ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΒΑΡΒΑΡΟΥΣ...

ΔΙ’ ΕΣΟΠΤΡΟΥ ΕΝ ΑΙΝΙΓΜΑΤΙ

20 στροφές περί εμαυτόν περιμένοντας τους βαρβάρους

Κ

αίπερ oρών ταυτονόητα και ταληθή λέγων παραμένων ακατανόητος και προ του κινδύνου ολιστικής ψυχοδιανοητικής σεαυτού αποδόμησης, ίστασαι ενώπιος ενωπίω ενώπιον εσόπτρου ή τοιχίου κειμένου έμπροσθέν σου και άρχεσαι εις εαυτόν ή τοις λίθοις ομιλών ως μαινόμενος ίνα μη μανής.

Τ

όσα χρόνια μήπως διαβάζω άλλο ευαγγέλιο; Κάποιοι, ως φαίνεται, απεφάσισαν να το ξαναγράψουν. Μήπως έβλεπα εν αυτώ έτερον Ιησούν παρά τον πράον και ησύχιον και ταπεινόν τη καρδία; Ένιοι εβάλθησαν να τον ζωγραφίσουν σαν αρχαίο Ισραηλίτη πολεμιστή που αποκεφάλιζε τυχόντα στο δρόμο του εμπόδια εις την κατάληψιν της γης Χαναάν.

«Ο

Θεός αγάπη εστίν». « Ο Θεός πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν». «Αγαπάτε τους εχθρούς υμών». Τι από αυτά δε μετέφρασα ορθώς;

Η

γη χάνεται υπό τους πόδας θεολόγων και απλών πιστών της παράδοσης. Ακούστηκαν άγνωστες πριν αλέκτορα φωνήσαι κραυγές. Εχθρικές φαίνονται. Αύρα τρόμου. Κινδυνεύει η άχρι σήμερον ψυχολογική ασφάλεια της σωτηρίας και η εξουσία. Βάλλεται και η πίστη συν αυτοίς βεβαίως. Τα επιχειρήματα είναι χάσιμο χρόνου. Φέρτε τις ταυτότητες της αίρεσης και της πλάνης να τις μοιράσουμε. Μερικοί απλώς συνεχίστε τις ύβρεις.

Β

αλλόμεθα πανταχόθεν. Ωρύεται ο αντίδικος. Ομαδική παράκρουση. Εξαρθρώσεις εξ άρθρων. Όχι άλλο γράψιμο μωρέ. Όχι άλλο γράψιμο... Και αν το αντίφωνο δεν είναι εκ του πονηρού;

Τ

ο προφίλ μας, η βιτρίνα μας, η υπόληψή μας δεν πρέπει να θιγούν με τίποτε. Άλλωστε μια ζωή παλεύουμε να αναγνωριστούμε άγιοι. Φαντάζεστε να μην είμαστε; Μην κοιτάτε το Χριστό που μια ζωή ήταν κουρελής και ξυπόλητος και πέθανε ατιμαστικώς. Άλλο αυτός. Ποιος τον φτάνει. Ήταν τέλειος. Ημείς εν προκειμένω ας φερθούμε με τη διάκριση της διπλωματίας.

Κ

ενοτάφια εκ μαρμάρου. Υποκρισία, αφέλεια, αγραμματοσύνη, ζήλια, ολίγη μερίδα εμπαθείας και κακίας. Αγάπη; Αγιότητα; Ελευθερογνωμία; Φιλότιμο; Ανδρεία; Λεβεντιά; Χαρά;

Γ

ύρω βασιλεύει η αθεΐα, ο αγνωστικισμός, η αδιαφορία, η αμαρτία. Τολμάνε και μιλάνε κάποιοι θεολογικώς σήμερα; Καλύτερα να σιωπήσουν. Μετά φταίει το κράτος, θλιβεροί, που θα σας πάρει εντελώς το μάθημα από τα χέρια και θα τριγυρνάτε επαίτες.

Χ

ριστός ελευθερωτής εν τέλει ή πολεμιστής; Μάλλον δεν κατάλαβα καλά ως τώρα τις εικόνες της Αποκάλυψης. Εννοείται διά ξίφους ελευθερωτής. Η σύνθεση είναι ιδανική.

Μ

εράκια πολλά για εκτονώσεις απωθημένων γύρω μου. Μη μας παρεξηγείτε. Σε κάποια αρένα και ημείς δει εμέσαι ταύτα. Αλλά καημό για το Θεό και το λόγο Του να βρω γυρνώ με το φανάρι του τρελο-Διογένη.

Μ

άλλον επίσης ο αρχαίος επίσκοπος Αμμούν φέρθηκε επιπόλαια που εγκατέλειψε την επισκοπική καρέκλα και γύρισε στην έρημο, γιατί δεν μπόρεσε να φιλιώσει ένα εν διαστάσει ζεύγος. Το να σώσεις την ορθοδοξία από τις παπικές δηώσεις είναι θέμα διορατικότητος πρωτίστως και σταθερότητος. Σηκώστε τα μανίκια. Αν περιμένουμε από το Χριστό…

Τ

α εκ Γεροντικού παραδείγματα και τα πατερικά αποφθέγματα είναι καλά μέχρι το σημείο που δε μας υπνωτίζουν. Φαντάζεστε να καθόμαστε στα κελία μας όλοι και να προσευχόμαστε και να κλαίμε για τον πάπα, την προτεστάντισσα, το βουδιστή; Θα γελούσαν κάτω από τα μουστάκια τους αυτοί και μεις τώρα θα μασταν Βατικανό. Ευτυχώς βρίσκονται σε κάθε γενιά μάξιμοι και μάχιμοι ομολογητές.

Δ

ε θέλω με τίποτε να σκέφτεστε ότι ενύχτωσε κ’ οι βάρβαροι δεν ήλθαν. Άπαγε των βλάσφημων αυτών λογισμών.

Σ

ημείον σημείον ειληφώς το διάλογο με τη Σαμαρείτιδα βλέπω λίγο φως και εγώ ο τυφλός πώς (να μιλάω και μολυσματικά ποικίλα να μην κολλάω).

Γ

ιατί, βρε παιδιά, είμαστε στην Εκκλησία τελικά; Έτσι το ρωτώ να κάνουμε ένα διάλειμμα στην αποπνικτική μάχη των χαρακωμάτων.

Κ

άποιος φώναξε από πέρα ότι αν δε μας αρέσουν τα λόγια του Χριστού και η ευαγγελική του μορφή να πάμε αλλού, να φύγουμε. Να φτιάξουμε δικιά μας εκκλησία. Το έχουν κάνει πολλοί ως τώρα. Δε θα μαστε δα και οι πρώτοι. Ο Θεός δεν μας έχει ανάγκη. Εμείς τον έχουμε. Λέει ότι και ο Χριστός κάποτε το είπε στους ίδιους τους μαθητές του αγανακτισμένος «μη και υμείς θέλετε υπάγειν;» αλλά μην τον ακούτε. Αυτοί να φύγουν. Αυτοί μιαίνουν με τις απόψεις τους την εκκλησία. Και έχουν το θράσος να μας λένε τις απρέπειές τους. Αν πλανηθεί όμως ο άνθρωπος από τον εγωισμό… Θεοεγκατάλειψη.

Ν

α χαϊδέψω ωτία ή να θεραπεύσω την αλήθεια; Έμαθα ότι η θεολογία θεραπεύει και δε θωπεύει. Μα ίσως κακοχαρακτηρισθώ. Ως τα σήμερα πάντες με λέγανε καλό παιδί. Και;

Α

γώνας τελικά πνευματικός ή ψυχολογικός; Το δεύτερο σαφώς. Μην κλονιστεί το εσωτερικό μας δομικό σύστημα. Όλα το εγώ. Θεός το εγώ. Μην ξεχνάτε ότι όλοι προαποφασίσαμε να πολεμήσουμε. Έτσι. Αυτόματα. Μην υποστέλλετε τη σημαία. Δαιμονικές σειρήνες είναι. Στο κάτω κάτω είναι κοινό μυστικό ότι δεν πολυανησυχούμε για το Θεό. Τι μπορεί να πάθει άραγε αυτός; Ψιθυρίζει κάποιος ότι ίσως πάει τζάμπα η εγκράτεια τόσων ετών. Μάλλον ο Μέσκος θα είναι…

Τ

ελικά τον θάνατο τον νίκησε κανείς; Αναβάλλεται η μάχη αυτή ες αύριον. Φαίνεται πολύ δύσκολη. Πιαστείτε σήμερον με τον προ των πυλών εχθρό, τον πάπα. Δε βλέπετε που έφτασε στο Φανάρι; Ες αύριον τα σπουδαία…

Ε

ν απορία ων εισέτι: σε κάθε γενιά πόσοι νικάνε το θάνατο; Νομίζω εγώ που γράφω ότι αυτός είναι ο αληθινός μου εχθρός. Ούτε καν ο διάβολος δεν είναι. Όλοι οι άλλοι άνθρωποι είναι αδέλφια μου και πλέον τούτου ουδέν. Αλλά κανείς, όσο και να προσπαθήσει να με πείσει, δε μου βγάζει από το νου ότι ο Χριστός γι’ αυτό ήρθε στη γη. Για να με κάνει πολεμιστή και νικητή του θανάτου. Ικανόν.

Κ.Ν.

6/1/2010

ΣΤΟ Φως Φαναρίου ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

Στο Φως Φαναρίου, αγαπητοί συνοδίτες, δείτε το ρεπορτάζ του Νίκου Μαγγίνα για τον εορτασμό των Θεοφανείων σήμερα στην Κωνσταντινούπολη.

Η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού έγινε, όπως συνηθίζεται τα τελευταία χρόνια, στον Κεράτιο Κόλπο στο Φανάρι, από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο.

Κ. ΝΟΥΣΗΣ ΠΡΟΣ Π. ΤΕΛΕΒΑΝΤΟΝ

"Μια απάντηση στον αδελφό, φίλο

και συνάδελφο Παναγιώτη Τελεβάντο" *

(Δημοσιεύεται στο ιστολόγιο του "Θεολογικού Συνδέσμου Λάρισας": http://religiousnet.blogspot.com/2010/01/blog-post_3652.html)

Του Κώστα Νούση,

Φιλολόγου - Θεολόγου ΑΠΘ

Αγαπητέ Παναγιώτη,

Ικανόν εστίν άχρι τούδε. Ελέχθησαν ουκ ολίγα και απεκαλύφθησαν εκ πολλών καρδιών διαλογισμοί. Θα σου απαντήσω όμως συνοπτικά χάριν και μόνον της παρρησίας έκφρασης της γνώμης σου επωνύμως, την ίδια ώρα που όλα τα «αντιοικουμενιστικά» παλικάρια καλύπτονται κάτω από ένα πέπλο μυστηρίου.

1. Οικουμενισμός, το αντίθετό του και άλλα της ίδιας οικογενείας. Πλαστές κατασκευές νοσηρών και αθεολόγητων νόων. Ας μου τα ορίσει κάποιος πιο συγκεκριμένα, ώστε και να τα κατανοήσω και να καταλάβω ποιος ακριβώς εγκαλείται και γιατί.

2. Η Εκκλησία και η θεολογία μας δεν είναι τσιφλίκι κανενός. Άρα κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αυτοδιορίζεται και αυτοαποκαλείται αγιότερος και ορθοδοξότερος των υπολοίπων διατρήτοις κριτηρίοις μάλιστα.

3. Η Εκκλησία ως Σώμα Χριστού είναι μία, διότι «εις άγιος, εις Κύριος Ιησούς Χριστός». Τα όρια όμως του εσχατολογικώς αδιαλείπτως γίγνεσθαι του συγκεκριμένου Σώματος είναι χερσί Θεού και ουχί τη φαντασία και τοις αφορισμοίς φανατικών ούτε ταις αυθαιρεσίαις θρησκειοσυγκρητιστών.

