ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΜΓ'

Στιγμές αυτοσυγκέντρωσης

Όταν η ψυχή μου γλυστράει αθόρυβα

μες στου κύκλου της το κέντρο,

μοιάζει σα να είναι

μες στον πλακούντα της μεγάλης έκρηξης.

Εκεί ζει και τις τέσσερις εποχές,

με γοργό ρυθμό να κυλάνε όλες μαζί.

.....

Μετά σαν ένα κύτταρο ακέφαλο,

χτυπά τις πόρτες των αστερισμών

και παίρνει αλλιώτικες κάθε φορά μορφές.

Τότε οι κουβέντες με τ' αστέρια

γίνονται δυνατές κι αδιάκοπες.

Το σύμπαν μεταμορφώνεται

σε ένα μεγάλο πάρκο

και ο γαλαξίας μέσα εκεί

σαν τριαντάφυλλο μου μοσχοβολά.

Πόσο αγαπώ τ' αστέρια

όταν λαμπυρίζουν στο σκοτάδι

και μπορώ να κολυμπάω μαζί τους.

....

... κι όσο κρατήσει κάθε φορά.

Αταλάντα, 10-6-08

ΕΞΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΙΝΟΥΝ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΑΛΙΑ

Μια Ολλανδέζα, μία Αυστριακή και δύο Γερμανίδες μας κάνουν το Athena Quartett. Ιδού:

Saskia Viersen - Violine

Margherita Biederbick - Violine

Hannah Klein - Viola

Kathrin Bogensberger - Violoncello

Αυτές οι τέσσερις νέες μουσικοί, που επέλεξαν για το όνομα του Κουαρτέτου τους την Αθήνα (!), αύριο 14 Ιουνίου το βράδυ, παίζουν σε συναυλία στο Άμστερνταμ - σε πρώτη εκτέλεση - τη νέα σύνθεση της φίλης μαέστρου και συνθέτιδος Κωνστάντιας Γουρζή, με τίτλο Κασταλία!

Το έργο είναι γραμμένο για κουαρτέτο εγχόρδων και άρπα. Σολίστ στην άρπα ένα "ολλανδικό ταλέντο", όπως μου λένε, η Lavinia Meijer

Το Athena Quartett ερμηνεύει δεύτερη φορά έργο της Γουρζή σε πρώτη εκτέλεση. Έχει προηγηθεί το P-ilion, που ακούσαμε και στην Πάτρα τον περασμένο Ιανουάριο σε μεταγραφή για Ορχήστρα εγχόρδων.

Η Κ. Γουρζή έδωσε το όνομα Κασταλία στη νέα της σύνθεση. Η Κασταλία, σύμφωνα με τη μυθολογία, ήταν ιερή πηγή των Δελφών και το νερό της διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο στη λατρεία και στη λειτουργία του ιερού και του μαντείου. Ποτάμια Νύμφη, κόρη του Αχελώου.

Kastalía is the Nymph of the Delphi source and daughter of the God of rivers Acheloos. The oracle priest Pythia went every time from the temple of Apollon to this source to get the inspiration for her prophecies.

Μια άρπα για την Κασταλία. Σε μια νύμφη της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας ταιριάζει ένα όργανο το οποίο έχει ιστορία 5.000 ετών.

Και όλα αυτά αύριο στο Άμστερνταμ!

