ΜΑΡΙΝΕΛΛΑ ΒΛΑΧΑΚΗ: "Καθ' οδόν"

Η Μαρινέλλα Βλαχάκη ανήκει σίγουρα στην Άλλη Ελλάδα. Σ' αυτήν της Ιδιωτικής Οδού! Ποιήτρια, συγγραφέας, ηθοποιός, για να μην έχει κανένα ανάγκη ίδρυσε το 2000 την Εταιρεία Τέχνης Βιολέττα και πορεύεται με συνέπεια και προσήλωση τον δρόμο που η ίδια χαράσσει.

Η Βιολέττα οργανώνει ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις και ανεβάζει ιδιαίτερες θεατρικές παραγωγές με έμφαση σ' αυτές που βασίζονται σε λογοτεχνικά κείμενα.

Η Μαρινέλλα Βλαχάκη έχει δουλέψει πολύ. Έχει εκδώσει αρκετές ποιητικές συλλογές και διηγήματα, έχει παίξει ως ηθοποιός σε πάμπολλες θεατρικές παραστάσεις κυρίως στην έδρα της, δηλ. στην πατρίδα της τα Χανιά, έχει κυκλοφορήσει ψηφιακούς δίσκους διαβάζοντας ελληνική λογοτεχνία (Παπαδιαμάντη, Βιζυηνό), έχει στήσει δουλειές εκ του μηδενός μ' ένα πείσμα κι ένα πάθος ακάματου εργάτη της τέχνης, που δεν ενδιαφέρεται για την εφήμερη προβολή του, μα μόνο για την ουσία, ήτοι την συνάντηση. Με τον συγγραφέα, με το έργο, με τον θεατή, με τον εαυτό της. Η πορεία της είναι Καθ' οδόν συνεχώς. Βαθιά μοναχική και εν ταυτώ αληθινά κοινωνική. Και στην ομώνυμη ποιητική συλλογή της (Καθ' οδόν) διαβάζω το Αντιφατικό:

Διαλέγω τη μοναξιά, και τη σιωπή

πεθαίνοντας από επιθυμία

να επικοινωνήσω μαζί σας.

Η ίδια η Βλαχάκη σε μια συνέντευξή της δίνει με απόλυτη καθαρότητα το στίγμα της:

"Εγώ ζω ανάμεσα στο χωριό μου και την πόλη των Χανίων σε όλα μου τα χρόνια, ωσάν ένα δέντρο με βαθιές ρίζες και ψηλά κλαδιά. Είναι κατά τη γνώμη μου ανάγκη για να επιβιώσεις ως καλλιτέχνης να έχει συνέπεια και ξεκάθαρη ταυτότητα και να αντιμετωπίζεις με σοβαρότητα το αντικείμενο που καταπιάνεσαι. Αν απλώς κάνεις πράγματα για να ικανοποιήσεις την ματαιοδοξία σου και να κερδίσεις προσωρινά το θαυμασμό των ανθρώπων, δεν θα έχει διάρκεια η πρότασή σου δεν πρέπει να υποτιμούμε τον κόσμο, διακρίνει την προχειρότητα".

Η Μαρινέλλα Βλαχάκη επιβεβαιώνει τον Νίκο Γκάτσο: "Ο τόπος πορεύεται με τις εξαιρέσεις του". Ευτυχώς! Γιατί οι εξαιρέσεις μας ενδιαφέρουν. Αυτές που θέμα τους είναι η ζωή! Γι' αυτό και στο ποίημά της Εξήγηση εξηγείται:

Όχι
δεν σκάβω για να δραπετεύσω.
Μια νεραντζιά λέω να φυτέψω,
μήπως με τ' άνθη της
ευωδιάσει λιγάκι η ζωή μου.

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ

Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου - amen.gr

φωτό: Νίκος Μαγγίνας

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος άγει σήμερα τα ονομαστήριά του, είναι ο Προκαθήμενος της Ορθοδοξίας με την μεγαλύτερη, έως τώρα δραστηριότητα, και με ολοένα αυξανόμενο το κύρος του παγκοσμίως, μετά από 18 χρόνια Πατριαρχίας!
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν δίστασε όλα αυτά τα χρόνια να συγκρουστεί μέσα στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά και σε πολιτικό επίπεδο, όταν τα δίκαια του Οικουμενικού Θρόνου παραβιάζονταν κατάφωρα και συστηματικά, όταν η Ομογένεια της Πόλης, το ποίμνιό του, αντιμετώπιζε ποικίλης φύσεως προβλήματα.
Ταυτόχρονα είναι ο θερμότερος υποστηρικτής, έργω τε και λόγω, της Πανορθόδοξης ενότητας, και ο δίκαιος Ιεράρχης που δεν διστάζει να αναγνωρίσει και να τιμήσει τον οιονδήποτε «αντίπαλό» του.
Ανυποχώρητος, αλλά και έτοιμος ανά πάσα στιγμή για την καταλλαγή, την συνεξήγηση, την συμπόρευση.
Διήλθε την υπ’ ουρανόν ευαγγελιζόμενος ειρήνη, αγάπη, συναδέλφωση των λαών, χωρίς διακρίσεις, χωρίς τείχη και αποκλεισμούς. Γκρέμισε προλήψεις και προκαταλήψεις σχετικά με την Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία επί των ημερών του απολαμβάνει διεθνούς ακτινοβολίας.

Ουδόλως αφίσταται των πατρικών παραδόσεων, αλλά με ευλάβεια τις τηρεί και δεν παραλείπει το παραμικρό. Ζυμωμένος παιδιόθεν με την λειτουργική παράδοση της γενέτειράς του, της πολύπαθης Ίμβρου, δίνει πάντοτε μαρτυρία της αληθούς και υπέροχης λογικής λατρείας της Ορθόδοξης Εκκλησίας, πέρα από κορώνες και φανφαρονισμούς. Η λατρεία στο ύψος της Εσταυρωμένης Μεγάλης Εκκλησίας.

Και βέβαια πορεύεται προς την οικουμένη διαλεγόμενος αενάως! Με τους πάντες! Αφού άπαντες του Θεού και Πατρός «γένος εσμέν». Διαλέγεται με τα νήπια, τους έφηβους, τους νέους, τους μεσήλικες, τους ηλικιωμένους, τους ξένους, τους οικείους, τους εγγύς και τους μακράν, τους ετεροδόξους και αλλοθρήσκους, τους αδελφούς εν τη πίστει Ορθοδόξους όπου γης.
Ίσως γι’ αυτό νομίζω πως δεν είναι λίγες οι φορές που ο Πατριάρχης είναι μόνος!… Σηκώνει ένα τεράστιο βάρος, αυτό του διαλόγου και της συνάντησης, που απαιτεί υψηλή εγρήγορση και συνειδητότητα, ανά πάσα στιγμή.

Είναι όντως Οικουμενικός Πατριάρχης διότι διαλέγεται αδιαλείπτως με την Οικουμένη! Αφουγκράζεται, συλλαμβάνει και ενστερνίζεται τα μηνύματα των καιρών, μετουσιώνοντάς τα σε σκέψη, δράση και θεολογία. Γιατί είναι φυσικά έγνοια του η επικαιροποίηση της θεολογίας. Αυτός, ο εκφραστής της μακραίωνης παράδοσης της Πόλης και του Φαναρίου, δεν φείδεται κόπων και μόχθων για να καταστεί η Ορθόδοξη Εκκλησία σημερινή και όχι απολίθωμα.

Oικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Το συναμφότερον!
Παράδοση και ανανέωση. Ρωμιοσύνη και οικουμενικότητα. Χθες και σήμερα τον αυτόν Χριστόν και Κύριον καταγγέλλων. Διάλογος άνευ ορίων, αλλά μετ’ όρων.
Μαρτυρία δυναμική από το ταπεινό Φανάρι.
Εξέλθετε έθνη, εξέλθετε και λαοί και θεάσασθε σήμερον τον Πρώτον της Ορθοδοξίας εξερχόμενον εις την οικουμένην και ευαγγελιζόμενον Χριστόν, τον μόνον αληθινόν Θεόν ημών. Ω η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας.

Αναδημοσιεύσεις του κειμένου:

Στον ίσκιο του Ήσκιου

Εις Κοπάνους

ΠΟΡΝΕΙΑ Η ΣΧΕΣΗ ΕΚΤΟΣ ΓΑΜΟΥ

Oι άγιοι πατέρες της Εκκλησίας, ώρες ώρες, δείχνουν με κάποιες αποφάσεις τους ότι δεν ζουν στον 21ο αιώνα και δεν βλέπουν τι γίνεται γύρω τους... Πριν από μερικά χρόνια, πέρασαν από δικαστήριο τον Μητροπολίτη Ζακύνθου Χρυσόστομο, ο οποίος, σε μια συνέντευξή του, είχε ταχθεί εμμέσως υπέρ των προγαμιαίων σχέσεων. Τι να έκανε ο άνθρωπος; Να έκλεινε τα μάτια του μπρος στην πραγματικότητα; Την παρακολούθησα από κοντά όλην αυτή την ιστορία. Και πήγα και κατέθεσα υπέρ του Χρυσόστομου. Αλλά οι «δικαστές» του τον καταδίκασαν.

Τότε, αρχιεπίσκοπος ήταν ο Χριστόδουλος, των λαβάρων και της «υποχρεωτικής αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες». Τώρα, αρχιεπίσκοπος είναι ο Ιερώνυμος. Ένας ιεράρχης, που μόνο καλά λόγια ακούγονται για το πρόσωπό του. Και το πόσο «εντάξει» είναι το αποδεικνύει ο ίδιος, κάθε μέρα, με τις πράξεις του. Ένας άλλος άνεμος πνέει, πλέον, στην Εκκλησία.

Παρ’ όλ’ αυτά, ο Ιερώνυμος ηττήθηκε στην Ιερά Σύνοδο από εννέα μητροπολίτες, που έκριναν ότι το νομοσχέδιο για το σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης, που διαμορφώνει ο υπουργός Δικαιοσύνης, υποθάλπει και νομιμοποιεί βαρύτατα ηθικά παραπτώματα! Για την ιστορία: με το μέρος του Αρχιεπισκόπου ήταν μόνον οι Μητροπολίτες Ζακύνθου, Ιωαννίνων και Τρίκκης.

Κι εδώ οφείλω να πω ότι και τα πέντε κόμματα της Βουλής συμφωνούν με το σχέδιο νόμου για την ελεύθερη συμβίωση. Και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν έφερε την παραμικρή αντίρρηση στις νομοθετικές αυτές πρωτοβουλίες. Αντιθέτως. Στην Ελλάδα, όμως, πολλές φορές, το κουμάντο σε θέματα για τα οποία λόγο πρέπει να έχει μονάχα η Πολιτεία το διεκδικούν οι παπάδες! Και πρώτος απ’ όλους, ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος, που δήλωσε: «Η Εκκλησία δέχεται και ευλογεί την παραδεδομένη τέλεση του γάμου κατά το ορθόδοξο τυπικό, ενώ θεωρεί πορνεία κάθε άλλη συζυγική σχέση εκτός αυτού»!

