Ο ΥΜΝΟΣ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗ

Ο Ύμνος της Αγάπης του Αποστόλου Παύλου ακένωτη πηγή και αφορμή δημιουργίας! Στιγματίζει αθέους και ενθέους, φωτίζει καλλιτέχνες του σήμερα και του αύριο. Ο φίλος συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης παρουσιάζει το Σάββατο 12 Ιουλίου στο θέατρο Μίκης Θεοδωράκης, στα Εξαμήλια της Κορίνθου, τον δικό του Ύμνο της Αγάπης - σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση - για βαρύτονο, παιδική χορωδία, γυναικεία χορωδία και ορχήστρα.

Το έργο γράφτηκε έπειτα από παραγγελία του Δήμου Κορινθίων και του Δημάρχου κ. Πνευματικού με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από τη θεμελίωση της Νέας Πόλης της Κορίνθου (1858-2008). Η παλαιά πόλη καταστράφηκε από σεισμό το 1857. Η ιδέα της μελοποίησης του ύμνου της Αγάπης του Αποστόλου Παύλου υπήρχε στις προθέσεις του συνθέτη. Η ταύτισή του με την επούλωση της καταστροφής αποτελεί τον πυρήνα της σύνθεσης. Ένα σύντομο πρελούδιο σταματά βίαια από τη βοή του σεισμού. Μέσα από τη σιωπή της καταστροφής προβάλει η αγάπη που τα πάντα γιατρεύει. Η Α΄ επιστολή προς Κορινθίους του Αποστόλου Παύλου και το ΙΓ΄ κεφάλαιο για την Αγάπη αποτελεί ένα από κορυφαία κείμενα της ανθρώπινης σκέψης… πηγή αστείρευτης παρηγοριάς… φορέας άφθαρτης ελπίδας… μεγάλη η χαρά για το συνθέτη η δημιουργία αυτού του έργου που προσέφερε την ευκαιρία να εκφράσει με τον τρόπο που γνωρίζει, τη σύνθεση, ένα μεγάλο ευχαριστώ στις μουσικές δυνάμεις της πόλης της Κορίνθου.

Στην παρουσίαση του έργου θα συμμετάσχουν οι χορωδίες του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Κορίνθου σε διδασκαλία Φάλιας Παπαγιαννοπούλου και ο βαρύτονος Αρκάδιος Ρακόπουλος. Την Ορχήστρα των Χρωμάτων θα διευθύνει ο Μίλτος Λογιάδης.

Πρέπει να πω ότι ότι η συναυλία του ερχόμενου Σαββάτου περιλαμβάνει αποκλειστικά έργα του Φίλιππου Τσαλαχούρη: Τις περίφημες Τρεις χορευτικές Μικρασιατικές εικόνες, ένα ακόμα έργο σε πρώτη παγκόσμια τις Παραλλαγές επάνω στο ομώνυμο τραγούδι του Friedrich Nietzsche για σόλο βιολί, φωνές & ορχήστρα εγχόρδων, με σολίστ στο βιολί τον αγαπητό και εξαιρετικό Δημήτρη Χανδράκη και Ο χορός των Μουσών, για φλάουτο σόλο (Μαριλένα Δωρή), ορχήστρα εγχόρδων & κρουστά.

Χειρόγραφο με τον Ύμνο της Αγάπης. Το παλαιότερο χφ ανάγεται στον 2ο-3ο αι. μ.Χ.

ΣΟΥΛΤΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΣΜΩΝ ΣΥΝΕΧΕΙΑ...

Η ...παραφιλολογία γύρω από το Πολυχρόνιο του Σουλτάνου, που δημοσιεύσαμε προ ημερών, καλά κρατεί, καθώς σε διάφορους ιστότοπους γίνεται αναφορά του... παράδοξου μελουργήματος.

Φίλος της Ιδιωτικής Οδού μου έστειλε σήμερα link για μνεία στο athos forumup όπου εμπλέκονται ο συν-ιστολόγος misha, ο Πάπας (!), ο Άγιος Κοσμάς και η αρκούδα! Από τα χαριτωμένα του διαδικτύου.

Ας χαρίσω λοιπόν στους εραστάς των σουλτανικών πολυχρονισμών μία ακόμα σύνθεση. Δημοσιεύεται στο Ιεροτελεστικόν Τεύχος που επιμελήθηκε ο Δημήτριος Γ. Κυφιώτης, ιεροψάλτης στην Παναγία την Καφατιανή (Κωνσταντινούπολις 1907).

MYSTIFY

Το βράδυ της Κυριακής πήγα στην «Τεχνόπολις» στο Γκάζι για την παράσταση Mystify του Χοροθεάτρου του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, στο πλαίσιο της διοργάνωσης «6ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Αθήνας».
Ομολογώ ότι δεν είχα ιδέα τι θα δω κι έτσι βρέθηκα προ μιας εκπλήξεως, αφού η χορογραφία του Αντώνη Φωνιαδάκη, η μουσική του Γάλλου Julien Tarride, οι νέοι χορευτές, σπουδαστές και απόφοιτοι της Δραματικής Σχολής του ΚΘΒΕ, μας έδωσαν με δυναμισμό και ευαισθησία το μυστήριο, το σκοτεινό, το θαυμαστό, το πολυσύνθετο της πορείας της ανθρωπότητας μετά από μια μεγάλη καταστροφή. Η χορογραφία του Φωνιαδάκη περιγράφει ανάγλυφα την απόγνωση και το χάος της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά και την ελπίδα και το ιδεώδες του υπέρτατου ανθρώπου. Η δημιουργία του βασίστηκε σε φωτογραφικό και οπτικοακουστικό υλικό από τα κατά καιρούς κατεστραμμένα πολεοδομικά τοπία της Μέσης Ανατολής στη διάρκεια των πολέμων της τελευταίας δεκαετίας.
Το σώμα καταγγέλλει την αδιαφορία, την απάθεια. Και τέλος, ανακαλύπτει τα όριά του σε μια νέα φόρμα δίνοντας νόημα στον κόσμο που αναδύεται μέσα από τα συντρίμμια.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η άποψη του Αντώνη Φωνιαδάκη για το σώμα και τη φυσική λειτουργία του στο χορό:

Πιστεύω ότι το σώμα είναι φορέας μνήμης αλλά και ένα είδος ευφυΐας. Το κορμί κρύβει και αποκαλύπτει, προδίδει αισθήσεις αλλά και νοήματα που ο νους και η γλώσσα δεν μπορούν να μεταδώσουν. Το κορμί φαίνεται να έχει τη δυνατότητα μιας υπέρβασης, γιατί δεν μιλά εκ των υστέρων για τα πράγματα, αλλά είναι παρόν και συμμετέχει στη διαμόρφωσή τους. Το βασικό μου εργαλείο λοιπόν είναι το πώς μεταφράζει το σώμα στη δική του γλώσσα όλα αυτά που αποτελούν αντικείμενο της παράστασης. Η τεχνική είναι το ένα κομμάτι για την πρόσβαση σε αυτή τη γλώσσα του σώματος. Στόχος μου είναι να προσεγγίσω μια πιο ανθρώπινη, φυσική κατάσταση του σώματος. Αυτό απαιτεί μια διαδικασία καταπόνησής του, ώστε χαλαρό και λυμένο να παραδοθεί στη δράση και την αντίδραση μέσα σε ένα θεματικά ορισμένο πλαίσιο. Προσδοκία μου είναι το κορμί να «σκέφτεται» και να δρα απλά κι ανθρώπινα, όχι «χορευτικά».

ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΤΟΙΧΟ-ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Κυριακή βράδυ έξω από την "Τεχνόπολις" στο Γκάζι. Μόλις είχα παρακολουθήσει μια παράσταση χορού και βγαίνοντας στην Πειραιώς συνειδητοποιώ, για πρώτη φορά, ότι ο απέναντι τοίχος είναι ένα ποίημα - γκράφιτι! Χρώματα, σχέδια, φιγούρες, αντικείμενα, περίεργοι συνδυασμοί, σε μια μεγάλη επιφάνεια παλιού, βιομηχανικού προφανώς, κτιρίου, λάμπουν μες στη νύχτα. Πήρα αμέσως με το κινητό μου μερικές όψεις του τεράστιου αυτού τοιχο - ποιήματος και σας τις παρουσιάζω, φίλοι μου.

