περίπτωση του κλασικού καλλιτέχνη που θέτει την τεχνική του στην υπηρεσία της έκφρασης, πράγμα που δεν συνηθίζεται στην εποχή μας, που μισεί την ένωση αυτών των δύο και χαίρεται με υστερία τη ματαιότητα της τεχνικής, όπως χαίρεται τη λάσπη της αισθηματολογίας χωρίς λόγο. 

H Kάλλας, τραγουδώντας ιταλικά, είναι Eλληνίδα. Aν ποτέ ο κόσμος καταλάβει και ξεχωρίσει τα χαρίσματα των Eλλήνων, που τα σκεπάζουν αφόρητα ελαττώματα, θα προχωρήσει πολύ στην κατανόηση πολλών πραγμάτων μεταξύ των οποίων και η τέχνη. 

Σημείωση: Tο κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Bασίλη Nικολαΐδη «Mαρία Kάλλας». Eκδόσεις «Kέδρος», Aθήνα. 

Μαρία Κάλλας - Αλέξης Μινωτής - Γιάννης Τσαρούχης

Ήταν αρχές Οκτωβρίου όταν συνάντησα την Κάλλας στο μεγάλο ξενοδοχείο της Νέας Υόρκης, το "Waldorf Astoria", για να συζητήσουμε για τα κουστούμια της Μήδειας. Έφθασα στη Νέα Υόρκη με μιά βαλίτσα γεμάτη βιβλία και φωτογραφίες με ό,τι σχετικό υπάρχει για τη Μήδεια, τον Κερουμπίνι και τον Ευρυπίδη και με τέσσερα τόπια υφάσματα. 

Ασφαλώς θα με ρωτήσετε ποιά ήταν η πρώτη εντύπωση της γνωριμίας μου με την Κάλλας. Με υποδέχτηκε στο πολυτελές διαμέρισμα του ξενοδοχείου τη μ' ένα πέτσινο μπλουζάκι. Ήταν σεμνή και αθώα σαν κοριτσάκι 18 χρονών. 

Βρισκόμουν μπροστά σε μια γυναίκα που γνώριζε την κλασική εποχή και σε μια καλλιτέχνιδα με καταπληκτική διεισδυτικότητα και ένστικτο. Την παρακολούθησα να ξανασχεδιάζει μαζί μου και να προσαρμόζει ένα μεγάλο ρόλο της σ' ένα καινούργιο πνεύμα σκηνοθεσίας. Η διαίσθησή της δεν την αφήνει να κάνει λάθος. Ξέρει ποιό είναι το σωστό για την κάθε στιγμή. 

Ενθουσιάζεται με κάθε σωστή ιδέα. 

"Ναί, ναί, λέει, έτσι πρέπει να βγεί η Μήδεια στην πρώτη πράξη. Έχετε απόλυτο δίκιο. Πρέπει να είναι ατημέλητη χωρίς κανένα στολίδι. Είναι τόσο ταραγμένη που δεν έχει καιρό για στολίδια. Το σκοτεινό κοστούμι με τη στενή, κόκκινη ζώνη, θα δώσει τον σωστό δραματικό τόνο". (...) 

"Η Μήδεια στην τελευταία πράξη δεν είναι γυναίκα πιά", παρατηρεί η Κάλλας. "Κάνει πράξεις που δεν τις κάνει μια γυναίκα. Μεταβάλλεται σε μια δαιμονισμένη φλόγα που καίει με το τρομερό πάθος της εκδικήσεως". (...) 

Η παράσταση αρχίζει. Η μουσική ιδιοφυία και το υποκριτικό δαιμόνιο της Κάλλας συνεπαίρνουν το κοινό. Στη σκηνή κινείται μια μεγάλη ηθοποιός που ζωντανεύει μια τραγική μορφή. Το κοινό χειροκροτεί με το πάθος και την ειλικρίνεια ενός ποδοσφαιρικού αγώνος. (...) 

- Γιάννης Τσαρούχης, "λίθον ον απεδοκίμασαν οι οικοδομούντες". 

Το 1957, σε μια επιστολή του ο Γιάννης Τσαρούχης στον Γιάννη Μόραλη, από το Ντάλας του Τέξας, για την παράστασή της εκεί, την αποκαλούσε: Μεγάλη σαν τον Γκρέκο! 

Η παράσταση αυτή της "Μήδειας" του Κερουμπίνι, παίχτηκε στο Ντάλλας το 1958 (σ' αυτή την παράσταση αναφέρεται ο Τσαρούχης) και στη συνέχεια στο Λονδίνο το 1959, στην Επίδαυρο το 1961 και στο Μιλάνο το 1961 και το 1962. Στον ρόλο του Ιάσωνα ήταν ο Jon Vickers. Σκηνοθεσία του Μινωτή και σκηνικά-κοστούμια του Γ. Τσαρούχη. 

Στο βίντεο που ακολουθεί, ακούτε ηχογραφημένη εκτέλεση σε στούντιο του 1957 (χορωδία και ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου), οπτικοποιημένη με φωτογραφίες από την παράσταση του 1958.

.

Εκκλησία: «ενώσεως και συμφωνίας όνομα» σε μνημονιακούς καιρούς

Μεγάλη Εκκλησία της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη

Του Αρχιμανδρίτη Γεράσιμου Φραγκουλάκη

Αννόβερο Γερμανίας

Σκαλίζοντας παλιές σημειώσεις μου από διάφορα μαθήματα του σχολείου, το μάτι μου έπεσε σε μια σημείωση που αναφερόταν στον επίσημο ορισμό της έννοιας «κράτος». 

Αναφέρεται λοιπόν: «Όταν λέμε κράτος εννοούμε μια κοινωνία ανθρώπων οι οποίοι είναι οργανωμένοι σε πολιτική κοινότητα, ζουν μέσα στον ίδιο γεωγραφικό χώρο και διέπονται από κανόνες δικαίου, που αποσκοπούν στην ασφάλεια, την ειρηνική συμβίωση, την ευημερία και την ηθική και πνευματική προκοπή τους». 

Αν πραγματικά με αυτό τον τρόπο λειτουργούσαν όλα τα κράτη, η γη θα είχε μεταβληθεί σε παράδεισο. Τι φταίει όμως που δεν λειτουργούν με αυτό τον τρόπο; 

Αν μελετήσουμε προσεκτικά τον ορισμό του κράτους θα δούμε ότι όλοι οι στόχοι που βάζει έχουν σαν υπόβαθρο την ηθική. Η μη πραγμάτωσή τους επομένως σημαίνει κακοποίηση ή ανυπαρξία της ηθικής, που έχει ως αποτέλεσμα το διαχωρισμό των τάξεων. Και αν παλιότερα ο διαχωρισμός αυτός αφορούσε στους πλούσιους και στους φτωχούς, σήμερα έχει γίνει πιο ωμός και αφορά συνειδητούς εκμεταλλευτές και θύματα εκμεταλλευόμενους. 

Την πάγκοινη άποψη ότι η κοσμική εξουσία είναι καταδυναστευτική συμμεριζόμενος και ο ίδιος ο Χριστός απευθυνόμενος προς τους Μαθητές Του, είπε: «οίδατε ότι οι άρχοντες των εθνών καταδυναστεύουσιν αυτών και οι μεγάλοι κατεξουσιάζουσιν αυτών». (Ματθ. 20,25). 

Δεν υποστηρίζουμε βέβαια ότι η κοσμική εξουσία θα μπορούσε από μόνη της να μετατρέπει το κράτος σε παράδεισο. Αυτό είναι ανέφικτο. Θα μπορούσε όμως να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια σχετικώς ομαλή συμβίωση των υπηκόων. 

Όπως είπε ο Ρώσος διανοητής του 19ου αιώνα Σολόβιεφ: «σκοπός του κράτους δεν είναι η πραγματοποίηση του παραδείσου πάνω στη γη, αλλά η παρεμπόδιση του κόσμου να μεταβληθεί σε κόλαση». 

Για να γίνει όμως αυτό χρειάζεται να επικρατεί αλληλοσεβασμός μεταξύ των πολιτών. Αλληλοσεβασμός ο οποίος θα καλλιεργείται από το ίδιο το κράτος διά της ισονομίας. Βασική προϋπόθεση γι’ αυτό είναι να γίνει αντιληπτό ότι οι πολιτικοί άρχοντες είναι απλοί διαχειριστές της εξουσίας και όχι εξουσιαστές. Οφείλουν να τους χαρακτηρίζει σοβαρότης και εντιμότης λόγων και πράξεων. Στην άσκηση της εξουσίας θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η γνώμη του λαού, στον οποίο θα δίδεται η ευκαιρία να συμμετέχει ενεργά στην λήψη αποφάσεων. 

Η τάση θεοποίησης των πολιτικών κατά το παρελθόν είχε ως αποτέλεσμα την «ποδοσφαιροποίηση» της πολιτικής και την «οπαδοποίηση» των πολιτών, δείγμα εκτροπής από κάθε δημοκρατική αρχή. Και να ποιο είναι το αποτέλεσμα. Να βιώνουμε σήμερα ως Έλληνες καταστάσεις που το άκουσμα παρομοίων στο παρελθόν, μας δημιουργούσαν απερίγραπτη θλίψη και δεν τολμούσαμε καν να σκεφθούμε ότι μπορεί κάποτε να ισχύσουν και για μας. 

Ταυτόχρονα όμως βλέπαμε, αλλά δεν δίναμε σημασία, ότι όλα τα κόμματα που κυβερνούσαν, ποτέ οι φιλολαϊκές προεκλογικές τους εξαγγελίες δεν ήταν εναρμονισμένες με την κυβερνητική τους τακτική. Παρόλα αυτά δεχόμασταν την υποδούλωση στο όνομα κάποιων εξυπηρετήσεων, κοινώς «ρουσφέτι». 

Ξεχάσαμε όμως πως ο Χριστιανός δεν είναι δούλος καμιάς κοσμικής εξουσίας αλλά παιδί του Θεού. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπακούει στις κοσμικές εξουσίες. Οφείλει να υποτάσσεται σ’ αυτές, αλλά μέσα στα πλαίσια της υπακοής του στο θέλημα του Θεού. Γι’ αυτό όταν οι απαιτήσεις της κρατικής εξουσίας έρχονται σε αντίθεση με το θέλημα του Θεού έχει χρέος να πειθαρχεί στο Θεό και όχι στους ανθρώπους. «Πειθαρχείν δει Θεώ μάλλον ή ανθρώποις». (Πραξ. 5,29). 

Όσοι υποστηρίζουν ότι δεν είναι δουλειά των Χριστιανών η ενασχόληση με τα κοινά, δεν έχουν δίκιο. Η πολιτική για το Χριστιανό αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινής ζωής, γι’ αυτό συμμετέχει στην άσκηση της κοσμικής εξουσίας. Η ανάληψη όμως πολιτικής εξουσίας από Χριστιανούς, σε καμιά περίπτωση δεν σημαίνει εμπλοκή της Εκκλησίας στην πολιτική. 

Η Εκκλησία φροντίζει για τον κόσμο αλλά δεν περιορίζεται μόνον σ’ αυτόν όπως η πολιτική. Γι’ αυτό και δεν περιφρονεί την πολιτική, δεν γίνεται όμως και ένα με αυτήν. Άλλωστε όπως είναι φυσικό η πολιτική με τις διάφορες κομματικές αποκλίσεις διαιρεί, ενώ η Εκκλησία είναι κατά τον Ιερό Χρυσόστομο «ενώσεως και συμφωνίας όνομα». Κάτι το οποίο επιβεβαιώνεται περίτρανα αυτό το διάστημα που σπεύδει και πάλι η Εκκλησία να θεραπεύσει παραλείψεις και λάθη της πολιτικής ή μάλλον των πολιτικών που εμπιστεύθηκε ο ελληνικός λαός κατά καιρούς να τον κυβερνήσουν. 