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ

Ήταν 23 Νοεμβρίου 1989 και είχα βάλει «τα καλά μου», νεαρός φοιτητής, για να πάω στην επίσημη πρώτη της Ορχήστρας που έφτιαξε ο Μάνος Χατζιδάκις. Της Ορχήστρας των Χρωμάτων, όπως την ονόμασε. Των χρωμάτων, των ηχο – χρωμάτων, των αποχρώσεων, των κάθε λογής μουσικοχρωματικών τόνων και διαθέσεων.
Στο παλιό ΠΑΛΛΑΣ της Βουκουρεστίου. Προ Μεγάρου.
Ο Χατζιδάκις είχε πάρει το ρίσκο. Να παρέμβει δυναμικά στη λιμνάζουσα ορχηστρική πραγματικότητα της χώρας και να προτείνει μια δική του εκδοχή σύγχρονης κλασικής ορχήστρας, με έμφαση στο …περιθωριοποιημένο – σήμερα θα το λέγαμε «εναλλακτικό» ρεπερτόριο, την ελκυστική παρουσίαση και την προβολή άξιων αλλά και νέων σολίστ.
Και το κατάφερε! Ακούσαμε από κλασική ορχήστρα έργα των Κουρτ Βάιλ, Νίνο Ρότα (εκεί πρωτάκουσα το περίφημο κοντσέρτο για έγχορδα), Ντάριους Μιγιό, Άαρον Κόπλαντ, Άστορ Πιατσόλα, έργα ελλήνων συνθετών (Χρήστου, Θεοδωράκη, Μαμαγκάκη, Παλλάντιου κ.α.) και συνθέσεις κλασικών που ακούγονται σπανιότερα, όπως η Τραγική του νεαρού Σούμπερτ ή κύκλους τραγουδιών του Μάλερ και του Μπρίττεν.

Πρόκειται για μια πολύ σπουδαία εμπειρία την οποία έζησα από πολύ κοντά. Δεν έχασα ούτε μια συναυλία, ούτε ένα ρεσιτάλ (γιατί διοργάνωνε κι’ απ’ αυτά η Ορχήστρα των Χρωμάτων) της εποχής του Χατζιδάκι. Πήγαινα στις πρόβες, όπου είχα την άνεση στα διαλείμματα να συζητώ για λίγο με τον Χατζιδάκι για τα έργα που επέλεγε, παρακολουθούσα κάποιες διαλέξεις του, εισαγωγικές των συναυλιών, δεν έχανα εκπομπή του στο ραδιόφωνο του Αντέννα τότε (το Ε’ Πρόγραμμα) και γενικώς ήταν μια εποχή μαγική, επιτρέψτε μου, σε μια πόλη μαγική, όπως η Αθήνα του Χατζιδάκι.
Δεν μπορώ να ξεχάσω τις συναυλίες με τον Άστορ Πιατσόλα στο Αρχαίο Ωδείο της Πάτρας και στο Ηρώδειο (1,3 Ιουλίου 1990) μια μεταμεσονύκτια και ολονύκτια πρόβα στο Ηρώδειο, μια αυγουστιάτικη νυχτιά του 1992, με έργα Νίνο Ρότα, την τελευταία συναυλία της Ορχήστρας των Χρωμάτων στο Μέγαρο Μουσικής υπό την διεύθυνσή του, με σολίστ τον περίφημο πιανίστα Γκεόργκι Σάντορ στο 3ο κοντσέρτο του Μπάρτοκ (1993).
Τον ευχαριστώ για όλα!

Η Ορχήστρα των Χρωμάτων ευτυχώς υπάρχει – παρά τα προβλήματα της ελληνικής μικρόνοιας - και του χρόνου, αισίως, θα γιορτάσει τα 20χρονά της! Και το πνεύμα του Χατζιδάκι θα αγάλλεται γιατί το δημιούργημά του ζει και βασιλεύει! Εύχομαι εσαεί!

Το παραπάνω κείμενο έγραψα ακούγοντας το αφιέρωμα στον Μ.Χ. της εκπομπής του ΣΚΑΪ Πάτρας "Πατρινός είσαι και φαίνεσαι" που επιμελείται στην κυριολεξία η φίλη Ζέττα Ζάχου.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΜΒ'

Στιγμές αυτοσυγκράτησης

Το σώμα μου με παρέσυρε σε μια παρανομία

και η ψυχή μου συγκρουόταν.

Αναρωτιόμουν αν ήταν φόβος ή Αγάπη

που δάμασε το σώμα.