Τις αφιερώνω στον φίλτατο Π.Κ. ο οποίος με δίδαξε, χωρίς να 'ναι στις προθέσεις του, να μην προσπερνώ τη σύγχρονη αυτή τέχνη του δρόμου, που μέχρι πρότινος δεν ήλκυε την προσοχή μου. Τελικά πολλά είναι αυτά γύρω μας που δεν πρέπει να τα παραθεωρούμε. Δίνοντάς τους την πρέπουσα κάθε φορά σημασία, εμβαθύνουμε στην καθημερινότητά μας, στις αλλαγές που συντελούνται, στις προοπτικές για μια ποι(η)οτικότερη ζωή.

35 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΑ ΛΑΓΚΑΔΙΑ ΑΡΚΑΔΙΑΣ

Ο Πανελλήνιος Διαγωνισμός Δημοτικού Τραγουδιού και Μουσικής διοργανώνεται και φέτος, για 35η χρονιά, από τον Δήμο Λαγκαδίων Γορτυνίας, το Σάββατο 26 Ιουλίου και ώρα 8 το βράδυ στην Αγία Παρασκευή Λαγκαδίων (φωτό). Πρόκειται, φίλοι μου, για ένα θεσμό, που σκοπό έχει την ενίσχυση και διάδοση της παραδοσιακής μας μουσικής. Πρωτοδιοργανώθηκε το 1973 από τον αείμνηστο δάσκαλο της Ελληνικής Μουσικής Σίμωνα Καρά και έκτοτε, με τη συμμετοχή στην Κριτική Επιτροπή σπουδαίων ανθρώπων των Γραμμάτων και των Τεχνών, διεξάγεται κάθε χρόνο αναδεικνύοντας ταλέντα και μη επαγγελματίες μουσικούς κάθε ηλικίας.

Φέτος την Κριτική Επιτροπή αποτελούν: ο μουσικολόγος Μάρκος Δραγούμης, Διευθυντής του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ, ως πρόεδρος, η σύζυγος του αείμνηστου Νίκου Ξυλούρη Ουρανία, Πρόεδρος του Σωματείου "Φίλοι του Μουσείου Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων", ο καθηγητής του Ιονίου Παν/μίου, εθνομουσικολόγος Γιάννης Πλεμμένος, ο ποιητής - δοκιμιογράφος Δημήτρης Κοσμόπουλος, ο μουσικοσυνθέτης - παιδαγωγός Μανώλης Καρπάθιος, ο τραγουδοποιός - υπεύθυνος μουσικών εκδόσεων Μωυσής Ασσέρ και ο Παναγιώτης Αντ. Ανδριόπουλος.

Συνεργάζονται με τον διαγωνισμό σημαντικοί μουσικοί του χώρου της παραδοσιακής μουσικής. Την επιμέλεια έχουν ο βετεράνος στο τσέμπαλο (σαντούρι, αν θέλετε) Νίκος Καρατάσος και ο ταλαντούχος Αλέξανδρος Αρκαδόπουλος, που παίζει κλαρίνο και φλογέρα.

Την Καλλιτεχνική Διεύθυνση έχει ο παιδικός φίλος, Πατρινός Βασίλης Ι. Οικονόμου, που ασχολείται πολλά χρόνια με τη διοργάνωση του Διαγωνισμού.

Πρωτοστατεί ο Δήμαρχος Λαγκαδίων Ευστάθιος Χαρ. Κούλης, ένας νέος άνθρωπος με μεράκι και αγάπη για τον τόπο του.

Δείτε το όμορφο φωτορεπορτάζ του π. Παναγιώτη Καποδίστρια: Πέρασμα από τα Λαγκάδια της Αρκαδίας.

"ΣΙΩΠΗΣΑ, ΕΝΩ ΕΙΔΑ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΑ..."

Η θεατράνθρωπος Ρούλα Πατεράκη παραχώρησε μια συνέντευξη στο ποντίκιart με αφορμή τον... διπλό Οιδίποδα, που θα παρουσιάσει φέτος στην Επίδαυρο. Τα όσα λέει η Πατεράκη είναι από αληθινά έως συγκλονιστικά! Για όποιον, βέβαια, άνθρωπο ενδιαφέρεται να ζει αληθινά κι όχι να τρέφεται με αυταπάτες ή να διάγει τον βίο του εν κενότητι ναρκισσισμού.

Πηγαίνετε να διαβάσετε ολόκληρη τη συνέντευξη της Πατεράκη. Εδώ παραθέτω μόνο ένα απόσπασμα που έχει να κάνει με τη ...μη στάση μας έναντι των του βίου θεμάτων και πώς αυτή η συνειδητή αποστασιοποίηση και δειλία μάλλον είναι μεγάλη αμαρτία!... Και η συλλογική ευθύνη διαβατήριο για τον παράδεισο!...

Η διαφθορά του πολιτικού μας βίου, τα αλυσιδωτά σκάνδαλα, δεν σας ταράζουν;
Ρ.Π.: Μου προκαλούν τη σκέψη ότι το χρήμα είναι ο μοναδικός θεός στη Δύση. Και στον βωμό του έχουν θυσιαστεί τα πάντα. Διάγουμε, πιστεύω, μια σιδηρά περίοδο στην ανθρωπότητα. Δεν έχουμε σχέση με μια χρυσή περίοδο. Και όλοι πληρώνουμε αυτό το τίμημα. Όμως πιστεύω ότι είμαι κι εγώ υπεύθυνη γι’ αυτή την κατάσταση.

Δηλαδή;
Ρ.Π.: Άφησα να συμβεί. Δηλαδή, πολλές φορές σιώπησα, ενώ είδα και άκουσα. Πολλές φορές έκανα ότι δεν είδα ενώ έβλεπα. Πολλές φορές φοβήθηκα να μη χωθώ για να μην τραυματιστώ. Δεν έχω προτάξει το στήθος μου, όπως θα μπορούσα να κάνω και όπως όφειλα να έχω κάνει. Άρα δεν είμαι αμέτοχη στη βρωμιά και στη δυσωδία που επικρατεί. Μπορεί εγώ η ίδια να μην έκανα βρωμιές, αλλά βοήθησα να γίνουν από άλλους, αφού τις ανέχτηκα. Δεν είμαι καθόλου αθώα.

Αισθάνεστε την ενοχή;
Ρ.Π.: Αισθάνομαι μεγάλη ντροπή αλλά και θυμό για τον εαυτό μου. Εσιώπησα, κιότεψα, στραβώθηκα, έχασα δηλαδή παντελώς τις πέντε μου αισθήσεις, άρα επέτρεψα να συμβεί ό,τι συνέβη. Κάποτε οι άνθρωποι επαναστατούσαν. Εμείς είπαμε ότι ποτέ δεν θα επαναστατήσουν ξανά οι άνθρωποι. Όλοι μας έχουμε πει ένα «ποτέ»! «Ποτέ δεν θα αλλάξουνε τα πράγματα. Όλες οι αλλαγές θα γίνονται εκ των έσω. Ποτέ δεν θα ξαναγίνουν βίαιες ανατροπές. Οι ήρωες πέθαναν». Έτσι σκεφτήκαμε. Αλλά ποιος ξέρει; Μπορεί και να γίνονται επαναστάσεις! Ίσως, άμα πεινάσουν πάρα πολλοί άνθρωποι, άμα χάσουμε το νερό και γυρνάμε με τα κουβαδάκια και ελλείψει νερού πίνουμε πετρέλαιο –αν μπορέσει να αλλάξει βιολογικά τόσο πολύ η φύση μας– να γίνει η νέα επανάσταση!

ΟΙ ΕΥΣΕΒΕΙΣ ΑΛΛΟΘΡΗΣΚΟΙ!

Αγαπητοί φίλοι, πολύ σύντομα από την Αθήνα όπου βρίσκομαι για μουσικές υποχρεώσεις, καταθέτω την σημερινή πραγματικότητα στην Πόλη, αναφορικά με τους Τούρκους και την επαφή τους με την Ορθοδοξία. Αφορμή η ανάρτησή μου για τον Μουσουλμάνο δωρητή της Μητροπόλεως Πατρών και τα σχετικά σχόλια.

Χιλιάδες Τούρκοι, λοιπόν, και από τα βάθη της Ανατολίας, προσκυνούν με πρωτοφανή ευλάβεια στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου Κουδουνά στην Πρίγκηπο.

Χιλιάδες Τούρκοι πηγαίνουν κάθε πρώτη του μηνός στα Ρωμαίικα αγιάσματα για να πάρουν αγιασμό! Χιλιάδες είναι και αυτοί οι οποίοι προστρέχουν στους ρωμιούς παπάδες για να "τους διαβάσουν".

Χιλιάδες είναι και αυτοί που συμμετέχουν σε ακολουθίες των Ορθοδόξων. Το Πάσχα εκατοντάδες Τούρκοι εκκλησιάστηκαν στις Ρωμαίϊκες Εκκλησιές. Ευτυχώς εκεί δεν τους πετάνε έξω επειδή είναι αλλόθρησκοι.