Μέσα στην ανέχεια και τις ανάγκες που δημιουργούν τα αποτελέσματα των λανθασμένων πολιτικών επιλογών, η Εκκλησία ανοίγει την αγκαλιά της και σκορπά την αγάπη και τη θαλπωρή της στους πονεμένους, στους πεινασμένους, στους ενδεείς. 

Και το ωραίο είναι ότι κάποιοι εκ των πολιτικών θεωρούν επιβεβλημένο καθήκον της Εκκλησίας να κάνει αυτό που κάνει και ταυτοχρόνως την πολεμούν!

ΠΛΗΡΗΣ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Στέλιος Φαϊτάκης, Untitled, 2010

ΠΕΡΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ 

ὑπὸ Γέροντος Χαλκηδόνος Ἀθανασίου 

"Οὐδεὶς θὰ ὁμίλει τόσον πολὺ εἰς τὰς 

συναναστροφάς του, ἐὰν ἐγνώριζε, 

πόσον συχνὰ παρανοεῖ τοὺς ἄλλους". (J. W. Goethe) 

Ἀκόμη καὶ σήμερον, τὴν ἐποχὴν τοῦ κυκεῶνος τῆς ἐπικοινωνίας1 καὶ "διακοινωνίας" ὑπάρχουν μορφαὶ αὐτῆς, διὰ τὰς ὁποίας ἰδέαν δὲν ἔχομεν. Διαρκῶς ἀνακαλύπτομεν νέας μορφάς της καὶ δὴ τοιαύτας, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἐθεώρει τις ἀδυνάτους. Εἰς τοὺς ἀνθρώπους, κυρίως ὅμως εἰς τὰ ζῶα καὶ τὰ φυτά, ἴσως δὲ καὶ εἰς ἀντικείμενα! Τὰ φυτὰ ἐκπέμπουν χημικὰ μηνύματα, μία ζέβρα πληροφορεῖ τὸ περιβάλλον διὰ τοῦ δέρματός της, αἱ φάλαιναι τραγουδοῦν. Ἀκόμη καὶ τὰ αὐτοκίνητα καὶ τὰ σωληνάρια τῆς ὀδοντόκρεμας ἐπιζητοῦν δῆθεν κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπαφὴν πρὸς ἡμᾶς! Ὅμως ὁ ἄνθρωπος παραμένει κωφός. 

Πλήρης μυστηρίων εἶναι ὁ κόσμος τῆς ἐπικοινωνίας – ὅσον δὲ περισσότερον γνωρίζομεν τὴν τεραστίαν πολυμορφίαν τῶν ἐπικοινωνιακῶν δυνατοτήτων, τόσον περισσότερα καὶ πιεστικὰ ἀποβαίνουν καὶ τὰ ἐρωτήματα. Καὶ ἐδῶ πρόκειται δι’ ὀσμάς, χημικὰ καὶ βιολογικὰ ὑλικά, καὶ ὅλα τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται διὰ μεταφορὰν πληροφοριῶν. 

Ὁ ἄνθρωπος παρημέλησε ὀλίγον τὴν ἑρμηνείαν τῶν φαινομένων τούτων, διότι π.χ. εἰς τὰς περὶ ζώων μελέτας ἔθεσε τὸ βάρος νὰ διδάξει εἰς τὸν παπαγάλον τὴν γλῶσσαν, ἢ εἰς τὸν πίθηκον τὰ σημεῖα τῶν κωφαλάλων, διὰ νὰ εἶναι μετὰ ὑπερήφανος ἐπὶ τοῦ ὅτι τὰ ζῶα εἶναι μὲν ἐκπληκτικῶς εὐφυῆ, ὅμως οὐδὲν ἐν συγκρίσει πρὸς ἡμᾶς. Ἀντιθέτως τὴν νέαν κατεύθυνσιν τῆς μελέτης τῆς ἐπικοινωνίας ἐν τῇ φύσει - ἀποκαλοῦν "τὴν ἄμεσον συνομιλίαν μετ’ αὐτῆς" (P. Baumann – D. Kaiser). 

Εἰς ἓν ἀμερικανικὸν Πανεπιστήμιον ἐλήφθη αἷμα ἐξ ἑνὸς χοίρου, τὸ ὁποῖον ἐτοποθετήθη εἰς δύο ὑάλινα δοχεῖα ἀντιδράσεως, εἰς ἀπόστασιν τριάκοντα ἑκατοστῶν. Εἰς τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν προσετέθη ὑλικὸν, ἐνεργοποιοῦν τὸ αἷμα ὥστε νὰ δημιουργήσει ἓν ὁρισμένον εἶδος ἀντισωμάτων. Ἐκπληκτικῶς ὅμως αὐτὰ ἐνεφανίσθησαν καὶ εἰς τὸ ἕτερον ἄνευ οὐδεμίας προσθήκης. Πῶς ἡ πληροφορία ἔφθασε εἰς τὸ ἄλλο; Ἐκ συναδελφικῆς εὐγενείας ἢ διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ φωτός; 

Ὁ C. Blackster εἰργάζετο ὡς ὑπεύθυνος δι’ ἀνακρίσεις μὲ τὴν μηχανὴν τοῦ ψεύδους (Detector) εἰς τὴν Ν. Ὑόρκην. Τὸ χόμπυ του ἦσαν τὰ φυτά, μερικὰ τῶν ὁποίων ἀνέπτυξε εἰς τὸ γραφεῖον του, ἐξελιχθεὶς εἰς ἀνανεωτὴν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἐρεύνης τῶν φυτῶν. Ἡμέραν τινὰ συνέδεσε ἓν καλούμενον δρακόδενδρον μὲ τὴν μηχανὴν, διότι συχνάκις εἶχεν τὸ αἴσθημα, ὅτι τοῦτο σχεδὸν κάθε ἡμέραν εἶχε διαφορετικὴν ἀκτινοβολίαν. Τὸ ὄργανον ἐπαρουσίασε σχεδὸν τὰς ἰδίας ἠλεκτρικὰς ἀντιδράσεις, ὅπως καὶ εἰς ἕναν ὕποπτον. Ἦτο φανταστικὸν ὅταν ἐσκέφθη ὀλίγον, τί θὰ συνέβαινε ἐὰν τοῦ ἀπέκοπτε μερικὰ φύλλα. Διενοεῖτο μόνον, ὅμως τὸ ὄργανον ἔπαιζεν "τρελλά". Τοῦτο ἐσήμαινε ὅτι τὸ δένδρον ἀνέγνωσε τὰς σκέψεις του. Πῶς ὅμως τὰ δένδρα ἠμποροῦν νὰ παράγουν ἠλεκτρικὰ καὶ ἠλεκτρονικὰ φαινόμενα ἐφ’ ὅσον στεροῦνται νευρικῶν κυττάρων καὶ συστήματός τινος καθοδηγήσεως ὅπως οἱ ἄνθρωποι; Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι χημικαί, μοριακαί, κυματικαὶ διαδικασίαι καὶ ἠλεκτρικὰ σύμβολα μεταφέρουν κατὰ τρόπον ἐκπληκτικὸν πληροφορίας. Πάντα ταῦτα συνιστοῦν τὴν "γλῶσσαν" των. Οὕτως π.χ. Ἀμερικανοὶ ἐπιστήμονες ἐν Βοστώνῃ διεπίστωσαν, ὅτι φυτὰ ἀραβοσίτου προσβληθέντα ἀπὸ σκώληκας, ἐκπέμπουν "φωνὰς βοηθείας", μέ ὁρισμένα χημικά, τὰ ὁποῖα προσελκύουν πάραυτα ἓν εἶδος παρασιτικοῦ ἐντόμου, βιολογικοῦ ἐχθροῦ τῶν σκωλήκων. Ἐπίσης, μελέται Γάλλων βιολόγων ὑποστηρίζουν, ὅτι φυτὰ τὰ ὁποῖα καταπατοῦνται ὑπὸ ἀπροσέκτων, ἀναγνωρίζουν αὐτοὺς μετὰ μερικὰ ἔτη, μόλις τὰ πλησιάσουν καὶ κάνουν ὡσὰν "τρελλά", ἄρα ἐνθυμοῦνται! 

Ἠμποροῦν ἄραγε τὰ φυτὰ νὰ ἐπικοινωνοῦν ὄχι μόνον μεταξύ των, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ ζῶα καὶ τοὺς ἀνθρώπους2; Πιθανῶς. Οἱ βιολόγοι E. Farner καὶ C. Ryan ἐκ τοῦ κρατικοῦ Πανεπιστημίου τῆς Οὐάσινγκτων, ἠρεύνησαν τὴν ἐπίδρασιν ἑνὸς εἴδους ἐλαίου τοῦ ἰάσμου εἰς διάφορα φυτά. Ἀρχικῶς ἐρράντισαν μόνον φύλλα τῆς ντομάτας καὶ εἶδον, ὅτι αὐτὰ ἀμέσως ἐσταμάτησαν τὴν παραγωγὴν λευκώματος, διότι τοῦτο ἐνισχύει τὸν μηχανισμὸν ἀντιδράσεως κατὰ τῶν καταστροφέων. Τὸ ἐκπληκτικὸν ὅμως εἶναι, ὅτι ὅλα τὰ γειτονικὰ φυτά, ὅπως ὁ καπνὸς καὶ τὸ τριφύλλι (μηδικὴ) ἐρρύθμισαν τὴν παραγωγὴν τοῦ λευκώματος. 

Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν θάλασσαν ἐπὶ μακρὸν οἱ ἐπιστήμονες ἐνόμιζον, ὅτι ἐκυριάρχει ἡ ἠρεμία. Τελευταίως ὅμως μὲ τὴν βοήθειαν ἀκριβῶν μετρητῶν, ὅπως τοῦ ὑδροφώνου, ἐνεφανίσθη μία νὲα εἰκών. 

Αὕτη εἶναι πλήρης ἀπὸ τόνους καὶ σημεῖα καὶ ἐπὶ μακρὸν δὲν εἶναι γνωστὸν ποῖος συμβάλλει εἰς τοὺς ψιθύρους αὐτούς. Ἐντυπωσιακὸν εἶναι ὅμως καὶ τὸ ὅτι τὰ περισσότερα ψάρια δὲν ἔχουν οὔτε λάρυγγα, οὔτε φωνητικὰς χορδάς. Οὕτω ὁ Prochilodus insignis, μεταδίδει εἰς ὅλους του τοὺς μῦς μίαν τοιαύτην δόνησιν, ὥστε νὰ βρυχᾶται ὡσὰν τὸ βιολοντσέλλο. Καὶ ὅταν ὁ Arapaima gigas κολυμβᾶ ἐντὸς ὁμίλου πολυαρίθμων ψαριῶν ποὺ πιέζουν τὸν ἀέρα ἐκ τῶν βραγχίων των, δίδεται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀνοίγει ὁλόκληρος μία μπαταρία φιαλῶν σαμπάνιας. Ἄγνωστον διατί. 