4. Το ιστορικό Σώμα επί γης του Χριστού σήμερα είναι οι απανταχού κανονικώς εν κοινωνία ούσες αλλήλοις ορθόδοξες αυτοκέφαλες εκκλησίες και τα ορθόδοξα πατριαρχεία με πρώτο τη τάξει ως primus inter pares το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κων/πολης.

5. Εφόσον δεν έχει καταδικαστεί επισήμως, τουτέστιν συνοδικώς, μια ορθόδοξη εκκλησία ως σχισματική και αιρετική - και αντιστοίχως συγκεκριμένα πρόσωπα, κληρικοί και λαϊκοί - δεν μολυνόμεθα εκ της μετ’ αυτών κοινωνίας.

6. Η θεολογία στην Ελλάδα γέμει σχολαστικισμού και συντηρητικών προχωρημένης ηλικιακής ωριμότητος θεολόγων που θεωρούνται γνήσιοι εκφραστές της αληθείας. Πλείστοι εξ αυτών όμως δεν έχουν διαβάσει πέραν των δυο ή τριών θρησκευτικών συγγραμμάτων στη ζωή τους.
7. Το θεολογικό και το εν γένει κουτσομπολιό εν Ελλάδι καλά κρατεί. Έτσι εν μιά νυκτί μπορεί να βαφτιστείς είτε παραδοσιακός (=άγιος) είτε οικουμενιστής- νεωτεριστής (=διάβολος).

8. Το να συναντάς σε αίθουσες θρησκευτικών οργανώσεων χουντικούς βασανιστές που θεωρούνται και θωρούνται ως πρότυπα χριστιανού την ίδια ώρα που θεολόγοι φιμώνονται διότι μιλάνε απλώς την ως δίστομον ρομφαίαν γλώσσα της αληθείας μη υποτασσόμενοι στα ευσεβιστικά παραγγέλματα των προκατόχων τους, όλο τούτο μαρτυρεί την προχωρημένη πνευματική σηψαιμία της χώρας μας και της ελλαδικής ορθοδοξίας μας.

9. Γιατί, ωρέ παλικάρια, ντροπιάζετε τα γένια σας και ξεφτιλίζετε την ορθόδοξη θεολογία δίνοντας το δικαίωμα να ταυτίζουν τινές ανεγκέφαλοι εκκλησία-θεολογία και φασισμό, δυο εκ διαμέτρου αντίθετες φύσει καταστάσεις;

10. Οι ιερείς που κατέδιδαν «στεγνά» ανθρώπους του δικού τους ποιμνίου ως αριστερούς - ο άγιος Διονύσιος εν Ζακύνθω εξομολόγησε, συγχώρησε και δεν κατέδωσε το φονιά του αδελφού του - και έτσι τους οδηγούσαν στο απόσπασμα «δόξη λατρείαν προσφέρειν τω Θεώ» (Ιω. ιστ’ 2) είναι γεννήματα εχιδνών αλλά και της σαθρής μας έκπαλαι κακέκτυπης θεολογίας. Ήρθε η ώρα λοιπόν να πάψουμε τα αναμασήματα εκπεσουσών νοοτροπιών και να προχωρήσουμε στην άρθρωση γνήσιου θεολογικού λόγου.

11. Η θεολογία δεν είναι απλή φιλοσοφία και λογοτεχνία, ώστε να προσεγγίζεται ερμηνευομένη εική και ως έτυχε ούτε από τους θεολόγους, πολλώ δε μάλλον από τον οιονδήποτε αδαή.

12. Το μάθημα της θεολογίας στα σχολεία δεν κινδυνεύει αν μειωθεί κάπως ο ομολογιακός του χαρακτήρας αλλά από τους θεολόγους - αθέους και ημιμαθείς - που το διδάσκουν.

Είπα εν τη ρύμη του λόγου και μερικά φαινομενικά άσχετα. Δεν ξέρω αν σε κάλυψα αλλά, αν δεν σου απάντησα σε κάτι, αυτό σημαίνει μάλλον ότι τα λόγια δεν μπορούν πάντα να υποκαταστήσουν τη ζωή που διαρκώς προχωράει. Άλλοι μείνανε πίσω και σε αυτή και στην επιστήμη τους, εύχομαι όχι και στην πνευματική τους ηλικία.

Με βαθιά εκτίμηση

Λάρισα, 5-1-2010

Υ.Γ. Αγαπητέ μου φίλε, τώρα πλέον «είμαι» τρεις ομάδες. Ολυμπιακός, Λάρισα και Οικουμενισμός. Καλή χρονιά στους φιλάθλους αντιολυμπιακούς και αντιοικουμενιστές

Πίνακας, Λόγος, Δημήτρης Ξόνογλου

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ

Έγραψε ο αγαπητός συνάδελφος Κώστας Νούσης στο κείμενό του Ο Χριστός είναι ο Θεός:

Η πρότασή μου στους ανειρήνευτους αδελφούς είναι η προτροπή του αγίου γέροντος Πορφύριου (αν νομίζουν τινές ότι δεν είναι επισήμως αναγνωρισμένος άγιος κάνουν λάθος - τιμάται ήδη στο Πατριαρχείο Αντιοχείας, τουτέστιν αυτομάτως θεωρείται και επισήμως άγιος της απανταχού ορθοδοξίας) : «αγαπήστε τον Χριστό και μηδέν προτιμήστε της αγάπης αυτού».

Με προβλημάτισε η πληροφορία που μας έδωσε ο συνάδελφος περί της τιμής του γέροντος Πορφυρίου
ως Αγίου από το Πατριαρχείο Αντιοχείας. Ρώτησα φίλους Άραβες Ορθοδόξους, οι οποίοι με πληροφόρησαν σχετικά: Η Σύνοδος του Πατριαρχείου δεν έχει προβεί σε επίσημη πράξη αγιοποίησης. Ένα βιβλίο του γέροντα Πορφυρίου που μεταφράστηκε από μοναχές ενός μοναστηριού στην Συρία το 2005, τον αναφέρει ως Γέροντα. Άλλες ιστοσελίδες μοναστηριών τον αναφέρουν ως πατέρα ή γέροντα. Μόνο ο Μητροπολίτης Βηρυτού Ηλίας τον αποκαλεί όσιο, τελεί Θ. Λειτουργία την ημέρα της κοιμήσεώς του 2 Δεκεμβρίου, και το γεγονός κοινοποιείται στο κυριακάτικο φυλλάδιο της Μητρόπολης όπου δημοσιεύεται και το κήρυγμα που κάνει στην εκκλησάκι της Μητρόπολης, που τιμάται επ' ονόματι των "οσίων πατέρων Αντωνίου του Μεγάλου και Πορφυρίου του Ενορατικού". Το σχετικό φυλλάδιο ξεκινά από το 1998, τουλάχιστον... Φαίνεται πως πρόκειται για μεμονωμένη πράξη του Βηρυτού ο οποίος ήταν, καθώς λένε, πνευματικοπαίδι του γέροντος Πορφυρίου.

Ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας για την "Φύση του Ισλάμ"

"Η φύση του Ισλάμ": Ένα δοκίμιο του Μητροπολίτη Όρους Λιβάνου Ζορζ Κοντρ (Georges Khodr)

Γράφει ο π. Παναγιώτης Καποδίστριας

Να, που κάθε μέρα μαθαίνω πράγματα ουσίας και διάρκειας, τα οποία με χειραγωγούν μακριά από την ευ-δαιμονική μου αυτάρκεια και αυταρέσκεια, κάνοντάς με να συνειδητοποιήσω, ότι δεν είμαι το κέντρο του σύμπαντος, ούτε συγκεντρώνω το ενδιαφέρον του κοσμικού γίγνεσθαι ή… απο-γίγνεσθαι!

Μιλώ προσωπικά παραπάνω, διότι, αν ως χριστιανικός κόσμος και μάλιστα ελλαδίτικος δεν βάλουμε βαθύτατα το δάχτυλο στον «τύπον των ήλων», ώστε να μας πονέσει όσο γίνεται περισσότερο, δεν πρόκειται να έλθουμε «εις εαυτόν».

Μόλις έλαβα ένα μικρό βιβλίο από τον Λιβανέζο φίλο μου Roni Bou Saba (πτυχιούχο Αραβικής Φιλολογίας και Ορθόδοξης Θεολογίας στον Λίβανο και ήδη φοιτητή Ελληνικής Φιλολογίας στην Πάτρα), ο οποίος με τιμά συχνά-πυκνά εδώ στον «Ίσκιο» με τα εύστοχα σημειώματα / σχόλιά του.
Το βιβλίο αποτελεί μεταφραστικό ανδραγάθημα του Roni ενός πολυσήμαντου δοκιμίου του Μητροπολίτη Βύβλου, Βότριδος και Όρους Λιβάνου Γεωργίου (Georges Khodr), με τίτλο «Η φύση του Ισλάμ», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Μαΐστρος (2009), με Πρόλογο κι Επιμέλεια της Εκδότριας Εύης Βουλγαράκη – Πισίνα.

Δεν γνώριζα ούτε τον Ζορζ Κοντρ ως διανοητή, μήτε ότι μπορεί (αν και πρέπει) ένας Ορθόξοξος Επίσκοπος, να εκφράζεται με τόση ευρυχωρία σκέψης και διάθεση αγαπητική για τον Άλλο, τον Διπλανό, τον Έξω από Εμάς. Ατυχώς, έχουμε συνηθίσει τους Ορθόδοξους Ιεράρχες μας (στην συντριπτική τους πλειονότητα, πλην ελαχίστων φωτεινότατων εξαιρέσεων), αλλά και τον θεολογικό μας κόσμο, να δρουν και ν’ αντιδρούν λαβυρινθωμένοι από τη μέσα πλευρά των ολόκλειστων θυρών της αυτάρεσκης στενοκαρδίας τους.

O Μητροπολίτης Γεώργιος (γενν. 1923) δεν είναι ο τυχόντας! Εμπνευστής του MJO, του λιβανέζικου δηλαδή νεολαιΐστικου κινήματος, από τα ιδρυτικά μέλη του Συνδέσμου Ορθόδοξων Νέων, καλός συγγραφέας και απροκατάληπτος διανοητής, επιδέξιος εκπρόσωπος του Πατριαρχείου Αντιοχείας σε πλείστα όσα διεθνή fora, μες από αυτό του το δοκίμιο (διάλεξη κατά την ανακήρυξή του σε επίτιμο διδάκτορα του Ορθόδοξου Θεολογικού Ινστιτούτου του Αγίου Σεργίου, 22.6.2007 - απ' όπου και η διπλανή φωτό) μιλά την Αλήθεια για το πώς και το γιατί του Ισλάμ. Και ξέρετε; Στην εποχή του δόγματος «πες μου ένα ψέμα, να σε αγαπήσω», η ξεκάθαρη Αλήθεια για τον Άλλον, δεν είναι πάντοτε αρεστή, όταν μάλιστα μάς ξεβολεύει από την πνευματική μας ραστώνη και χαύνωση.

Για να κατανοήσει ο αναγνώστης το αλογόκριτο της σκέψης τού στοχαστή Κοντρ, επιλέγω κατά τύχην ένα πολύ σύντομο προσωπικό του στιγμιότυπο του 1941, από τα φοιτητικά του χρόνια (σελ. 45):

«Ένας φίλος, καθώς μ’ επισκεπτόταν στο φοιτητικό μου δωμάτιο, βλέπει στο γραφείο μου ένα Κοράνιο. Μού λέγει: "Μα γιατί το διαβάζετε;" Η απάντησή μου ήταν η εξής: "Ψάχνω τα ίχνη του Χριστού παντού"».