Δεκάδες Τούρκοι επιστήμονες ασχολούνται αυτή τη στιγμή με τις Ρωμαίϊκες Εκκλησίες, καταγράφοντας τα κειμήλια, αποτυπώνοντας την αλλοτινή και σημερινή ιστορία των διαφόρων κοινοτήτων. Και τους έχω δει να το κάνουν με μεγάλη ευλάβεια, θα λέγαμε.

Πολλοί Τούρκοι υπηρετούν ως φύλακες σε Ορθόδοξα προσκυνήματα και ρωμαίϊκα ιδρύματα, και η συμπεριφορά τους είναι άψογη! Τα προσέχουν σαν τα μάτια τους.

Το θέμα, βέβαια, δεν είναι απλό. Έχει πολλές διαστάσεις. Για παράδειγμα ποιοί κανόνες ισχύουν σ' αυτές τις περιπτώσεις; Πρέπει, νομίζω, να προβληματιζόμαστε ουσιαστικά και όχι να αφορίζουμε στεγνά.

ΑΞΙΟΧΡΕΟΣ ΤΙΜΗ Σ΄ ΕΝΑΝ ΑΛΛΟΘΡΗΣΚΟ

Μουσουλμάνος αυτός, σουνίτης απ' ό,τι μαθαίνω, έκανε πρώτος την υπέρβαση! Ανήγειρε δαπάναις του έναν παιδικό σταθμό για τους Ορθοδόξους! Ο επίτιμος πρόξενος του Λιβάνου στην Πάτρα κ. Γασάν Γαντούρ, δώρισε στην Μητρόπολη Πατρών τον παιδικό της σταθμό στην περιοχή της Εγλυκάδας. Το έκανε στη μνήμη του γιού του.

Ο Μητροπολίτης Πατρών κ. Χρυσόστομος πήρε το νήμα της υπέρβασης και τίμησε τον Μουσουλμάνο με την ανώτατη τιμητική διάκριση της τοπικής Εκκλησίας, ήτοι το μετάλλιο του Αποστόλου Ανδρέου! Και δεν έμεινε εκεί. Τόνισε ότι ο γιός του προξένου "έφυγε αιφνιδίως από τον κόσμον αυτόν και μετέχει πλέον της αιωνίου ζωής. Εμείς θα ευχώμεθα πάντοτε διά την ανάπαυσίν του και την παρά Θεού παρηγορίαν των γονέων του και των λοιπών οικείων του".

Ο κ. Χρυσόστομος πήγε ένα βήμα πιο πέρα από τον Μητροπολίτη Καλαβρύτων κ. Αμβρόσιο. Εκείνος μνημόνευσε τους ετερόδοξους Γάλλους που σκοτώθηκαν στον σεισμό του Αιγίου. Ο κ. Χρυσόστομος δήλωσε ότι θα προσεύχεται για την ανάπαυση της ψυχής ενός αλλοθρήσκου! Κι αυτό είναι μια σπουδαία υπέρβαση!

Ελπίζω να κατανοήσουν, όσο είναι δυνατόν, οι κάθε λογής ορθόδοξοι ταλιμπάν, ότι οι θρησκείες πρέπει να αποτελούν γέφυρα ενώσεως των λαών και όχι αιτία διαιρέσεως.

Εικόνα από το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Μουσείου Μπενάκη: Μαγική φιάλη με απόσπασμα από το Κοράνι (σούρα ελ-Μπάκαρα) και εγχάρακτες ψευδοκουφικές επιγραφές. Στον πυθμένα σχηματίζεται έξεργος ομφαλός που φέρει το αστέρι του Δαβίδ, στο οποίο εγγράφεται η λέξη Θεός. Τουρκία, 16ος-18ος. Ύψ. 0,043 μ., διάμ. χείλους 0,187 μ. (ΓΕ 13123)

Η ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΧΑΡΗ ΣΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Με αφορμή την έκθεση φωτογραφίας – αφιέρωμα στον σπουδαίο χορογράφο του 20ου αιώνα Μωρίς Μπεζάρ, που πραγματοποιείται στο Γκάζι, στο πλαίσιο του 6ου Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Αθηνών – σημειώστε ότι προηγήθηκε ένα διήμερο αφιέρωμα στον Μπεζάρ από το Φεστιβάλ Αθηνών – σκέφτηκα, φίλοι μου, να σας μεταφέρω εδώ τις περί «θρησκευτικότητος» απόψεις του Μπεζάρ, όπως τις είχε πει στον Μάνο Χατζιδάκι.
Πρόκειται για ένα απόσπασμα μιας εξαιρετικά ενδιαφέρουσας συνομιλίας των δύο ανδρών, που έγινε για το περιοδικό «Τέταρτο», εποχής Χατζιδάκι, και αναδημοσιεύθηκε στο βιβλίο του Μ.Χ. Ο καθρέφτης και το μαχαίρι. Μια συνάντηση των δύο στις Βρυξέλλες στις 14 Μαΐου 1985, που επισφραγίστηκε μ’ ένα καλό γεύμα «σ’ ένα θαυμάσιο ρεστοράν», όπως ομολογεί ο Μ. Χατζιδάκις, ο οποίος και σχολιάζει με μοναδικό τρόπο το γεγονός: «Γι’ ανθρώπους πολυτελούς ασκητισμού, όπως ο φίλος μου ο Μπεζάρ κι εγώ, το καλό φαγητό είναι επικοινωνία». Και αρχίζει η συνομιλία με μια ουσιαστικότατη ερώτηση του Χατζιδάκι:

M. X.: H θρησκευτική σου περιπέτεια, πέρα από την προσωπική σου αγωνία να βρεις μια αιτιολογία που να σου ταιριάζει στο ανεξήγητο, περιέχει και μια αισθητική αναζήτηση;

Μωρίς Μπεζάρ: Δεν είναι δυνατό να νοηθεί θρησκευτική περιπέτεια έξω από την προσωπική αγωνία του ανθρώπου. Κι αυτό, νομίζω, ισχύει για όλους. Γεννιόμαστε βγάζοντας μια κραυγή, η ίδια ή γέννησή μας είναι κραυγή, κι ή κραυγή αυτή ακολουθεί τον άνθρωπο σ’ ολόκληρη τη ζωή του.
Είναι το αγωνιώδες και αναπάντητο ερώτημα για το τί γυρεύουμε πάνω σ’ αυτή τη γη, από πού ερχόμαστε και πού πηγαίνουμε, γιατί παραμένουμε εδώ για ένα τόσο μεγάλο διάστημα - γιατί ή ζωή του ανθρώπου είναι από μια άποψη αρκετά μεγάλη -ή γιατί μένουμε τόσο λίγο. Όταν γεράσουμε, όταν φτάσει κανείς στην ηλικία μου, ανακαλύπτει πώς έχει ακόμα πολλά πράγματα να πει και ότι δεν του μένει πολύς καιρός.
Η θρησκευτική αναζήτηση, επομένως, είναι προσπάθεια να εξηγηθεί το ανεξήγητο, για μένα δε προσωπικά είναι και κάτι ακόμα: Η ζωή μου ολόκληρη, η θεωρία μου και οι αναζητήσεις μου στηρίζονται σ’ ένα αίσθημα ενότητας των πραγμάτων. Για τη ζωή μου τίποτα δεν είναι ξέχωρο απ’ αυτήν την ενότητα.
Γι’ αυτό η θρησκεία έχει τόσο μεγάλη σημασία στη ζωή μου. Χάρη στη θρησκεία μπορεί να επιτευχθεί η πολυπόθητη ενότητα. Η ζωή μου μπορεί να σκορπίζεται σε κάθε κατεύθυνση, εγώ όμως ταυτόχρονα «τρώω» Θεό, «φιλάω» Θεό, «πίνω» Θεό, «χορεύω» Θεό και σ’ όλες τις κρίσιμες στιγμές της ζωής μου αισθάνομαι βαθιά την παρουσία κάποιου άλλου.
….
Η Δύση βέβαια είναι παιδί του Χριστιανισμού. Η χριστιανική θρησκεία όμως έχει πολλές και διαφορετικές καταβολές. Συνδυάζει την εβραϊκή σκέψη με την ελληνική φιλοσοφία και το ρωμαϊκό δίκαιο, τον πάπα με τον αυτοκράτορα. Πιο πολύ ο καθολικισμός βέβαια από την ορθοδοξία. Η ορθοδοξία είναι πιο καθαρή. Η χριστιανική θρησκεία μέσα από τον καθολικισμό μας οδήγησε στον καρτεσιανισμό. Είναι η επίδραση του ρωμαϊκού δογματισμού στην αριστοτελική σκέψη.