Χιλιάδες νέοι και νέες, τα τελευταία χρόνια, μένουν μακριά από το πατρικό τους. Χιλιάδες ζευγάρια συζούν, κάνουν έρωτα, αποκτούν παιδιά, χωρίς να έχουν παντρευτεί. Και ακόμη πιο πολλά ζευγάρια έχουν τελέσει γάμο με μια υπογραφή και ένα «ναι» ενώπιον δημάρχων. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, κατά τους ιεράρχες που αντιτάσσονται στην ελεύθερη συμβίωση, είναι... πόρνοι; Το Οικογενειακό Δίκαιο, που όριζε ότι οικία της συζύγου είναι υποχρεωτικώς η οικία του συζύγου και άλλα τέτοια φαλλοκρατικά και απεχθή, έχει αλλάξει από την πρώτη κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου. Η καθιέρωση του πολιτικού γάμου ήταν μια κατάκτηση. Σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, θα γυρίσουμε πίσω;

Το κείμενο αυτό είναι ένα από τα εκατόν είκοσι ένα μικρά πεζογραφήματα του μεγάλου μας στιχουργού Λευτέρη Παπαδόπουλου, που κυκλοφόρησαν χτες από τις εκδόσεις Καστανιώτη με τον τίτλο Δώδεκα πόντους και μισό. Ο κατά Μίκη Θεοδωράκη «πατριάρχης των Ελλήνων ποιητών που γράφουν τραγούδια» πρωτοδημοσίευσε τα περισσότερα από αυτά τα χρονογραφήματα στον ελληνικό Τύπο και τώρα τα συγκέντρωσε σ’ ένα βιβλίο που διακρίνεται τόσο για την αιχμηρή κριτική του ματιά αλλά και το απολαυστικό χιούμορ του όσο και για την ποίηση και την τρυφερότητά του.

Στα κείμενα αυτά αναγνωρίζουμε τον Λευτέρη Παπαδόπουλο με τις δυο του ιδιότητες, εκείνη του (παλαιάς κοπής) δημοσιογράφου κι εκείνη του ποιητή που επιμένει μες στην πολλήν ασχήμια να ξεχωρίζει την κρυμμένη ομορφιά. Η άλλη Ελλάδα, οι παιδικές αναμνήσεις, οι ζηλευτές αναμνήσεις του από τους μεγάλους με τους οποίους συνδέθηκε, μικρές καθημερινές στιγμές που συνήθως τις προσπερνάμε βιαστικά, νόστιμα περιστατικά, πολιτικά και εκκλησιαστικά παραλειπόμενα...

Την έκδοση επιμελήθηκε ο Δημήτρης Καραδήμας, που τιμά με τη φιλία του την Ιδιωτική μας Οδό.

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ: "Ναι στην προσέγγιση με τους Ρωμαιοκαθολικούς"

Το ρεπορτάζ της Άντζυς Σταθάτου στο amen.gr μας πληροφορεί:

«Η Ρωσική ορθόδοξη Εκκλησία και η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία θα έπρεπε να αφήσουν πίσω τους το πνεύμα της εχθρότητας που δηλητηριάζει εδώ και χρόνια τις σχέσεις τους, ώστε από κοινού να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που απασχολούν τις σύγχρονες κοινωνίες», τόνισε ο Αρχιεπίσκοπος Ιλαρίωνας του Volokolamsk, επικεφαλής του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας.
Αν και το ζήτημα της Ουνίας αποτελεί εδώ και χρόνια το μεγαλύτερο αγκάθι στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών, εντούτοις ο νέος Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος φαίνεται ανοιχτός στο διάλογο με το Βατικανό, κάτι το οποίο επιβεβαίωσε με τις θέσεις του και ο Αρχιεπίσκοπος Ιλαρίωνας κατά τη συνάντηση που είχε με τον Ρωμαιοκαθολικό Αρχιεπίσκοπο Paolo Pezzi, επικεφαλής του Βατικανού στη Μόσχα.

Η είδηση είναι εξαιρετικά σημαντική γιατί η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ρωσίας που δεν έχει δεχθεί ακόμα τον Πάπα, εξαιτίας κυρίως της Ουνίας, δεν αντιτίθεται στην προσέγγιση Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών. Στοιχείται, ουσιαστικά, στη γραμμή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το οποίο, πρέπει να σημειωθεί, στάθηκε χωρίς περιστροφές στο πλευρό της Ρωσικής Εκκλησίας σε περιόδους εξάρσεως της Ουνίας, μετά την κατάρρευση του Κομμουνισμού.

Όμως, όπως τονίστηκε και στη σύναξη των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών στο Φανάρι τον περασμένο Οκτώβριο, ο διάλογος, διαχριστιανικός πρωτίστως, αλλά και διαθρησκειακός, παρά τα όποια προβλήματα πρέπει να συνεχιστεί. Όχι για λόγους πολιτικής, αλλά διότι αυτή είναι η ουσία της Εκκλησίας. Η συνάντηση. Κάθε βήμα είναι κατόρθωμα! Ακόμα κι ένα βήμα πίσω, όπως έχει γίνει στο πρόσφατο παρελθόν με διακοπή του διαλόγου με τους Καθολικούς, είναι σημαντικό! Γιατί σημαίνει ότι ο διάλογος είναι ζωντανός! Δεν είναι μια διεκπεραιωτική υπόθεση εθιμοτυπικού χαρακτήρα, αλλά ένα σύνολο ενεργούμενων σχέσεων. Ό,τι δηλ. είναι η ίδια η ζωή!

ΚΡΑΤΑΙΑ ΩΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΑΓΑΠΗ από τον ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΙΚΟ

Κατά την συναυλία του συνόλου μας Πολύτροπον στην Αθήνα, πριν μια βδομάδα, στο Κέντρο Δικανικών Μελετών του Καθηγητή π. Κωνσταντίνου Μπέη, αποτολμήσαμε και μια δική μας προσέγγιση στο περίφημο "Κραταιά ως θάνατος αγάπη" από τον Μεγάλο Ερωτικό του Μάνου Χατζιδάκι.

Στον ιστορικό δίσκο το ερμηνεύουν μοναδικά η ιέρεια Φλέρυ Νταντωνάκη και ο Δημήτρης Ψαριανός.

Οι στίχοι είναι από το Άσμα Ασμάτων του Σολομώντος (από το 7ο και 8ο Άσμα). Μια ιδιοφυής στιγμή του Μάνου Χατζιδάκι, ο οποίος, ούτως ή άλλως, έγραψε ιστορία με τον Μεγάλο Ερωτικό, μελοποιώντας τα αριστουργήματα της ελληνικής ποίησης στη διαχρονία της.

Στο τέλος της συναυλίας μας ο καθηγητής π. Κ. Μπέης (φωτό) μας είπε κάτι πολύ ενδιαφέρον σχετικά με το Κραταιά ως θάνατος αγάπη, με το οποίο κλείσαμε την εκδήλωση:

"Είναι συγκίνησις να ψέλνετε ή να τραγουδάτε το Άσμα Ασμάτων του Χατζιδάκι και τούτο γιατί ακριβώς πριν από 27 χρόνια ένα βράδυ στο σπίτι μας, παρακαλούσα ολόθερμα τον μακαρίτη τον Μάνο Χατζιδάκι, ενόψει ακριβώς του Άσματος Ασμάτων: «Γράψε θρησκευτική μουσική». Κι εκείνος έλεγε: «Δεν μου πάει, δεν μου πάει».

Τι κρίμα, έφυγε ενώ μπορούσε να μας αφήσει θαυμάσια θρησκευτική μουσική.

Αλλά αποδώσατε με τέτοια θρησκευτικότητα, γιατί ο Χατζιδάκις το έχει βιώσει, και μου το έχει πει, ως ερωτικό, ως κατ’ εξοχήν ερωτικό ξέσπασμα, όχι απλώς άσμα. Αλλά το είπατε με τέτοια θρησκευτική κατάνυξη που ειλικρινά αγγίξατε πολλές ευαίσθητες χορδές όχι μόνο της δικής μου καρδιάς, αλλά όλων. Ακόμα ένα μπράβο".

Στο βίντεο που ακολουθεί ακούστε την αξεπέραστη, κλασική ερμηνεία του άσματος Κραταιά ως θάνατος αγάπη. Ο Χατζιδάκις δεν έγραψε θρησκευτική μουσική με τη στενή έννοια. Γιατί με την πλατιά όλη του η μουσική είναι βαθιά πνευματική και η αντίληψή του για το τραγούδι ολότελα υψηλή. Εξ' ου και θεωρούσε κάθε συναυλία του "εκκλησιαστικό γεγονός", όπου οι άνθρωποι δεν πάνε για να εκτονωθούν ή να διασκεδάσουν, αλλά να κοινωνήσουν τέχνης και ακριβής αισθητικής.

ΠΝΕΥΜΑ ΕΥΘΕΣ, ΗΓΕΜΟΝΕΥΟΝ!

Η εφημερίδα Κόσμος της Πάτρας, στο τελευταίο φύλλο της, αναδημοσιεύει την Ιδιωτική Οδό και συγκεκριμένα το σχόλιο ΕΓΩ Ο "ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟΣ" από την ενότητα Προς οχλουμένους.
Δεν ξέρω γιατί η εφημερίδα θεώρησε σκόπιμο να ασχοληθεί με την απάντησή μου στη στήλη σήμαντρο της εφημερίδας Η ΓΝΩΜΗ.
Δράττομαι, όμως, της ευκαιρίας να ξεκαθαρίσω ότι όσο κι αν προσπαθούν οι όποιοι Αλέκοι, Εκκλησιολογούντες, Νούληδες, Λυχνοτέτοιοι και σία να με χαρακτηρίσουν, έτσι ή αλλιώς, απλώς ματαιοπονούν.
Δεν είναι ο κόσμος μου αυτοί οι "κύριοι". Εκφράζουν μια παρακμή άνευ προηγουμένου που δεν με αφορά. Όμως είμαι εδώ για να λέω την άποψή μου. Γιατί αυτοί ευθέως ούτε τ' όνομά τους δεν τολμούν να προφέρουν. Απλώς παίζουν εμετικά "παιχνιδάκια" σε βάρος του θεσμού της Εκκλησίας, προσπαθώντας να αποκτήσουν "κοινωνικά" ερείσματα, πέρα για πέρα σαθρά φυσικά.
Βέβαια επιπλέουν γιατί υπάρχει η ανοχή και η αποχή των πολλών. Είναι κι αυτή μια στάση. Σαν τις χθεσινές εκλογές. Γίνεται ένα "καθεστώς" ο αλιβάνιστος - τουλάχιστον - "Εκκλησιολόγος" το αποδέχονται όλοι χωρίς κριτική σκέψη. Και υποτάσσονται στο τίποτα με τρόπο δουλικό, που σε κάνει να σκέφτεσαι πόσο υποτελείς στο "σουλτάνο" μπορεί να είναι, εν έτει 2009!
Το επ' εμοί θα συνεχίσω την Ιδιωτική Οδό μου, όσο κι αν ενοχλούνται οι παραπάνω δυστυχείς και οι όμοιοί τους.
Τις γελοίες μεθοδεύσεις τους σε βάρος μου τις ξέρω πια καλά και φυσικά δεν τις φοβάμαι.
Γιατί; Μα είναι απλό. Διότι έπνευσε στην οικουμένη η αύρα του Παρακλήτου. Πνεύμα ευθές, νοερόν, ηγεμονεύον!