Τι φανερώνει αυτό το λίγο; Μα, οπωσδήποτε, το Πολύ της Αγάπης και της Συναλληλίας. Ότι «το πνεύμα όπου θέλει πνει», ενώ είναι ανάγκη να ξεδιακρίνουμε -δίχως βέβαια συγκρητιστικές αλχημείες και λογικές- την όποια καλότητα τής έξω επό εμάς κοσμοθεωρίας του Διπλανού, δίχως εγκλωβισμούς σε συνήθεις (α)θεολογικούς σχηματισμούς, από τους οποίους ένας μόνον -παρεμπιπτόντως- απουσιάζει: Ο Θεός της Αγάπης.

«Η φύση του Ισλάμ» του Ζορζ Κοντρ δεν είναι λόγος ex cathedra, αλλά έλλογος λόγος αφ’ ενός αυτοσυνειδησίας και αυτομεμψίας, αφ’ ετέρου αγαστής συνύπαρξης θρησκειών και δογμάτων σε μιαν ευαίσθητη κι αιματοπότιστη περιοχή, όπως αυτή της Μέσης Ανατολής.

Εκεί, σ’ εκείνους τους τόπους του κολαζόμενου (από έξωθεν συμφέροντα) Παραδείσου, η καθημερινή συνάντηση και συμβίωση Χριστιανών και Μουσουλμάνων τείνει να γίνει και θεολογική. Στον δυτικό όμως κόσμο (ο οποίος βιώνει οσονούπω την δύση του) τα πράγματα είναι πιο δυσχερή. Ο Φόβος, εξαιτίας της σύγχρονης πολιτικο-κοινωνικής έκφανσης του Ισλαμισμού, ήδη «έξω βάλλει» την Αγάπη. Γνωστά γεγονότα ακροτήτων εκατέρωθεν των δύο κόσμων δημιουργούν δισταγμούς ή και εναντιότητες, όμως ποια από τις δύο πλευρές είναι πράγματι «αθώα του αίματος»;

Γι’ αυτό υπερτόνισα στην αρχή, ότι ο Μητροπολίτης Όρους Λιβάνου μιλά την Αλήθεια και την Αγάπη, που ΕΙΝΑΙ ο Θεός! Η Καταλλαγή μπορεί να είναι και τρόπος και τόπος συνύπαρξης, η δε Αγάπη, η μόνη κοινή γλώσσα συνεννόησης και συνεργασίας.

Ευχαριστώ από καρδιάς τον Συγγραφέα, τον Μεταφραστή και την Εκδότρια, οι οποίοι μού έδωσαν την ευκαιρία πρόσβασης σ’ ένα κείμενο ανατρεπτικό, κάνοντας ως εκ τούτου τις παραπάνω ταπεινές σκέψεις. Καλή συνέχεια σε όλους!

Περιοδικό Σύναξη, τεύχος 112 (Οκτ. - Δεκ. 2009), σ. 123-124.

ΚΑΤΑ ΝΕΟΣΥΝΤΑΞΑΝΤΩΝ ΣΥΜΒΟΛΟΝ ΠΙΣΤΕΩΣ

Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ

Του Κώστα Νούση

θεολόγου - φιλολόγου ΑΠΘ

Με τη φράση-ομολογία αυτή πρέπει να αρχίζει το μάθημά του πλέον ο κάθε θεολόγος εκπαιδευτικός μέσης εκπαίδευσης, ο δάσκαλος στα παιδιά του δημοτικού και ο ιερέας εν εκάστω κηρύγματι. Μετά ας πούνε ό,τι θέλουν. Αρκεί να αρχίζουν από Χριστό. «Άρχεσθαι Διός». «Ab Jove principium». «Από Χριστού-Θεού άρξασθε» λοιπόν εν τη συγχρόνω ειδωλολατρική Ελλάδι.

Ο επανευαγγελισμός του λαού δεν είναι πια πολυτέλεια αλλά επιτακτική ανάγκη των καιρών. Την ίδια ώρα που πολλές κασσάνδρες ανάμεσά μας πάλαι τε και επ’ εσχάτων ονειρεύονται και φωνασκούν για τον εκ δυσμών κίνδυνο της ορθοδοξίας, δεν έχουν ούτε αυτοί αντιληφθεί τον εισερχόμενο δούρειο ίππο εντός των πυλών. Μέσα από την κοιλιά του εξέρχονται η έλλειψη κατήχησης των χριστιανών, οι άθεοι ανερυθριάστως προκλητικοί θεολόγοι, οι εκκοσμικευμένοι πιστοί, οι αισχροί επαγγελματίες ιερείς, η ειδωλολατρία, η κατακλυσμιαία πορνεία και μοιχεία, οι ουκ ολίγες αγρυπνούσες και δρώσες αιρέσεις.

«Τοις πάσι γέγονα τα πάντα, ίνα πάντως τινάς σώσω» (Α’ Κορ. θ’ 22). Ο απόστολος Παύλος, εις εκ των τελειοτέρων έργω και λόγω εκφραστών του χριστιανισμού μας υποδεικνύει το ορθόδοξο ήθος. Δε διστάζει να γίνει τα πάντα - να πούμε με τα σημερινά δεδομένα να χαρακτηρισθεί οικουμενιστής, προδότης, να συμμετέχει σε διαλόγους, να ασχοληθεί με τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, τη βιολογία, την παλαιοντολογία και όλο το μακρύ κατάλογο των επιστημών, ως άλλωστε και όλοι οι μεγάλοι θεολόγοι άγιοι όλων των εποχών - αρκεί να σωθούν και οι αλλόπιστοι και οι αιρετικοί και οι εντός των ελλαδικών τειχών ακατάρτιστοι πνευματικώς, αδιάφοροι και μόνη τη ταυτότητι χριστιανοί. Φυσικά αυτό θα επέσυρε πάνω του το ανάθεμα των την ακρίβειαν οιομένων φυλάττειν, αλλά ποσώς θα ενδιεφέρετο. Άλλωστε το πνεύμα του αποκαλύπτεται στη φράση «ηυχόμην γαρ αυτός εγώ ανάθεμα είναι από του Χριστού υπέρ των αδελφών μου» (Ρωμ. θ’ 3). Προτιμά να κολαστεί ο ίδιος αρκεί να σωθούν τα πλανημένα του αδέλφια. Όμως σήμερα σε μια νέα έκδοση της ορθοδοξίας ένιοι νεοφανείς αστέρες μοιράζουν αναθέματα στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και βαστάνε την κόλαση στο χέρι. Ο γέρων Πορφύριος όμως λέει για το Χριστό: «Έτσι πράγματι πρέπει να βλέπουμε το Χριστό. Είναι φίλος μας, είναι αδερφός μας, είναι ό,τι καλό και ωραίο. Είναι το παν. Αλλά είναι φίλος και το φωνάζει: «σας έχω φίλους βρε, δεν το καταλαβαίνετε; Είμαστε αδέλφια. Βρε εγώ δεν είμαι… δεν βαστάω την κόλαση στο χέρι, δεν σας φοβερίζω, σας αγαπάω. Σας θέλω να χαίρεσθε μαζί μου τη ζωή» (απομαγνητοφωνημένα λόγια του γέροντος) - λόγοι σύνοψης ορθοδοξίας. Πραγματικά ακούω βερεσέ όσα άλλα μου αραδιάσουν οι διάφοροι ερανιστές λόγων αγίων μόνον προς πολεμική χρήση. Προτιμώ την «πλάνη» Πορφυρίου από τη δική τους «ορθοδοξία».

Κατά κόρον στον κύκλο των σχετικών κειμένων έκανα χρήση λόγων και παραδειγμάτων συγχρόνων αγίων. Το αντίπαλον δέος προέβαλλε κυρίως και σχεδόν μονομερώς ένα άλλο σύγχρονο άγιο, τον π. Ιουστίνο Πόποβιτς. Φυσικά δεν ελήφθη υπ’ όψιν η περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ζωής του αγίου και μερικές ενέργειες και λόγοι του εθεωρήθησαν δογματικοί γνώμονες εκκλησιολογικής στάσης. Σε αυτούς ειδικότερα προτείνω να ρίξουν λίγο το βλέμμα τους και στον προσφάτως κοιμηθέντα άγιο Πατριάρχη των Σέρβων Παύλο. Καλό είναι πάντα να κοιτάμε προς όλες τις κατευθύνσεις πριν μορφώσουμε την προσωπική μας γνώμη. Επίσης οι εν λόγω ανατρέχουν σε αρχαιότερους αγίους να ακουμπήσουν και αιτιολογήσουν την τεταραγμένη τους διάθεση. Εγώ ανέφερα Παΐσιο, Πορφύριο, Ιάκωβο, Σωφρόνιο και μερικούς ακόμη. Αγίους - των ημερών μας - μεγάλου βεληνεκούς που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτε από προγενέστερους αγίους, ένιοι δε εξ αυτών και ανώτεροι των αρχαίων. Αναφέρω ενδεικτικά τα λόγια του σύγχρονου πατέρα της εκκλησίας π. Σωφρονίου Σαχάρωφ για το γέροντα Πορφύριο: «σαν εμένα θα βρεις πολλούς γέρους, όμως σαν τον Πορφύριο είναι δύσκολο να βρεις. Αυτός είναι πολύ μεγάλος, είναι πνευματικό φαινόμενο σπάνιο στην εκκλησία… είναι ένα ασκί γεμάτο από Άγιο Πνεύμα και ό,τι σας λέει αυτό πρέπει να κάνετε» (Αναμνήσεις από το γέροντα Σωφρόνιο του Έσσεξ, εκδ. Άθως). Γιατί λοιπόν να ανασκοπούμε το παρελθόν τη στιγμή που τέτοιοι φωστήρες έδειξαν το δρόμο, ζώντες μάλιστα τη σημερινή εκκλησιαστική και γενικότερη παγκόσμια κατάσταση, άρα άμεσοι και πιο αρμόδιοι εκφραστές του ορθού εκκλησιολογικού πνεύματος εν τοις εσχάτοις τούτοις έτεσιν; Ο γερο Παΐσιος μάλιστα, γνωστός για το μέγα προφητικό του χάρισμα, ορών και προϊδών - κατ’ εμέ – τις αυθαιρεσίες μας φωτογραφήθηκε ολίγον προ της εκδημίας του με τον νυν Πατριάρχη. Ας ερμηνεύσει καθείς τι πολυσήμαντο μήνυμα έστειλε ο γέροντας.

Διαβάζουμε στο βίο του αγίου Σιλουανού την ιστορία με τον πλανόδιο βιβλιοπώλη που του είχε ενσπείρει στην ηλικία των τεσσάρων ετών το λογισμό της αθεΐας, τον οποίο ξεπέρασε σε ηλικία δεκαεννέα ετών! Και αν κάποιος δεν το ξεπεράσει ποτέ; Η ερώτηση απευθύνεται στους αθέους ή αθεολογήτους θεολόγους που εν κακή παρρησία αμφισβητούν τα πάντα - το συνηθέστερό τους είναι η προβολή της παλαιάς διαθήκης ως μυθολογίας - και μολύνουν τα χριστιανόπουλα. Ο πάπας λοιπόν δεν βάλλει από τη Ρώμη, ως είρηται, αλλά διέβη διά ημετέρων μισθοφόρων τον ελληνικό Ρουβίκωνα.