Ο Μπεζάρ, όπως ίσως καταλάβατε φίλοι μου, λέει εν σμικρώ το σύμπαν! Ας σκεφτεί ο καθείς τις προεκτάσεις αυτών των αληθειών, διατυπωμένων με σπάνια καθαρότητα και βιωματικότητα.

ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΟΝΕΙΡΟΥ...

Την Δευτέρα 23 Ιουνίου παρουσιάστηκε στο Σπίτι του Ηπειρώτη στην Πάτρα, η ποιητική συλλογή του φιλολόγου Γιάννη Παππά «Στην άκρη του ονείρου» (εκδ. Μεταίχμιο). Μίλησαν ο πρόεδρος του Πανηπειρωτικού Μανώλης Μαγκλάρας, ο ποιητής Ηλίας Γκρής και ο κριτικός Νικήτας Παρίσης. Τις ομιλίες μπορείτε να ακούσετε στο ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό Διαπολιτισμός.
Ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του φίλου Γ. Παππά για συμμετοχή του σχήματός μου Πολύτροπον στην εκδήλωση, πειραματίστηκα με την φλαουτίστα Γιώτα Ανδρεοπούλου, πάνω σε τρία ποιήματα: Πάλι για τα πουλιά, Αχθοφόρος Ονείρων, Οδός Ονείρων.
Χρησιμοποίησα κάποια θέματα του Μάνου Χατζιδάκι που μου ήρθαν αμέσως στο μυαλό, καθώς διάβασα τα ποιήματα αυτά. Έτσι, είπαμε με τη Γιώτα: «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε». Φερ’ ειπείν στο ποίημα Για τα πουλιά αυτοσχεδιάσαμε πάνω στη βασική μελωδία από το τραγούδι Το πουλί, ενώ στο Οδός Ονείρων, «κλέψαμε» την γνωστή μελωδία του Χατζιδάκι, και τη συνδυάσαμε, διακριτικά ελπίζω, με το κρουστό dream ocean.

Το πείραμα του αυτοσχεδιασμού θέλει αναμφισβήτητα δουλειά. Έχουμε δρόμο ακόμα ως την άκρη του ονείρου...

ΝΕΑΝΙΚΕΣ ΑΠΟΧΡΩΣΕΙΣ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ

Οι συγκινητικές …παρενέργειες του ιστολογίου!
Σήμερα το πρωί έλαβα ταχυδρομικώς το φύλλο Μαΐου – Ιουνίου της μηνιαίας έκδοσης του Πνευματικού Κέντρου Αγίου Νικολάου («εις Κοπάνους») Ιωαννίνων, με τίτλο Νεανικές Αποχρώσεις.
Δεν είχα ιδέα περί τίνος πρόκειται. Πρώτη φορά μου ερχόταν αυτό το έντυπο. Ανοίγω και στο «σαλόνι» της εφημερίδας βλέπω έκπληκτος: «Ποίηση και Μουσική μιας Ανθολογίας». Η ομιλία του φιλολόγου Κώστα Π. Βλάχου, κατά την παρουσίαση της εκδήλωσης «Το Τετράδιο του Πατριάρχη» στα Γιάννενα από το Πολύτροπον, τον περασμένο Απρίλιο. Φωτογραφίες από την εκδήλωση… Κατάλαβα ότι ο διευθυντής της εφημερίδας κ. Αλέξης Λιόλης παρακολουθεί την Ιδιωτική Οδό μου… Στη σελ. 7 του εντύπου αναδημοσιεύεται από το ιστολόγιό μου - σημειώνεται η παραπομπή – η σύντομη αναφορά μου στην έκδοση «Κωνσταντινούπολις» του Αλέξανδρου Μωραϊτίδη.
Ο Αλέξης λ., που διατηρεί το λίαν προσεγμένο και έκρως ευαίσθητο ιστολόγιο αποχρώσεις, ταυτίζεται, καθώς φαίνεται, με τον διευθυντή του εντύπου.
Τι να πώ; Παρά ένα εκ βάθους ψυχής Ευχαριστώ σ’ έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζω! Κι αυτό είναι το μυστικό αυτής της… σχέσης. Συναντίληψη και πνευματική συνοδοιπορία μ’ έναν άνθρωπο που δεν έχω μιλήσει ούτε στο τηλέφωνο! Εύχομαι στις Νεανικές Αποχρώσεις, που έχουν μια πολύ ουσιαστική ύλη για εκκλησιαστικό έντυπο, να πραγματώνουν, στο μέτρο του δυνατού, το του ποιητή της Ιδιωτικής Οδού: «Από παιδιά και μόνον φτιάχνεις Ιεροσόλυμα»!

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΜΗ' - Ο ΑΝΟΞΕΙΔΩΤΟΣ!

Όταν πριν από μερικά χρόνια επισκέφθηκα τη Σκιάθο, περίμενα με ρομαντική αφέλεια και λαχτάρα, να γνωρίσω την πατρίδα του κυρ Αλέξανδρου. Η εμπειρία από τη σύντομη παραμονή μου στο νησί, ήταν αποκαρδιωτική και η απογοήτευσή μου ανείπωτη. Όμως, λίγο καιρό αργότερα, παρηγορήθηκα αναπάντεχα διαβάζοντας το ποίημα «Ο ακέραιος κυρ Αλέξανδρος» του αγαπημένου μου Νίκου Καρούζου. Ζήλεψα λαίμαργα την τέχνη του ποιητή. Ένα τέτοιο ποίημα θα 'θελα να 'χω γράψει πάνω στο πλοίο της γραμμής, καθώς βγαίναμε απ' το λιμάνι της Σκιάθου… συνειδητοποιώντας με τρόπο οδυνηρό την αλήθεια, ότι ο Παπαδιαμάντης διασώζεται στον τρόπο παρά στον τόπο!
Γ.Μ.

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ
Ο ΑΚΕΡΑΙΟΣ ΚΥΡ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Θαμνώδη ρήματα και φύλλα καταπράσινα της γλώσσας.

Μεγάλος άνθρωπος κι ανέσπερος έλληνας που κράτησε

τον πόνο στο σωστό του το ύψος

αγνοώντας και δημοτικισμούς και εξελικτισμούς και μόδες

αγνοώντας τα εκάστοτε μορμολύκεια

την ασίγαστη γενικότητα των πιθήκων

αγνοώντας τον αιώνα της καλπάζουσας εξυπνάδας

ο ανοξείδωτος.

Ήδη τα θύματα της Προόδου που πρόωρα σκουριάζει

πάνε στην πατρίδα του τη Σκιάθο

κι αγοράζουν ελπίζοντας οικόπεδα

πάνε για λίγο αεράκι λίγη θάλασσα και φρέσκο φεγγάρι.

Μα είν' αδύνατο να κοροϊδέψουμε τη ρημαγμένη φύση

με ξιπόλητα Σαββατοκύριακα και με τροχόσπιτα.

Ο ακέραιος κυρ Αλέξανδρος

εκείνος ο περιούσιος Παπαδιαμάντης

και το κεράκι μας ακόμη δεν το θέλει.

Από τη συλλογή ΧΟΡΤΑΡΙΑΣΜΕΝΑ ΧΑΣΜΑΤΑ (1974)

Η ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ ΩΣ ΚΟΛΑΣΗ!...