π. Βασίλειος Θερμός και Δημήτρης Μαυρόπουλος στην Καθημερινή

Διαβάστε, αγαπητοί συνοδίτες, σήμερα στην Καθημερινή. Την παρουσίαση του βιβλίου του π. Βασιλείου Θερμού "Άνθρωπος στον ορίζοντα! Προσεγγίζοντας τη συνάντηση Ορθόδοξης Θεολογίας και επιστημών του ψυχισμού", από τον ομότιμο Καθηγητή της Ψυχιατρικής Παν/μίου Πατρών Πέτρο Χαρτοκόλλη.

Γράφει ο καθηγητής Π. Χαρτοκόλλης για το βιβλίο του π. Β. Θερμού:

"Συμπίπτουν τελείως οι απόψεις μας στο θέμα της ψυχανάλυσης και της σημασίας της για την κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού. Είναι κάτι που κάνει το κείμενο αυτό ιδιαίτερα σημαντικό για εμένα, καθώς ο συγγραφέας πιστεύει πως η ψυχαναλυτική θεωρία είναι εκείνη η επιστημονική ψυχολογία που ανταποκρίνεται πληρέστερα στη θεολογική προσέγγιση της ανθρώπινης ψυχής. Η ψυχαναλυτική κατανόηση του ανθρώπου, με αφετηρία τη διερεύνηση του ασυνειδήτου, προσφέρει στον ποιμένα της Εκκλησίας τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει θεραπευτικά τα προβλήματα που συνδέονται με την πνευματικότητα, που είναι το αντικείμενο της ποιμαντικής θεολογίας.

Η ποιμαντική ασχολείται με την αμαρτία και η ψυχοθεραπεία με την ψυχική αρρώστια. Η αμαρτία έχει να κάνει με την κατάχρηση της ανθρώπινης ελευθερίας. Η αρρώστια, από την άλλη μεριά, οφείλεται σε παράγοντες που περιορίζουν την ανθρώπινη ελευθερία. Ενδιαφέρουσα βρίσκω τη διάκριση του οντολογικού στοιχείου στον άνθρωπο (το οποίο μελετά η θεολογία) και του ψυχολογικού (το οποίο σπουδάζουν οι γνωστές μας επιστήμες του ψυχισμού)...."

- Την συνέντευξη του Δημήτρη Μαυρόπουλου των εκδόσεων ΔΟΜΟΣ στον Σπύρο Γιανναρά.
Ο σπουδαίος εκδότης μιλάει για τις μεγάλες επιτυχίες του: Τα Άπαντα του Παπαδιαμάντη και τα έργα του Ζήσιμου Λορεντζάτου, με τα Collectanea να κατακτούν θέση στα ευπώλητα!
Τι εξήγηση δίνει ο εκδότης;

"Δεν ήταν εύκολο να προσεγγίσει κανείς τα βιβλία του Ζήσιμου. Υπήρξαν αρκετές, ασφαλώς καλές, παρουσιάσεις. Αλλά θα το πω με έναν τρόπο λίγο παροιμιακό, από την εποχή του Ομήρου μέχρι σήμερα μια μικρή αναλογία ανθρώπων είναι που φτιάχνει πολιτισμό. Ο Ζήσιμος επηρέασε ανθρώπους. Τους λίγους αυτούς. Κι αυτοί οι λίγοι επηρέασαν άλλους. Τα βιβλία του, όταν έβγαιναν ήταν γι' αυτή τη μικρή αναλογία ανθρώπων ένα εκδοτικό γεγονός. Εχω ακούσει την έκφραση, να πάμε πολύ παλιά, ότι το «Χαμένο Κέντρο» έλαβε τη θέση ενός μανιφέστου μέσα στην Ιστορία. Πάντως, η έκπληξή μου είναι μεγάλη. Γιατί αυτό το βιβλίο, μέσα σε τρεις εβδομάδες τώρα, κοντεύει να φτάσει τα 800 αντίτυπα, που άλλες φορές θέλαμε 10 χρόνια για να τα φτάσουμε. Γιατί; Οπως μου έλεγε ένας φίλος, το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου ήταν ένα περιεχόμενο που έλειπε, χρόνια τώρα, από τον τόπο μας, από την πνευματική μας ζωή, να το πω έτσι. Πιστεύω ότι αυτός είναι ο λόγος. Είναι το βιβλίο που πουλιέται στόμα με στόμα".

ΤΗΣ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΣ

Διαβάστε στην Ιδιωτική Οδό, αγαπητοί συνοδίτες, ένα ιδιαίτερο αφιέρωμα στην μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής.

- Το Δοξαστικό της Πεντηκοστής ενός μαθητή!

Το περίφημο Δοξαστικό της Πεντηκοστής "Δεύτε λαοί...", σε ήχο πλ. δ' , μελοποιημένο από τον μακαριστό Μητροπολίτη Πατρών Νικόδημο. Τονίστηκε από τον μαθητή Νικόλαο Βαλληνδρά, κατά την διάρκεια μιας σχολικής διδακτικής ώρας! Το μέλος έχει ιδιαίτερη αξία, δεδομένου ότι ο μαθητής Νικόλαος έχει ως πρότυπό του την αντίστοιχη μελοποίηση του ύμνου από τον Νικόλαο πρωτοψάλτη Σμύρνης...

- Το ορατόριο της Πεντηκοστής

Ορατόριο του συνθέτη Γιάννη Χρήστου: Πύρινες Γλώσσες, για μέτζο σοπράνο, βαρύτονο, τενόρο, μεικτή χορωδία και ορχήστρα (1964). Ο Χρήστου, βασιζόμενος σε κείμενα της Γραφής, αναπαριστά με τον πιο ανάγλυφο τρόπο την εναγώνια προσμονή των μαθητών πριν από την Πεντηκοστή, που αντιστοιχεί στο ανεπανάληπτο δραματικό κορύφωμα του έργου. Η στιγμή της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος αντιμετωπίζεται από τον συνθέτη "καθάπερ φερομένης πνοής βιαίας". Το έργο κλείνει θριαμβικά με τον ύμνο: "Φως ο Πατήρ, φως ο Λόγος, φως και το Άγιον Πνεύμα...".

- Tη μέρα της Πεντηκοστής

Το τραγούδι από την Ιθαγένεια του Γ. Μαρκόπουλου σε στίχους Κ. Χ. Μύρη. Με ερμηνευτή τον Νίκο Ξυλούρη.

ΟΠΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΜΕ ΒΡΙΣΚΕΙ ΤΟ ΚΑΚΟ ΜΝΗΜΟΝΕΥΩ ΜΑΝΟ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Σήμερα, στην Σαββατιάτικη Ελευθεροτυπία. Ο Μέγας Ερωτικός και αιρετικός Μάνος Χατζιδάκις σκιαγραφείται, 15 χρόνια μετά τον θάνατό του, μέσα από κείμενα και ποιήματά του, άρθρα για τη μουσική και τα τραγούδια του, καθώς και πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Το βιβλίο για το Μάνο Χατζιδάκι περιλαμβάνεται στη σειρά η Λέσχη των Αθανάτων.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα προσεγμένη συλλεκτική σειρά βιβλίων-λευκωμάτων, αφιερωμένη στη χρυσή γενιά των Ελλήνων Δημιουργών του πνεύματος και της τέχνης.

Ο Μάνος Χατζιδάκις γίνεται πια σαν τον Καβάφη. Όσο περνάει ο καιρός τόσο τον ανακαλύπτουμε περισσότερο και ουσιαστικότερα. Δεν ήταν ένας μεγάλος συνθέτης ή μια εξέχουσα προσωπικότητα. Ήταν ένας αληθινός και ευγενικός ήρωας. Της μουσικής, της τέχνης, της ζωής.
Η ίδια του η ζωή ήταν ένας αγώνας κατά των κάθε λογής ανόητων κοσμοκρατόρων, που ήθελαν - και θέλουν - να επιβάλλουν στους ανθρώπους τον φασισμό, την άθλια αισθητική και την τρισάθλια απάνθρωπη λογική τους.
Όπου και να με βρίσκει το κακό μνημονεύω Μάνο Χατζιδάκι. Νυν και αεί. Του οφείλω την αιρετικότητά μου. Και του είμαι ευγνώμων γι' αυτό και για πολλά άλλα που με οδηγούν ίσα κάθε φορά στην Οδό Ονείρων και την Αθανασία.

Η ΑΘΗΝΑ ΤΟΥ 1916 ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

Vous avez pris, l’Alsace et la Lorraine
Mais notre coeur, vous ne l'aurez jamais!
Vous avez pu, germaniser la plaine,
Mais notre coeur,
vous ne l'aurez, jamais!

(Έχετε πάρει την Αλσατία και την Λωρραίνη, / μα την καρδιά μας δεν θα την πάρετε ποτέ! / Μπορέσατε να εκγερμανίσετε την πεδιάδα, μα την καρδιά μας δεν θα την πάρετε ποτέ!)

Η Αθήνα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ζωντάνεψε σε μια μοναδική βραδιά την περασμένη Δευτέρα (1 Ιουνίου) στο Μουσείο Μπενάκη. Τιμώμενο πρόσωπο της βραδιάς η αγαπημένη κυρία της λογοτεχνίας μας Αθηνά Κακούρη. Αφορμή το τελευταίο έργο της, το επιτυχημένο μυθιστόρημά της Ξιφίρ Φαλέρ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Η κομψότητα και η αρχοντιά που διακρίνουν τόσο τη συγγραφέα όσο και το πνευματικό της «τέκνο» βρήκαν ιδανικό χώρο φιλοξενίας τις αίθουσες του Μουσείου Μπενάκη. Το ακροατήριο μεγάλο, είχε κατακλύσει το ισόγειο και τον πρώτο όροφο του Μουσείου. Στο τραπέζι της βιβλιοπαρουσίασης την Αθηνά Κακούρη περιστοίχιζαν ο εκδότης Θανάσης Καστανιώτης και οι συγγραφείς Χρήστος Χωμενίδης και Γιάννης Ευσταθιάδης, οι οποίοι και είχαν προσκληθεί να μιλήσουν για το βιβλίο.

Ο Χρήστος Χωμενίδης επεσήμανε την πανθομολογούμενη νεότητα και φρεσκάδα της σκέψης και της γραφής της Αθηνάς Κακούρη και διαπίστωσε την ήπια κριτική ματιά της συγγραφέως απέναντι στα πολιτικά πάθη της εποχής που διαδραματίζεται το Ξιφίρ Φαλέρ.