Tα ιστορικά παράλληλα με την πρωτοχριστιανική εποχή είναι εμφανή. «Το πνεύμα όπου θέλει πνει» (Ιω. γ’ 8) και δεν το σταματούν οι κραυγές και οι υπογραφές κανενός. Συναντάς αλλοδόξους πιο ορθοδόξους στη ζωή τους από μας στους οποίους κατοχυρώθηκε κυρίως η επωνυμία. Και εμείς είμαστε μάλλον αυτοί που διαστρέψαμε το αληθινό πρόσωπο του γλυκυτάτου Ιησού. Αλωνίζουν οι χιλιαστές με σημαία τους το κήρυγμα της ανάστασης, διότι μυρίστηκαν ότι απιστούν σε αυτήν ή την αγνοούν οι ορθόδοξοι και έτσι θα τσιμπήσουν -όπως και συμβαίνει - στο δόλωμά τους, το πλέον ορθόδοξο άλλωστε κήρυγμα που παραθέτουν οικειοποιώντας το ως μοναδική εξ αυτών προερχομένη χιλιαστική πρόταση και ελπίδα ζωής! Άλλοι την ίδια ώρα φοβούνται προτεστάντες, ινδιάνους, αφρικανούς παγανιστές, καρδινάλιους και ατέλειωτα έτερα στίφη πολεμίων.

Πώς όμως χάσαμε το Χριστό και τον κλέψανε ιεχωβάδες, αγνωστικιστές, διαλογιστές και λοιποί; Εξαιτίας δυο παραγόντων: επειδή μειώνονται δραματικά οι ζώντες άγιοι -παραδείγματα, στυλοβάτες και παρηγοριά όλων μας - και εμείς οι λοιποί δεν παρουσιάζουμε ένα ελκυστικό και θελκτικό Χριστό. Είναι αδήριτη πλέον ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε την υφ’ ημών προβολή του χριστιανισμού σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο, εντός και εκτός συνόρων. Στα ευαγγέλια ο Χριστός σαγηνεύει και δεν απειλεί. Αυτό είναι και το ήθος της Εκκλησίας του, που ουσιαστικά είναι ο ίδιος ο Ιησούς. Οι αφορισμοί ουδέποτε συνήδαν στο εκκλησιαστικό ήθος και εχρώντο σπανίως και μόνον παιδαγωγικώς και εν εσχάτη ανάγκη. Η πρότασή μου στους ανειρήνευτους αδελφούς είναι η προτροπή του αγίου γέροντος Πορφύριου (αν νομίζουν τινές ότι δεν είναι επισήμως αναγνωρισμένος άγιος κάνουν λάθος - τιμάται ήδη στο Πατριαρχείο Αντιοχείας, τουτέστιν αυτομάτως θεωρείται και επισήμως άγιος της απανταχού ορθοδοξίας) : «αγαπήστε τον Χριστό και μηδέν προτιμήστε της αγάπης αυτού». Δυστυχώς, αν δεν το πετύχουμε αυτό, αποτύχαμε στον πνευματικό μας αγώνα και εις μάτην τρέχουμε να σώσουμε την ορθοδοξία ως δόγμα, την ίδια ώρα που εμείς χάσαμε τη ζωή. Ο Χριστός άλλωστε δεν είναι ψυχρό και ψιλό δογματικό σύστημα πίστεως αλλά συγκεκριμένο πρόσωπο που απαιτεί ως ζηλότυπος εραστής την αποκλειστική αγάπη μας. Αντ’ αυτού τον θωρούμε και τον συστήνουμε ως απρόσιτο νομοδιδάσκαλο κωδίκων ηθικής, ήτοι δυσάρεστο και αποκρουστικό στο σύγχρονο κοπιώντα και πεφορτισμένο άνθρωπο.

Πολύς λόγος κατά νεοομολογητών άχρι τούδε. Τι κυρίως διακρίνουμε εν πάσι σχεδόν τοις ζηλωταίς; Έλλειψη δυο βασικών χαρακτηριστικών του γνησίου χριστιανού: ταπείνωσης και αγάπης. Αλλά οι υποψήφιοι σωτήρες μας ας έχουν αδιαλείπτως κατά νου πως η όποια αληθινή αρετή μας ενώπιον του Κυρίου «ως ράκος αποκαθημένης» ( Ησ. 64.5). Από την άλλη ορισμένοι εξ αυτών θεωρούν ότι η προς αυτούς ετερότητα συνιστά εγγενή αδυναμία και a priori ήττα. Να ισχύει άραγε το ρηθέν δια συγχρόνου φιλοσόφου «ο βλαξ είναι ανίκητος»; Δεν είναι της παρούσης. Το σίγουρο είναι ότι η πόλις εάλω ένδοθεν, διότι αστοχήσαμε και ως χριστιανοί και ως θεολόγοι και ως ιερείς. «Καλόν το άλας. Εάν δε και το άλας μωρανθή, εν τίνι αρτυθήσεται» (Λουκ. ιδ’ 34); Αυτά τα φαινόμενα άλλωστε είναι η κορυφή του παγόβουνου της αποτυχίας ημών των χριστιανών των εσχάτων που προλειαίνουμε καθ’ ημέραν την έλευση του αντιχρίστου με τον πνευματικό μας ατροφισμό. Και ικετεύω: ας φωνάζουμε για τη θεότητα του Χριστού ευκαίρως ακαίρως, διότι στη θέση του έρχεται άλλος και χάσκοντες θα τον προσκυνήσουν πάντες και πάσαι αι φυλαί της γης. Τότε θα εκπληρωθεί και ο λόγος του Κυρίου: «πλην ο υιός του ανθρώπου ελθών άρα ευρήσει την πίστιν (εις την θεότητά Του) επί της γης» (Λουκ. ιη’ 8);

Ημείς οι έχοντες την πληρότητα της Χάριτος οφείλουμε να γίνουμε το φως τοις αλλοθρήσκοις, ώστε να τους «μαγέψουμε». Συνήθως η μαγεία φέρει αποτελέσματα. Εν αντιθέτω τους προγκάμε και τους στερεώνουμε όλο και πιο βαθιά στις πλάνες τους. Πόσο πιο θεάρεστο θα ήταν να ανεπέμποντο πύρινες προσευχές στο θρόνο του Υψίστου αντί υπογραφών υπέρ σωτηρίας αλλοδόξων και του σύμπαντος κόσμου. Όμως μια υπογραφή είναι πανεύκολη και ανώδυνη υπόθεση, ενώ μια αληθινή προσευχή κοπιώδης και αιματηρή. Ίσως μερικοί εν τη υπογραφή των δοκούσι ότι εξεπλήρωσαν το πνευματικό τους προς Θεόν χρέος ψευτοαναπαύοντας τη συνείδησή τους λόγω ελεγχόμενης πνευματικής ζωής και των εξ αυτής ενοχών. Προσωπικά όμως αφορίζω εμαυτόν εκ του ρεύματος τούτου αναιρών το εκ κεκτημένης ταχύτητας πλημμέλημά μου και υπογράφω πάσαν την προγεγραμμένην ταύτην εν είδει κατακλείδος επιλόγου διακριτικώς επιγραφομένην

Κατά νεοανασυνταξάντων σύμβολον πίστεως.

Κ.Ν.

4-1-2010

Αγιογραφία: Χριστός, Γιώργου Κόρδη

ΒΕΛΟΣ ΚΑΤΑ... ΛΕΠΙΔΑ!...

Ένας κ. Παναγιώτης Λεπίδας, που υπογράφει ιδ. υπάλληλος - πτ. θεολόγος (μάλλον φανταστικό πρόσωπο) κι έχει γράψει στο παρελθόν σχόλια τινά υπερασπιζόμενος τον νεοφανέντα "υπέρμαχο της Ορθοδοξίας" π. Αναστάσιο Γκοτσόπουλο, μου έστειλε ένα τεράστιο μέιλ - διδακτορική διατριβή στο ιστολόγιό μου, και μου ζητά να το αναρτήσω.
Αναρτώ μόνο ένα σημείο που φανερώνει την ...ποιότητα του ανδρός:

Εν γνώσει σας εξαπατάτε τους επισκέπτες σας: Σας έστειλα στις 3-12-09 στις 4-12-09 και στις 5-12-09 για την ανάρτηση «Συνεξήγησις» τα πιο κάτω τρία σχόλια ανωνύμως, τα οποία τα διατήρησα από την προεπισκόπηση του ιστολογίου σας. Συγγνώμη που έγραψα ανωνύμως. Όμως γιατί δεν τα δημοσιεύσατε; Γράφετε ότι δεν αναρτάτε «μόνο τα χυδαία, εντελώς προσωπικά». Τι το «χυδαίο» περιείχαν τα μηνύματά μου; τι το «εντελώς προσωπικό»; Γιατί τα λογοκρίνατε; Σας προκαλώ να απαντήσετε. Σας προκαλώ.

Κι εγώ σας προκαλώ αγαπητέ! Κάντε ένα ιστολόγιο Αντιανδριοπουλικό για να βάζετε ό,τι θέλετε για μένα, γιατί εγώ δεν αναρτώ τα κείμενά σας. Και βαριέμαι να σας εξηγήσω το γιατί, παρ' ότι έχω στη φαρέτρα μου χίλιους λόγους - βέλη.
Όσο για τον "προστατευόμενό" σας π. Αναστάσιο Γκοτσόπουλο να 'ναι καλά και να "αγωνίζεται" για την Ορθοδοξία του, την οποία ημείς, ως "οικουμενιστές" προδίδουμε ασυστόλως, ενώ εκείνος διατηρεί "ανόθευτον" (ο ταλαίπωρος...).

Πίνακας, Βέλος, Κωνσταντίνου Ξενάκη

Η ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΟΡΩΔΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΥΠΟ ΤΗΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΡΟΖΗΣ ΜΑΣΤΡΟΣΑΒΒΑ

Tην περασμένη Δευτέρα στον Πολυχώρο Νέου Κόσμου του Πολιτισμικού Οργανισμού του Δήμου Αθηναίων, για μια συναυλία της Παιδικής Χορωδίας των Μουσικών Συνόλων του Δήμου, υπό τη διεύθυνση της Ρόζης Μαστροσάββα.
Σίγουρα η Ρόζη Μαστροσάββα ανήκει στην Άλλη Ελλάδα. Εκείνη της αληθινής δουλειάς, της ποιότητας, της υπέρβασης. Διότι, για όποιον ξέρει, δεν είναι καθόλου εύκολο να κουμαντάρεις 130 παιδιά (6 - 19 ετών), δηλ. να τα μυήσεις στην χορωδιακή τέχνη και στη συναυλιακή εμπειρία.

Το πρόγραμμα χριστουγεννιάτικο, μα ιδιαίτερα απαιτητικό. Περιλάμβανε όλα τα γνωστά κομμάτια των ημερών, σε ιδιαίτερες ρυθμικές και ραφιναρισμένες ερμηνείες, αλλά και τον δύσκολο κύκλο A ceremony of Carols του Μπέντζαμιν Μπρίττεν και καταπληκτικά Spirituals! Εκεί η χορωδία έδωσε πραγματικό ρεσιτάλ! Σκεφτόμουν ότι ούτε χορωδίες μεγάλων - από τις τόσες που κυκλοφορούν στην Ελλάδα - δεν θα μπορούσαν να πουν αυτά τα κομμάτια. Και μιλάμε για ερμηνεία κι όχι για απλή ανάγνωση.

Φυσικά, το τραγούδι των παιδιών είχε και κίνηση και ρυθμό και χρήση κρουστών ποικίλων, είχε χαρά και μελωδικότητα.
Μακάρι να υπάρχει διάρκεια σ' αυτή την δουλειά της Ρόζης Μαστροσάββα που μας γεμίζει αισιοδοξία για μια καλή μαγιά αυριανών ικανών χορωδών με ανοιχτούς ορίζοντες.