Κατὰ τὴν ἀποκρυπτογράφησιν τῶν ἐπικοινωνιακῶν συστημάτων τῶν ψαριῶν, ὁ βιολόγος M. Nichols ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Οὐάσινγκτων λέγει, "ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀρχήν". Τὰ ἄσματα τῶν φαλαινῶν τυγχάνουν "μύθος" (Legende). Γνωρίζει τις, ὅτι μιὰ φάλαινα ποὺ τραγουδεῖ, συνήθως εἶναι μόνη. Ἀλλὰ διὰ τὸ ἆσμα μεταξὺ 6 καὶ 35 λεπτῶν δὲν εἶναι τίποτε γνωστόν. Ὀλίγον περισσότερον, ἔχει γίνει ἔρευνα ἐπὶ τῶν διαβόητων σφυρικτικῶν συναυλιῶν τῶν δελφινῶν. Ἐκπέμπονται κατευθυντικαὶ φωναὶ μὲ τὴν ὑψηλὴν συχνότητα τῶν 14 Kilohertz, καὶ τὰ ἠχητικὰ αὐτὰ κύματα ἔχουν σκοπὸν μιᾶς ἀντηχήσεως. Οὔτως ἀφ’ ἑνὸς τὰ ψάρια ἀλληλοπληροφοροῦνται διὰ τὸ ποῦ ὑπάρχει πλουσία τροφή. Ἀφ’ ἑτέρου τὰ δελφίνια ἠμποροῦν νὰ μεταβάλλουν τοὺς τόνους αἰφνιδίως εἰς σκληρὰς ἠχητικὰς κρούσεις, αἱ ὁποῖαι ξεκωφαίνουν ἀμέσως τὰ μικρὰ ψάρια καὶ ἐνίοτε φονεύουν. Βεβαίως, ἐδῶ τίθεται τὸ ἐρώτημα οὐχὶ ἐὰν τὰ δελφίνια εἶναι ἀρκετὰ εὐφυῆ, ἀλλ’ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡμεῖς εἴμεθα τόσον εὐφυεῖς διὰ νὰ τὰ κατανοήσωμεν. 

Πόσον δὲ δύσκολον εἶναι διὰ τὸν ἄνθρωπον νὰ ἀντιληφθεῖ τὰς διαφορετικὰς ἐπικοινωνίας, δεικνύουν π.χ. αἱ μάταιαι δοκιμαὶ ἑρμηνείας τοῦ γραμμωτοῦ δέρματος τῆς ζέβρας. Μία ἐξ αὐτῶν ἰσχυρίζεται, ὅτι αἱ γραμμαὶ αὐταὶ περιπλέκουν ὀπτικῶς τὰ ἀρπακτικὰ ζῶα ὡς τοῦ λέοντος, ἄλλη ὅτι χρησιμεύουν ὡς ἀπόκρυψις, ἄλλη ὅτι δι’ αὐτῆς ἐμποδίζεται ἓν εἶδος ἐντόμων, καὶ ἄλλαι ἀναζητοῦν συγκρίσεις μετὰ τῆς Op-Art ἢ τὰς φανέλλας τῶν ποδοσφαιριστῶν, διότι μία ἐνιαία τοιαύτη ἐνισχύει τὸ κοινωνικὸν αἴσθημα! 

Εἰς ἕτερα ὅμως πεδία ἐπιτυγχάνονται βεβαιότερα ἀποτελέσματα. Οἱ βάτραχοι δὲν ἔχουν ἱστορικὴν συνείδησιν, διότι ὁ θῆλυς δὲν ἀντιδρᾶ εἰς τοὺς κρότους τῶν ἀποδυναμωμένων ἀρρένων, ἐνῶ ὁ ἀπὸ τοῦ CD τοιοῦτος, δημιουργεῖ εἰς αὐτοὺς ἄμεσον ἀνησυχίαν. Ὅταν ὁ χιμπατζῆς χαμογελᾶ, τοῦτο σημαίνει ὅτι φοβεῖται. Χελιδόνια τῆς θαλάσσης χρειάζονται δῶρα τοῦ γάμου π.χ. ἕνα ψάρι, διὰ νὰ καθορίσουν τὸ φύλον ἑτέρου τοιούτου. Καὶ αὐτὸ ἐὰν τὸ ἀποδεχθεῖ, τότε εἶναι θῆλυ. 

Τέλος ἐκ τῶν ἀψύχων ἀντικειμένων εἰς τὰ αὐτοκίνητα τυγχάνει ἀρκετὰ γνωστόν, ὅτι τυχαίως ἓν εἰς ἕναν ἰδιοκτήτην καταστρέφεται διαρκῶς, ἐνῶ εἰς ἕτερον κινεῖται ἐξαιρετικῶς. Κάποιος δὲ ὀμνύει, ὅτι κατὰ τὸ μαγείρευμα συνομιλεῖ μετ’ αὐτοῦ. Πάντως, δὲν εἶναι εὔκολον πάντοτε νὰ πείσει τις τοὺς συνανθρώπους του διὰ πραγματικὰς -ἔστω καὶ φαινομενικῶς φαντασιοπληκτικὰς- νέας γνώσεις. 

 "Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε, 

πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας".

 _____________________________________ 

1- P. Tompkins – C. Bird, Ἡ μυστικὴ ζωὴ τῶν φυτῶν, Ἀθήνα7 1976. S. Lebert – O. Hayek, Die Online-Dienste der Natur, Süddeutsche Zeitung Magazin ἀρ. 12, 22. 3 (1996) 27-29. (Κυρία πηγὴ τοῦ ἄρθρου). R. Kesseler κ.ἄ., Die geheimnisvolle Sexualität der Pflanzen, Mόναχο 2008. E. Koinberg, Herbarum Amoris. Das Liebesleben der Pflanzen, Κολωνία 2009.
2- D.-I. Kerner, Die Sprache der Pflanzen... und wie wir sie verstehen können, Ντύσσελντορφ 2005.

Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΠΑΝΩΤΗ ΣΤΟΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΜΒΡΟΣΙΟ

Ο εορτάζων σήμερα Άρχων Ιερομνήμων της Μ.τ.Χ.Ε. καθηγητής Αριστείδης Πανώτης, προς τον οποίο ευχόμαστε από καρδιάς έτη πολλά εν υγιεία και δυνάμει, απαντά με ένα μακροσκελές και τεκμηριωμένο κείμενό του στην Πύλη Εκκλησιαστικών Ειδήσεων amen σε όσα θέματα έθεσε ο Σεβ. Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος σε κείμενά του και επιστολές του - και προς την Ιδιωτική Οδό - τον περασμένο μήνα. Το κείμενο το Άρχοντος επιγράφεται: Τα δικαιώματα του Οικουμενικού Θρόνου, το «και πάσης Ελλάδος» και ο πρώην Ιεροσολύμων - Σύγχρονα δείγματα «Φαρμακιδείου» μαθήσεως. 

Ο Αριστείδης Πανώτης σ' αυτό το κείμενο μας αποκαλύπτει την στενή σχέση που είχε με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και πώς αυτή εξελίχθηκε, αναφέρεται στην όψιμη "Θρονική εορτή" της Εκκλησίας της Ελλάδος (29 Ιουνίου, του Αποστόλου Παύλου) και τη διεκδίκηση "Αποστολικών τιμών" επί Χριστοδούλου, εξηγεί πώς το το 2004 κορυφώθηκε η επιχείρηση  να πληγεί η βασική ευθύνη της πατριαρχίας, το «δίκαιο των χειροτονιών» της Μητέρας Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως και μας παραθέτει επί του θέματος ιστορικά «αντίδοτα»  για τους φιλίστορες. Ακόμα αναφέρεται στην υπόθεση του πρώην Ιεροσολύμων Ειρηναίου στο περίφημο "...και πάσης Ελλάδος" - ζητήματα που έθιξε μετ' επιτάσεως ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων καταφερόμενος μετά μένους εναντίον του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του Οικουμενικού Πατριάρχου προσωπικώς - και τέλος δίνει και μια απάντηση στην κριτική του Καλαβρύτων και άλλων ομοφρόνων του για την κίνηση του Οικουμενικού Πατριάρχου να δωρίσει Κοράνιο σε μουσουλμάνους αξιωματούχους, κάτι που έκαναν και οι Πατριάρχες Αλεξανδρείας Θεόδωρος και Ιεροσολύμων Θεόφιλος. 

Το κείμενο του καθηγητή Πανώτη αξίζει ιδιαίτερης προσοχής. Ελπίζω να τύχει και της αποδοχής όσων σκέπτονται νηφάλια, ιστορικά και κατά το δυνατόν αντικειμενικά.

Διαβάστε το εδώ.

ΣΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΒΗΜΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΜΑΣ ΓΙΑ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ-ΜΗΤΡΟΠ. ΙΛΑΡΙΩΝΑ

Στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ και στη στήλη γνώμες αναγνωστών, δημοσιεύτηκε το κείμενό μας για την επικείμενη συναυλία στο Ηρώδειο με έργα Μ. Θεοδωράκη και Μητροπολίτη Ιλαρίωνα Αλφέγιεφ.

Εκεί συναντήσαμε και τα παρακάτω σχόλια (τα νεώτερα σχόλια επίσης αναρτώνται εδώ):

Απάντηση |20/09/2012 πριν 15:15
Ο αγαπητός B. St. φαίνεται να εχει μια βαθιά σύγχηση στα πράγματα. Επικαλείται λαθεμένα και χείριστα την φιλοσοφία για να μας πει συγκινηθείτε με Ιλαρίωνα ρε παιδιά- κατά το εγέρθητι των ΧΑ. Χωρίς να υπενθυμίσω βασικές αρχές της φιλοσοφίας από τα φοιτητικά χρόνια παραθέτω κάποια πράγματα μήπως βοηθήσουν τον B. St. Η συγκίνηση δεν ειναι κριτήριο αληθείας. Τα φυτά και τα ζώα συγκινούνται. Και σε πολλούς ανθρώπους τα ναρκωτικά είναι αρεστά. Η συγκίνηση και η αρέσκεια δεν οδηγούν στην αλήθεια! Και αν μη τι άλλο η θρησκευτική μουσική δεν μπορεί να απευθύνεται σε υπνοτισμένους γιατί χάνεται ο Λόγος. Χάνεται το κήρυγμα της Ανάστασης. Δυστυχώς ο ρωσικός επεκτατισμός δεν αποβλέπει στην αλήθεια αλλά στην αύξηση του αριθμού των οπαδών του. Σ'αυτό τον αγώνα το χάδι των αυτιών αποτελεί στρατηγική για να προσελκυσθούν οι "συγκινημένοι" φιλόμουσοι!
Μάρκος Γεωργίου 

Απάντηση σε Μάρκος Γεωργίου | 20/09/2012 03:10 
Αντιπαρέρχομαι τα σχόλια για την παρατήρησή μου ότι ο Ιλαρίωνας τελείωσε τις μουσικές σπουδές του στα 17 του. Επίσης τα ωδεία υπάρχουν για να μαθαίνουν οι άνθρωποι μουσική όχι για να μαθαίνουν τι τους συγκινεί. Έχω παραθέσει ένα βίντεο του “Κατά Ματθαίου” ορατόριο του Ιλαρίωνα. Και μια σειρά από σχολιαστές φαίνονται ανίκανοι να εκφράσουν την άποψή τους για το έργο. Δεν αισθάνθηκαν τίποτα άραγε (θετικό ή αρνητικό, δεν έχει σημασία);; Και περιμένουν να ακούσουν πρώτα την κριτική από κάποιον κριτικό για να μορφώσουν άποψη για ένα καλιτεχνικό έργο. Θα μπορούσαν ΈΣΤΩ να πουν “μου άρεσε, αλλά θα πάψει να μου αρέσει εάν κάνει κακή κριτική ο τάδε κριτικός” ή “δεν μου άρεσε αλλά θα μου αρέσει εάν πει καλή κριτική ο τάδε κριτικός.” Αλλά αυτοί δεν λένε τίποτα παρά μονάχα περιμένουν να αποκριθούν οι κριτικοί. Και εδώ τίθεται ενά θεμελιώδες φιλοσοφικό ερώτημα. Η απόκριση, η αίσθηση κάποιου συναισθήματος, ενώπιον ενός καλιτεχνικού έργου είναι από τις πιο θεμελιώδεις και πρωταρχικές αντιδράσεις ενός ανθρώπου από την νηπιακή ακόμα ηλικία. Είναι στοιχείο της ύπαρξης και της συγκρότησης ενός ανθρώπου. Πως καταφέρνει ένας άνθρωπος να ακυρώσει μια τέτοια φυσιολογική αντίδραση; Πως τελικά καταφέρνει ένας άνθρωπος να ακυρώσει τελικά τον ίδιο τον εαυτό του; http://youtu.be/fF4c9bf5lUQ
B.St