Ο Γιάννης Ευσταθιάδης προσέγγισε το μυθιστόρημα μέσα απ’ τις δυο του ιδιότητες, εκείνη του συγγραφέα κι εκείνη του ραδιοφωνικού παραγωγού (Η νήσος των θησαυρών, με σπάνιες και ανέκδοτες ηχογραφήσεις, στο Τρίτο Πρόγραμμα). Έτσι, στην αρχή μίλησε διά ζώσης κι αναφέρθηκε στη φινέτσα της γραφής αλλά και στη σκηνοθετική σύλληψη του Ξιφίρ Φαλέρ, ενώ στη συνέχεια έδωσε τη σκυτάλη στο μουσικό του alter ego: ακούσαμε ηχογραφημένη «εκπομπή» με τις μουσικές και τα τραγούδια που «άκουσε» ο πολύς Γιάννης Ευσταθιάδης πίσω από τα τυπογραφικά στοιχεία του μυθιστορήματος.

Πολεμικοί σκοποί, εμβατήρια, γαλλικά, ιταλικά, αγγλικά τραγούδια, αποσπάσματα από ελληνικές οπερέτες και επιθεωρήσεις, που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία την εποχή του πρώτου μεγάλου πολέμου, ζωντάνεψαν στις αίθουσες του Μουσείου Μπενάκη και πρόσθεσαν με το κομψό τους ηχόχρωμα στην ατμόσφαιρα της εκδήλωσης. Έβλεπες στα πρόσωπα των ακροατών μια συγκίνηση και μια νοσταλγικότητα (των μεγαλυτέρων) κι έναν ενθουσιασμό και μια ευχάριστη ανταπόκριση (των νεωτέρων) – ακόμη κι οι φύλακες του Μουσείου συμμετείχαν με χαμόγελο ικανοποίησης στο γεγονός!

(Και μια «παράδοξη» στιγμή: ακούσαμε τον βασιλικό θούριο «Του αϊτού ο γιος» στις αίθουσες του Μουσείου που ίδρυσε ο βενιζελικός Αντώνης Μπενάκης! Μας χωρίζει σχεδόν ένας αιώνας από την εποχή του εθνικού διχασμού...)

Η βραδιά έκλεισε με δεξίωση στην υπέροχη ταράτσα του Μουσείου Μπενάκη με μια πολύ ευχάριστη γεύση που άφησε σε όλους το ταξίδι στην Αθήνα του Ξιφίρ Φαλέρ.

Το γαλλικό πολεμικό άσμα «Vous avez pris, l’Alsace et la Lorraine», που κατέγραψε η συγγραφέας στο πρώτο κεφάλαιο του Ξιφίρ Φαλέρ, είναι του 1870 και το ακούσαμε σε μια σπάνια ηχογράφηση από τον Γιάννη Ευσταθιάδη, ο οποίος τελείωσε την ομιλία του λέγοντας: «Οι Γάλλοι τραγουδούν πως "την καρδιά μας δεν θα την πάρετε ποτέ", όμως η κυρία Κακούρη έχει κατακτήσει την καρδιά μας για πάντα!»

Δελτίο τύπου για την εκδήλωση μπορείτε να δείτε και στον ιστότοπο των εκδόσεων Καστανιώτη, εδώ.

Οι υπέροχες φωτογραφίες προέρχονται από τον ιστότοπο των εκδόσεων Καστανιώτη.

ΣΤΟ INTV.GR Η ΕΚΔHΛΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Δείτε, αγαπητοί συνοδίτες, όσοι επιθυμείτε, στο intv. gr την εκδήλωση που πραγματοποιήσαμε την περασμένη Τρίτη 2 Ιουνίου στην Αθήνα, στον χώρο Υποδοχή Θεοφάνεια του Κέντρου Δικανικών Μελετών που διευθύνει ο καθηγητής Κώστας Μπέης.
Θέμα: "Θα 'ρθει συντροφιά κι ο Χριστός". Βυζαντινοί ύμνοι στα αραβικά και ελληνικά, μελοποιημένη ιερατική ποίηση, τραγούδια των Μ. Χατζιδάκι και Μ. Θεοδωράκη, με πρωταγωνιστή τον Χριστό, τον Κύριο!
Το σύνολο Πολύτροπον αποτελούνταν από τους άξιους μουσικούς και φίλους: Δάφνη Πανουργιά, Τάσο Σπηλιωτόπουλο, Peter Saliba, Roni Bou Saba, Paul Saliba και Δημήτρη Καραδήμα.

Ευχαριστώ θερμά την φίλη θεολόγο Εύη Βουλγαράκη για τις φωτογραφίες από την εκδήλωση.

ΤΕΛΟΣ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ

Του Roni Bou Saba

Amen.gr

Χθες, Πέμπτη, εγκαινιάστηκε μια νέα εποχή, μια νέα εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής μέσω της περιοδείας του Αμερικανού προέδρου Ομπάμα στη Μέση Ανατολή. Η περιοδεία ήταν φορτισμένη με πολλά μηνύματα που απευθύνονται σε πολλούς τοπικούς και όχι μόνο αποδέκτες. Αλλά ως βασικό σκοπό της είχε να ανοίξει καινούργια σελίδα στις σχέσεις ΗΠΑ - και συνεπώς Δύσης - και ισλαμικού κόσμου, για να αντιμετωπιστούν από κοινού οι προκλήσεις των καιρών.

Σκοπός μου δεν είναι να κάνω μια κριτική στο λόγο του Ομπάμα· όπως όλοι όσοι τον άκουσαν ή τον διάβασαν, συμφωνώ σε κάποια σημεία και διαφωνώ σε άλλα. Σκοπός μου, λοιπόν, είναι να εκθέσω έναν προβληματισμό για το επόμενο βήμα του αύριο. Η Αθήνα δοκιμάστηκε με ταραχές πολύ πρόσφατα, οι οποίες αδίκως φορτώθηκαν στους μουσουλμάνους, από την πλειοψηφία του κόσμου. Όλα τα παραπάνω συμπλέκονται και είναι αλληλοσυνδεόμενα. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με μια σειρά.
Ο πρόεδρος Ομπάμα, μιλώντας στο Κάιρο, ανακοίνωσε πλαγίως τη λήξη χρήσης της θεωρίας του Huntington περί «σύγκρουσης των πολιτισμών». Καιρός ήταν να τη παρατήσει η ανθρωπότητα τέτοια αντιεπιστημονική θεωρία που δεν προσέφερε παρά οδύνες στους λαούς. Οπότε, ο συσχετισμός Δύση κατά του Ισλάμ μετατράπηκε στο εξής: Δύση και Ισλάμ υπέρ της ειρήνης. Τέτοια αλλαγή, σημαίνει ότι στόχος της ανθρωπότητας δεν είναι πια να ψάξει διαφορές βάσει των οποίων να κατακερματισθεί και ο καθένας να πολεμήσει έναν κατά φαντασίαν εχθρό, αλλά να ενωθεί ώστε να προωθήσει την ειρήνη.

Από την πλευρά του ο Ομπάμα μετέφερε στους μουσουλμάνους την καλή πρόθεση των ΗΠΑ, και τον χαιρετισμό των μουσουλμανικών κοινοτήτων στις ΗΠΑ, τον οποίο προσφώνησε αραβιστί, και μεταφράζεται «ειρήνη υμίν». Όλο αυτό το γεγονός σημαίνει την απόρριψη της ισλαμοφοβίας εκ μέρους της Δύσης, και άνοιγμα προς τον ισλαμικό κόσμο. Χρειάζεται όμως ένα αντίστοιχο βήμα εκ μέρους του ισλαμικού κόσμου που θα δείξει την αντιμετώπιση της «δυτικοφοβίας».
Αλλά το θέμα δεν είναι απλά και ωραία λόγια, διότι η ρίζα του προβλήματος είναι βαθιά μέσα στην Ιστορία, όπως τόνισε και ο Ομπάμα, και απαιτείται συν τω χρόνω και κόπος και πρωτοβουλίες από κάποιες χώρες, θεσμικά όργανα, και φορείς. Η Δύση φοβάται το Ισλάμ λόγω μιας παραπληροφόρησης που ταύτιζε το Ισλάμ με την ακρότητα, και λόγω των δημογραφικών αλλαγών που φέρνει η μετανάστευση, και όχι μόνο, οι οποίες ερμηνεύθηκαν ως προοίμιο μιας πολιτισμικής αλλοίωσης.
Παρά ταύτα μια χώρα που ιστορικά και γεωπολιτικά είναι κοντά στον ισλαμικό κόσμο θα μπορούσε κάλλιστα να παίξει ένα πρότυπο ρόλο στη νέα αυτή φάση και να συμβάλει στην απάλειψη της όποιας φοβίας είχε δημιουργηθεί μεταξύ των δυο πλευρών. Δεν θα μπορούσα να θεωρήσω καταλληλότερη χώρα από την Ελλάδα, για έναν τέτοιο ρόλο. Επίσης η Ελλάδα έχει μεταξύ των παραπάνω και το εξής πλεονέκτημα: η συνεργασία του κράτους με την Εκκλησία.

Ανέκαθεν η Ορθόδοξη Εκκλησία και το Ισλάμ συνυπάρχουν και ειρηνικά μάλιστα. Αυτό επιτρέπει στην Ελλάδα μια δίπτυχη συμβολή στην οικοδόμηση της νέας φάσης: μια κοινωνική και μια θεολογική. Αυτές οι δύο πτυχές είναι εξ’ ίσου σημαντικές, δεδομένου ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει τέσσερα από τα παλαιά Πατριαρχεία στο γεωγραφικό χώρο όπου ορίζεται και ο ισλαμικός κόσμος. Πρόκειται λοιπόν για μια βιωματική και όχι ακαδημαϊκή σχέση με το Ισλάμ την οποία η Ελλάδα με τα πλεονεκτήματά της μπορεί να αξιοποιήσει, ώστε η σχέση Δύσης και Ισλάμ να καταλήξει στην πρόοδο της ανθρωπότητας.

Ο πρόεδρος Ομπάμα αναφέρθηκε στη σημαντικότητα αυτής της στιγμής, οι σχέσεις ΗΠΑ / Δύση και Ισλάμ είναι τεντωμένες και χρειάζεται δράση σοβαρή, αξιόλογη για να μην οδηγηθούμε όλοι στα χειρότερα. Κλείνω επαναλαμβάνοντας αυτό που πιστεύω: ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να έχει μεγάλη συμβολή, και μάλιστα ηγετική στην πορεία προς την ισχυροποίηση της ειρήνης και της συμφιλίωσης μεταξύ Δύσης και Ισλαμικού κόσμου.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΞΖ' - Θήλεις άγγελοι...