2010: ΕΤΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

2010: 50 χρόνια από το θάνατο του μαέστρου Δημήτρη Μητρόπουλου.
Στις 2 Νοεμβρίου 1960 έπεσε από το πόντιουμ ενώ διηύθυνε την Ορχήστρα της Σκάλας του Μιλάνου σε μια πρόβα της 3ης του Μάλερ.
Ήταν ένας οικουμενικός έλληνας κι ένας μαέστρος - θρύλος! Και ο ενσαρκωτής της μουσικής ασκητικής.
Η Ιδιωτική Οδός θα του αφιερώσει όσες περισσότερες αναρτήσεις γίνεται αυτή τη χρονιά. Η επέτειος είναι μόνο η αφορμή. Το πραγματικό κίνητρο είναι η αγάπη και ο απέραντος θαυμασμός σ' έναν ακάματο υπηρέτη της τέχνης και του πνεύματος.

φωτό του μαέστρου στο μετρό Αθηνών, στάση Μέγαρο Μουσικής.

Το μάθημα των Θρησκευτικών στην εποχή του διαδραστικού πίνακα...

"ΟΥΔΕ ΒΑΛΛΟΥΣΙΝ ΟΙΝΟΝ ΝΕΟΝ ΕΙΣ ΑΣΚΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΥΣ" (Mατθ. 9, 17)

Του Νικ. Παύλου
Θεολόγου καθηγητού,
M.Th., υπ. Δρος Θεολογίας ΑΠΘ

Από το ιστολόγιο ΣΗΜΕΙΟΝ

Δε νομίζω να αμφιβάλλει κανένας πως η σημερινή πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική από αυτή που γνωρίζαμε ακόμη και πριν από 5 ή 10 χρόνια. Αλλοίμονο σ’ εκείνον που δεν το έχει κατανοήσει ή προσπαθεί να ερμηνεύσει (και να ζήσει) στο σήμερα χρησιμοποιώντας ξεπερασμένες πρακτικές. Είναι σίγουρο πως θα αντιμετωπίσει δυσκολίες οι οποίες δε θα αφορούν μόνο αυτόν αλλά και όλους αυτούς που επηρεάζει.

Επομένως, όποιος επιθυμεί να αρθρώνει (και να έχει) λόγο για τα δημόσια πράγματα θα πρέπει να γνωρίζει πως αυτό συνεπάγεται παρέμβαση που θα έχει ως βάση τη γνώση των σημερινών προβλημάτων και αγωνιών και όχι αυτή που αφορούσε παλαιότερες δεκαετίες. Αυτό βέβαια είναι γνωστό, και γι’ αυτό στο σύνολο σχεδόν των ανθρώπινων ομάδων οι απόμαχοι είτε δημιουργούν δικά τους σωματεία ή αρκούνται στο ρόλο του επίτιμου εταίρου και όχι του άμεσου διαχειριστή ζητημάτων που αφορούν εν ενεργεία μέλη τους.

***

Το μάθημα των Θρησκευτικών αποτελεί, όπως είναι γνωστό, μέρος του σημερινού Αναλυτικού Προγράμματος. Δε χρειάζεται να τονιστεί πως διδάσκεται δύο ώρες την εβδομάδα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με θεματολογία που περιλαμβάνει ζητήματα από τη Βίβλο, την Εκκλησιαστική ιστορία, τη Λειτουργική, τη Δογματική και την Ηθική της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ενώ δίνονται ελάχιστα και αποσπασματικά στοιχεία για τις χριστιανικές ομολογίες και τα θρησκεύματα. Παρά το γεγονός πως πολλοί συμπολίτες το θεωρούν «δευτερεύον μάθημα» κάτι που οφείλεται βασικά στη μη ένταξή του στο σύστημα για την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, ο θόρυβος γύρω από αυτό είναι συνεχής, ενώ φωνές που μιλούν για την αναβάθμισή του και άλλες που το αμφισβητούν ακούγονται συνεχώς.

Τα παραπάνω σημαίνουν πως αυτοί που διδάσκουν το μάθημα θα πρέπει να βρίσκονται σε συνεχή διάλογο με όλες τις τάσεις που το αφορούν. Βασικά συστατικά του θα πρέπει να είναι η έλλειψη φοβικότητας , η εγκατάλειψη οποιασδήποτε αμυντικής στάσης που μόνο αρνητικά μπορεί να προκαλέσει και η απάλειψη συνδρόμων δημιουργίας «εχθρών» που πρέπει να καταπολεμηθούν από αυτούς που πιστεύουν πως κατέχουν –αυτοί και μόνο αυτοί- την αλήθεια.

Ταυτόχρονα είναι σημαντικό να υπάρχουν και εχέγγυα για να μπορεί το θρησκευτικό μάθημα να θεωρείται σύγχρονο. Δεν είναι δυνατό στην εποχή του διαδραστικού πίνακα να προσπαθεί κάποιος να το υπερασπιστεί με επιχειρήματα, τα οποία μπορεί να έπειθαν τον άνθρωπο της δεκαετίας του 1960 ή του 1970 αλλά σήμερα μάλλον προκαλούν θυμηδία.

Εκτός όμως από το διάλογο για μία συνολικότερη αναβάθμιση του μαθήματος είναι αναγκαίο να υπάρχουν και προτάσεις για την καλύτερη προσφορά του. Αυτές σίγουρα μπορούν να τις κάνουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Φυσικά αυτό δε σημαίνει πως πρέπει να στερηθεί κάποιος άλλος το δικαίωμα να έχει λόγο. Δε θα πρέπει όμως να έχει την απαίτηση να θεωρείται αυτός έκφραση των μάχιμων της έδρας που γνωρίζουν τις σημερινές ανάγκες και τις προτεραιότητες.

Αυτές οι προτάσεις χρειάζεται να πείσουν την κοινωνία για την αξία των Θρησκευτικών και θα αναδείξουν τη σημαντική προσφορά του στη δημιουργία της προσωπικότητας του νέου ανθρώπου. Εδώ λοιπόν χρειάζεται και πλήρης κατανόηση της σημερινής πραγματικότητας –που θα συμβάλλει αποφασιστικά στη δημιουργία σύγχρονων Αναλυτικών προγραμμάτων για το μάθημα, αφού αυτό αυτονόητα αφορά σημερινούς μαθητές- και διάθεση για καλόπιστο διάλογο με όλους χωρίς κανένα φοβικό σύνδρομο, όπως τονίστηκε και προηγουμένως. Αν υπάρχουν αυτά τότε δε θα υπάρξει κανένα πρόβλημα για το μάθημα και τους Θεολόγους αν όχι μάλλον θα πρέπει να κινηθούμε όλοι για τη δημιουργία τους.

Πίνακας, Φυλαχτό III, Kωνσταντίνου Ξενάκη

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΓΕΝΕΩΝ

Επίλογος κατά νεοσυμβολιστών ή σύγκρουση θεολογικών γενεών

Του Κώστα Νούση

θεολόγου - φιλολόγου ΑΠΘ

«Γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς» (Ιω. η’ 32). Ο Χριστός ως Θεός και δημιουργός του σύμπαντος κόσμου είναι ταυτόχρονα και στοργικός Πατέρας των πάντων και πλήρης αγάπης, επιεικείας και ευγενείας. Το πνεύμα του είναι έμπλεον χαράς και ελευθερίας. Το λέει ξεκάθαρα ο απόστολος στην περιγραφή των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος: «ο δε καρπός του Πνεύματός εστιν αγάπη, χαρά, ειρήνη… μη γινώμεθα κενόδοξοι, αλλήλους προκαλούμενοι, αλλήλοις φθονούντες» (Γαλ. ε’ 22,26). Η ελευθερία αυτή ήρθε σε άμεση σύγκρουση με την ιουδαϊκή πιεστική νομική θρησκευτική κατάσταση που διεδέχθη. Ο απόστολος των εθνών μάλιστα, εκπρόσωπος του «ανανεωτικού» χριστιανικού πνεύματος το οποίο αντικατέστησε μεθ’ ορμής και δια συγκρούσεως το προηγηθέν ιουδαϊκό νομικό πνεύμα, δε δίστασε να έρθει σε ρήξη με ηγετικά στελέχη – μαθητές του ίδιου του Ιησού, ήταν όμως ανυποχώρητος. Η επανάληψη της αντιπαράθεσης των θεολογικών νοοτροπιών είναι διαχρονική και θέτει πάντοτε ένα καυτό ζήτημα προς επίλυση και διευκρίνιση: την ορθή προβολή της θείας ζωής που έφερε ο Θεάνθρωπος με την αποκάλυψή του και τον τρόπο πραγμάτωσής της από τους ανθρώπους στη ρεαλιστική βάση της καθημερινότητας της εκάστοτε εποχής. Ομιλούμε δηλαδή περί αληθείας των πραγμάτων και κοσμοθεωρίας ουχί φιλολογικής αλλά εξ αυτής ταύτης της φύσεώς της υποδειγματικής συμπάσης της ανθρώπινης ζωής και συμπεριφοράς εκάστου. Μιλούμε περί ζωής και όχι περί ιδεολογημάτων. Για αυτό και οι όντως θεολόγοι εκάστης εκκλησιαστικής περιόδου εγίνοντο δυσάρεστοι εκ της ατέγκτου - ως εφαίνετο - στάσεώς τους. Οι ίδιοι όμως εγνώριζαν το μονόδρομο της αληθείας και δεν προετίθεντο σε καμιά περίπτωση να υπαναχωρήσουν. Δηλαδή εκπτώσεις στην ελευθερία που έφερε ο Θεός στο γένος μας δεν τις ανέχονται επ’ ουδενί. Αν είναι να καταστούμε και πάλι ανελεύθερα τραγικά όντα, είναι προτιμότερο να επιστρέψουμε στην ειδωλολατρία.

Η ορθόδοξη θεολογία έχει την ιδιαιτερότητα πως δεν είναι ψιλή επιστήμη. Συνάπτεται άρρηκτα με τη ζωή του εκκλησιαστικού σώματος εντός ορατών ενσάρκων ιστορικών κοινοτήτων. Οπότε ο θεολόγος οφείλει να βιώνει τα υπ’ αυτού λεχθέντα και αναλυθέντα και μάλιστα όσο το δυνατό πληρέστερα. Δηλαδή οφείλει να είναι άγιος. Όπως ξεκάθαρα αναφέρει και η περιβόητος φράση: « ει θεολόγος ει, αληθώς προσεύξη και ει αληθώς προσεύχη, θεολόγος ει» (όσιος Νείλος). Τι βλέπουμε όμως στα αποκαλυπτικά χρόνια που διανύουμε; Τη συνεχή διάσταση θεολογίας και αγιότητας. Όλο και σμικρύνεται ο αριθμός των εκφραστών του ορθοδόξου πνεύματος που να συνδυάζει αρμονικά τις δυο αυτές παραμέτρους της εν λόγω επιστήμης. Αλλά και σε όσους εφάπτονται τα δυο ταύτα ολοένα και μειώνεται το εύρος της συνάρμοσης αμφοτέρων των βασικών αυτών χαρακτηριστικών. Ο αμέτρητος περιπτωσιολογικός συνδυασμός των ποσοστών συναρμογής τους γεννά και τους αντίστοιχους θεολογικούς εκπροσώπους εκάστης γενεάς. Συναντάμε ως μια εναρκτική θεώρηση ολοένα και περισσότερους λογοτέχνες- έως και αθέους- θεολόγους που καταμαρτυρεί το εμφανέστατο θεολογικό έλλειμμα της εποχής, το οποίο θα αυξάνει με γεωμετρική πρόοδο, και είναι ξεκάθαρο ότι πηγάζει από το οικτρό ξεσυνταίριασμα των δυο αυτών συστατικών του γνήσιου ορθοδόξου θεολόγου. Αλλά τούμπαλιν μπορείς να δεις και μια άλλη μορφή θεολογικής ημιμάθειας, όταν κάποιοι μπερδεύουν την ελλιπή ή και ανύπαρκτη θεολογική κατάρτιση με τον καλοπροαίρετο - ή και τον αντίθετό του - ζήλο για την πίστη τους. Το πιο εκτρωματικό προέρχεται από την τελευταία περίπτωση, όταν τα άτομα αυτά έχουν και καταφανές έλλειμμα πνευματικότητας, οπότε η εσχάτη πλάνη καθίσταται χείρων της πρώτης. Αυτό άλλωστε συναντάμε και στις πρωτοφανείς κινήσεις γραπτής αναδιατύπωσης της πίστης μας, όταν τα άτομα της τελευταίας αυτής κατηγορίας «θεολόγων» μαίνονται εξωτερικεύοντας την πνευματική τους γυμνότητα που δεν είναι τίποτε άλλο παρά έλλειψη αγάπης. Και όπως είπε ο Χριστός, τον οποίο μας εξαπατούν και αυταπατώνται ότι υπερασπίζονται, η αγάπη είναι το βασικό διακριτικό των μαθητών του.