Ο φίλος Βασίλης Ζάχαρης, που τιμά με τα σχόλιά του το ιστολόγιό μου στις περί ψαλτικής αναρτήσεις μου, συμμετέχει και στο Αναλόγιον forums της σελίδας Ψαλτολόγιον.
Στον εκεί διάλογο παρέπεμψε στην Ιδιωτική Οδό και στην ανάρτηση Αγίων Πάντων στην Αγία Ειρήνη, όπου διεξάγεται η «μάχη», για άλλη μια φορά, περί του «συστήματος Καρά».
Κάποιος συμμετέχων στο διάλογο του Ψαλτολογίου, μπήκε στην Ιδιωτική Οδό, είδε, έφριξε από μερικές απόψεις και τον τρόπο διατύπωσής τους και έγραψε το εξής σχόλιο:
Μπήκα σ' αυτό το ιστολόγιο, φίλε Βασίλη, και παραλίγο να πάω στην κόλαση. Τι παραπομπή ήταν αυτή, βρε αδελφέ... Υπήρχαν και μερικά καλά μηνύματα, ηπίων τόνων, κυρίως δικά σου [μη το πάρεις επάνω σου], αλλά κάτι άλλα στάζανε χολή, αποσπασματικές ερμηνείες, δοκησισοφίες... Μη μας ξαναβάλεις τέτοιες παραπομπές. Θα χάσουμε την ψυχή μας. Δεν γίνονται έτσι πνευματικές κουβέντες. Και οι κουβέντες περί ψαλτικής πρέπει να έχουν ήθος, δεν τραγουδάμε στα μπουζούκια, τον Θεό υμνούμε. Υποτίθεται ότι συμπεριφερόμαστε αναλόγως. Υποτίθεται...
Έχει δίκιο, φίλοι μου, ο άνθρωπος! Με τέτοια σχόλια που διατυπώνονται για το «μουσικολογικό» κινδυνεύουμε να βρεθούμε στην κόλαση!…Τελικά, φαίνεται πως η Ιδιωτική Οδός είναι κολασμένη… Και άρα ακατάλληλη για αναμάρτητους…

Πίνακας Infinity field του Θεόδωρου Στάμου

ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΣΤΟΝ TAMERLANO

Η Ιδιωτική Οδός ξεκίνησε την οδοιπορία της 19 Ιανουαρίου τ.ε. Την επομένη 20/1 έκανα μία ανάρτηση με τίτλο Η διεθνής Ορχήστρα Πατρών. Εκεί αναφερόμουν στις διθυραμβικές κριτικές που συνάντησα στον διεθνή τύπο για την δισκογραφική εργασία της Ορχήστρας Πατρών, υπό τον μαέστρο Γιώργο Πέτρου, ειδικό στην όπερα μπαρόκ. Η Αριάδνη στην Κρήτη και ο Ταμερλάνο, και οι δύο έξοχες συνθέσεις του Χέντελ, ηχογραφήθηκαν (MDG), κυκλοφόρησαν διεθνώς, απέσπασαν εύφημες μνείες και βραβεία.
Το επεσήμανα αυτό εμφαντικά στους δύο «πολιτιστικούς παράγοντες» της Πάτρας, την κ. Ελένη Δάσιου και τον κ. Αλέξη Σκαρμέα. Τους είπα ότι θα έπρεπε να οργανώσουν μια παρουσίαση αυτών των δίσκων που αναδεικνύουν την Ορχήστρα διεθνώς. Ουκ ήκουσαν… Άσχετοι όντες…
Σήμερα ήρθε η είδηση! Ο Tamerlano κέρδισε το echo 2008 στη Γερμανία ως opereinspeilung des jahres (η εκτέλεση της χρονιάς!). Η απονομή του βραβείου θα γίνει στις 19 Οκτωβρίου στο Μόναχο.
Σ’ αυτή την σπουδαία δουλειά συμμετείχαν οι έξοχοι νέοι λυρικοί ερμηνευτές Νίκος Σπανός, Τάσης Χριστογιαννόπουλος, Μάτα Κατσούλη, Μαίρη Έλεν Νέζη, Ειρήνη Καράγιαννη, Πέτρος Μαγουλάς. Μουσικός βοηθός και τσέμπαλο ο μέγιστος Μάρκελλος Χρυσικόπουλος! Πατρινός κι αυτός!
Είχα την τύχη να παρακολουθήσω τον Tamerlano, όπως ανέβηκε το 2006 στο Φεστιβάλ Αθηνών, με τους παραπάνω συντελεστές. Στη συνέχεια άκουγα τον δίσκο - ο οποίος ηχογραφήθηκε στο παλιό Πτωχοκομείο της Πάτρας παρακαλώ! – και συνειδητοποιούσα τι δυναμικό έχουμε και στον χώρο της μουσικής και δη της μπαρόκ! Ευτυχώς υπάρχουν και οι αντικειμενικοί ξένοι για να επιβραβεύουν και να προβάλλουν ανάλογες μουσικές εργασίες. Ευτυχώς!

Φωτό του Stefanos από την παράσταση του Tamerlano στο Φεστιβάλ Αθηνών 2006. Μαίρη Έλεν Νέζη, Ανδρόνικος και Μάτα Κατσούλη, Αστερία

ΩΔΗ ΣΟΥΛΤΑΝΙΚΗ

O αγαπητός συν-ιστολόγος misha, είδα ότι εξεπλάγη με την ανάρτησή μου Το πολυχρόνιο του Σουλτάνου και αναδημοσίευσε την σαστιμάρα του στο δικό του blog: «οι Φαναριώτες γράφουν ύμνους για τον σουλτάνο!!!!».
Αποσκοπώντας, λοιπόν, σε περαιτέρω διαδικτυακές εκπλήξεις, του αφιερώνω αυτήν την ανάρτηση: Ωδή εις τον Σουλτάνον, από το Παράρτημα Εκκλησιαστικής Αλήθειας, τεύχος πέμπτον (1 Νοεμβρίου 1902).
Η υποσημείωση στην Ωδή έχει ως εξής:
Η ωδή αύτη εστιχουργήθη μεν υπό Ηλία Τανταλίδου, εμελοποιήθη δε υπό Ιωάννου Πρωτοψάλτου, τότε Λαμπαδαρίου όντος, και εψάλη εν τω Μεγάρω Στεφανάκη βέη υπό του τότε Πρωτοψάλτου Κωνσταντίνου και του Ιωάννου Λαμπαδαρίου, μετά των δομεστίχων των, Στεφάνου και Νικολάου. Αντεγράφη υπό Βασιλείου Ν. Καμαράδου, δημοσιεύεται δε μερίμνη και αξιοζήλω προτάσει του κ. Βασιλείου Πανοικίδου δικηγόρου, τακτικού μέλους του Εκκλησιαστικού Μουσικού Συλλόγου.

O misha δεν πίστευε στα μάτια του με την ως άνω ανάρτηση και τη σχολίασε δεόντως στο δικό του ιστολόγιο.

ΓΛΩΣΣΑΙ ΔΕ ΝΥΝ ΕΣΟΦΙΣΘΗΣΑΝ!

Η σκέψη και η γραφή του φιλολόγου και μουσικολόγου Άγγελου Καλογερόπουλου με εκφράζουν, απολύτως θα έλεγα. Όταν δω κείμενό του σε περιοδικό είναι το πρώτο που διαβάζω.
Έτσι και τώρα. Πήρα το τελευταίο τεύχος της Σύναξης και πήγα κατευθείαν στον Α. Καλογερόπουλο: «Γλώσσα της ποίησης και γλώσσα της θεολογίας». Αναλύει διεισδυτικά το ποιητικό μανιφέστο του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού (ΛΘ’ Εις τα έμμετρα), τρισμέγιστου ποιητού και θεολόγου εν ταυτώ, προβαίνει σε ρεαλιστικές παρατηρήσεις για την υπό της Εκκλησίας και χριστιανικών οργανώσεων χρήση της ποίησης σήμερα και καταλήγει ως εξής:

«Αν λάβει κανείς υπ’ όψιν του ότι και η λεγόμενη θύραθεν λογοτεχνία συχνά θεολογικώς μας εκπλήσσει, αντιλαμβάνεται ότι η γλώσσα της ποίησης και η γλώσσα της θεολογίας δεν είναι απαραιτήτως δύο διαφορετικές γλώσσες.
Θέλω να προσθέσω δύο παραδείγματα τα οποία προσωπικώς με συγκινούν. Το ένα είναι τα ποιήματα του Ανδρέα Εμπειρίκου. Υπάρχουν ποιήματα του Ανδρέα Εμπειρίκου τα οποία θα μπορούσαν να σταθούν και ως λειτουργικά κείμενα της Εκκλησίας. Δεν λέω ότι θα ‘πρεπε, αλλά θα μπορούσαν. Είναι τέτοιος ο ρυθμός που πηγάζει και από τους ψαλμούς του Δαβίδ, αλλά τέτοια και η αναστάσιμη προοπτική τους, που δικαιολογούν αυτό που λέω, όσο κι αν φαίνεται αταίριαστο και προκλητικό.
Το δεύτερο παράδειγμα είναι ένας πεζογράφος. Ο Μισέλ Ουελμπέκ. Διαβάζοντάς τον ένιωσα ότι αυτός έχει καταλάβει πολύ καλά το έλλειμμα της αγάπης που οι χριστιανικές κοινωνίες της Ευρώπης – της δικιάς μας μη εξαιρουμένης – κληροδοτούν στις επερχόμενες γενεές».
Και αμέσως μου έρχεται στο μυαλό το ποίημα του Εμπειρίκου Τριαντάφυλλα στο παράθυρο (από την Υψικάμινο, 1935):

Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια. Υπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ’ αυτήν την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους. Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη. Σκοπός της ζωής μας είναι η ατελεύτητη μάζα μας. Σκοπός της ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας και της κάθε μας ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευσιν των υπαρχόντων. Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεώς μας.