δυο σκέψεις... | 19/09/2012 01:14
παρακολουθώντας αυτή την έντονη συζήτηση των τελευταίων ημερών, θέλησα να εκφράσω δυο σκέψεις: Το κριτήριο της κριτικής δεν είναι σίγουρα το τι αρέσει, αλλά το τι θα πει ένας μουσικολόγος κριτικός- αν για κάποιους αυτοί είναι στείροι κλπ τότε πρέπει να κλείσουμε τις μουσικές σχολές και να ξεχάσουμε γενικά τις μουσικές σπουδές. Η συνέπεια δεν θα είναι τόσο τραγική! Αφού ο μητροπολίτης Ιλαρίωνας ολοκλήρωσε ΌΛΕΣ τις μουσικές σπουδές ας αρκεστεί η ανθρωπότητα, ένας Ιλαρίωνας φτάνει- περισσεύει και ο Μότσαρτ! Εκτός από το μουσικό κομμάτι πρέπει κανείς να μην ξεχάσει το αιώνιο κόμπλεξ των Ρώσων για πολιτικό και εκκλησιαστικό επεκτατισμό. Στο δεύτερο πρωτοστατεί ο μουσικός ιεράρχης.  
Μάρκος Γεωργίου

Απάντηση σε Αλέξης Απάντηση | 18/09/2012 13:32 
Η απάντηση αυτή είναι μνημειώδης! Παραπέμπω άμεσα σε ηχητικό απόσπασμα του έργου και η απάντηση δεν είναι "μου αρέσει το έργο" ή "δεν μου αρέσει το έργο" ή "δεν μου αρέσει η μελωδική του γραμμή" αλλά απαντάτε: "δώσε μου μια παραπομπή κριτικής για το έργο". Ο κύριος Ανδριόπουλος λέει "πήρα τηλέφωνο να ρωτήσω". Μα πόσο μπορεί να ευνουχισθεί το καλαισθητικό κριτήριο ενός ανθρώπου!!. Ο μέγας Μίκης μιλούσε για "στείρους" κριτικούς. Δεν ζούμε την εποχή του 1950, την εποχή που οι απωθητικοί και ευνούχοι αισθητικά κριτικοί έθαβαν τον μέγα Μίκη, αλλά την εποχή του youtube. Δεν περιμένουμε την Αυγή και την Καθημερινή για να μας πει αν κάτι μας αρέσει. Το ακούμε άμεσα και κρίνουμε. Επιπλέον, ο συνθέτης (ο Ιλαρίωνας σε ηλικία 17 χρονών είχε τελειώσει ΟΛΕΣ τις μουσικές του σπουδές) που εγκαταλείπει την σύνθεση για περίπου 18 χρόνια δεν είναι κάποιος που προσπαθεί να προβληθεί ή να εντυπωσιάσει. Εμείς ως μουσικόφιλοι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ακούσουμε και να κρίνουμε: http://youtu.be/fF4c9bf5lUQ
B.St 

απάντηση 2 στον/στην B. St | 18/09/2012 10:55 
Αγαπητέ/ ή B. St, σοβαρέψου λίγο! Ο πνευματικός κατά σε πατήρ πού ξέρεις πόσο λαμπρή καριέρα εγκατέλειψε; εδώ και δέκα χρόνια περίπου προσπαθεί να προβληθεί μέσω της Εκκλησίας και δεν έχει καταφέρει τίποτε. Σταμάτα να παραπέμπεις συνέχεια στο youtube και δείξε μας κάποια σοβαρή αναφορά στα έργα του μουσικού στάρετς.
Αλέξης 

Απάντηση σε Αλέξης Απάντηση | 18/09/2012 02:27 
Αυτά που λες είναι εντελώς ακατανόητα. Εγώ είπα ότι ο πατέρας Ιλαρίωνας δεν έχει ανάγκη να απολογηθεί για την όποια επιλογή του σε κανέναν μπλόγκερ εντελώς ανούσιων εκκλησιολογικών συζητήσεων όπως του κ. Ανδριόπουλου. Επίσης είπα ότι είναι βέβαιο ότι η πολυπλοκότητα της μουσική του δεν έχει σκοπό να εντυπωσιάσει. Όταν αφήνεις για τόσο μεγάλο διάστημα μια τόσο λαμπρή καριέρα σίγουρα το τελευταίο που σε ενδιαφέρει είναι ο εντυπωσιασμός. Ευτυχώς σήμερα ένας συγκροτημένος άνθρωπος δεν έχει την ανάγκη της απωθητικής στειρότητας των κριτικών για να ασκήσει την καλαισθησία του γιατί υπάρχει και το youtube : http://youtu.be/fF4c9bf5lUQ
B.St

Απάντηση σε Ieroklis Απάντηση | 18/09.2012 02:32 
Ενήλικιώσου!. Όπως έχει πει και ο Μέγας Θεοδωράκης οι κριτικοί μουσικής είναι εξ' ορισμού στείροι. Άκου και κρίνε: http://youtu.be/fF4c9bf5lUQ
B.St

απάντηση στον/ στην B. St. | 16/09/2012 22:34 

Ο στάρετς Ιλαρίωνας δλδ συμφωνα με τις έγκυρες πληροφορίες του σχολιαστή είναι πνευματικος άνθρωπος προχωρημένου σταδίου που του επιτρέπει να μελοποιήσει σήμερα, πράγμα που δεν ίσχυε προφανώς πριν 20 χρόνια! Και η σπουδαία θρησκευτική και πνευματική- δλδ μάλλον πλούσια σε πνεϋματα, όχι γραμματικά- μουσική τώρα είναι ο κατάλληλος καιρός να τημ απολαυσουν οι πνευματικά μυημένοι θεατές! Η παραθεολογία τελικά πάει χέρι χέρι με την παραμουσικολογία!
Αλέξης 

Πόσο σπουδαίος είναι τελικά ο συνθέτης Ιλαρίων; | 16/09/2012 21:30 

Το ζήτημα εδώ είναι συγκεκριμένο. Στο δελτίο τύπου προβάλλεται και αναπαράγεται παντού ο Μητροπολίτης Ιλαρίων ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ρώσους συνθέτες. Είναι έτσι; Ποιος μας το λέει αυτό; Έχει την αναγνώριση της μουσικής κοινότητας; Σε κάποια σύγχρονα - και στο ίντερνετ - λεξικά μουσικής που κοίταξα δεν τον αναφέρουν. Περί τίνος πρόκειται τελικά;
Ieroklis

Απάντηση σε Ανώνυμος / η Απάντηση | 15/09/2012 18:30
Όταν ο Ιλαρίωνας αποφάσισε να εγκαταλείψει μια λαμπρή καριέρα συνθέτη το έκανε για πνευματικούς λόγους. Ο Ιλαρίωνας ήταν πνευματικός άνθρωπος και μοναχός, δεν ήταν φοιτητής θεολογίας για να τον ενδιαφέρουν οι κανόνες (ο Απ Παύλος μας λέει ότι οι γραπτοί κανόνες φέρνουν θάνατο, τους γραπτούς κανόνες τους πετάει στα σκουπίδια). Το 2006, μετά από μια συναυλία που είχε ένα δικό του έργα, αποφάσισε να ξαναγράψει μουσική. Δεν έχει ανάγκη να απολογηθεί στον κάθε μπλόγκερ που ασχολείται με ανούσια εκκλησιολογικά θέματα. Εμείς σαν θεατές το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να ασκήσουμε την καλαισθησία μας και να πούμε αν μας συγκινεί το έργο. Μπορούμε να πούμε όμως και κάτι θεμελιώδες για την μουσική του πατέρα Ιλαρίωνα: σίγουρα, η ογκώδης πολυφωνικότητα και πολυπλοκότητα του "Κατά Ματθαίον Πάθη" (αλά Μπαχ) δεν έγινε για λόγους εντυπωσιασμού. Ένας συνθέτης που εγκαταλείπει την μουσική για 20 χρόνια για να γίνει μοναχός το τελευταίο που τον ενδιαφέρει είναι ο εντυπωσιασμός. Αντιθέτως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η αυθεντική έκφραση.
B.St

λόγοι απαγορευτικοί; | 15/09/2012 00:56

Ως φοιτητής θεολογίας που έτυχε να ακούσω δυο πράγματα γι'αυτή τη συναυλία παρακολουθώ με ενδιαφέρον τη συζήτηση που γίνεται εδώ αλλά και στο ιστολόγιο του κ. Ανδριόπουλου. Ένας σχολιαστής αναφέρει ότι ο Σεβασμιώτατος είχε εγκαταλείψει την μουσική για θρησκευτικούς λόγους. Ομολογώ ότι δεν το κατάλαβα αυτό. Ποιοί θρησκευτικοί λόγοι μπορεί να κάνουν έναν άνθρωπο να εγκαταλήψει την μουσική; ο ασκητής μοναχός της Λαύρας του Αγίου Σάββα, ο Άγιος δλδ Ιωάννης ο Δαμασκηνός ασχολήθηκε πολύ με την μουσική. Ο Κουκουζέλης, αγιορείτης μοναχός, πάλι μουσικοσυνθέτης είναι. Και πάσει περιπτώσει, τώρα άλλαξαν οι λόγοι ή άλλαξε η θρησκεία που κάποτε τα απαγόρευε στους ταλαντούχους οπαδούς της;
Γιάννης Ανώνυμος / η

Υπάρχει και το Youtube | 14/09/2012 

Κάθε συγκροτημένος άνθρωπος μπορεί να ασκήσει την καλαισθησία του μόνος του. Δεν χρειάζεται υποδείξεις. Κύριε Ανδριόπουλε είστε παρωχημένος. Και το 1961 τα ίδια λέγανε για το Άξιον Εστί. Η κριτική σας (όπως και η κριτική του 1961 στο Άξιον Εστί και την Ρωμιοσύνη) θα μείνει στην ιστορία ως παράδειγμα προς αποφυγή. Ο Ιλαρίωνας είχε ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΙ την μουσική για θρησκευτικούς λόγους για πάνω από 20 χρόνια και γι' αυτό έχει συνθέσει μόνο 7 έργα. Ο ίδιος σε ανάλυσή του εξηγεί ότι εσκεμμένα είναι παλιομοδίτης (όπως και ο κάποτε μοντέρνος Μίκης αποφάσισε να γράψει την Ρωμιοσύνη και μετά το Άξιον Εστί και μετά το Canto General). Βλέπε: http://www.youtube.com/watch?v=fF4c9bf5lUQ B.St

καταληψη | 13/09/2012 17:21 

Τελικα η ρωσικη εκκλησια κατελαβε και το Ηρώδειο...
Ανώνυμος / η

Για το Άξιον εστι | 13/09/2012 10:43 
Το Άξιον εστι δεν είναι δυνατόν να παρουσιάζεται σαν ...γαρνιτούρα. Ο Μάριος Φραγκούλης είναι εντελώς ακατάλληλος για το έργο και όσοι άκουσαν τον Σταύρο Ζαλμά ως αφηγητή στα Μακρίσια Ολυμπίας τον περασμένο Ιούλιο τον θεώρησαν ανεπαρκή. Γιατί τέτοια προχειρότητα;

Ιεροκλής

παράλογα  | 12/09/2012 17:49 

Συμφωνώ απόλυτα με τον κ. Παναγιώτη Ανδριόπουλο! Ειναι ανεξήγητο το γεγονός ότι παρουσιάζεται ένα έργο εντελώς λαϊκό και εντελώς ελληνικό στη σκια της εκκλησιαστικής Ρωσίας! 