Αξιοθρήνητοι εραστές παλαίμαχων θεολόγων και θεολογικών ρευμάτων και λιμναζουσών νοοτροπιών άλλων εποχών προβαίνουν σε ανεπιτυχείς προσπάθειες αναβίωσής τους και προσαρμογής στα σύγχρονα δεδομένα, λες και θεολογίες «καντιωτικού και οργανωσιακού τύπου» διεκδικούν την τελειότητα της ορθοδόξου έκφρασης. Επικίνδυνοι όμως δικτάτορες του πνεύματος γενόμενοι πολλοί εξ αυτών, όταν προσπαθούν να επιβληθούν παντί τρόπω, όπως οι περιπτώσεις ιερέων εκδιδόντων φιρμάνια αφορισμού σε πνευματικά τους τέκνα όχι επί αιρέσεως - τότε ίσως είχαν κάποιο άλλοθι - αλλά επιβάλλοντας – αντί να εμπνέουν - υπακοή στην προσωπική και μόνο γνώμη τους, ενέργειες βεβαίως που δείχνουν περίτρανα την έμμεση παραδοχή της ήττας τους και το μεγαλείο της μετατροπής υπ’ αυτών της πνευματικής πατρότητας σε τρομοκρατία συνειδήσεων.

Τα άκρα είναι του διαβόλου, λένε οι πατέρες, και φυσικά ισχύει και εν προκειμένω. Η υπερβολική μόρφωση και οίηση οδηγεί σε αθεΐα και αιρέσεις, όπως φαίνεται από άπειρα ιστορικά παραδείγματα και στις μέρες μας τελευταία με περιπτώσεις αμφισβήτησης υπό εμβριθών θεολόγων-ρασοφόρων και αυτής ταύτης της θεότητας του Χριστού (αρειανικό παράλληλο).

Ένα άλλο θλιβερό καινοφανές φαινόμενο στη σημερινή θεολογία προερχόμενο από την υπερτροφική ανάπτυξη του μορφωτικού επιπέδου του θεολόγου επιστήμονα εις βάρος του ορθοδόξου βιώματος είναι η λογοτεχνοποίηση της θεολογίας. Ποιητικά φληναφήματα, στεγνές ιστοριογραφίες, στείρες και κακόγουστες αγιογραφοπατερικές επαναλήψεις, κενά λόγια χωρίς Πνεύμα, τουτέστιν έπεα πτερόεντα εις τον αέρα διαλυόμενα μη έχοντα την οφειλομένη εξ αυτών πνευματική ωφέλεια του εκκλησιαστικού σώματος. Οι ανήκοντες όμως στην κατηγορία αυτή συνήθως γίνονται αληθέστεροι εκφραστές του θεολογικού πνεύματος στην εποχή μας, διότι έστω και τεχνικά και όχι ουσιαστικά μεταφέρουν το λόγο του Θεού στη γλώσσα του σύγχρονου ανθρώπου.

Το τραγελαφικό προέρχεται από την κατηγορία των αγραμμάτων ή ολιγογραμμάτων θεολογούντων και φυσικά μη εχόντων πνευματικό επίπεδο και αγιότητα, οι οποίοι και διαστρέφουν θεολογικά ζητήματα και δυσφημούν το χριστιανισμό λόγοις τε και έργοις. Παραδειγματολογώντας και πάλι αφορμής δοθείσης εκ των νεοομολογητικών τάσεων των καιρών θα αναφερθώ ενδεικτικά στο θέμα θεολογικών όρων, αοριστολογικής προελεύσεως και περιεχομένου, νεόκοπων και καινοτρόπως προσφάτως κατασκευασθέντων και διατυπωθέντων. Ο όρος ας πούμε οικουμενισμός και τα παράγωγά του. Πλήρης σύγχυση. Ορολογίες μάλλον συνθηματολογικές εν είδει θεολογικών γκράφιτι προς εντυπωσιασμόν χρώμενες. Η βαπτισματική θεολογία που ακούγεται κατά κόρον και δη από αξιόλογους θεολόγους; Τι ακριβώς εστίν; Η πράξη της εκκλησίας δηλοί τη σχετικότητα των δικών μας ενεργειών και την απόλυτη εξουσία του Θεού. Όλοι γνωρίζουμε την ακρίβεια περί του ορθοδόξου βαπτίσματος και τις διάφορες ερμηνείες της εν τω Πηδαλίω. Εν προκειμένω όμως ερωτώ: οι βαπτισμένοι στο όνομα της αγίας Τριάδος ετερόδοξοι και δεκτοί γενόμενοι με απλό χρίσμα ή και χωρίς αυτό με απλή έγγραφη ομολογία είναι λιγότερο ορθόδοξοι από τους επαναβαπτισθέντας; Τους σχισματικούς ΓΟΧ επανερχομένους στην εκκλησία πρέπει να τους αναβαπτίζουμε, να τους αναμυρώνουμε ή αρκεί μια απλή εξομολόγηση; Να μνημονεύσω λίαν πρόσφατο εκκλησιαστικό παρατράγουδο σε ελλαδική μητρόπολη που απεκαλύφθη μετά από χρόνια αχειροτόνητος ιερέας και η εκκλησιαστική αρχή επικύρωσε όλα τα υπ’ αυτού έως τότε τελούμενα μυστήρια αφήνοντας πάλι στη διακριτική ευχέρεια και συνείδηση εκάστου αν θα προβεί σε επανατελέσεις; Άλλη ερώτηση: το αεροβάπτισμα είναι πλήρες ή μισό βάπτισμα; Όταν στα παιδάκια, που σε καθημερινό παιδικό παιχνίδι βάπτισε ο μικρός τότε άγιος Αθανάσιος, θεώρησε ο επίσκοπος μακρόθεν ιστάμενος ότι κατήλθε η Χάρις και έτσι επισφράγισε τις βαπτίσεις εκείνες, πώς άραγε εξηγείται αυτό; Ας μας απαντήσουν σε αυτά πρώτα - μάλλον ας ξεκαθαρισθούν συνοδικώς και τελεσιδίκως ταύτα - και μετά συζητάμε αφενός τον ακριβή προσδιορισμό του εν λόγω ορισμού και αφετέρου την αποδοχή του εκ μέρους της εκκλησιαστικής πρακτικής. Οι μεταμοσχεύσεις και η δωρεά οργάνων; Είναι επιτρεπτά και αν όχι γιατί; Πώς μερικοί βιάζονται να μιλήσουν για τον εγκεφαλικό θάνατο αγνοώντας τη σύγχρονη ιατρική και τους εκκλησιαστικούς αρμόδιους επί θεμάτων βιοηθικής; Αυτά όλα, αν δε δείχνουν θεολογική άγνοια εκ μέρους ενίων, σίγουρα μαρτυρούν θεολογική προχειρότητα και ανωριμότητα έως επικινδυνότητα.

Στη χώρα μας είναι πολλές οι θεολογικές εμμονές και τα σχολαστικά κατάλοιπα και ακόμα απαλλασσόμεθα εξ αυτών με βραδείς ρυθμούς. Από την άλλη η θεολογική επιστήμη λόγω του θεωρητικού της κυρίως χαρακτήρα πλέον, αφού σχεδόν χάθηκε η αγιότητα του βίου, κατέστη χώρος αυτοσχεδιασμού, προχειρότητας και πειραματισμού πάντων των εις το εκκλησιαστικό γεγονός ολίγον περισσότερο μετεχόντων. Βλέπουμε λοιπόν μια έξαρση επιθετικότητας παραδοσιολατρών κατά νεωτεριστών - άλλοι κατακρεουργημένοι όροι – και το φαιδρό φαινόμενο της αγιοποίησής τους υπό του ευσεβιστικού πληρώματος εκ παραλλήλου με τον αφορισμό των αντιφρονούντων. Μας έρχονται στο νου οι ανόητες και εμπαθέστατες προ ετών σπιλώσεις κατά «συντηρητικότατου» στη ζωή του θεολόγου επί τη καταγγελία νεονικολαϊτισμού και νεορθοδοξίας. Και πάλι αντεπιστημονική και πλήρους φαντασίας χρήση όρων με μόνο στόχο την κατασυκοφάντηση της αντικειμένης γνώμης. Αυτή όμως η εγκληματική θεολογική αγραμματοσύνη - σε νου και καρδιά - και εσωστρέφεια πόσους έχει απομακρύνει από την εκκλησία και πόσο ασυγκίνητη και ανυποψίαστη συντηρεί τη συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας επί των σοβαρότατων υπαρξιακών θεολογικών ζητημάτων; Έχουν καταλάβει μερικοί πόσο αδιάφοροι είναι για την υπόλοιπη κοινωνία; Αυτάρκεις ηγετίσκοι όμως στις σέκτες τους πλανώντες και πλανώμενοι… Ο πνευματικός λοιπόν αυτός αλληθωρισμός από τον οποίο πάσχουν τόσα «ευλαβή βλαμμένα» - κατά γερο Παΐσιο - μέλη της ορθοδόξου εν Ελλάδι εκκλησίας πότε θα αρχίσει να θεραπεύεται, ώστε να δούμε ότι μέρα με τη μέρα αυτοσυρρικνωνόμαστε ανησυχητικά και πως περνάμε δραματικά απαρατήρητοι από τους πλείστους όσους πλησίον μας;

Μπορεί σήμερα να μιλήσει θεολόγος σε άλλη γλώσσα πλην της εποχής μας, τουτέστιν τη γλώσσα της πατερικής παράδοσης εν συνδυασμώ με εκείνη της τέχνης, της κοινωνιολογίας, της ψυχολογίας, της φυσικής, της ιατρικής, της βιολογίας, της αστρονομίας αλλά και πάσης άλλης επιστήμης; Μπορεί να έχει μορφωτικό χαμηλό; Πώς θα σταθεί και ποιον θα πείσει; Πιθανώς ολίγιστους γραφικούς; Μερικές γιαγιούλες; Το δυσάρεστο είναι ότι δεν έχουν αγιότητα αληθινή με την οποία θα έπειθαν και αγράμματοι όντες. Και όμως προβάλλονται και δοξάζονται κάποιοι αποστεωμένοι νόες διατηρητέοι που με το στείρο μηρυκασμό πατερικών φράσεων - μη βιωθέντων και αφομοιωθέντων υπ’ αυτών - δοκούσι ότι διατηρούν ανόθευτη την ορθοδοξία και ταυτόχρονα άκοντες μαρτυρούντες τα σαθρά θεμέλια της προσωπικής πίστης τους, εφόσον τρομοκρατούνται να διαλεχθούν επί ίσοις όροις με το σύγχρονο άνθρωπο - τον αλλόδοξο, ετερόδοξο, αλλόθρησκο, άθρησκο, αγνωστικιστή, αδιάφορο, μπερδεμένο, νέο, ναρκομανή και πάει λέγοντας - και τα νέα δεδομένα των καιρών που ως χείμαρρος σαρώνουν τα πάντα και διαρκώς αλλάζουν μορφές. Φοβάται όμως η αλήθεια του Χριστού να διαλεχθεί με οτιδήποτε; Από τι, στα αλήθεια, κινδυνεύει η αλήθεια-Χριστός και η περί αυτόν θεολογία; «Εγώ ειμι η οδός και η αλήθεια και η ζωή» (Ιω. ιδ’ 6) και «Ιησούς Χριστός χθες και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας» (Εβρ. ιγ’ 8). Η τραγική ειρωνεία είναι ότι όλα αυτά που σκιάζονται είναι και αυτά δημιουργήματα του ίδιου Θεού τον οποίο έκλεισαν στους τοίχους των αιθουσών και ναών τους, για να τον διαφυλάξουν αλώβητο από τη λαίλαπα της παγκοσμιοποίησης και εκκοσμίκευσης.