Κι αμέσως σκέφτομαι, όχι τη ρυθμική συγγένεια, αλλά την απίστευτη συγγένεια νοημάτων με την θεολογία της ποιήσεως. Λέει ο Εμπειρίκος: «Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια». Κι ο ποιητής του Οίκου στο κοντάκιο της Μεταμορφώσεως: «Εγέρθητε οι νωθείς, μη πάντοτε χαμερπείς, οι συγκάμπτοντες εις γην την ψυχήν μου λογισμοί»!
Διαβάζω στον Εμπειρίκο: «Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη» και παραπέμπομαι αμέσως στον Γέροντα Σωφρόνιο: «Αγαπώ άρα υπάρχω». Κάτι που είχε γράψει, έτσι ακριβώς, και ο Νικηφόρος Βρεττάκος στο «Μεσουράνημα της Φωτιάς» (Α’ 111).
Συναντώ στον Εμπειρίκο την φράση: «εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν» και τελείως αυτόματα, μηχανικά θα έλεγα, μου έρχεται μπροστά μου το του Αποδείπνου: «Ο εν παντί καιρώ και πάση ώρα».
Τον Μισέλ Ουελμπέκ τώρα τον διαβάζω. Εν καιρώ θα γράψω τις εντυπώσεις μου και από αυτόν τον «αιρετικό», ο οποίος τινάζει στον αέρα όλες τις ευκολίες μας. Μέχρι τότε δεν παύω να συνέχομαι απ’ αυτή την στενότατη σχέση ποίησης και θεολογίας, που επιβεβαιώνει την πρόταση: το νόημα χαρίζει την ομορφιά.

...ΑΝΑΒΡΥΖΕΙ ΟΥΡΑΝΟΣ...

Παραλιακά προς τον Αλισσό. Καθώς σουρουπώνει... "Το Θεό τον έπιανες μες στον αέρα..."

ΜΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΣΠΑΡΤΗ

Στο Σαϊνοπούλειο Σπάρτης - "το πιό όμορφο θέατρο της Ελλάδας μετά την Επίδαυρο", κατά τον Μάνο Χατζιδάκι - θα λάβει χώρα μια Εβδομάδα Κλασικής Μουσικής από 7 - 12 Ιουλίου, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του πιανίστα και αρχιμουσικού Χάρη Δημαρά. Θα παρουσιαστούν έργα των Franz Schubert, sir Edward Elgar και του διεθνώς αναγνωρισμένου, σύγχρονου Ελληνοαμερικανού συνθέτη Γιώργου Τσοντάκη. Στην όλη διοργάνωση δεσπόζει ο καταξιωμένος σολίστ στο βιολί Γιώργος Δεμερτζής, ο οποίος παίζει "ασυστόλως" Τσοντάκη και πραγματικά τον χαίρομαι!
Το πρόγραμμα που παραθέτω στη συνέχεια, φίλοι μου, είναι άκρως απαιτητικό. Δεν πρόκειται για τις συνήθεις θερινές "πολιτιστικές εκδηλώσεις" της επαρχίας, αλλά για μια παραγωγή που αποσκοπεί στην Ποιότητα. Δεν πρόκειται για ένα ακόμα φεστιβάλ εκτόνωσης, αλλά για μια σπάνια ευκαιρία να έλθει κανείς σε επαφή με έργα σαν τη Φαντασία για πιάνο 4 χέρια του Σούμπερτ ή το 2ο κοντσέρτο για βιολί του Γιώργου Τσοντάκη.

Το πρόγραμμα αναλυτικά έχει ως εξής:

ΔΕΥΤΕΡΑ 7 Ιουλίου
Πανηγυρική έναρξη

Εισαγωγικές διαλέξεις των Νίκου Λαγουμιτζή (για τον Σούμπερτ), Χάρη Δημαρά (για τον Έλγκαρ), Γιώργου Τσοντάκη, για το δικό του έργο.

Γιώργου Τσοντάκη: Έκλειψη (1995)
Γιάννης Σαμπροβαλάκης, κλαρινέτο
Γιώργος Δεμερτζής, βιολί
Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλο
Χάρης Δημαράς, πιάνο

Το έργο Έκλειψη, ένα κουαρτέτο για κλαρινέτο, βιολί, τσέλο και πιάνο, εμπνεύστηκε από μια σεληνιακή έκλειψη που βίωσε ο Γιώργος Τσοντάκης το 1995. Δύο εκτενή μελωδικά μελίσματα του κλαρινέτου συνοδευόμενα από σκοτεινές πιανιστικές συγχορδίες (που συμβολίζουν ιδανικά την αρχή και το τέλος της έκλειψης) πλαισιώνουν μία ακολουθία πολύ διαφορετικών, εσωτερικών μουσικών επεισοδίων: ένα υπερκινητικό χορευτικό μέρος, ένα μέρος Μεσογειακού χαρακτήρα που μιμείται τον ήχο του μαντολίνου και πολλά στοιχεία από τον κόσμο της Jazz.

Ιδού κάποιες χαρακτηριστικές κρίσεις γι' αυτό το έργο του Τσοντάκη:
"The vital rhythmic pulse of the music is worth mentioning; quicksilver changes of meter and accenting lend a hectic propulsiveness to Tsontakis's fast movements." http://www.recordsinternational.com/
"… a terrific piece." Allen Gimbel, American Record Guide
"…quasi-orchestral effects from a quartet of clarinet, violin, cello and piano." Andrew Farach-Colton, The Gramophone
ΤΕΤΑΡΤΗ 9 Ιουλίου
Franz Schubert
Φαντασία σε φα ελάσσονα
για πιάνο 4 χέρια, D940 (1828)
Γιώργος Τσοντάκης
Kουαρτέτο Εγχόρδων αρ. 5 (2006)
“Εις μνήμην: George Rochberg”
Edward Elgar
Κουιντέτο για πιάνο και έγχορδα
σε λα ελάσσονα, έργο 84 (1919)
Πάνος Λουμάκης & Χάρης Δημαράς, πιάνο - Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο

Όπως καθαρά προκύπτει από τον τίτλo της, η φημισμένη όψιμη Φαντασία σε φα ελάσσονα για πιάνο 4 χέρια του Franz Schubert είναι έργο σχετικά ελεύθερης δομής και καθαρά αυτοσχεδιαστικού χαρακτήρα, όπου διάφορα μουσικά επεισόδια πλαισιώνονται από την αρχική εμφάνιση του τρεμάμενου 1ου θέματος και την επανεμφάνισή του στο τέλος του έργου. Η αριστουργηματική σύνθεση ολοκληρώθηκε ταχύτατα το 1828 (τελευταίο έτος της ζωής του συνθέτη), γεγονός που υποδηλώνει πως οι μουσικές ενότητές του δεν αποτελούν ανεξάρτητα μουσικά επεισόδια, αλλά, μάλλον διαφορετικές πτυχές μοναδικής ψυχολογικής «στιγμής» στο υποσυνείδητο του συνθέτη.
Αφιερωμένο στο διάσημο Αμερικανό συνθέτη George Rochberg, το 5ο Κουαρτέτο Εγχόρδων του Γιώργου Τσοντάκη ολοκληρώθηκε το 2006 και αντιπροσωπεύει την πιο πρόσφατη δουλειά του στο είδος. Γραμμένο σε δύο μέρη διαφορετικής διάρκειας, το έργο είναι κατά τον συνθέτη «μουσική που συνδέεται με τη γη και το πνέυμα» και, συνάμα, «μουσική που θα ήθελα και ο ίδιος ευχαρίστως να ακούσω», τρυφερή και ανάλαφρη, δραματικά εσωστρεφής, θελκτική, γεμάτη διακριτικές εντάσεις και εκτονώσεις. Η εν λόγω παρουσίαση θα αποτελέσει την Ευρωπαϊκή πρεμιέρα του έργου.

Παραθέτω στη συνέχεια χαρακτηριστικές φράσεις κριτικών για το έργο:
"…a luscious, moody quartet…His writing is lush and lovingly crafted, with a languorous beauty that is hard to resist, and the tonal harmonies are flecked with well-judged shades of amber."
Joshua Kosman, San Francisco Chronicle
"...a dramatic work…" James F. Cotter, Times Herald-Record
"…a more satisfactory program might have included just the [Beethoven] Op. 135 and two performances of the Tsontakis, so worthy is this new addition to the string literature. … Hats off to Tsontakis, the Cypress Quartet, and the glittering eyes, minds and hearts of the next generation of music-lovers and musicians who witnessed a remarkable event."
Jeff Dunn, San Francisco Classical Voice
Πέρυσι είχα την τύχη ν' ακούσω το εκπληκτικό 4ο κουαρτέτο του Τσοντάκη από το Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, κατά τη συναυλία του στο Φεστιβάλ Αθηνών. Ακούγοντάς το κατάλαβα τι σημαίνει μουσική του 21ου αιώνα. Ο Τσοντάκης είναι αναμφισβήτητα ένας δυναμικός συνθέτης του παρόντος αλλά και του μέλλοντος.