....Θήλεις άγγελοι
Που από ψηλά μου ενεύατε άφοβα να προχωρώ μες στα όλα

Μιας που κι από το παράθυρο να πέσω, η θάλασσα
Πάλι θα μου κάνει το άλογο
Το πελώριο καρπούζι όπου κάποτε ανίδεος εκατοίκησα

Κι οι μικρές εκείνες παρακόρες, το μαλλί τους λυτό που

Με τη νοημοσύνη ανέμου γνώριζε να ξετυλίγεται πάνω
από τις καμινάδες!
Τέτοια του κίτρινου στα μπλε αρμοσιά που αλήθεια να σαστίζεις

Και γραφές πουλιών που ο άνεμος τις μπάζει απ' το παράθυρο

Την ώρα που κοιμάσαι και παρακολουθείς τα μέλλοντα
Ξέρει ο ήλιος. Κατεβαίνει μέσα σου να δει. Επειδή τ' απέξω
Είναι καθρέφτης. Μες στο σώμα η φύση κατοικεί κι από κει
εκδικείται
Όπως σε μιαν αγριότητα ιερή σαν του Λέοντα ή του Αναχωρητή

Το δικό σου λουλούδι φυτρώνει
που το λένε Σκέψη

(Άλλο αν, και μελετώντας, πάλι βγήκα εκεί
Που το κολύμπι μ' έβγαζε απ' ανέκαθεν)


Οδυσσέα Ελύτη, Ιουλίου Λόγος (απόσπασμα) - Από ΤΑ ΕΛΕΓΕΙΑ ΤΗΣ ΟΞΩΠΕΤΡΑΣ (1991)
Κολάζ Οδ. Ελύτη

"ΕΝΘΥΜΙΟΝ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ"

Tου ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΒΙΚΕΤΟΥ

Η ιστορία της γραφικότερης πόλης της Κύπρου, της Κερύνειας, η οποία από το 1974 βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή, αποτυπώνεται σε έκθεση σπάνιου φωτογραφικού υλικού, λιθογραφιών, καρτ-ποστάλ, χαρτών, εφημερίδων, ζωγραφικών πινάκων και άλλων ντοκουμέντων, που οργανώνει στη Λευκωσία μέχρι τις 20 Ιουνίου το Πολιτιστικό Κέντρο της Marfin-Laiki Bank.
Στα εγκαίνια της έκθεσης, που έγιναν πριν από μερικές μέρες, παρουσιάστηκε και η άρτια δίγλωση έκδοση του Πολιτιστικού Κέντρου της Marfin-Laiki Bank «Ενθύμιον Κερύνειας», την οποία επιμελήθηκε ο μελετητής και συλλέκτης κ. Σταύρος Γ. Λαζαρίδης.

Η έκθεση και η έκδοση για την Κερύνεια δίνουν συνέχεια σε μια σειρά από παρόμοιες αξιόλογες πρωτοβουλίες του Πολιτιστικού Κέντρου της Marfin-Laiki Bank στον μεγάλο και σημαντικό τομέα της προβολής της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς της Κύπρου και του λαού της. Τα τελευταία 25 χρόνια, το Πολιτιστικό Κέντρο έχει εκδώσει και παρουσιάσει σε εκθέσεις φωτογράφους όπως τον Θεόδουλο Τουφεξή, τον Λεοπόλδο Γκλάζνερ, τον Χαϊγκάζ Μανγκοϊάν, τον Σπύρο Χαρίτου, τον Εδουάρδο Βοσκεριτζιάν, τον Κυρακός Ζαρταριάν, τον Βαχάν Αβεντισσιάν, αλλά και καλλιτέχνες - απεσταλμένους των Άγγλων αποικιοκρατών, όπως τον John Thomson και τον Ιωάννη Π. Φώσκολο, που εργάστηκαν κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες και χωρίς τις ευκολίες της σύγχρονης τεχνολογίας, για να αποτυπώσουν την πραγματικότητα της εποχής τους. Μέσα από το έργο τους απαθανάτισαν τοπία και ανθρώπους, αρχαία μνημεία και εκκλησίες, ασχολίες των κατοίκων, ήθη και έθιμα, μεταφέροντας στις επόμενες γενιές τις εικόνες και τις συνθήκες της εποχής τους.
Το Πολιτιστικό Κέντρο της Marfin Laiki Bank ξεκίνησε μία προσπάθεια καταγραφής της ιστορίας των πόλεων της Κύπρου, με τη σειρά «Ενθύμιον». Το πρώτο βιβλίο της σειράς, που εκδόθηκε το 1999, ήταν αφιερωμένο στην Αμμόχωστο.
Μέσα από την παρούσα έκθεση και έκδοση, που καλύπτουν την περίοδο από το 7000 π.Χ μέχρι την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960, προβάλλονται όχι μόνο η διαδρομή της Κερύνειας μέσα στους αιώνες, αλλά αναδύεται και μια πόλη τρυφερή, ανθρώπινη, γραφική και ρομαντική.
«Μια πόλη πόλος έλξης γι΄ αυτούς, που την γνώρισαν στις εποχές της δόξας της, αλλά και για τους άλλους, που θα ήθελαν να την γνωρίσουν, όπως ήταν τότε, έστω και μέσα από την έκθεση και την έκδοση», υπογράμμισε στα εγκαίνια η υπουργός Εργασίας της Κύπρου Σωτηρούλα Χαραλάμπους.
Ο αντιπρόεδρος της Marfin-Laiki Bank Νεοκλής Λυσάνδρου, σε ομιλία του, εξέφρασε την πεποίθηση ότι με όλη τη νοσταλγία, που προκαλεί η ανάμνηση της Κερύνειας μιας προηγούμενης εποχής, η σημερινή παρουσίαση δεν είναι μια αναφορά «σε περασμένα μεγαλεία» είτε σε ένα «χαμένο παράδεισο». Είναι μια ζωντανή πρόκληση, «είναι το όραμα για την Κερύνεια του αύριο και την Κύπρο του αύριο. Μια Κύπρο ελεύθερη, ενωμένη, ευρωπαϊκή, ειρηνική και ευημερούσα», τόνισε ο κ. Λυσάνδρου.
Για την έκθεση και την έκδοση παραχώρησαν υλικό από τις φωτογραφικές συλλογές τους οι κυρίες Στέλλα Σπύρου και Ρήνα Κατσελλή, καθώς και το Λεβέντειο Μουσείο Λευκωσίας.
Στην εισαγωγή της έκδοσης «Ενθύμιο Κερύνειας» ο επιμελητής της Σταύρος Γ Λαζαρίδης σημειώνει ότι εξ αιτίας των εύφορων εδαφών και των άφθονων νερών από τα γειτονικά βουνά, η επαρχία της Κερύνειας κατοικείται αδιαλείπτως από τη Νεολιθική Εποχή έως τη σύγχρονη με ακμάζουσες κοινότητες, όπως μαρτυρούν τα ίχνη αρχαίων οικισμών, τάφων, μνημείων και ιστορικών αρχείων.
Κατά τη Βυζαντινή περίοδο υπήρχαν τείχη γύρω από την πόλη και στις οχυρώσεις της συμπεριλαμβάνονταν μια σειρά από πύργους στη δυτική πλευρά και το κάστρο στην ανατολική πλευρά του λιμανιού.
Οι οχυρώσεις αυτές βελτιώθηκαν σημαντικά από τους Λουζινιανούς που πρόσθεσαν ένα καινούργιο συμπαγές τείχος στα νότια και ξανάκτισαν από τα θεμέλια τη νότια και την ανατολική πτέρυγα του κάστρου. Το κάστρο ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο από τους Ενετούς, οι οποίοι πρόσθεσαν ογκώδεις πύργους και προμαχώνες, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να προστατέψουν την Κερύνεια από τον επικείμενο κίνδυνο μιας εισβολής από τους Τούρκους.

ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΕΙΑΣ

Ελάχιστοι ταξιδιώτες αναφέρονται στο λιμάνι της Κερύνειας κατά τη διάρκεια της Φραγκοκρατίας, αφού αυτό βρισκόταν έξω από τις θαλάσσιες οδούς των πλοίων που εξυπηρετούσαν τις γραμμές μεταξύ Ευρώπης και Αγίων Τόπων. Τα χρόνια εκείνα το λιμάνι χρησιμοποιείτο κυρίως από μικρά καράβια που το συνδέανε με τα αντίστοιχα της ακτής της Μικράς Ασίας.
Μια από τις σημαντικότερες πηγές πληροφοριών για την Κύπρο κατά τα τέλη του 18ου αιώνα είναι το βιβλίο «Ταξίδια στο νησί της Κύπρου» του διακεκριμένου Ιταλού αβά Τζιοβάνι Μαρίτι, που έζησε στην Κύπρο μεταξύ του Φεβρουαρίου του 1760 και του φθινοπώρου του 1767 ως αξιωματούχος των αυτοκρατορικών προξενείων της Τοσκάνης. Σχετικά με την Κερύνεια γράφει τα παρακάτω:

«Η πόλη και το φρούριο της Κερύνειας βρίσκονται περίπου είκοσι μίλια από την Λευκωσία. Η πόλη είναι αραιοκατοικημένη. Οι σχισματικοί Έλληνες, που αποτελούν τον χριστιανικό πληθυσμό του νησιού, έχουν εδώ μία εκκλησία που είναι και η έδρα του επισκόπου και οι Τούρκοι ένα τζαμί. Η διοίκηση ασκείται από έναν διοικητή και έναν δικαστή. Οι κάτοικοι καλλιεργούν τη γη που υπάρχει τριγύρω, η οποία τους αποδίδει ένα καλό εισόδημα για τον κόπο τους, αφού οι πολλές πηγές που υπάρχουν στην περιοχή την κάνουν μια από τις πιο εύφορες της Κύπρου. Παράγει σιτάρι, κριθάρι, μετάξι, βαμβάκι, λάδι και χαρούπια. Κάθε χρόνο ολόκληρα φορτία με χαρούπια στέλνονται στην Αλεξάνδρεια.
Κοντά στο φρούριο είναι το λιμάνι, ή μάλλον μια λεκάνη που είναι τόσο μεγάλη απλώς για να δέχεται δύο ή τρία μικρά σκάφη. Εδώ γίνεται η επιβίβαση για την Καραμανιά και το ταξίδι διαρκεί επτά ή οκτώ ώρες. Αυτή η διαδρομή διευκολύνει πολύ το νησί, αφού μέσω αυτής δέχεται τακτικά την αλληλογραφία από την Κωνσταντινούπολη και την Ευρώπη γενικότερα: δύο γαλλικά καΐκια είναι διαρκώς ναυλωμένα για αυτόν το σκοπό. Άλλα σκάφη που διεξάγουν εμπόριο, κυρίως χαρουπιών, σε αυτή την πλευρά του νησιού σταθμεύουν στην ανοιχτή θάλασσα περίπου τρία μίλια από την ακτή. Η αποβίβαση είναι δύσκολη και δυνατή μόνο το καλοκαίρι. Από τις ακτές της Κερύνειας είναι ορατή η Καραμανιά και είναι δυνατόν να δεις τα φώτα της απέναντι ακτής, τα οποία χρησιμοποιούνται ως σινιάλα όταν τυγχάνει να βρίσκονται τα δύο πλοιάρια στην ίδια ακτή και υπάρχουν επιβάτες στην απέναντι».