Εν τέλει σε κάθε εποχή δυο θεολογικές γενιές συγκρούονται. Η αληθινή - ή η προς αυτήν τείνουσα - που εκφράζει το Χριστό σε κάθε χρονική περίοδο και τόπο με τα σύγχρονα εκάστοτε δεδομένα εν συνδυασμώ με τη θεία Χάρη, διότι η εκκλησία ως σώμα Χριστού είναι ζωντανός οργανισμός και εξελίσσεται εσχατολογικώς αενάως, οπότε αυτομάτως καταδικάζει την ετέρα γενεά θεολογούντων: των δειλών συντηρητικών, και πιστών απλών και δια εγγράφων πιστοποιητικών θεολόγων, οι οποίοι έντρομοι γεγόνασι στην ιδέα και μόνον ότι έφαγαν μια ολάκερη ζωή σε μια θρησκεία που ίσως δεν είναι τόσο ισχυρή όσο διά κραυγών και πατερικών παπαγαλισμών προσπαθούν να πείσουν εαυτούς – πρωτίστως - και αλλήλους. Στην Εκκλησία μας όμως δεν υπάρχει απελπισία. Η θεία Χάρις η τα ασθενή θεραπεύουσα και τα ελλείποντα αναπληρούσα μπορεί να καλύψει τον απολεσθέντα χρόνο για όλους μας. Αρκεί να την ανακαλύψουμε και να την κάνουμε κτήμα μας. Και ο τρόπος είναι ένας: η μετάνοια.

Ο Χριστός ήρθε να θεώσει τον άνθρωπο και να εξαγιάσει και το ελαχιστότερο κομμάτι «ύλης» της αχανούς του δημιουργίας. Μερικοί ακόμα ζουν στο μεσαιωνικό και αρχαίο στατικό κλειστό σύμπαν, αλλά όπως η ρωμαιοκαθολική εκκλησία, θα αναγκαστούν κάποια στιγμή από την ορμή των γεγονότων - και για να μην τους κλείσουν σε ψυχιατρεία - να αφυπνισθούν και να επαναπροσδιορισθούν. Τότε θα εισέλθουν όντως στην «επίγεια άκτιστη εκκλησία του Χριστού» (γέρων Πορφύριος) και θα καταλάβουν ότι χάνονται εύκολα οι πολύτιμες ώρες της ζωής σε μωρολογίες, μάταιες διαμάχες και ανωριμότητες, ενώ κατά Ιησούν Χριστόν «ενός εστί χρεία» (Λουκ. ι’ 42). Μοναχική και ολιγάριθμη - μη φοβού το μικρόν ποίμνιον - παραμένει σε κάθε ιστορική περίοδο η όντως ούσα θεολογική γενεά, αυτή των τέκνων του Θεού των την θείαν υιοθεσίαν απολαμβανόντων εν τη μία και μοναδική Εκκλησία του Χριστού: "εν αυτώ γαρ ζώμεν και κινούμεθα και εσμέν, ως και τινες των καθ’ υμάς ποιητών ειρήκασι’ τού γαρ και γένος εσμέν" (Πραξ. ιζ’ 28).

Κ.Ν.

2/1/2010

Υ.Γ. Είναι γνωστή η ιστορία του σήμερον εορτάζοντος μεγάλου ρώσου αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ με την επίσκεψη σε αυτόν ενός θεολόγου της εποχής του. Παρετήρησε για αυτόν ο άγιος: «Και εγώ γνωρίζω ότι είναι επιτήδειος στο να συνθέτει κηρύγματα. Το να διδάσκεις τους άλλους είναι τόσο εύκολο, όσο το να ρίχνεις πέτρες από ένα καμπαναριό. Το να εφαρμόζεις όμως όσα διδάσκεις, αυτό είναι σαν να ανεβάζεις τις πέτρες εκεί πάνω. Τόσο διαφέρει η διδασκαλία από την εφαρμογή» (Όσιος Σεραφείμ του Σαρώφ, εκδ. Ι. Μ. Παρακλήτου).

Ας προσέχουν τινες νεοθεολογίσκοι «διδάσκαλοι του γένους», που συχνά πυκνά αναφέρονται - ζηλούντες θέσιν διαδόχων - στον όντως μέγα εν προκειμένω άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, πού ακριβώς πετροβολούν, διότι μερικά βόλια τους δεν πετυχαίνουν μόνον αλλοδόξους αλλά διαλανθάνουν πορεία και προς ομοδόξους αδελφούς τους.

Πίνακας, Φυλαχτό, Κωνσταντίνου Ξενάκη

ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ

Hλιόλουστη Παραμονή Πρωτοχρονιάς στο κέντρο της Αθήνας.
Το δέντρο στην πλατεία Συντάγματος δεσπόζει με τον ουρανό για φυσικό φόντο και οι πιτσιρικάδες με τις κιθάρες λένε τα κάλαντα καταμεσής της Ερμού καθήμενοι, αλλά με κέφι.

...Ο ΑΛΛΟΣ...

... Ο άλλος μπορεί να είναι έξω απο την Εκκλησία. Μπορεί να είναι άνθρωπος εκκοσμικευμένος, άθεος ή πιστός άλλης θρησκείας ή αίρεσης. Πολύ συχνά αισθανόματε μεγάλη δυσφορία, την οποία συνήθως δικαιολογούμε αν σκεφθούμε τη ζημιά που προκαλεί στην αληθινή πίστη και στην Εκκλησία, πράγμα που τον καθιστά εχθρό. Αν όμως σκύψουμε με ειλικρίνεια στην καρδιά μας, ίσως εκεί ανακαλύψουμε οργή, ταραχή, έλλειψη ειρήνης, αντιπάθεια, εχθρότητα. Αντίθετα, καλούμαστε να αγκαλιάσουμε το σημερινό δυτικό άνθρωπο και να δεχθούμε εν αγάπη τις πτώσεις και τους πειρασμούς του, στους οποίους όλοι οι άνθρωποι μετέχουμε, όπως προσφυώς έχουν υποδείξει και ο π. Γ. Φλωρόφσκι και ο π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ.
... Ο άλλος συμπυκνώνει όλη την εσωτερική μας επιθετικότητα, όπως το αλεξικέραυνο. Γίνεται σημείο του κακού, ένα σημείο εξωτερικό, ώστε εμείς να ξαλαφρώσουμε. Στην πραγματικότητα αυταπατώμεθα, προβάλλοντας όλο το δικό μας εσωτερικό κακό σ' ένα άλλο πρόσωπο, το οποίο έτσι γίνεται σύμβολο. Η διαδικασία αυτή είναι εντελώς ασυνείδητη, δεν έχουμε επίγνωση ότι συμβαίνει. Το είδος του εχθρού αλλάζει ανάλογα με την εποχή: οι κομμουνιστές, οι αιρετικοί, οι σέκτες, οι μουσουλμάνοι, οι καθολικοί, κ.λπ. Προφανώς, δεν αγνοώ την ανάγκη η πίστη να κηρύσσεται με σαφήνεια και οι πιστοί να βοηθούνται, ώστε να διακρίνουν την αλήθεια απο το ψεύδος. Μιλώ μόνον για συναισθήματα απέναντι σε ανθρώπους..
... Φοβόμαστε ότι, εαν αποδεχθούμε τον άλλο με αγάπη, συρρικνώνεται και εξαφανίζεται η δική μας προσωπικότητα. Είναι αρκετά εκπληκτικό ότι μερικές φορές φοβόμαστε και απεχθανόμαστε κάποια άλλη Ορθόδοξη Εκκλησία περισσότερο απο όσο φοβόμαστε ή απεχθανόμαστε μία διαφορετική θρησκεία ή έναν άθεο. Αυτό συμβαίνει επειδή η ομοιότητα προς αυτούς τους διαφορετικούς αλλά πιο κοντινούς σ' εμάς, οι οποίοι μετέχουν στην ίδια πίστη, είναι μεγαλύτερη, οπότε η ανησυχία ότι θα εξαφανιστούμε ή θα χάσουμε την μοναδικότητά μας καθίσταται ακόμη πιο απειλητική. Η εγγύτητα σε συνδυασμό με τη διαφορά μπορεί να διεγείρει τεράστια ανησυχία και πρωτόγονους φόβους, όπως συχνά βλέπουμε να συμβαίνει στο γάμο. Δεν αποτελεί σύμπτωση ότι όταν ένα ζευγάρι χωρίζει, ο καθένας από τους δύο προβάλλει όλη τη δυστυχία και το μίσος του στον άλλο, ανακουφιζόμενος έτσι απο τη δική του ενοχή, επειδή δεν είναι υποχρεωμένος να δει καταπρόσωπο τη δική του αμαρτία και μιζέρια.

π. Βασίλειος Θερμός, "Οδύνη Σώματος Χριστού", ΑΚΡΙΤΑΣ -ΑΘΗΝΑ 2009, σελ. 24-26.

Κάποιοι να ενδιαφερθούν για τον πολιτισμό

Του Κώστα Λογαρά
Από το ΒΗΜΑ Ιδεών

Είναι τόσες οι ελλείψεις στον χώρο του πολιτισμού αλλά και οι χρόνιες καθυστερήσεις στα πολιτιστικά πράγματα που όσα και να ευχηθεί κανείς θα μένουν απ΄ έξω πολύ περισσότερα. Γι΄ αυτό προτιμώ να μιλήσω για τις ανάγκες του πολιτισμού εντελώς ορθολογικά και ιεραρχώντας τες να διατυπώσω προσδοκίες που θα μπορούσαν να ξεφύγουν από το επίπεδο της ουτοπίας αλλά και να περάσουν σε ένα πρώτο στάδιο υλοποίησης.

Θα ήθελα λοιπόν να ξεκινήσει μια ουσιαστική προσπάθεια για αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος. Αυτό αποτελεί τη βάση κάθε πολιτιστικής ανάπτυξης, αν ποτέ υπάρξει. Η πολιτιστική πραγματικότητα ενός λαού- είτε υποβαθμισμένη είτε υψηλού επιπέδου- είναι απολύτως συναφής με την ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος. Γι΄ αυτό και η βελτίωσή του θα σημάνει αυτομάτως τη διάχυση του πολιτισμού στις πλατύτερες μάζες. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γίνουν οι φορείς της διοχέτευσης του πολιτιστικού αγαθού. Η αγάπη για το βιβλίο, το θέατρο, τη μουσική, τον κινηματογράφο, την τέχνη σε κάθε της έκφανση περνάει μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα. Η αισθητική και πολιτιστική εκπαίδευση της νέας γενιάς μπορεί να ριζώσει λοιπόν μόνο με την αναβάθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος και των εκπαιδευτικών- προπαντός αυτών.