Γιώργος Μιχαηλίδης 

7 έργα!! | 12/09/2012 12:15 

Πριν δω τις διαφημήσεις με έναν άγνωστο σε μένα ιερωμένο δίπλα στον Θεοδωράκη, δεν γνώριζα τον Μητροπολίτη Ιλαρίωνα ως ιεράρχη αλλά ούτε και ως συνθέτη. Ψάχνοντας έπεσα στο άρθρο εδώ και με έκπληξη διάβασα την μουσική εργογραφία αυτού του Ρώσου συνθέτη. Με 7 έργα πήρε το εισιτήριο για να ανέβει στην σκηνή του Ηρωδείου!!! Πρωτάκουστο φαινόμενο... 

Ανώνυμος / η 

σοβαρή κριτική της συναυλίας! | 11/09/2012 23:38 

Σπανίως πια διαβάζουμε τέτοια σοβαρά σχόλια στα καλλιτεχνικά δρώμενα της χώρας! Το άρθρο του κ. Ανδριόπουλου μεταξύ άλλων ρίχνει φως σε σημαντικές πτυχές του έργου του Μητροπολίτη Ιλαρίωνα που τυχαίνουν μεγάλης προώθησης χωρίς κανένα απολύτως λόγο. Από το άρθρο καταλαβαίνει κανείς το μέγεθος της πνευματικής κρίσης που ζούμε. Αν δεν ήταν ο "συνθέτης" για την Εκκλησια της Ρώσιας ένας "υπουργός" εξωτερικών θα είχε άραγε τέτοια προβολή; Πώς γίνεται να συνυπάρχει ένας "συνθέτης" με ελάχιστα έργα δίπλα στον μεγάλο Μίκη Θεοδωράκη ο οποίς έχει γράψει αθάνατα έργα; 

Ηλίας Σ.

Ο ΣΥΝΘΕΤΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΓΩΓΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟΥ Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ

Φωνή λαού 

του συνθέτη Χαράλαμπου Γωγιού 

Έχει χρειαστεί να απολογηθώ πολλές φορές στους καλόγουστους φίλους μου για την αγάπη μου στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη (και μάλιστα στα χαμηλόφρονα, «βρώμικα» έργα του, εκείνα με τα μπουζούκια, όχι μονάχα στην αξιοθαύμαστη, πρώιμη «λόγια» παραγωγή του μέχρι τη δεκαετία του ’50). Ωστόσο, στη μουσική του Θεοδωράκη (συγκεκριμένα στο ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ) χρωστώ το ότι έγινα μουσικός, και πρέπει κανείς να ξεπληρώνει τα χρέη του. 

Η παρτιτούρα μου του ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ είναι γαλλόφωνη, προορισμένη προφανώς για διεθνή χρήση, με το κείμενο του Ελύτη μεταγεγραμμένο στο λατινικό αλφάβητο και μεταφρασμένο σε τρεις γλώσσες. Έστω, λοιπόν, λ.χ., ένας γάλλος μουσικός (ας τον πούμε «Νικολά») που, για τον ένα ή τον άλλο λόγο, θέλει να παίξει στη χώρα του το έργο του διάσημου συνθέτη του «τιρίν-τιρίν-τιριριριριρίν». Προμηθεύεται την παρτιτούρα, ανοίγει την πρώτη σελίδα, και διαβάζει: «Λαϊκό ορατόριο για λαϊκό τραγουδιστή, βαρύτονο, ηθοποιό, μικτή χορωδία, μικρή λαϊκή ορχήστρα και συμφωνική ορχήστρα». Ο Νικολά αντιπαρέρχεται εύκολα το σκόπελο της, φαινομενικά αντιφατικής, περιγραφής «λαϊκό ορατόριο», βαφτίζοντάς τη «συνθετική ιδιοτροπία» ή «γραφική παραξενιά των σίξτις», και πηγαίνει παρακάτω. Η παρτιτούρα, ευτυχώς, τον διευκολύνει να καταλάβει τι σημαίνει ο όρος «λαϊκή ορχήστρα», αφού ο συνθέτης έχει φροντίσει να διευκρινίσει: πιάνο, κιθάρα, ντραμς, και δύο μπουζούκια (ή, εναλλακτικά, μαντολίνα, ή ακόμη και μπαλαλάικες, αν τα μπουζούκια είναι δυσεύρετα στη χώρα του Νικολά): ως εδώ, όλα εντάξει. Τώρα, όμως, ο Νικολά σκοντάφτει πια για τα καλά (επειδή, βέβαια, είναι Γάλλος και δεν έχει ακούσει ποτέ του τον Μπιθικώτση και τον Καζαντζίδη): τι στον κόρακα θέλει να πει ο Θεοδωράκης όταν ζητάει «λαϊκό τραγουδιστή»; 

Μερικές φορές τα πιο αυτονόητα πράγματα είναι εκείνα που απαιτούν την αυστηρότερη σκέψη. Και το γεγονός πως εγώ, σε αντίθεση με τον Νικολά, είμαι έλληνας μουσικός, δεν με απαλλάσσει από το καθήκον να θέσω με τη σειρά μου το ίδιο ερώτημα, και με την ίδια σοβαρότητα: τι, ακριβώς, εννοούμε όταν λέμε «λαϊκός τραγουδιστής»; Και, φυσικά, δεν αναφέρομαι στο λαϊκό τραγούδι με την ιστορική, εμπειρική έννοια (ή, καλύτερα, στο αστικό λαϊκό τραγούδι – γιατί ποιος θα ισχυριζόταν ότι το παραδοσιακό δημοτικό τραγούδι της υπαίθρου δεν είναι λαϊκό;). Aυτό, από τον Τσιτσάνη και τον Χιώτη μέχρι τους (ποιους να πω;) την Γλυκερία και τον Μητροπάνο, αποτελεί μια αδιαμφισβήτητα συγκεκριμένη ιστορική οντότητα με σαφή χαρακτηριστικά, μορφολογικά και κοινωνικά, και που την τρώμε στα μούτρα όλοι μας, για καλό ή για κακό, εδώ και αρκετές δεκαετίες. Αναφέρομαι, αντίθετα, στη μεταφυσική σημασία του όρου «λαϊκός τραγουδιστής»: μια φωνή, δηλαδή, που αποδίδει όχι την πραγματικότητα αλλά τη δυνατότητα ενός λαού, όχι το εδώ και το τώρα αλλά την ουτοπική του διάσταση, την «ψυχή» του, όχι το «φαινόμενον» αλλά το «νοούμενον», όχι αυτό που είναι ένας λαός (στη γκρίζα καθημερινή του υπόσταση) αλλά αυτό που μπορεί, που πρέπει να γίνει. (Και, ας το πω να φύγει από πάνω μου: κανείς δεν θα μου βγάλει από το μυαλό ότι αυτή την έννοια είχε στο μυαλό του ο Θεοδωράκης στο ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ – και μ’ αυτή την έννοια, δυστυχώς, ούτε ο Νταλάρας, ούτε ο Μητσιάς, ούτε ο Κότσιρας, ούτε ο Μάριος Φραγκούλης είναι «λαϊκοί τραγουδιστές».) 

Ακόμη κι αν δεν ζούσαμε σε έναν καιρό βαθιάς και πρωτοφανούς κοινωνικής α-ταξίας (κυριολεκτικά: ταξικής σύγχυσης), όπου «λαός» και «Κολωνάκι» χτυπιούνται ανελέητα στο μπλέντερ και όπου ο ίδιος άνθρωπος (εγώ, πέρυσι) είναι δυνατόν να είναι ταυτόχρονα καλεσμένος σε πρωτοχρονιάτικο ρεβεγιόν στην Παλαιά Πεντέλη και σε τροτσκιστικό πάρτι στα Εξάρχεια, θα ήταν ούτως ή άλλως σφάλμα να ταυτίζαμε το «λαό» και το «λαϊκό» με ένα συγκεκριμένο στρώμα του πληθυσμού. Είναι πεποίθησή μου πως η λέξη «λαός» (ή «δήμος», όπως στη λέξη «δημοκρατία») παραμένει ζωντανή μόνο όταν σηματοδοτεί αυτό που οι χριστιανοί ονομάζουν «λείμμα» (και, οι μαρξιστές, «προλεταριάτο»): το αδέσμευτο «υπόλοιπο», δηλαδή, το «απομεινάρι» που περισσεύει όταν όλες οι υπόλοιπες κοινωνικές ομάδες έχουν περιχαρακωθεί στη διεκδίκηση στενών ταξικών συμφερόντων. Το «λαϊκό» δεν έχει, δεν μπορεί να έχει συγκεκριμένο «προφίλ»: ανήκει στη χούφτα των ευλογημένων εκείνων λέξεων-μπαλαντέρ (το «κλασικό» είναι άλλη μια τέτοια, εξίσου κακοποιημένη, λέξη) που είναι προορισμένες να αποτελούν κενά σύνολα, ανοίγματα, στ’ αλήθεια, προς ο,τιδήποτε νέο, προοδευτικό, ανατρεπτικό, λυτρωτικό. 

Αλλιώς, ως κάτι το τάχα συγκεκριμένο, η λέξη «λαϊκό» μικραίνει, μιζερεύει. Στην καλύτερη περίπτωση, απομένει απλή ονομασία ενός ακόμη target group, ταμπελάκι στα ράφια των δισκοπωλείων, διαφανές άλλοθι («αυτά θέλει ο λαός!») για να πουλήσουμε αυτά που θέλουμε εμείς. Στη χειρότερη (και σε ακριβή αντιστοιχία με την αριστερίστικη κατάχρηση μιας τρίτης καταραμένης έκφρασης, της «εργατικής τάξης»), ξεπέφτει σε λέξη-αγελάδα, ανακουφιστικό εύσημο «αυθεντικότητας», εγγύηση για την απρόσκοπτη στασιμότητά μας. Εφόσον ο (Λευτέρης) Παπαδόπουλος παραμένει σε κυκλοφορία, εφόσον το «λαϊκό» παραμένει «λαϊκό», ο Νεοέλληνας είναι ήσυχος πως κρύβει μέσα του έναν πτωχό πλην τίμιο απόγονο του Αλέξη Ζορμπά, και μπορεί να νεοπλουτίσει χωρίς τύψεις. 

Ο «λαός» έχει μονάχα νόημα όταν αναφέρεται στην ουτοπική (και παν-τοπική!) δυνατότητα της συλλογικότητας εκείνης που, μόνη, μπορεί να μας βγάλει από τη ναρκισσιστική απομόνωση• στο «νέο σώμα», το ενεργητικό, επαναστατικό σώμα βαθιά μέσα στα σπλάχνα της κοινωνίας. Παρακαλώ, μη τον συγχέουμε με το σκυλολόι που μαζεύεται στη βάφτιση της ανιψιάς μου και γύρω από το τραπέζι του (Σπύρου) Παπαδόπουλου. Νικολά, πρέπει να επαναδιεκδικήσουμε τα μεγάλα λόγια. 

(Υ.Γ. Επίσης, πρέπει να οργανώσουμε μια εκτέλεση του ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ όπου το μέρος του λαϊκού τραγουδιστή να τραγουδούν οι κερκίδες ενός ποδοσφαιρικού γηπέδου. Το κάνουν που το κάνουν.) 

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο α' τεύχος του περιοδικού «κοντέινερ» το 2009.