Όπως αναφέρεται στην έκδοση «Ενθύμιο Κερύνειας» την εποχή της Αγγλοκρατίας, εκπρόσωποι των κατοίκων της Κερύνειας επισκέφθηκαν τον Ύπατο Αρμοστή το 1882 με αίτημα τη βελτίωση του λιμανιού για να μπορεί να δέχεται μεγάλα σκάφη. Μετά τις εισηγήσεις του μηχανικού της κυβέρνησης Σάμιουελ Μπράουν και τις προτάσεις που υποβλήθηκαν στην έκθεση ενός άλλου διακεκριμένου Άγγλου μηχανικού, του Τζων Κούντ, η αποικιακή κυβέρνηση ενέκρινε το ποσό των £8.284 για τη βελτίωση του λιμανιού. Οι εργασίες έγιναν μεταξύ του 1886 και του 1893 με την απασχόληση του φθηνού εργατικού δυναμικού των φυλακισμένων του νησιού, οι οποίοι πληρώνονταν μόνο ένα χάλκινο γρόσι ημερησίως.
Τα βελτιωτικά έργα στο λιμάνι της Κερύνειας έγιναν δεκτά με πολύ σκεπτικισμό και επικρίσεις και αρκετοί σύγχρονοι εξέφρασαν ανοιχτά την αποδοκιμασία τους, ισχυριζόμενοι ότι το λιμάνι ήταν ακόμα πιο επικίνδυνο από παλιά και αναμφισβήτητα τα χρήματα έπρεπε να είχαν δαπανηθεί σε άλλα λιμάνια του νησιού.

TO ΚΑΣΤΡΟ THΣ KEPYNEIAΣ

Το κάστρο της Κερύνειας, ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα μνημεία της εποχής των Λουζινιανών, είναι ταυτόχρονα και περίλαμπρο οικοδόμημα, που διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στην ιστορία του μεσαιωνικού βασιλείου. Διατηρείται δε σε εξαιρετική κατάσταση εξ αιτίας του γεγονότος ότι είναι το μοναδικό φράγκικο κάστρο που ποτέ δεν αλώθηκε δια της βίας.
Η ακριβής χρονολογία της κατασκευής του, στη σημερινή μορφή, δεν είναι γνωστή. Εντούτοις σίγουρα κτίσθηκε στην αρχή της φραγκοκρατίας, μεταξύ του 1192 και του 1211. Στη διάρκεια της μακρόχρονης ιστορίας του το κάστρο πολιορκήθηκε πολλές φορές, αλλά δεν υπέκυψε ποτέ στα όπλα.
Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, πολλοί φυλακισμένοι περιωπής πέθαναν στα μπουντρούμια του φρουρίου της Κερύνειας και θάφτηκαν στο γειτονικό ναό του Αγίου Αντωνίου.
Μέσα στο κάστρο βρίσκεται το «αρχαίο καράβι της Κερύνειας», το οποίο εντόπισε το 1965 έξω από το λιμάνι και σε βάθος 30 περίπου μέτρων ο δύτης Ανδρέας Καριόλου. Το 1967, μετά από πρόσκληση του Τμήματος Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας έφθασε στην Κύπρο μια διεθνής επιστημονική ομάδα με ειδίκευση στην ενάλια αρχαιολογία. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Michael Katzev από το πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας (Η.Π.Α.). Η αποστολή χρειάστηκε πέντε περίπου χρόνια για να καταφέρει να ανελκύσει και να συντηρήσει το ναυάγιο.
Το «αρχαίο καράβι» είχε μήκος 14,75 μέτρα και πλάτος 4,30 μέτρα και ταξίδευε από τα νησιά του Αιγαίου ή τα παράλια της Ιωνίας και έφτανε μέχρι την Κύπρο και πιθανόν και τη Συρία. Το καράβι ταξίδευε στα μέσα του 4ου αι. π. Χ. περίπου, κατά την εποχή δηλαδή του Μεγάλου Αλεξάνδρου και των διαδόχων του.

ΤO KAΣTPO TOY AΓIOY IΛAPIΩNA

Άλλο σημαντικό μνημείο είναι το κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα, στην οροσειρά του Πενταδακτύλου, επίσης γνωστό και με το όνομα «το κάστρο του Θεού της αγάπης». Θεωρείται ως το σπουδαιότερο από όλα τα μεσαιωνικά κάστρα του νησιού και η καταπληκτική αρχιτεκτονική του το καθιστά ένα από τα πιο εντυπωσιακότερα μνημεία του Μεσαίωνα, που σώζονται ακόμη στην ανατολική Μεσόγειο.
Το όνομα του κάστρου αποδίδεται στον Ιλαρίωνα τον μέγα o οποίος είχε το ερημητήριο του εδώ. Σύμφωνα με την παράδοση, ο άγιος ήλθε στην Κύπρο από την Αίγυπτο αναζητώντας ένα κατάλληλο ησυχαστήριο για να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Μετά το θάνατό του, πιστοί απ’ όλα τα μέρη του νησιού έρχονταν εδώ για να επισκεφθούν το ερημητήριο του αγίου και να προσκυνήσουν τον τάφο του ή για να θεραπευτούν από τις αρρώστιες από τις οποίες υπέφεραν. Τελικά κτίστηκε στο μέρος αυτό εκκλησία που λίγο αργότερα μετατράπηκε σε μοναστήρι. Το κάστρο είναι επίσης γνωστό με την ονομασία το «κάστρο του Θεού της αγάπης». Στην αρχαιότητα η περιοχή ήταν γνωστή ως «Δίδυμος», από τις δύο βουνοκορφές του Πενταδάκτυλου. Οι πρώτοι Φράγκοι που έφθασαν εδώ απέδωσαν λανθασμένα το όνομα στην λατρεία της Αφροδίτης και στην άγνοιά τους υιοθέτησαν το όνομα «Θεός της αγάπης». Στον Μεσαίωνα αποδίδεται και ο μύθος ότι το κάστρο ήταν κάποτε η κατοικία του Θεού του έρωτα.
Η ιστορία του κάστρου του Αγίου Ιλαρίωνα ανάγεται στο 1228, όταν ο Ιωάννης ο Ιβελίνος, ο αντιβασιλέας του βασιλείου των Λουζινιανών, μετέτρεψε το βυζαντινό μοναστήρι που υπήρχε τότε σε αυτή τη θέση σε ένα οχυρωμένο κάστρο προκειμένου να προστατέψει από τον εχθρό τον ανήλικο βασιλιά Ερρίκο Α΄ και τη βασιλική οικογένεια. Εκείνα τα χρόνια ο αυτοκράτορας Φρειδερίκος Β΄ προσπαθούσε να εδραιώσει την κυριαρχία του στην Κύπρο και να επιβάλει την εξουσία του στον ανήλικο βασιλιά του νησιού.
Το κάστρο αποτελείται από τρία ξεχωριστά τμήματα που κτίστηκαν στις αρχές του 13ου αιώνα. Το εξωτερικό τείχος περικλείει όλη την κορυφή του βουνού και έχει εννιά πύργους. Το μεσαίο τμήμα αποτελείται από διάφορα κτήρια, τα δωμάτια των οποίων συνδέονται μεταξύ τους με μικρά σκαλοπάτια και εδώ βρίσκεται και το βυζαντινό παρεκκλήσι που ανήκε αρχικά στο μοναστήρι του Αγ. Ιλαρίωνα. Στο τρίτο τμήμα βρίσκονται τα διαμερίσματα της βασιλικής οικογένειας και το σημαντικότερο αρχιτεκτονικό στοιχείο του κάστρου, το «παράθυρο της βασίλισσας», με τα πέτρινα καθίσματα του απ’ όπου παρακολουθούσαν την κίνηση κάτω από το κάστρο.

ΤO ABAEIO TOY MΠEΛΛAΠAΪΣ

Το αβαείο του Μπέλλαπαϊς είναι αναμφισβήτητα το ωραιότερο αρχιτεκτονικό γοτθικό οικοδόμημα της εποχής των Λουζινιανών που υπάρχει στην Κύπρο. Είναι ένα από τα μοναδικά μνημεία μοναστικής αρχιτεκτονικής της ανατολικής Μεσογείου που σώζονται μέχρι σήμερα και μπορεί να συγκριθεί μόνο με παρόμοια μοναστήρια στην Ισπανία και στην Ιταλία. Είναι κτισμένο σε μια μαγευτική τοποθεσία στα βόρεια όρη του Πενταδάκτυλου με θέα προς τις ακτές της Κερύνειας, τα δε επιβλητικά του κτήρια είναι ορατά από τα περισσότερα σημεία της πόλης της Κερύνειας.

Το αβαείο ήταν γνωστό με διάφορα ονόματα, όπως Abbaye de la Pais (το Αβαείο της Ειρήνης) και Abbaye Blanche (το Άσπρο Αβαείο), όνομα που έχει την προέλευσή του από το λευκό ράσο που φορούσαν οι καλόγεροι του τάγματος του Αγίου Νορβέρτου. Όταν η εκκλησία του Μπέλλαπαϊς δόθηκε στους Ορθόδοξους, αυτοί την αφιέρωσαν στην «Παναγία την Ασπροφορούσα» για να τιμήσουν την παράδοση του λευκού ενδύματος που φορούσαν οι Λατίνοι μοναχοί του αβαείου.
Το 1570 οι Οθωμανοί κατακτητές λεηλάτησαν και κατέστρεψαν το μοναστήρι..
Η εκκλησία του Μπέλλαπαϊς δόθηκε στην Ορθόδοξη εκκλησία, ενώ τα υπόλοιπα κτήρια του αβαείου οι Οθωμανοί τα μετέτρεψαν σε στάβλους για τα άλογά τους.
Από το 1974, όταν οι Ελληνοκύπριοι εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους, η Εκκλησία και ό,τι διασώζεται από το Αβαείο λειτουργούν ως μουσεία υπό τον έλεγχο του παράνομου τουρκοκυπριακού καθεστώτος.

φωτό:

- Το εξώφυλλο της έκδοσης «Ενθύμιο Κερύνειας»
- Το λιμάνι και το κάστρο της Κερύνειας, φωτογραφία Ιωάννη Π. Φώσκολο (John P. Foscolo) - Το κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα , φωτογραφία Χαϊγκάζ Μαγκοϊάν (Haigaz Mangoian)
- Το Αβαείο του MΠEΛΛAΠAΪΣ , φωτογραφία Τζων Τόμσον (John Thomson)
- Ο Γιώργος Σεφέρης στο Αβαείο του MΠEΛΛAΠAΪΣ, στη δεκαετία του 1950.

O π. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΕΤΣΗΣ ΑΠΑΝΤΑ ΣΤΗΝ "ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ"

Mε άρθρο του στην Πύλη Εκκλησιαστικών Ειδήσεων amen.gr ο Μέγας Πρωτοπρεσβύτερος του Οικουμενικού Θρόνου π. Γεώργιος Τσέτσης, αναφέρεται στην "Ομολογία Πίστεως" που περιφέρει "νεοφανής ομάδα «ενισταμένων» κληρικών και μοναχών κανονικών Ορθοδόξων Εκκλησιών (Κωνσταντινουπόλεως και Ελλάδος), οι οποίοι, βαδίζοντες σε παλαιοημερολογιτικές ατραπούς, ανέλαβαν πρόσφατα μια δυναμική εκστρατεία κατά του διεκκλησιαστικού και διαθρησκειακού διαλόγου που διεξάγει η Ορθοδοξία στο σύνολό της, ειδικώτερα δε κατά της «παναιρέσεως του Οικουμενισμού» η οποία, καθώς δηλώνουν, αναπτύσσεται και προωθείται μέσα στα πλαίσια της Οικουμενικής Κινήσεως".