Άφωνα ξεφωνίζω: Πού θέλω να πάω;

Ακόμη δεν έχω απαντήσει

γιατί ψάχνω την ειλικρίνεια,

που όλο μου διαφεύγει

λες και δεν υπάρχει καν.

...Σαν και να ζει

σ' ένα κόσμο άπιαστο.

Σε ποιον μπροστά να είμαι ειλικρινής;

Τους κανόνες που με οδηγούσαν,

με πόνο το σώμα μου τους ξέχασε

γιατί του κάνανε κακό.

Σε ποιον μπροστά να είμαι ειλικρινής;

Σε αυτά που με έμαθαν ή

σε αυτά που οδηγούν στη λύτρωση;

Αχ...

Λύτρωση...

Σε ποιο σταθμό του τραίνου

θα σε βρω, να μου πεις το μυστικό;

....

Παρόλα αυτά,

συνεχίζω να ζω.

- Ελεύθερη -

Αταλάντα, 10-6-08

"ΝΕΟ - ΚΥΝΑΙΓΕΙΡΟΣ" ΚΑΙ "ΝΕΟ - ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ"

Προσφώνησις Δρος Αθανασίου Παπά,

Μητροπολίτου Γέροντος Χαλκηδόνος, προς την Α.Θ.Π. τον Οικουμενικόν Πατριάρχην κ.κ. Βαρθολομαίον επί τοις ονομαστηρίοις Αυτού

(Φανάρι 11-6-08)

Παναγιώτατε,

Η ιστορία μνημονεύει από την περίφημον μάχην του Μαραθώνος τον Αύγουστον του 490/89 ένα πρώτον παράδειγμα αντιστάσεως κατά εισβολέων στο πάτριο έδαφος. Είναι η μορφή του θρυλικού Ελευσίνιου μαραθωνομάχου στρατηγού Κυναίγειρου, αδελφού του ποιητού Αισχύλου. Για να καταφθάσουν στην παραλία οι συμπολεμιστές του, έπιασε με τα χέρια του την πλώρη μιας τριήρεως για να μη ξεφύγει. Ο εισβολέας τού επιτίθεται και του κόβει «δίκην πως Προκρούστη» τα χέρια και εκείνος με τα δόντια αρπάζει την τριήρη. Τον ηρωισμό του απεθανάτισαν οι Αθηναίοι διά χειρός του Πολυγνώστου στην Ποικίλη Στοά της Αγοράς! οι δε ρήτορες μετά χαράς απέδιδον μυθικήν αίγλην εις το γεγονός.

Ας ίδωμεν όμως τώρα, ποία είναι τα διδάγματα του συγκλονιστικού και «ανατριχιαστικού» αυτού γεγονότος. Και αυτά είναι: Η φιλοπατρία, το αγωνιστικόν πνεύμα, το θάρρος, η αντοχή εις τας δυσχερείας και η εμμονή επί του θέματος προς επίτευξιν του τεθέντος ιερού στόχου, στοιχείων απαραιτήτων προς τούτο.

Βεβαίως δεν γνωρίζομεν εάν το όνομα του Κυναίγειρου ετυμολογικώς σχετίζεται με τον σαρκοβόρον κύνα και την χορτοφάγον αίγα (πρβλ. και την Αιγείρα Αχαΐας), αμφοτέρων πάντως διακρινομένων διά την ενδιάθετον εμμονὴν και την αντοχήν, τα οποία σηματοδοτούν και αναλόγους ιδιότητας εξεχόντων ανθρώπων.

Του έκοψαν λοιπόν τα χέρια, τα εξαίρετα συνήθως αυτά όργανα της υλοποιήσεως των επιδιωκομένων, ως εφαρμόζεται τούτο και σήμερον εις ωρισμένας χώρας, εξ άλλων εννοείται μοτίβων, ως τιμωρία. Τα χέρια με την αποκαλυπτική δυναμική τους. Τα χέρια που σκέπτονται, που βλέπουν, που μιλούν, που δρουν (Μ. Ελευθεριάδης).