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΑΡΚΑΛΟΧΩΡΙΟΥ ΑΝΔΡΕΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Στο Αρκαλοχώρι εορτάστηκαν τα 90 χρόνια της Μικρασιατικής Καταστροφής 

Οι Μικρασιατικοί Σύλλογοι με σειρά εκδηλώσεων στο Ηράκλειο από τις 9-16 Σεπτεμβρίου 2012 τίμησαν τα ενενήντα χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή. Τη Δευτέρα 10 Σεπτεμβρίου το βράδυ, στο ανοικτό θέατρο του Αρκαλοχωρίου, παρουσίασαν ένα αφιέρωμα για τη Μικρά Ασία οι σύλλογοι των Αλατσατιανών και της Ν. Αλικαρνασσού, με τραγούδια και χορούς από την Ιωνία και Καππαδοκία. Της μουσικοχορευτικής βραδιάς προηγήθηκε μετά από πρόσκληση των μικρασιατικών σωματείων, ομιλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου Καστελλίου και Βιάννου κ. Ανδρέα, με θέμα: 1922: Τo τέλος της αυτοκρατορικής οικουμένης του Ελληνισμού.

Ολόκληρη την ομιλία του Σεβασμιωτάτου δημοσιεύουμε στη συνέχεια.

Θα ήθελα να συγχαρώ τα μικρασιατικά σωματεία και το σύλλογο των Αλατσατιανών Ηρακλείου για τις εκδηλώσεις, τις οποίες οργανώνουν με τη συμπλήρωση 90 χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή. Επίσης συγχαίρω την περιφέρεια Κρήτης, γιατί στηρίζει αυτές τις πρωτοβουλίες των Μικρασιατών της τρίτης και τέταρτης πλέον γενιάς. 

Οι εκδηλώσεις αυτές αποτελούν μεγάλο γεγονός για πολλούς λόγους, κυρίως όμως γιατί μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε το ιστορικό μας παρελθόν και να οικοδομούμε την πνευματική και πολιτιστική μας ταυτότητα στο σήμερα, το αύριο και το μέλλον με την επιβεβλημένη αυτογνωσία, μακριά από το μίσος, την εκδίκηση, τις σφαγές και τους ξεριζωμούς που επέφεραν στη Βαλκανική και τη Μικρά Ασία οι εθνοκτονίες και οι εθνοκαθάρσεις κυρίως του 20ου αιώνα. 

Η σφαγή της Σμύρνης, ο ξεριζωμός και οι εξανδραποδισμοί των ορθοδόξων ελληνόφωνων της Μικράς Ασίας ήλθαν ως συνέχεια και αποτέλεσμα μιας δυσεξήγητης εκστρατείας στα ενδότερα της Μικρά Ασίας προς τον Σαγγάριο, το Αφιόν Καραχισάρ και την Άγκυρα. Όμως αυτές οι πολιτικοστρατιωτικές πρωτοβουλίες της προέλασής μας στα ενδότερα της Μικράς Ασίας, που εγένοντο, θεωρητικά τουλάχιστον,για να ολοκληρώσουν τον εθνικό στόχο, δηλαδή τη συντριβή του τουρκικού στρατού, εδράζουν το ιδεολογικό τους υπόβαθρο στον αδιέξοδο εθνικό ρομαντισμό, όπως εκφράστηκε κυρίως από τη Γερμανία. Ήδη όμως με τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, η ιδεολογία του έθνους - κράτους οδηγούσε σε διάλυση τις αυτοκρατορίες: την Αυστροουγγαρία, τη Ρωσία και την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η αυτοκρατορική ιδεολογία «εξοδίαστηκε» από τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό και τη Γαλλική επανάσταση του 1789, από τη νέα πραγματικότητα της εθνοκρατικής ιδεολογίας. Στο πλαίσιο της αρχής των εθνοτήτων που διαμόρφωσε το νέο διεθνές δίκαιο του 19ου αιώνα, ο Βίσμαρκ το 1871 και ο Καβούρ το 1861 δημιουργούσαν με την ενοποίηση της Γερμανίας και της Ιταλίας δύο μεγάλα εθνικά κράτη. 

Τα γενόμενα ενδυνάμωσαν και ενίσχυσαν τα πρώτα εθνικά κράτη στο χώρο της Βαλκανικής, την πατρίδα μας την Ελλάδα και τη γειτονική Σερβία, και βοήθησαν στη δημιουργία νέων εθνικών κρατών, όπως της γειτονικής Βουλγαρίας στο τελευταίο τέταρτο του 19ουαιώνα, της Αλβανίας στις αρχές του 20ουαιώνα και της Τουρκίας αμέσως μετά τη Μικρασιατική αταστροφή, ενώ ο τουρκικός εθνικισμός ξεκινάει με το κίνημα των Νεοτούρκων στη Θεσσαλονίκη το 1908, και αποσαφηνίζεται με τον Κεμάλ. Οι εξελίξεις αυτές - με τους βαλκανικούς πολέμους, τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και τη Μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή - σηματοδοτούσαν τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 

Χαριστική βολή προς την κατεύθυνση αυτή έδωσε το γεγονός της αδρανοποίησης των μεταρρυθμίσεων για ισονομία και ισοπολιτεία στους υπηκόους του σουλτάνου ανεξάρτητα από τη θρησκευτική τους ταυτότητα ως Χριστιανών, μουσουλμάνων, Εβραίων ή Αρμενίων. Πρόκειται για τα γνωστά Τανζιμάτ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με τους Γενικούς Κανονισμούς που είχαν καθηλωθεί και δεν προχωρούσαν, εξαιτίας α) της αντίδρασης των φανατικών στη σαρία μουσουλμάνων, β) της τριακονταετούς και πλέον απολυταρχίας του Αβδούλ Χαμίτ (1876-1909), γ) της δραστηριοποίησης μέσα από τους εθνικούς συλλόγους των πρώτων εθνικών κέντρων της Αθήνας, του Βελιγραδίου, και δ) τη δράσης του βουλγαρικού εθνικισμού με την Εξαρχία περί το1870. Τα κράτη της Βαλκανικής, της Ελλάδας της πατρίδας μας, της Βουλγαρίας, της Σερβίας, που προϋπήρχαν των βαλκανικών πολέμων και της Αλβανίας και της Τουρκίας που ακολούθησαν, θα συγκροτούνταν και θα οριοθετούνταν με ανταλλαγές και διώξεις πληθυσμών, οι οποίες κορυφώνονται με τους βαλκανικούς πολέμους του1912-1913, κυρίως όμως με τη Μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή το 1922 και την απόφαση της ανταλλαγής των πληθυσμών με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923. 

Για μας τους Έλληνες το τίμημα ήταν το βαρύτερο και το τραγικότερο. Μας σφάξανε, μας ξερίζωσαν, και ολοκληρώθηκε η δημιουργία του κράτους μας, τελικά μέσα από τις δραματικές αμοιβαίες ανταλλαγές των πληθυσμών, μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Οι οδυνηρές αυτές ανταλλαγές αποφασίστηκαν από δύο μεγάλους ηγέτες, τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Κεμάλ Ατατούρκ, με κριτήριο τη θρησκεία και με την προοπτική της εθνικής ομογενοποίησης των ανταλλάξιμων και των απογόνων τους στα πλαίσια της εθνικής επικράτειας με τα οριοθετημένα σύνορά της. Ενάμισι εκατομμύριο περίπου ορθόδοξοι χριστιανοί της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης, πολλοί από τους οποίους ήταν τουρκόφωνοι, ήλθαν στην Ελλάδα, με εξαίρεση τους ορθόδοξους που κατοικούσαν στη νομαρχία της Κωνσταντινούπολης. Οι μουσουλμάνοι των εδαφών που με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923 προσαρτήθηκαν στην Ελλάδα, πολλοί από τους οποίους υπήρξαν ελληνόφωνοι, αντηλλάγησαν και εγκαταστάθηκαν αναγκαστικά και αυτοί στη σημερινή τουρκική επικράτεια. 

Από τη Μικρασιατική καταστροφή συμπληρώνονται τη χρονιά αυτή, το 2012, 90 χρόνια και το επετειακό αυτό γεγονός προσπαθούμε να το προσεγγίσομε με τη δέουσα υπευθυνότητα και οπωσδήποτε μακριά από φανατισμούς, με ανώφελες άναρθρες κραυγές. 

Όλοι μας συμφωνούμε ότι ο ελληνισμός ως πνευματική και πολιτιστική οντότητα πορεύεται μέχρι το 1922 κατά βάση εν μέσω δύο ηπείρων: της Ευρώπης και της Ασίας. Και εν μέσω ποικίλων αυτοκρατορικών σχημάτων διαμορφώνει την ελληνόφωνη αυτοκρατορική οικουμένη μέχρι το 1922. Πιο συγκεκριμένα: η χερσόνησος των Βαλκανίων από το Δούναβη μέχρι και τη σημερινή επικράτεια της Ελλάδας, ήταν το ένα σκέλος της δυναμικής δράσης του Ελληνισμού. Ο χώρος της Μικράς Ασίας, από τον Πόντο μέχρι την Καππαδοκία και την Κύπρο με την απέναντι ενδοχώρα της, συγκροτούσαν το δεύτερο σκέλος της δημιουργικής παρουσίας του Ελληνισμού. Κοινότητες ελληνόφωνες συναντάμε και σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, της Αφρικής αργότερα, και στην Αμερική και την Αυστραλία. Με μια όμως ειδοποιό διαφορά. Οι Ελληνικές κοινότητες της Αυστραλίας, της Ευρώπης και της Αμερικής του 19ουκαι 20ου αιώνα στην πορεία θα αφομοιωθούν από τον πολιτιστικό, γλωσσικό και εθνικό τους περίγυρο. Ο Έλληνας για παράδειγμα της Αμερικής θα γίνει ελληνοαμερικάνος, αμερικανοέλληνας, για να απομείνει στη μεθεπόμενη γενιά μια ανάμνηση της ελληνικής καταγωγής. Συμβαίνει όμως το εντελώς αντίθετο με την ελληνική παρουσία στο χώρο της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας. 

Οι ορθόδοξοι πληθυσμοί που διαβιούν στα γεωγραφικά όρια της Βαλκανικής και Μικρασιατικής χερσονήσου (ελληνόφωνοι, δίγλωσσοι, πολύγλωσσοι) δεν αφομοιώνονται από τις άλλες θρησκευτικές κοινότητες των Μουσουλμάνων, Εβραίων, και Αρμενίων, και συγκροτούν την ελληνίζουσα αυτοκρατορική οικουμένη, η οποία πορεύεται με εκκλησιαστικό της κέντρο το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αλλά και τα άλλα πρεσβυγενή ελληνόφωνα Πατριαρχεία της Ανατολής: Αλεξανδρείας, Αντιοχείας, Ιεροσολύμων, την Αρχιεπισκοπή Κύπρου και την Αρχιεπισκοπή Σινά. 

Στον αρχαιοελληνικό κόσμο, στην αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στον ελληνιστικό κόσμο, στη ρωμαϊκή εποχή, κυρίως όμως στη διάρκεια της αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης, δηλαδή στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ο ελληνισμός αποτελεί την κυρίαρχη πολιτισμική και πνευματική δυναμική ταυτότητα, στην οποία εντάσσονται οι αλλόγλωσσοι (κυρίως σλαβόφωνοι και βλαχόφωνοι),προκειμένου να δρέψουν τα πολλά και ακριβά αγαθά που τους προσπόριζε ο ελληνικός πολιτισμός. Η εκπαίδευση όλων των βαθμίδων, σε όλους αυτούς τους προχριστιανικούς και χριστιανικούς αιώνες των αυτοκρατορικών κατά μείζονα λόγο σχημάτων ήταν ελληνόφωνη. Η ένταξη στις διοικητικές υπηρεσίες και δομές της αυτοκρατορίας - από την Εκκλησία μέχρι την εκπαίδευση, το στρατό και τη διοίκηση - προϋπέθετε την ελληνομάθεια, την οποία καλούνταν να κατακτήσουν οι αλλόγλωσσοι, για να ενσωματωθούν με τους απογόνους τους στις διοικητικές δομές των διαδοχικών αυτοκρατοριών.