Το Κουιντέτο για Πιάνο και Κουαρτέτο Εγχόρδων ανήκει - μαζί με τη Σονάτα για Βιολί και Πιάνο και το Κουαρτέτο Εγχόρδων - σε μια ομάδα όψιμων έργων μουσικής δωματίου του sir Edward Elgar, που προέρχονται από μία νέα δημιουργική περίοδο του συνθέτη που συνέπεσε με τη μετοίκησή του, το 1918, στην απόμερη βίλλα Brinkwells της περιοχής του Δυτικού Sussex στην Νότιο Αγγλία. Το έργο, ένα ρομαντικό αριστούργημα έντονα ελεγειακού και νοσταλγικού χαρακτήρα («γεμάτο από αναμνήσεις», κατά τον ίδιο το συνθέτη), συγχρόνως σηματοδοτεί, μια νέα οικονομία έκφρασης και μια νέα δυναμική του συνθέτη.

ΣΑΒΒΑΤΟ 12 Ιουλίου
sir Edward Elgar
Σερενάτα για έγχορδα σε μι ελάσσονα, έργο 20 (1892)
Γιώργος Τσοντάκης
Κοντσέρτο για βιολί αρ. 2 (2003)
Γιώργος Δεμερτζής, βιολί
Franz Schubert
Συμφωνία αρ. 5 σε Σι-ύφεση Μείζονα, D485 (1816)
Ορχήστρα Δωματίου του
Σαϊνοπουλείου Φεστιβάλ
Χάρης Δημαράς, διεύθυνση ορχήστρας

Η πρώιμη Σερενάτα για έγχορδα (ολοκληρώθηκε το 1892) αποτελεί ένα από τα πρώτα χαρακτηριστικά ορχηστρικά έργα του sir Edward Elgar. Αποτέλεσμα μιας ευρείας αναθεώρησης των ακόμη πιο πρώιμων έργων Τρία Μέρη για Ορχήστρα Εγχόρδων, το έργο αυτό είναι έντονα συγκινησιακό και πλούσια μελωδικό. Ο ίδιος ο συνθέτης, σ' ένα σύγχρονο γράμμα του από την περίοδο σύνθεσης του έργου, δηλώνει «με ικανοποιούν» (τα τρία μέρη δηλαδή), ενώ και πολύ αργότερα (σαράντα χρόνια μετά), κατά τη διάρκεια συνέντευξής του, συνεχίζει να αναπολεί την «θαυμάσια μελωδία» του μέρους larghetto.
Στο 2ο Κοντσέρτο του για βιολί - έργο που απέσπασε το φημισμένο βραβείο σύνθεσης Grawemeyer του Αμερικανικού Πανεπιστημίου της Louisville το 2005 - ο Γιώργος Τσοντάκης παντρεύει ιδανικά στοιχεία της παραδοσιακής, ηρωικής φόρμας του σολιστικού κοντσέρτου με τον πιο άμεσο διαλεκτικό χαρακτήρα της μουσικής δωματίου. Χωρίς ποτέ να αμφισβητείται ο ηγετικός ρόλος του σολίστ, το πρόσθετο στοιχείο μιας «ομάδας σολίστ» από την ορχήστρα, επιτρέπει στο συνθέτη να εξερευνήσει πολλά επιπλέον αισθητικά και δραματικά στοιχεία στο έργο.

"Most satisfying of the evening's repertoire was George Tsontakis' Violin Concerto No. 2, which proved that lyrical beauty can reside with comfort in a score of angularity and edginess."
Peter Jacobi, Bloomington Herald Times
"George Tsontakis' Violin Concerto No. 2… is scored for a relatively modest chamber orchestra of 15 players. Yet in its scope and imagination, the sheer forcefulness of its interior energy, it sounds anything but small." Andrew Alder, Louisville Courier-Journal.

Ένα διαμάντι άπειρης ομορφιάς, η 5η Συμφωνία του Franz Schubert ολοκληρώθηκε το 1816 και αποτελεί ιδανικό δείγμα της ικανότητας του συνθέτη να συνδυάζει παραδοσιακές μουσικές φόρμες με υλικό ιδιαίτερης λυρικής ρευστότητας και χάρης. Παρά την διακριτική ενορχήστρωση (χωρίς τρομπέτες, τρομπόνια και κρουστά) και μια ελαφρότητα έκφρασης που θυμίζει τον Mozart, το έργο αυτό αναδεικνύει μια τεράστια ποικιλία ορχηστρικών ηχοχρωμάτων, ενώ χαρακτηριστικά μελωδικά και αρμονικά στοιχεία της ώριμης συνθετικής τεχνοτροπίας του συνθέτη είναι ορατά παντού.

Ο Σούμπερτ, φίλοι μου, υπήρξε μέγιστος! Νομίζω πως δεν τον έχουμε ακόμα ανακαλύψει δεόντως. Σίγουρα είναι πασίγνωστος για τα σπουδαία τραγούδια του, μα και οι συμφωνίες του είναι μοναδικές. Και δη οι νεανικές.

Ελπίζω να βρω το χρόνο και να πάω σε κάποια από τις συναυλίες της Σπάρτης. Το όλο πρόγραμμα είναι άκρως δελεαστικό!

ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ

Αναδημοσιεύω, φίλοι μου, άρθρο της καθηγήτριας Μερόπης Αναστασιάδου, από το σημερινό φύλλο της εφημερίδας Απογευματινή Κωνσταντινουπόλεως, με τίτλο: Βαρθολομαίος και "Χρόνος": Τα πράσινα μονοπάτια του οικουμενισμού.

«Τιμή μας».
Με τη λακωνική αυτή έκφραση δέχτηκε το Φανάρι τη διάκριση που απένειμε, τον Απρίλιο 2008, το αμερικανικό π ε ρ ι ο δ ι κ ό ΤΙΜΕ («Χρόνος») στον Οικουμενικό Πατριάρχη συμπεριλαμβάνοντάς τον ανάμεσα στις εκατό προσωπικότητες «με τη μεγαλύτερη επιρροή» στον κόσμο. Σ’ ένα σύντομο σημείωμα παρουσίασης του τιμώμενου, ο αρχιεπίσκοπος του Canterbury τονίζει τη στράτευση και τους αγώνες του Βαρθολομαίου Α΄ για το περιβάλλον. «Όσο κανένας άλλος θρησκευτικός ηγέτης, ο Οικουμενικός Πατριάρχης πέτυχε να αποδείξει την πνευματική διάσταση του περιβαλλοντικού ζητήματος. Η προστασία και η διάσωση του πλανήτη αποτελούν τους κύριους άξονες του πνευματικού του οράματος», υπογραμμίζει ο αρχηγός της αγγλικανικής Εκκλησίας. «Ο γενναίος αυτός και οραματιστής κληρικός έδωσε εντελώς νέα σημασία και περιεχόμενο στον πανάρχαιο τιμητικό τίτλο [του ΠατριάρχηΚΠ]• το έργο του θέτει ξεκάθαρα στην ημερήσιά μας διάταξη το ζήτημα της πνευματικής μας ευθύνης για τον κόσμο στον οποίο ζούμε».
Ο αγώνας του Βαρθολομαίου Α΄ για το περιβάλλον έχει αναμφισβήτητα παιδαγωγικό χαρακτήρα. Στόχος; Η αφύπνιση των συνειδήσεων, η κατανόηση από όλους τους ανθρώπους (κι όχι μόνο από πολιτικούς και δ ι α ν ο ο ύ μ ενους!) ότι η διαφύλαξη της σχέσης με τη φύση και η διάσωση των περιβαλλοντικών ισορροπιών είναι προϋποθέσεις επιβίωσης και όχι πολυτέλεια. Πεπεισμένος ότι η οικολογική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με τεχνικά μέσα, ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως μάχεται για τη διαμόρφωση ενός αισθήματος κοινής ευθύνης απέναντι στο περιβαλλοντικό ζήτημα. «Παρόλο που ο κίνδυνος της καταστροφής αφορά το σύνολο της ανθρωπότητας, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής θα είναι επώδυνα δραματικές για τους πιο ενδεείς»: μήνυμα ξεκάθαρα και έντονα πολιτικό. Η αδιαφορία και κατ’ επέκταση η κακοποίηση της φύσης είναι αποτέλεσμα του άκρατου υλισμού, της θήρας του εύκολου κέρδους, της διόγκωσης του ανθρώπινου εγωισμού, της αποθέωσης του ατομικισμού. Η κατάκτηση μιας «άνετης ζωής», επίτευγμα κατεξοχήν του 20ου αιώνα, πραγματοποιήθηκε χωρίς ιδιαίτερη προηγούμενη σκέψη και μέριμνα για το περιβάλλον. Κατά την ξέφρενη κούρσα τους προς απόκτηση όλο και περισσότερων υλικών αγαθών, οι πολίτες του λεγόμενου Δυτικού κόσμου, όπου πρόοδος και τεχνολογία είναι όροι ταυτόσημοι, φαίνεται να ξέχασαν, όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει ο Πατριάρχης ΚΠ, «ότι τη γη δεν την κληρονόμησαν από τους γονείς τους, αλλά τη δανείστηκαν από τα παιδιά τους».