Έτσι δεν είναι άσχετος και η συχνή διευρυντική νοηματική ρήσι «του έδεσαν τα χέρια». Ή και κάποια άλλη παράλληλός πως «έβαλε πόδι» και «του έκοψαν τα πόδια». Οπότε πάντως μετέπειτα ορμά ο Κυναίγειρος με τα δόντια κατά τρόπον «ζωομορφικόν» και όχι μόνον.

Παναγιώτατε,

Τυγχάνει γνωστόν ότι ωρισμένοι άνθρωποι πανταχού και πάντοτε, εξ απαλών ονύχων, προϊδεάζουν το περιβάλλον των, εκόντες ή άκοντες, ότι τους αναμένει σταδιοδρομία λαμπρά, εφ’ όσον εννοείται δεν προβληθώσιν εμπόδια ποικίλης μορφής.

Και ημείς μεν, οι Χριστιανοί τουλάχιστον, λέγομεν ότι τούτο προκαθορίζεται, όχι πάντως «αναγκοβουλικώς», υπό της Θείας Προνοίας.

Ο δε αρχι-Κυναίγειρος του Φαναρίου, ο μακαριστός πνευματικός πατήρ Σας και πάντων ημών πολύς Γέρων Χαλκηδόνος Μελίτων, διέγνω κατά το δοθέν αυτώ τάλαντον, το οποίον καθωδήγει αυτόν εις την επιτυχή αξιολόγησιν και είτα τοποθέτησιν του υπάρχοντος ανθρωπίνου υλικού όπου δει, και εξετίμησε τα κοσμούντα την Υμετέραν Θ. Παναγιότητα ιδιάζοντα χαρίσματα, ούτως δε συνεξοικονόμησε τα της Μεγάλης Εκκλησίας διά το εγγύς τουλάχιστον μέλλον. Και δεν ηστόχησε και εδώ. Διότι πράγματι κατά το διάστημα της μέχρι τούδε Πατριαρχείας Σας ανεδείχθητε ο νεο-Κυναίγειρος και νεο-Κυρηναίος του Οικουμενικού Θρόνου, ο συνεχίζων την παράδοσιν των αρχαίων προγόνων.

Και ερωτώμεν:

α- Δεν είναι «νεο-Κυναιγειρικαί» αι ενέργειαι, οι αγώνες και αι αγωνίαι Σας διά τα αναφαίρετα δικαιώματα της Μεγάλης Εκκλησίας, και τα φλέγοντα προβλήματα της περιβαλλούσης Σας ομογενείας, έναντι των ιταμών και διαχρονικών μεθοδεύσεων των ποικίλων και πολυμόρφων νεο-Περσών;

β- Δεν είναι «νεο-Κυναιγειρικαί» αι διάφοροι ρηξικέλευθοι κινήσεις, προοπτικαί και πρωτοβουλίαι Σας εις τους τομείς της αναδιαρθρώσεως και οικοκυρεύσεως των του Θρόνου, των διορθοδόξων, διαχριστιανικών, διαθρησκειακών και κοινωνικοπολιτικών σχέσεων – κειμένων εις ένα τομέα, όπου ευρίσκονται διάφοροι όχι δυστυχώς πάντοτε ευειδείς και χρωματουργικώς προσβάλλουσαι τα όμματα και κνήθουσαι την ακοήν δυνάμεις, ως μέλαιναι, ερυθραί, πορτοκαλαιόχρωαι κ.ά., αι οποίαι ίσως θα ημπορούσαν να Σας χαρακτηρίσουν ως Πατριάρχην του «Οικουμενικού Χώρου»;