Ο π. Γεώργιος Τσέτσης θεωρεί πώς οι εν λόγω "αντι-οικουμενιστές" ελέγχουν και ψέγουν τους πάντες και τα πάντα με πρωτοφανή αλαζονικό τρόπο "έχοντες προφανώς την εντύπωση ότι το Αγιον Πνεύμα επιφοιτά αποκλειστικά μόνο μέσα στο καθηγητικό γραφείο τους, το καλογηρικό τους κελλί, ή την αρχισυνταξία κάποιου θεολογικού περιοδικού!"

Και αφού αναπτύσσει την δική του νηφάλια σκέψη ο π. Γεώργιος συμπεραίνει: "Οι καιροί ου μενετοί για να εμφιλοχωρεί η αμφιβολία στις καρδιές των πιστών. Ούτε δε να διαιρείται το ποίμνιο σε πρόβατα και ερίφια, σε «αμόλυντους» και «μεμιασμένους», σε «γνήσιους Ορθοδόξους» και σε «προδότες της Ορθοδοξίας». Και, κυρίως, να μετατρέπεται η Εκκλησία του Χριστού σε «σέκτα καθαρών»! Δυστυχώς, η περι ης ο λόγος «Ομολογία» αυτό ακριβώς κάμει. Δεν καθησυχάζει τον Ορθόδοξο πιστό. Ούτε τον οδηγεί στο «δρόμο του Θεού». Απλώς, τον ερεθίζει. Του εμπνέει έχθρα, ξενοφοβία και μισαλλοδοξία, μεταβάλλοντάς τον σε «θιασώτη» και «οπαδό», έτοιμο, οσάκις δεήσει, να προπηλακίσει την Ιεραρχία του, να διαταράξει την κατάνυξη και ησυχία μιας Θείας Λειτουργίας, ή να βιάσει, δίκην κουκουλοφόρου, το Πανεπιστημιακό άσυλο".

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ.

ΜΙΑ ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΗ, ΣΥΓΚΙΝΗΤΙΚΗ ΒΡΑΔΙΑ

Oι πρώτες φωτό, της φίλης Όλγας Νικολαΐδου, από την χθεσινοβραδινή εμφάνιση του Πολύτροπον στην Αθήνα. Ήταν μια συγκινητική βραδιά για όλους μας, κοινό και συντελεστές. Και βέβαια πολύ τιμητικό για μας να έχουμε ακροατήριο τον οικοδεσπότη καθηγητή Κώστα Μπέη, την κ. Αθηνά Κακούρη, τον δάσκαλο Μανόλη Χατζηγιακουμή, την διάσημη πιανίστα Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, τον Αντώνη Βασιλάκη, τον μαέστρο των φοιτητικών μας χρόνων στην χορωδία του Πανεπιστημίου Αθηνών, τους εκδότες Εύη Βουλγαράκη και Δημήτρη Πισίνα (Μαΐστρος), τον γνωστό τσελίστα Στέλιο Ταχιάτη, τον δημοσιογράφο Νίκο Παπαχρήστου, φίλους απ' τα παλιά, αλλά και νέα παιδιά από την Πάτρα και την Αθήνα.

Ευχαριστώ από καρδιάς τους φίλους συνεργάτες για την εξαιρετική συμμετοχή τους, αλλά και τους ακροατές μας για την άψογη συμπεριφορά τους καθ' όλη τη διάρκεια της συναυλίας και για το θερμό τους χειροκρότημα.

Με την αγαπημένη φίλη Δάφνη Πανουργιά και τον πολύτιμο πιανίστα μας Τάσο Σπηλιωτόπουλο είπαμε στο τέλος Τα λουστράκια των Μάνου Χατζιδάκι - Νίκου Γκάτσου, απολαμβάνοντας τη ζεστασιά των θεατών μας.

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΑΒΟΦΩΝΗ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

Εν όψει της σημερινής εκδηλώσεως του συνόλου μας Πολύτροπον στην Αθήνα, στο Κέντρο Δικανικών Μελετών, ζήτησα από τον θεολόγο, φιλόλογο και ψάλτη Roni Bou Saba μια μικρή εισαγωγή στο κεφάλαιο βυζαντινή μουσική στα αραβικά. Δημοσιεύω, λοιπόν, τον καρπό της γνώσης και της φιλοπονίας του, μαζί με δύο μουσικά παραδείγματα από την δοξολογία του Δημητρίου Αλ Μουρ, που θα ερμηνευθεί από τους αδελφούς Ορθοδόξους εκ Λιβάνου στην εν Αθήναις εκδήλωση.

Του Roni Bou Saba

Η βυζαντινή μουσική στην Ελλάδα μετά από καιρούς έκλειψης, κυρίως στις μεγάλες πόλεις, ξαναγνώρισε μια αναζωπύρωση. Ο κόσμος την ξαναεκτίμησε, την γεύτηκε στην λατρεία της Εκκλησίας όπως και σε θέματα λαϊκών τραγουδιών. Όμως εμείς, τρία παιδιά από το Πατριαρχείο Αντιοχείας, όταν συζητάμε με Έλληνες μας ρωτάνε συνήθως: εσείς τι μουσική χρησιμοποιείτε στην Εκκλησία; Η απάντηση είναι απλή: την βυζαντινή μουσική με αραβικό κείμενο. Αυτό προκαλεί την περιέργεια πολλών: Πώς άραγε θα είναι το αποτέλεσμα τέτοιου συνδυασμού; Η απάντηση είναι δική σας, τώρα που προσπαθούμε να αποδώσουμε κάποιους ύμνους. Ωστόσο για την βυζαντινή μουσική στην αραβόφωνη Ορθοδοξία γενικώς θα πω κάποιες ιστορικές πληροφορίες που δείχνουν, μεταξύ άλλων, την άρρηκτη σχέση της αραβόφωνης Ορθοδοξίας κυρίως στο Πατριαρχείο Αντιοχείας με την Ρωμιοσύνη, στο τομέα της μουσικής.
Η βυζαντινή μουσική δημιουργήθηκε και εξελίχθηκε, ως είναι γνωστόν, εντός των ορίων της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, κυρίως στα μεγάλα κέντρα. Ουσιαστική συμβολή σ’ αυτή την πορεία είχαν άνθρωποι της Εκκλησίας της Αντιοχείας και των Ιεροσολύμων, όπως ο Ρωμανός ο Μελωδός και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός που δεν ασχολήθηκαν μόνο με την μουσική καθ’ αυτήν αλλά και με την υμνογραφία. Άλλωστε στην βυζαντινή μουσική αυτά τα δύο σκέλη είναι αχώριστα σε μεγάλο βαθμό.
Μετά την υποχώρηση της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας απέναντι στην αραβική επέκταση, τα δυο αυτά Πατριαρχεία αποκόπηκαν πολιτικά από την Ρωμιοσύνη κρατώντας όμως την πολιτιστική φλόγα αναμμένη για να ζυμώσει και τον αραβικό πολιτισμό. Έτσι, χειρόγραφα μαρτυρούν ότι η ελληνική γλώσσα παρέμεινε γλώσσα της λατρείας των ορθοδόξων, τουλάχιστον ως τον 16ο αιώνα στις ορεινές εκκλησίες, όπου μεταφράστηκε μέρος της λατρείας στην κυρίαρχη συριακή γλώσσα, και πολύ αργότερα στα αραβικά στις εκκλησίες των πόλεων. Οι ιεράρχες ήταν ρωμιοί, και σε πολλές περιόδους ζητούσαν καταφύγιο στην Κωνσταντινούπολη, στον Οικουμενικό Πατριαρχείο. Φαίνεται λοιπόν ότι η Ορθοδοξία στην Αραβική, Μαμελουκική και Οθωμανική περίοδο κράτησε την επαφή με το κέντρο της Ορθοδοξίας. Η συνέπεια αυτού του γεγονότος ήταν η μουσική της λατρείας να παραμείνει η βυζαντινή, και αυτό με κόπο και αρκετές επιπτώσεις στην εξέλιξή της. Η αποκλειστική συμβολή στην ανάπτυξη της βυζαντινής μουσικής πέρασε στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, απ’ ό,τι μπορώ να ξέρω. Πράγμα που δυστυχώς συνεχίζει μέχρι και σήμερα, καθώς δεν ενσωματώθηκαν ακόμα στην λατρεία της αραβόφωνης Ορθοδοξίας τα ευπρεπή αργά μέλη, αν εξαιρέσουμε τα κοινωνικά και τα χερουβικά. Αυτό το γεγονός οδήγησε κάποιους πρόσφατα να αναζητούν μια τοπική χροιά για την βυζαντινή μουσική στο Πατριαρχείο της Αντιοχείας.

Όμως πολύ πρόσφατες μελέτες, κυρίως του π. Ιωάννη Αλ Λάτη, απέδειξαν ότι η βυζαντινή μουσική στην Αντιόχεια δεν έχασε την ενότητά της και δεν διαφέρει στην αραβόφωνη Ορθοδοξία από εκείνη στην ελληνόφωνη Ορθοδοξία. Πιο συγκεκριμένα, ανέδειξε ο π. Ιωάννης μελετώντας τα χειρόγραφα, ότι μέχρι το 19ο αι. οι ψάλτες κατείχαν μουσικά χειρόγραφα και τυπωμένα βιβλία στα ελληνικά, υπήρξαν μεταφράσεις για τις θεωρίες της Νέας Μεθόδου, και επιπλέον έχει έρθει στο Πατριαρχείο Αντιοχείας ένας σημαντικός διάκονος ονόματι Προκόπιος, επί πατριαρχίας Μεθοδίου Αντιοχείας, κάποτε δηλαδή μεταξύ 1824 και 1850. Όσον αφορά τα μουσικά χειρόγραφα και βιβλία στα ελληνικά παρατηρείται ότι υπάρχουν τα έργα της εποχής, κυρίως τα του Θεοδώρου Φωκαέως. Οι μεταφράσεις των θεωριών της Νέας Μεθόδου στα αραβικά έγιναν το 1826 στα Ιεροσόλυμα, οχτώ χρόνια μετά την υιοθέτηση της Μεθόδου από την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως το 1818. Το χειρόγραφο που περιέχει την αραβική μετάφραση υπάρχει στο αρχείο της Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου του Μπάλαμαντ, και σημειώνω ότι έχει προστεθεί σ’ αυτό δεύτερο τμήμα το 1836, μετάφραση ενός ιερομονάχου της μονής ονόματι Σίλβεστρος. Εκτός από αυτά λοιπόν μνημονεύεται και ο διάκονος Προκόπιος. Αυτός υπήρξε μαθητής του Θεοδώρου Φωκαέως, και η παρουσία του στο Πατριαρχείο Αντιοχείας απεδείχθη πολύ σημαντική, καθώς έφερε στην Αντιόχεια τη μουσική του δασκάλου του και αυτό σημαίνει ότι η Αντιόχεια έμενε πλησίον των καινούργιων μελωδών της Κωνσταντινουπόλεως.