Η διάκριση του ΤΙΜΕ αποτελεί μια ελάχιστη αναγνώριση των πολυάριθμων πρωτοβουλιών που έχει ήδη αναλάβει ο Οικουμενικός Πατριάρχης στον τομέα αυτό. Παράλληλα όμως, μέσω του τιμώμενου Βαρθολομαίου, τονίζεται η επείγουσα ανάγκη που αντιπροσωπεύει πια για το μέλλον του πλανήτη αυτή η συνειδητοποίηση της κοινής μοίρας των ανθρώπων. Last but not least, έμμεσα, όσο και ξεκάθαρα, υπογραμμίζεται η οικουμενική διάσταση του μηνύματος και του έργου του Πατριάρχη. Η προστασία της γης είναι υπόθεση όλων μας, ανεξάρτητη από θρησκευτικές υπαγωγές, πολιτισμικές ταυτότητες, φυλετικές διακρίσεις… Επιπλέον, δεν χρειάζονται ειδικές γνώσεις για να κατανοήσει κανείς ότι, έτσι όπως εξελίχθηκε, η σχέση με τη φύση έχει μεταβληθεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα, στο βαθμό που μπορεί να επηρεάσει τις κοινωνικές ισορροπίες και να οδηγήσει σε ανεπανόρθωτα εκρηκτικές καταστάσεις. Μέσω του έγκριτου ΤΙΜΕ, ο αμερικανικός κόσμος χαιρετίζει λοιπόν τον «πράσινο πατριάρχη», που κατέστησε προφανή το συσχετισμό θρησκείας και οικολογικής συνείδησης.

Η οικολογία δεν αποτελεί βέβαια το μοναδικό μέτωπο του Βαρθολομαίου Α΄.

Οι προσπάθειές του για την επανασυγκρότηση του χριστιανικού μωσαϊκού, αλλά και η δυναμική συμμετοχή του Φαναρίου στο διάλογο με τους «άλλους», ιδιαίτερα με το ισλάμ και τον ιουδαϊσμό, σηματοδοτούν επίσης τη δεκαεξάχρονη ήδη πατριαρχεία του. Οικουμενικό όραμα και προστασία του περιβάλλοντος είναι άλλωστε αλληλένδετα. Η αναζήτηση κοινών τόπων ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών θρησκευτικών και πολιτισμικών οριζόντων, η συμβίωση με τους «άλλους» μέσα σε ένα πλαίσιο αμοιβαίου σεβασμού κι αγάπης, η ακύρωση των συνθηκών συγκρούσεων μέσω της διαφύλαξης του οικοσυστήματος, η κατάργηση του φάσματος του πολέμου και – εν τέλει - η ειρήνη είναι η ουσία και ο στόχος της οικουμενικότητας όπως την εννοεί ο Βαρθολομαίος.
Ωστόσο, για τους ομόγλωσσους κι ομόθρησκούς του, ο Πατριάρχης ΚΠ αντιπροσωπεύει και κάτι περισσότερο –που η υπερατλαντική κοινή γνώμη δεν είναι ίσως σε θέση να «μοιραστεί». Για τους ορθόδοξους Έλληνες της Ελλάδας ή της διασποράς και ιδιαίτερα για τους Ρωμηούς συμ-Πολίτες του, ο κατά κόσμο Δημήτρης Αρχοντώνης, συνεχίζοντας την πορεία των προκατόχων του, είναι αυτός που τους επέστρεψε λίγη από τη χαμένη τους περηφάνια έπειτα από δεκαετίες διαδοχικών τραυματισμών. Η ευθύτητα του λόγου του, η σαφήνεια των δηλώσεων του προκαλεί ανάμικτα συναισθήματα έκπληξης αλλά και ανύψωσης. «Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο λιγότερο μασάει τα λόγια του, δεν έχει δράμι ραγιαδισμό στο αίμα του», παρατηρεί ένας από τους Ρωμηούς που παρακολουθούν από κοντά τα δρώμενά του. Σ’ αυτόν το ραγιαδισμό που δεν έχει αλλά που θα μπορούσε να έχει αναπτύξει βρίσκεται ίσως, παραδόξως, το κλειδί της οικουμενικής πεποίθησης που χαρακτηρίζει το Βαρθολομαίο. Επειδή μεγάλωσε σε μια κοινωνία που, αν και είχε κάνει την επιλογή της πολιτισμικής ομοιογένειας, συνέχιζε να κουβαλά τη μνήμη μιας μακραίωνης (βυζαντινής και οθωμανικής) πολυφωνικότητας, ο σημερινός Πατριάρχης ΚΠ έχει τη δυνατότητα να επικοινωνεί όχι μόνο με τους «όμοιούς»του, αλλά και να συμπορεύεται με όσους ακολούθησαν άλλες διαδρομές, σε άλλους τόπους. Πέρα από μια χαρισματική ατομικότητα, η πολιτισμική καταγωγή και τα βιώματα μιας παιδικής ηλικίας μέσα στη σύνθετη ακόμη τουρκική πραγματικότητα της δεκαετίας του 1950 υπήρξαν πιθανόν παράγοντες καθοριστικοί για τον προσανατολισμό της προσωπικής του πλεύσης.
Η πράσινη όψη δηλαδή του διακριθέντος από το ΤΙΜΕ ιεράρχη είναι μια μόνο διάσταση της πολύπλευρης προσφοράς του. Το επίκεντρο της σκέψης, το «δια ταύτα» του έργου του Βαρθολομαίου παραμένει ο άνθρωπος. Ο (κάθε) άνθρωπος. Σε συνύπαρξη με τη φύση.

Αρμονικά ενταγμένος στο περιβάλλον που του χάρισε ο δημιουργός του. Η φύση και όσα τη συνθέτουν δεν είναι εξάλλου άρρηκτα συνδεδεμένα με την ιστορία του χριστιανισμού; Αυτή η συμβίωση, που κερδίζεται με το σεβασμό και τη διατήρηση (προς μεταβίβαση στις επόμενες γενιές) της οικολογικής κληρονομιάς, δεν εγγυάται άλλωστε ειρήνη και μακαριότητα για το σύνολο των έμψυχων και έλλογων κατοίκων του πλανήτη; Με συνέπεια και λογική αλληλουχία, η πνευματική διαδρομή του Βαρθολομαίου Α΄ οδηγεί, χωρίς παρακάμψεις, στον οικουμενισμό.

Ο σεβαστός και πεφημισμένος ιστολόγος π. Παναγιώτης Καποδίστριας, αναδημοσιεύει το παραπάνω κείμενο στα Κεφάλαια Θεολογίας του Περιβάλλοντος, που αποτελούν μια σημαντική καταγραφή και των οικολογικών πρωτοβουλιών του Οικουμενικού Πατριάρχου.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΜZ'

ΛΑΟ ΤΣΕ (老子)
33.

Το να κατανοείς τους άλλους είναι ευφυΐα.
Το να κατανοείς τον εαυτό σου είναι σοφία.

Με τη δύναμη υποτάσσονται οι άλλοι.
Με τη θέληση ο εαυτός.

Η θέληση σφυρηλατείται απ' το σθένος.
Αν ξέρεις πόσα σου αρκούν, αυτό το λέω πλούτο.

Μείνε εκεί που είσαι και θ' αντέξεις.
Πέθανε δίχως ν' αφανιστείς
και η ζωή σου θα διαρκέσει.

Από την έκδοση «Τάο Τε Τσινγκ», εισ.-απόδ.: Μαίρη Μεταξά-Παξινού & Δημήτρης Χουλιαράκης,
εκδόσεις Το Μελάνι, 2007