Επίσης περιμένω τη νομοθετική ρύθμιση για την τηλεόραση και τα ΜΜΕ. Η ανάγκη να ξεκαθαρίσει το τηλεοπτικό τοπίο είναι επιτακτική. Αν δεν διευθετηθεί αυτή η εκκρεμότητα, πολύ φοβάμαι ότι η ευτέλεια θα βαθαίνει συνεχώς, η δε αισθητική και γλωσσική έκπτωση θα γίνεται πιο έντονη. Ο υπουργός εκείνος που υπερασπίστηκε την «ελεύθερη» ραδιοφωνία το 1989 πρέπει επιτέλους είκοσι χρόνια αργότερα ως πρωθυπουργός να ρυθμίσει τη σαθρή αυτή κατάσταση καλύπτοντας το νομοθετικό κενό που υφίσταται έκτοτε. Στις άμεσες προτεραιότητες για τον πολιτισμό υπολογίζω ακόμη τη βελτίωση της καθημερινότητας των πολιτών. Και εννοώ την ποιότητα ζωής στον δημόσιο χώρο: περιβαλλοντικούς σχεδιασμούς, αναπλάσεις του πολεοδομικού ιστού με συνετή χρήση των κοινοτικών κονδυλίων, δρόμους καθαρούς, έλεγχο του κυκλοφοριακού προβλήματος ώστε να γίνει πιο βιώσιμη η ζωή και παράλληλα να δημιουργηθούν πόλεις-κελύφη που να συσφίγγουν τη σχέση του πολίτη με το αστικό περιβάλλον. Είναι ο μόνος τρόπος να νιώσει ο πολίτης πως τον σέβεται ο χώρος του και να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με τον κοινωνικό του περίγυρο.

Αν δεν ζει κανείς σε ένα περιβάλλον ανθρώπινο και φιλικό, ε, τότε ούτε οι ποικίλες αίθουσες της τέχνης ούτε το Μέγαρο Μουσικής ή τα διάφορα μουσεία είναι αρκετά από μόνα τους, θαρρώ, να διδάξουν την ομορφιά του πολιτισμού και να καλλιεργήσουν την ψυχή και το μυαλό. Ο ζωντανός πολιτισμός είναι έξω και καθημερινός: στον δρόμο και στις σχέσεις των ανθρώπων. (Σταματώ εδώ και δεν θα αναφέρω- αν και θα ΄θελα να ξαναθυμίσω-τον ανολοκλήρωτο θεσμό του «Πολιτιστικού Δικτύου Πόλεων», μια ιδέα του Θάνου Μικρούτσικου ως υπουργού Πολιτισμού το ΄93. Που, αν ποτέ μπορούσε να υλοποιηθεί, θα έμπαζε με τρόπο ουσιαστικό στον πολιτιστικό χάρτη πολλές απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.)

Μια άλλη προσδοκία- ή μάλλον αγωνία μου- αφορά τον πολιτικό κόσμο. Αναμένω την ευαισθητοποίησή του σε θέματα πολιτισμού. Μακάρι να ενταχθεί ο πολιτισμός στα άμεσα ενδιαφέροντά τους και να συνειδητοποιήσει ο πολιτικός κόσμος, στο σύνολό του, την αξία του πολιτιστικού αγαθού. Να κατανοήσει την αδήριτη αναγκαιότητά του. Ωστε η συμμετοχή του να έχει δραστικό αποτέλεσμα. Οπως λ.χ. ενδιαφέρονται για τα ποδοσφαιρικά πράγματα και φροντίζουν να διεκπεραιώνονται έργα ή να ψηφίζονται νόμοι που αφορούν τον ποδοσφαιρικό

κόσμο (και σωστά), ανάλογο ενδιαφέρον θα περίμενα να επιδείξουν για την πολιτιστική δημιουργία και τους πολιτιστικούς θεσμούς. Εννοώ τη διευθέτηση οικονομικών εκκρεμοτήτων και την εκπλήρωση ανειλημμένων υποχρεώσεων. Τα εντελώς αυτονόητα στον πολιτισμό, τα εκ των ων ουκ άνευ, έχουν καταντήσει ευχές ανεκπλήρωτες. Θέλω να πιστεύω ότι πλέον θα αποκατασταθεί η αξιοπρέπεια τόσο του υπουργείου όσο και των συμβαλλομένων καθ΄ οιονδήποτε τρόπο με αυτό. Αλλιώς οι όποιες σκέψεις ή προτάσεις για τον πολιτισμό καθίστανται αυτομάτως ανεδαφικές.

Καταλήγοντας, είναι φανερό ότι οι προσδοκίες μου έχουν σχέση με πράγματα καθημερινά, με ανάγκες θεμελιώδεις. Ολες οι ευχές μου είναι ρεαλιστικές και υλοποιήσιμες. Απαιτείται μόνο πολιτική βούληση για να γίνουν πράξη. (Α, και οργάνωση, και προγραμματισμός, και μεθόδευση, και στενή παρακολούθηση για την υλοποίησή τους. Να τι ξέχασα να πω.)

Σε όσους κάθε μέρα ολόψυχα προσπαθούν ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!

H ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΣΤΟ CBS

ΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΟΥ

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ
ΛΩΡΗ ΚΕΖΑ

Κάποιες φορές είναι ωραίο να είμαστε διακριτικοί, να κρατάμε χαμηλούς τόνους και να μη γινόμαστε το επίκεντρο. Ετσι φέρθηκε ως τώρα ο Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος: με χαμηλούς τόνους, προσήκοντες στην πίστη του. Το ξέσπασμά του στην αμερικανική τηλεόραση ήταν αποτέλεσμα συσσωρευμένης αδικίας. Οχι εις βάρος του προσώπου του αλλά εις βάρος ενός θεσμού και ενός δόγματος. Ετσι δεν θα πρέπει να εκλάβουμε τα λεχθέντα στην εκπομπή «60 λεπτά» του τηλεοπτικού δικτύου του CΒS ως προσωπικά παράπονα. Ηταν μια πολιτική δήλωση, σε μια αμφίσημη ιστορική στιγμή. Υπενθυμίζεται ότι ο Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος στη συνέντευξη δήλωσε ότι αισθάνεται «σταυρωμένος». Είπε επίσης ότι οι Τούρκοι επιδιώκουν τον εκδιωγμό του Πατριαρχείου από την Κωνσταντινούπολη.
Κατήγγειλε την Τουρκία με έναν τρόπο που κανείς ως τώρα δεν είχε δοκιμάσει από τη θέση του Οικουμενικού Πατριάρχη επί μισόν αιώνα.
Είπε ότι επαναλαμβάνονται μικροί, συμβολικοί και ουσιαστικοί διωγμοί κατά του Πατριαρχείου.
Παραβαίνοντας τον κανόνα της διακριτικότητας, σύμφωνα με τον οποίο «τα εν οίκω μη εν δήμω» ο κ.κ. Βαρθολομαίος απευθύνθηκε στον πλανήτη ολάκερο. Δεν ξέσπασε σε κάποιο ελληνικό κανάλι αλλά χρησιμοποίησε τους Αμερικανούς για να στείλει το μήνυμα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης.
Για τους Ελληνες όλα αυτά που ειπώθηκαν είναι λίγο - πολύ γνωστά. Λόγω της ιδιαίτερης σχέσης με τους Τούρκους, που προκύπτει από υποτέλεια αιώνων, ίσως να μη δώσαμε βάση, ίσως να μην αξιολογήσαμε σωστά την κατάσταση. Οσα κοινοποιήθηκαν δεν έχουν να κάνουν με ζητήματα πίστης αλλά με το αίτημα του σεβασμού θεσμών που έρχονται από τα βάθη των αιώνων. Σκεφθείτε τι έκπληξη θα δοκιμάζαμε αν όσα κατήγγειλε ο κ.κ. Βαρθολομαίος είχαν διατυπωθεί από τον Πάπα της Ρώμης. Φανταστείτε τι θα είχε γίνει αν ο Πάπας είχε δηλώσει πως νιώθει ως πολίτης δεύτερης κατηγορίας, αν έλεγε ότι ως πολίτης της χώρας που τον φιλοξενεί δεν απολαμβάνει τα πλήρη δικαιώματά του.
Φαντασθείτε τι θα είχε γίνει αν ο «καθολικός πατριάρχης» δήλωνε ότι οι αρχές της χώρας όπου είναι η έδρα του δεν σέβονται την Ιστορία.
Δεν θα αναζητήσουμε αναλογία σε έλλειψη σεβασμού της μουσουλμανικής ιστορίας: εκεί θα ξεκινούσε ιερός πόλεμος με αληθινές ρουκέτες. Τεκμαίρεται λοιπόν ότι ακόμη και οι θρησκευτικές ηγεσίες πρέπει να κάνουν σαματά για να τραβήξουν την προσοχή του κόσμου. Τεκμαίρεται ότι πρέπει κανείς να πει ότι τον «σταυρώνουν» για να τον προστατεύσουν. Πράγματι, αυξήθηκαν εντυπωσιακά τα μέτρα φύλαξης του Οικουμενικού Πατριάρχη. Φυλασσόταν από έναν μόνο αστυνομικό αλλά η φρουρά του θα αυξηθεί σε επτά αστυνομικούς. Εφεξής σε όλες τις μετακινήσεις του εντός της Κωνσταντινούπολης το πατριαρχικό αυτοκίνητο θα το συνοδεύουν δύο αστυνομικά οχήματα, το ένα να προπορεύεται και το άλλο να έπεται. Το καθένα αστυνομικό όχημα θα διαθέτει από τρεις αστυνομικούς ως πλήρωμα, ενώ ο προσωπικός φρουρός-αστυνομικός του Πατριάρχη θα κινείται πάντοτε μαζί του με το πατριαρχικό όχημα. Την αναβάθμιση της πατριαρχικής φρουράς την έκανε η τουρκική κυβέρνηση.
Να αναφερθούμε σε άλλα κέρδη- τα σημαντικά: ο θόρυβος που ξέσπασε με την προβολή της συνέντευξης του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου συνέβαλε στο να ανανεωθεί η διεθνής υποστήριξη στα αιτήματα του Πατριαρχείου, με πρώτο την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Είναι δυνατόν με μία και μόνο συνέντευξη, με 60 λεπτά συνομιλίας, να ανατρέπονται δεδομένα μισού αιώνα; Δεν ξέρουμε αν θα προκύψει αποτέλεσμα, βλέπουμε όμως μιαν αντιστροφή του κλίματος, μιαν ανανέωση του ενδιαφέροντος. Η συνέντευξη αξιολογήθηκε ως τόσο σημαντική γιατί ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν υπήρξε ο γκρινιάρης που σέρνεται στα περιοδικά, στα ραδιόφωνα και στις τηλεοράσεις, δεν επεδίωξε ποτέ να γίνει ένας μιντιατικός σουπερστάρ.
Μίλησε μία φορά και ο λόγος του μέτρησε. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κέρδισε τις εντυπώσεις γιατί η διαμαρτυρία του είχε ισχυρή δόση από συναίσθημα αλλά δεν είχε ούτε μία λέξη μίσους.
Εδειξε ότι μπορεί κανείς να διεκδικεί από τις ηγεσίες χωρίς να εναντιώνεται στους λαούς. Ηταν μιαν ακόμη φορά συνεπής σε όσα διδάσκει.