Μαθητής του Προκοπίου υπήρξε ο Ιωσήφ Αλ Ντουμάνι από τη Δαμασκό (1821-1897). Ο Ιωσήφ δεν άφησε δικές του συνθέσεις, μονάχα ένα πολυχρόνιο φέρει την υπογραφή του, αλλά τότε άρχισε η βυζαντινή μουσική να εφαρμόζεται στους μεταφρασμένους στα αραβικά ύμνους.

Αναφέρω εδώ ότι ο Μελέτιος, αδελφός του Ιωσήφ έγινε ο πρώτος άραβας Πατριάρχης Αντιοχείας μετά από ταραχές στο εσωτερικό του Πατριαρχείου. Χειρόγραφα της εποχής δείχνουν πως τα ιδιόμελα ήταν γραμμένα στην μια σελίδα στα αραβικά, χωρίς μουσική, και στην απέναντι σελίδα η μουσική του ιδιόμελου για παράδειγμα. Η μουσική φράση γραφόταν από αριστερά προς δεξιά ενώ το απέναντι αραβικό κείμενο γραφόταν από δεξιά προς αριστερά, πράγμα που διατηρείται ως τις μέρες μας μετά την ενσωμάτωση του αραβικού κειμένου κάτω από την βυζαντινή μουσική φράση. Μετά από τον Ιωσήφ η βυζαντινή μουσική θα μπει σε νέα φάση με το μαθητή του Ιωσήφ τον πολύ Δημήτρη Αλ Μουρ (1880-1969). Ο Δημήτρης Αλ Μουρ κατείχε την αραβική γλώσσα άριστα, το ίδιο και την βυζαντινή μουσική, έτσι ήταν ο πρώτος που διαισθάνθηκε το έλλειμμα που υπήρξε στην αραβόφωνη Ορθοδοξία για μελοποιημένα αραβικά κείμενα, καθώς για πολλούς λόγους ήταν πια δυσνόητη για τον περισσότερο κόσμο η ελληνική γλώσσα ώστε να ψάλλει ο ψάλτης σε ελληνικά βιβλία. Πήρε λοιπόν την απόφαση να μελοποιήσει και να μεταφράσει συνθέσεις ρωμιών συνθετών στα αραβικά. Δίδαξε μουσική σε διάφορα μέρη του Πατριαρχείου Αντιοχείας, κυρίως στο εκκλησιαστικό λύκειο του Μπάλαμαντ, και αφιέρωσε τη ζωή του στη διάδοση της βυζαντινής μουσικής. Μέχρι σήμερα δεν βρέθηκε κανένας ψάλτης και μουσικοσυνθέτης με παρόμοιο ζήλο και μεγαλύτερο έργο. Άλλοι συνθέτες σύγχρονοι και μεταγενέστεροί του συνέβαλαν και εμπλούτισαν τη βυζαντινή μουσική είτε με συνθέσεις είτε με μεταφράσεις άλλων συνθετών. Χαρακτηριστικό όμως της μεταγενέστερης του Αλ Μουρ περιόδου είναι ότι επηρεάστηκε από όλες τις φάσεις στις οποίες πέρασε η βυζαντινή μουσική στην Ελλάδα, γι’ αυτό παρατηρούμε ψάλτες και συνθέτες επηρεασμένους από Έλληνες ψάλτες (Στανίτσα, Καρά, Βασιλικό κ.α.).

Εν κατακλείδι η βυζαντινή μουσική στην αραβόφωνη Ορθοδοξία έμεινε παρά τις δυσκολίες και τις αδυναμίες γνήσια και πλούσια, και διαδίδεται όλο και πιο πολύ καθώς σήμερα αρκετοί μουσικοί και ψάλτες αντλούν από τις μουσικολογικές σχολές και ωδεία της Ελλάδος τις γνώσεις τους και τις μεταφέρουν στα πάτρια εδάφη του Πατριαρχείου Αντιοχείας.

Αναδρομική Έκθεση Χαρακτικής της Άριας Κομιανού στη Λυνέλ της Γαλλίας

Άρια Κομιανού, Σύνθεση No 551, Ξυλογραφία, 99x161 εκ., 2004


Γράφει η Δέσποινα Καποδίστρια
ΜΑ Ιστορίας και Κριτικής των Τεχνών

Τον Ιούνιο του 2007, το φιλότεχνο γαλλικό κοινό της Νότιας Γαλλίας γνώρισε το χαρακτικό έργο της γνωστής Ελληνίδας χαράκτριας Άριας Κομιανού, καθώς η καλλιτέχνις είχε συμμετάσχει σε διαγωνισμό Ex-libris που διοργανώθηκε στην πόλη Λυνέλ από τον Σύλλογο «Les Amis du Fonds Médard» [«Οι Φίλοι του Αρχείου Μεντάρ»] αποσπώντας το πρώτο βραβείο.
Ο Λουί Μεντάρ (1768-1841), ένας μεγαλοαστός έμπορος, γεννημένος στη Λυνέλ, υπήρξε μανιώδης συλλέκτης βιβλίων που σήμερα αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της ακμής της βιβλιοδετικής τέχνης στη Γαλλία. Μετά το θάνατό του και σύμφωνα με επιθυμία του, η πολύτιμη αυτή συλλογή κληροδοτήθηκε στη γενέθλια πόλη του, με μοναδικό όρο τα βιβλία της να βρίσκονται στη διάθεση του κοινού. Οι περισσότεροι από 5000 τόμοι της συλλογής δημιούργησαν την αρχή της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Λυνέλ και ο Σύλλογος «Les Amis du Fonds Médard» έχει ως σήμερα σκοπό του τη μελέτη, διαφύλαξη κι ανάδειξη της Συλλογής. Το γεγονός ότι ο Λουί Μεντάρ δεν είχε ένα Ex-libris, ένα κτητορικό σήμα, δηλαδή, για τα βιβλία του, σύμφωνα με την συνήθεια της εποχής του, προκάλεσε έκπληξη στο Σύλλογο. Γι’ αυτό, διοργανώθηκε ένας διεθνής διαγωνισμός Ex-libris, όπου οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες κλήθηκαν να φιλοτεχνήσουν το Ex-libris της συλλογής του Λουί Μεντάρ. Η Άρια Κομιανού επιβλήθηκε των συμμετεχόντων και το Ex-libris που δημιούργησε, η Σύνθεση N° 709 (λινόλεουμ, 10x7 εκ, 2007) κοσμεί έκτοτε τις πολύτιμες δερματόδετες εκδόσεις της συλλογής του Λουί Μεντάρ.

Άρια Κομιανού, Σύνθεση No 479, Ξυλογραφία, 60x57,5 εκ., 2002

Σήμερα, δύο χρόνια αργότερα, το γαλλικό κοινό θα έχει την ευκαιρία να θαυμάσει ξανά ένα μέρος από την καλλιτεχνική δημιουργία της Άριας Κομιανού, στην πόλη Λυνέλ, μεταξύ των πόλεων Μονπελιέ και Νιμ, σε μια αναδρομική έκθεση που διοργανώνεται από τις Δημοτικές αρχές της Λυνέλ, με την υποστήριξη του Συλλόγου «Les Amis du Fonds Médard» και της Ένωσης «Euro Grèce France». Η έκθεση θα φιλοξενηθεί στην αίθουσα Louis Feuillade από τις 5 έως τις 28 Ιουνίου 2009.
Για την έκθεση αυτή κυκλοφόρησε ένας καλοτυπωμένος εικοσιτετρασέλιδος κατάλογος με τίτλο Une grecque artiste graveur à Lunel. Άρια Κομιανού [Μια Ελληνίδα καλλιτέχνις χαράκτρια στη Λυνέλ. Άρια Κομιανού]. Στην ελληνογαλλική αυτή έκδοση περιλαμβάνονται κείμενα του Δημάρχου της Λυνέλ, του Αντιδημάρχου επί του Πολιτισμού της πόλης και του Προέδρου του Συλλόγου «Les Amis du Fonds Médard», αναλυτικό βιογραφικό σημείωμα της Άριας Κομιανού, καθώς κι ένα θεωρητικό κείμενο του Θάνου Χρήστου, Επίκουρου Καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για το χαρακτικό έργο της Κομιανού. Σύμφωνα με τον Θάνο Χρήστου, «[…] η χαρακτική της Κομιανού διακρίνεται για την εξπρεσιονιστική της διάθεση. Και για την εκφραστική της δύναμη. Και για την υποβολή του λιτού χρώματος. Και για την συνοπτική περιγραφή. Και για την επικέντρωση στο ουσιαστικό. Και για το μνημειακό της χαρακτήρα. Αυτό που κατευθύνει το χέρι της Κομιανού για να χαράξει δεν είναι τυχαίες εμπνεύσεις της στιγμής. Είναι εσωτερικές δονήσεις που εξωτερικεύονται με απόλυτη σύμπτωση ιδέας και μορφής, μορφής και περιεχομένου».

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι στα πλαίσια της αναδρομικής έκθεσης της Άριας Κομιανού στη Λυνέλ, θα υπάρξει πλήθος εκδηλώσεων, όπως η διάλεξη του Alain Juny, με θέμα «Σαντορίνη και Ατλαντίς» και μια συναυλία ρεμπέτικων τραγουδιών.

ΜΗΠΩΣ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΣΤΟΥΣ Γ.Ο.Χ.;

Ακούγεται, γράφεται, κυκλοφορεί γενικώς, ότι "γνωστός και μη εξαιρετέος" αρχιμανδρίτης των Πατρών, σφόδρα "αντι-οικουμενιστής", επετέθη σε κυριακάτικο κήρυγμά του στον Πατριάρχη Ιεροσολύμων κ. Θεόφιλο, επειδή δέχθηκε τον Πάπα Βενέδικτο κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στους Αγίους Τόπους.

Πλέον, λοιπόν, "τα πυρά" των "σούπερ ορθοδόξων" δεν συγκεντρώνει μόνο ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, αλλά και οι λοιποί Προκαθήμενοι (προσθέστε Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρο, Αλβανίας Αναστάσιο, Κύπρου Χρυσόστομο κ.α.). Είναι πλέον αναμφισβήτητο ότι κάποιοι αδελφοί αισθάνονται άβολα στην Εκκλησία μας.

Ίσως θα πρέπει να σκεφθούν σοβαρά την ... μεταπήδησή τους σε ακραιφνώς "ορθόδοξες" Εκκλησίες, όπως οι Γ.Ο.Χ., για παράδειγμα, με τους οποίους δεν έχουμε καμία απολύτως κοινωνία, ούτε μυστηριακή ούτε άλλη, αλλά το απειλητικό "φάντασμα του οικουμενισμού" τούς φέρνει πιό κοντά! Τους ενώνει, θα έλεγα! Εξ ου και πολλά κείμενα νεοημερολογητών κληρικών - πάντα "αντι-οικουμενιστικά" βρίσκουν φιλοξενία σε Γ.Ο.Χ ιστότοπους και όχι μόνο.

Πάντως η Πάτρα πρωτοπορεί στον λεκτικό, τουλάχιστον, προπηλακισμό των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Είναι κι αυτό μια ακόμα πρωτιά της!...