Η Νέα Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη, ιδρύεται το 330μ.Χ. Σε δύο αιώνες επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού (482-565) με τη μετάφραση των Νεαρών στα ελληνικά, η ελληνική γλώσσα είχε κατακτήσει την Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας, ενώ ήταν κυρίαρχη στη Βαλκανική και τη Μικρά Ασία χάρη στους εκεί ελληνόφωνους πληθυσμούς. Και βέβαια δεν επρόκειτο για μια γλωσσική μόνο πρωτοκαθεδρία. Οι πατέρες του χριστιανικού κόσμου εδράζονται στην ελληνική σκέψη, στον ελληνικό λόγο, στην ελληνική φιλοσοφία, για να δημιουργήσουν με την εκκλησιαστική παράδοση την χριστιανική ανθρωπολογία και κοσμολογία, όπως τη γνωρίζουμε από τα ασκητικά φιλοκαλλικά και πατερικά κείμενα. Για να εξηγούμαστε όμως: το κοσμοείδωλο του χριστιανού ανθρώπου, της ορθόδοξης Εκκλησίας δηλαδή, είναι διαφορετικό, δεν ταυτίζεται με εκείνο του ανθρώπου που διαμόρφωνε η αρχαία Αθήνα, ή η Σπάρτη και ευρύτερα ο αρχαιοελληνικός κόσμος με την κλασσική αρχαιότητα. Η συνείδηση του νέου ανθρώπου του Χριστού και της Εκκλησίας διαμορφώνεται στους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η Μικρά Ασία επιδρά καθοριστικά στην αποσαφήνιση και στοιχειοθέτηση των αληθειών της πίστεως μας. 

Οι Καππαδόκες Πατέρες Μέγας Βασίλειος, Γρηγόριος Ναζιανζινός, Γρηγόριος Νύσσης, ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, κατά τον 4ο αιώνα, και οι Οικουμενικές Σύνοδοι που θα ακολουθήσουν στη Νίκαια, την Έφεσο, τη Χαλκηδόνα, την Κωνσταντινούπολη, θα αποσαφηνίσουν και θα εκφράσουν τις αλήθειες της Εκκλησίας του Χριστού. Θα δημιουργήσουν σε συνεργασία με τον αυτοκράτορα και τις αυτοκρατορικές διοικητικές δομές την εν Χριστώ αγιοπνευματική αποκαλυπτική εμπειρία της ορθόδοξης, ελληνόφωνης αυτοκρατορικής οικουμένης. Ο Μέγας Φώτιος, ο Θεόδωρος ο Στουδίτης, η Άννα η Κομνηνή, ο Νικήτας Χωνιάτης, ο Λέων ο ΣΤ΄ ο Σοφός θα διακονήσουν με τη γραφή τους, με την πίστη τους και την αυταπάρνηση τους, την εν Χριστώ αυτοκρατορική οικούμενη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, της Ρωμιοσύνης. Απαραίτητη προϋπόθεση, ταυτισμένη με την ακμή, το σφρίγος, τη δύναμη και τη ρωμαλεότητα της αυτοκρατορικής οικουμένης με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, ήταν η συμπόρευση, η ενότητα και ο συστοιχισμός της χριστιανικής Μικράς Ασίας με το αυτοκρατορικό κέντρο, την πρωτεύουσα Κωνσταντινούπολη. Η Μικρά Ασία αποτελούσε το ζωτικό χώρο της Αυτοκρατορίας μέχρι τη μάχη του Ματζικέρτ το 1071, όταν ο αυτοκράτορας Ρωμανός Δ΄ ο Διογένης ηττήθηκε και συνελήφθη αιχμάλωτος από τον Σουλτάνο των Σελτζούκων Αρπ Αρσλάν. Το Σουλτανάτο του Ρουμ (δηλαδή των «ρωμαϊκών εδαφών») ήταν σελτζουκικό κράτος. Δημιουργήθηκε στη Μικρά Ασία μετά τη μάχη του Ματζικέρτ. Ιδρύθηκε το 1077 ως το 1307, με έδρα αρχικά τη Νίκαια (την πρώτη δεκαετία) και αμέσως μετά το Ικόνιο. Εκτεινόταν από την Αττάλεια, τη Σινώπη, τη λίμνη Βαν ως τη Λαοδίκεια. Το Σουλτανάτο του Ρουμ υπήρξε το μακροβιότερο και δυναμικότερο από τα μουσουλμανικά σελτζουκικά κράτη, με ισχυρή διοίκηση, καθώς και πολιτιστική και καλλιτεχνική προκοπή. Το διαδέχτηκε η μεγάλη δύναμη των Σελτζούκων στην Εγγύς και Μέση Ανατολή, οι Οθωμανοί. 

Με την εισβολή των Μογγόλων (1300) το Σελτζουκικό κράτος διαλύεται και ο ηγεμόνας Οσμάν ή Οθμάν Α΄ (1259 - 1326) αυτονομήθηκε στη Βιθυνία. Στα 1301, οι Σελτζούκοι Τούρκοι του Οσμάν νίκησαν τους Βυζαντινούς στη μάχη του Βαφαίου και ουσιαστικά δημιούργησαν αυτόνομο κράτος. Μετά τον θάνατο του Οσμάν έχουμε ένα ισχυρό οθωμανικό κράτος. Την ίδια χρονιά (1326) η πρωτεύουσά του μεταφερόταν στην Προύσα. Στα 1328 ο νέος σουλτάνος Ορχάν (1326 - 1362) καταλαμβάνει τη Νικομήδεια στη βορειοδυτική άκρη της Μικράς Ασίας. 

Στα 1353, οι Τούρκοι αποβιβάστηκαν από τον Ελλήσποντο στη Θράκη πατώντας το πόδι τους στην Ευρώπη επί αυτοκράτορα Ιωάννη Καντακουζηνού, ενώ το θρόνο διεκδικούσε και ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, που είχε συμμαχήσει με τους Σέρβους και τους Βουλγάρους. Οι διαμάχες και οι εμφύλιες αντιπαλότητες στην αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης οδήγησαν αργά και σταθερά στην κυριαρχία των Οθωμανών στην μικρασιατική χερσόνησο. 

Οι Σελτζούκοι είχαν επίσημα αναγνωριστεί από την Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης στην ενδοχώρα της Μικράς Ασίας με τη νίκη τους στο Ματζικέρτ. Το 1176, με τη νίκη τους στο Μυριοκέφαλο, εδραίωσαν με μία ακόμα συνθήκη την εγκατάσταση τους στη μικρασιατική ενδοχώρα. Το 1176 ο αυτοκράτορας Μανουήλ αποφάσισε να θέσει τέρμα στη δύναμη των Σελτζούκων. Έστειλε τον ανεψιό του Ανδρόνικο Βατάτζη να κυριεύσει τη Νεοκαισάρεια και ο ίδιος προχώρησε προς το Ικόνιο. Στον εγκαταλελειμμένο οικισμό του Μυριοκεφάλου το Σεπτέμβριο του 1176 έγινε η δεύτερη μεγάλη μάχη, η οποία και θα καθόριζε οριστικά τους Σελτζούκους ως στρατιωτικά κυρίαρχους της Μικράς Ασίας μέχρι και τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Ο σουλτάνος Κιλίτζ Αρσλάν αντιμετώπισε την εισβολή με τη στρατολόγηση μεγάλου αριθμού Τούρκων της Μεσοποταμίας. Ο στρατός του υποχωρούσε και κατά την προέλαση του βυζαντινού στρατού ακολουθούσε την τακτική της «καμένης γης»• τελικά όμως έστειλε πρεσβεία προς τον αυτοκράτορα προτείνοντας τη σύναψη ειρήνης. Ο Μανουήλ, παρά τις δυσκολίες που περνούσε ο στρατός του, δεν δέχθηκε την πρόταση. Μετά την απάντηση του αυτοκράτορα ο σουλτάνος κατέλαβε την κλεισούρα Τζυβρίτζη, από την οποία θα περνούσαν οι Έλληνες μετά το Μυριοκέφαλο. Η μάχη υπήρξε τόσο καταστροφική για την αυτοκρατορία μας, όσο και εκείνη του Μάτζικερτ. Αποκομμένοι και περικυκλωμένοι μέσα στις στενές διαβάσεις υπέστημεν φοβερή σφαγή. Όμως ο Σουλτάνος Κιλίτζ Αρσλάν, που είχε κι εκείνος σοβαρές απώλειες, σταμάτησε τις εχθροπραξίες και έστειλε τον Γαβρά, να ζητήσει ειρήνη από τον αυτοκράτορα, με όρους την κατεδάφιση των οχυρώσεων του Δορυλαίου και του Χόματος- Σουβλαίου. Είναι όμως προφανές ότι οι Σελτζούκοι αντιμετωπίζουν με δέος, με φόβο και περίσκεψη την Αυτοκρατορία και τον αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης. Γι’ αυτό δεν αποφασίζουν, δεν τολμούν πλήρη πολεμική σύγκρουση, αλλά ζητάνε ειρήνη. Φοβούνται οι Σελτζούκοι ότι θα κατέφθαναν από την Κωνσταντινούπολη και άλλες ισχυρότερες δυνάμεις εναντίον τους. Είναι πολύ χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας Ρωμανός μετά τη μάχη του Ματζικέρτ, αν και συλλαμβάνεται αιχμάλωτος και οδηγείται μπροστά στο Σουλτάνο Αρπ Αρσλάν, ο τελευταίος τον τίμησε ανάλογα με το αυτοκρατορικό αξίωμά του και τον άφησε ελεύθερο. Οι περί το Ματζικέρτ και το Μυριοκέφαλο γενόμενες μάχες και προτάσεις ειρήνης οδηγούν βέβαια και σε μια συναίνεση συνύπαρξης χριστιανών και μουσουλμάνων με κλονισμένο όμως το ηθικό των ορθοδόξων ελληνόφωνων Χριστιανών στη χερσόνησο της Μικράς Ασίας, πολλοί από τους οποίους εξισλαμίσθηκαν ή έζησαν πλέον με κυρίαρχους τους μουσουλμάνους ως τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Παράλληλα με τη μάχη του Μυριοκεφάλου έχουμε το τέλος κάθε σχεδίου από την Κωνσταντινούπολη για την ανακατάληψη της Μικράς Ασίας. 

Στη Μικρά Ασία τη γενέτειρα του Ομήρου, του Θαλή, του Ηροδότου, του Αναξαγόρα, του Διογένη, του Στράβωνα, στο λίκνο της Ορθοδοξίας, όπου συνήλθαν Οικουμενικές Σύνοδοι, και δίδαξαν ο Μέγας Βασίλειος, ο Ιωάννης Χρυσόστομος, ο Άγιος Νικόλαος, ο Γρηγόριος Νύσσης, εγκαταστάθηκαν μετά τον 11ο αιώνα πολυπληθείς μουσουλμανικοί πληθυσμοί. 

Η Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κόσμους, τον χριστιανικό της Δύσης και τον μουσουλμανικό της Ανατολής. Οι κόσμοι αυτοί της Ανατολής και της Δύσης με την επίδραση μεγάλων γεγονότων διαμορφώνουν και ανάλογες τάσεις. Οι σταυροφορίες με την πρώτη Άλωση, την καταστροφή της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204, η εγκατάσταση των μουσουλμανικών πληθυσμών στο μικρασιατικό χώρο και η συμβίωσή τους με τους χριστιανικούς πληθυσμούς, τέλος η σχέση προσώπων εκκλησιαστικών και πολιτικών, αλλά και φιλοσόφων, θεολόγων, εμπόρων, συντελούν κατά την πορεία προς και μέχρι τη δεύτερη Άλωση από τους Οθωμανούς το1453, στη διαμόρφωση των δύο ισχυρών τάσεων. Των ενωτικών και των ανθενωτικών. 

Οι ενωτικοί αναζητούν βοήθεια από τη Δύση, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η κρίση και να αποφευχθεί η πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Οθωμανούς. Είναι σαφέστατο ότι στη σκέψη και την τακτική των ενωτικών προέχει η πολιτική πράξη και δυναμική από την εκκλησιαστική ακρίβεια. Στη Σύνοδο της Φεράρας - Φλωρεντίας το 1438 ο αυτοκράτορας Ιωάννης ο Παλαιολόγος, ο Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων, ο Νικαίας Βησσαρίων, ο Πατριάρχης Ιωσήφ, ως εκπρόσωποι των ενωτικών, υπέγραψαν την ένωση με τη δυτική Εκκλησία παρά τις αντιδράσεις των ανθενωτικών με επικεφαλής το Γεννάδιο Σχολάριο και τον Μάρκο τον Ευγενικό. Για τους ανθενωτικούς το μείζον ήταν η ακριβής τήρηση της πίστης. Οι ενωτικοί και αντιησυχαστές με κυριότερο εκπρόσωπο τους τον Βαρλαάμ τον Καλαβρό υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος με το στοχασμό και τη σκέψη γνωρίζει νοησιαρχικά το Θεό, ο οποίος όμως δεν του αποκαλύπτεται. 

Οι ανθενωτικοί συμβαδίζουν με το ησυχαστικό κίνημα. Τον 13ο και 14ο αιώνα με επικεφαλής στην Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά καταθέτουν αντιτιθέμενοι στον Βαρλαάμ τον Καλαβρό την εμπειρία της σχέσης, αποκάλυψης και κοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό, που αποκαλύπτεται στον άνθρωπο με τις ενέργειές του, και όχι με την ουσία του, μέσα από την προσευχή και τη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. 

Οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας που ήδη από τον 11ο αιώνα συμβιώνουν με τους μουσουλμάνους είναι σαφέστατα εγγύτεροι και αλληλέγγυοι προς τους ησυχαστές και ανθενωτικούς, οι οποίοι απεύχονται την εκκλησιαστική και πολιτική υποταγή της Αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης στη Δύση, έναν άγνωστο γι’ αυτούς κόσμο σε σχέση με το Ισλάμ, με το οποίο ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ως αιχμάλωτος του το 1354 συνδιαλέγεται μαζί με επιφανείς εκπροσώπους του στη Λάμψακο και τη Νικομήδεια. 

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 καθιστά τον Μωάμεθ τον πορθητή κυρίαρχο στη χριστιανική πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας, η οποία θα παραμείνει μέχρι τη Μικρασιατική καταστροφή το 1922 πρωτεύουσα της Οθωμανικής πλέον Αυτοκρατορίας. Παράλληλα ο Ελληνισμός, το Γένος μας, η Ρωμιοσύνη, εξακολουθεί μετά την Άλωση να ζει, να δημιουργεί και να διαφυλάττει την πολιτιστική και πνευματική παρακαταθήκη του στην αυτοκρατορική οικουμένη, από το Δούναβη μέχρι τη μικρασιατική χερσόνησο, εν μέσω βέβαια πάντοτε των πολύμορφων περιπετειών της ζωής και της ιστορίας, που πολλές φορές ξετυλίχθηκαν κατά τρόπο τραγικό και στα σύγχρονα εχθρικά κράτη. 

Η Μικρασιατική όμως καταστροφή υπήρξε αθεράπευτη τομή στην ιστορία του Ελληνισμού, του Γένους μας, της Ρωμιοσύνης. Διαμόρφωσε βέβαια τη σημερινή Ελληνική επικράτεια, την οποία ενίσχυσε με μια δυσεύρετη για ευρωπαϊκό κράτος εθνική ομοιογένεια. Τουλάχιστον μέχρι πρότινος, όταν τα ευρωπαϊκά κράτη δεν αντιμετώπιζαν την εγκατάσταση πληθώρας μεταναστών. Το ενάμισι εκατομμύριο των Μικρασιατών που διασώθηκε από τα τάγματα εργασίας στην Ανατολή, από τις συγκρούσεις, τις πολεμικές συρράξεις, τις σφαγές και τους εξανδραποδισμούς μετά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα διωκόμενοι ή ανταλλάξιμοι, αποκαταστάθηκαν από την Ελληνική Πολιτεία κατά τρόπο υποδειγματικό, ενίσχυσαν την οικονομία της πατρίδας μας χάρη στη εργατικότητα και δημιουργικότητά τους και ενδυνάμωσαν τον πολιτισμό της σημερινής Ελλάδας. 

Είναι όμως η Μικρασιατική καταστροφή αθεράπευτη συμφορά για τον Ελληνισμό, γιατί στις αρχές του 20ού αιώνα και για πρώτη φορά στην τρισχιλιετή του ιστορία ο Ελληνισμός απώλεσε την αυτοκρατορική του οικουμένη, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ταυτότητά του. Έπαυσε να κυριαρχεί με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, πνευματικά, πολιτιστικά, οικονομικά, εμπορικά μέσα σε μια αυτοκρατορία, από το Δούναβη μέχρι τον Πόντο, την Καππαδοκία, την απέναντι της Κύπρου μικρασιατική γη. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αποτέλεσμα που διαμορφώθηκε με την επανάσταση του 1821, την αρχή των εθνοτήτων και την εθνική ιδεολογία, το σημερινό ελληνικό κράτος δηλαδή, δεν υπήρξε μεγάλο επίτευγμα. Αντιθέτως, αποτελεί ισχυρή πραγματικότητα το μετά τη Μικρασιατική καταστροφή ελληνικό κράτος των Βαλκανικών πολέμων και του Μακεδονικού αγώνα. Είναι όμως ισοδύναμο με την απώλεια μιας οικουμενικής και μιας αυτοκρατορικής πορείας του Ελληνισμού; Και μάλιστα σήμερα, όταν η μετανάστευση των αλλοδαπών κλονίζει - όχι βέβαια μόνο στην ελληνική επικράτεια, αλλά σε όλη την Ευρώπη - την εθνική συνοχή, η δε διεθνοποίηση της τεχνολογίας, της τηλεματικής και της οικονομίας σε συνδυασμό με την παγκοσμιοποίηση και την αποδυνάμωση των συνόρων, τουλάχιστον μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, οδηγεί σε μια νέα οικουμενική σχέση και επικοινωνία των λαών και των πολιτισμών, σε νέα ή νέες αυτοκρατορίες; 

Ο Ρήγας Φεραίος τον 18ο αιώνα αναζήτησε και πρότεινε τη διάσωση της αυτοκρατορικής και οικουμενικής πορείας του ελληνισμού. Ο Ρήγας απαντούσε στο ζήτημα μέσα από τη γεωγραφική διάσωση της Aυτοκρατορίας, η οποία θα μετεξελισσόταν σε συνταγματικό πολυεθνικό κράτος. Ο Δραγούμης τον 20ό αιώνα αναζήτησε σχήματα για τη διαφύλαξη των ελληνικών κοινοτήτων της Βαλκανικής και της Μικράς Ασίας. Η δυναμική όμως του εθνικού κράτους δεν άφηνε τέτοια προοπτική. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά. 

Εορτάζουμε εφέτος, το 2012, τα 90χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή. Και πρώτα ο Θεός θα εορτάσουμε και την εκατονταετία της το 2022, προσδοκούμε και τότε μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όμως η αυτοκρατορική οικουμένη του Ελληνισμού θα εξακολουθεί να είναι παρελθόν με ορόσημά της από την μεγάλη αυτή πολιτιστική διαδρομή το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη, τα ελληνόφωνα πρεσβυγενή Πατριαρχεία στην Αλεξάνδρεια και τα Ιεροσόλυμα, την Αρχιεπισκοπή του Σινά και το αναρίθμητο πλήθος των πολιτιστικών μνημείων με τις ελληνικές επιγραφές;

ΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣ ΝΕΟΥΣ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ ΑΤΑΤΟΥΡΚ

Φίλος της Ιδιωτικής Οδού μας απέστειλε το παρακάτω απόσπασμα από λόγο του Κεμάλ Ατατούρκ στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση μεταξύ 15 και 20 Οκτωβρίου 1927, με το σκεπτικό της αναγωγής στα καθ' ημάς! Όσοι φιλίστορες προσέλθετε!

«…Νέοι της Τουρκίας! Το πρώτο σας καθήκον είναι η διατήρηση και η υπεράσπιση για πάντα της τουρκικής ανεξαρτησίας και της Τουρκικής Δημοκρατίας. 

Αυτό είναι το μόνο θεμέλιο για την ύπαρξη και το μέλλον σας. Αυτό το θεμέλιο είναι η πολυτιμότερη πηγή δύναμης σας. Στο μέλλον, επίσης, θα υπάρξουν εχθροί τόσο στο εσωτερικό της χώρας σας όσο και στο εξωτερικό, οι οποίοι θα προσπαθήσουν να σας αποστερήσουν από αυτή την πηγή. Αν μια μέρα κληθείτε να υπερασπισθείτε την ανεξαρτησία και τη Δημοκρατία σας, προκειμένου να εκτελέσετε αυτό το καθήκον, πρέπει να το πράξετε χωρίς να υπολογίσετε τις συνθήκες μέσα στις οποίες ενεργείτε. Αυτές οι συνθήκες μπορεί να είναι εξαιρετικά αρνητικές. Μπορεί οι εχθροί που τρέφουν σχέδια σχετικά με την ανεξαρτησία και τη δημοκρατία σας να έχουν κερδίσει μια νίκη χωρίς προηγούμενο στην παγκόσμια Ιστορία. Με τη βία και την προδοσία όλα τα οχυρά και τα λιμάνια της ιερής πατρίδας σας μπορεί να έχουν καταληφθεί, όλος ο στρατός να έχει διαλυθεί και κάθε γωνιά της πατρίδας σας να έχει υποστεί εισβολή. Γιατί το πιο τραγικό και φοβερό, ακόμη και από αυτά τα ενδεχόμενα, ακόμη και από το ότι αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία της χώρας σας μπορεί να τελούν εν αγνοία και να έχουν σφάλει, είναι το ότι μπορεί να είναι ακόμη και προδότες. Επιπλέον, αυτοί που βρίσκονται στην εξουσία μπορεί να ταυτίζουν τα προσωπικά τους συμφέροντα με τους πολιτικούς στόχους του εχθρού που κατέχει τη χώρα. Το έθνος μπορεί να έχει πέσει σε απόλυτη ένδεια, στην πιο ακραία οικονομική κρίση. Ίσως να το έχουν συνθλίψει και εξαντλήσει. 

Μελλοντικά νιάτα της Τουρκίας! Ακόμη και με αυτές τις συνθήκες, το καθήκον σας είναι να σώσετε την τουρκική ανεξαρτησία και τη Δημοκρατία! Η δύναμη που χρειάζεστε για αυτόν τον σκοπό βρίσκεται ήδη στο ευγενές αίμα που τρέχει στις φλέβες σας!»