γ- Δεν είναι «νεο-Κυναιγειρικαί» αι πρωτόγνωροι οικολογικαί Σας παρεμβάσεις και «αφυπνιστικαί» προσπάθειαι προς ευαισθητοποίησιν της κοινής γνώμης επί του χαίνοντος κινδύνου της συμπαντικής καταστροφής και αι οποίαι Σας προσέδωσαν το γραφικόν επίθετον του «πράσινου» Πατριάρχου, καίτοι κοσμείσθε με μπλε κόρες οφθαλμών; Γνωστόν άλλωστε ότι από απόψεως ψυχολογίας των χρωμάτων, το πράσινον χρώμα τυγχάνει ηρεμιστικόν και ειρηνοποιόν.

δ- Δεν είναι «νεο-Κυρηναϊκαί» αι ανά την υφήλιον, και όχι μόνον, θυσιαστικαί ιεραί και άλλαι αποδημίαι της Υμετέρας Σεπτής Κορυφής, αι οποίαι ενίσχυσαν το κύρος της Πρωτοθρόνου Εκκλησίας της Ορθοδοξίας, έστω και αν κάποιοι επιθυμούν να συνεχίζουν τον εναντίον αυτής ιερόν και μη πόλεμον; Ως εκ τούτου θα ηδύνατο να Σας αποκαλέσει τις ως «καθ-οδεύοντα» και «ταξιδιώτην» Προκαθήμενον, όπως ο Υμέτερος αδελφός Ιωάννης Παύλος Βʹ.

ε- Δεν είναι «νεο-Κυρηναϊκαί» αι αναρίθμητοι, άκρως επίπονοι λειτουργικαί, ποιμαντικαί, βιωματικώς προσκυνηματικαί επισκέψεις εις τα σεβάσματα της πίστεως ημών και του Γένους, αι υπό της Θείας Προνοίας πρωτογνώρως ευλογηθείσαι, αι πολιτισμικαί, κοινωνικαί, φιλανθρωπικαί, ανθρωπιστικαί, ακροαματικαί, οικοσυντηρητικαί και άλλαι Σας πολυπαρουσίαι, πάντοτε εννοείται εντός του πνεύματος σεμνότητος και αριστοκρατικής απλότητος του ταπεινού αλλά και κλεινού Φαναρίου, αι οποίαι Σας προσέδωσαν την κατ’ εξοχήν επωνυμίαν του «ανθρώπινου» Πατριάρχου;

στ- Τι άλλωστε πιστοποιούν, συν τοις άλλοις, και αι πλείσται όσαι εκκλησιαστικαί, ακαδημαϊκαί, πολιτιστικαί, παγκοσμίως αναγνωριστικαί και άλλαι σημαντικαί διεθνείς διακρίσεις, που ετίμησαν το Σεπτόν Σας πρόσωπον, τας οποίας και άλλοι τινες προσεπάθησαν παιδαριωδώς να μιμηθούν, προκαλούντες το μειδίαμα;

Τοιούτον έχομεν Αρχιερέα «νεο-Κυναίγειρον» και «νεο-Κυρηναίον», σκαπανέα του «Οικουμενικού Χώρου», «πράσινον», «καθ-οδεύοντα» και «αρμενίζοντα», και προ παντός «ανθρώπινον».

Πορεύσθε τοίνυν Παναγιώτατε, ως ο Goethe εις την προσφιλή Σας μεταξύ άλλων Ρωμαϊκήν «Campagna», επί έτη πολλά εντός καταπρασίνων ειδυλλιακών πεδίων εν ειρήνη (et in Arcadia ego).

Οι πίνακες του Κωνσταντίνου Παρθένη (Ελληνική Ιστορία)

ΧΡΙΣΤΟΣ ΛΑΣΚΑΡΗΣ

Σύντομο βιογραφικό

Χρησιμοποίησα τις λέξεις,
κατά προτίμηση τις πιο σκοτεινές.
Μ' αυτές εργάστηκα,
μ' αυτές, και με ένα φόβο.
Στη λέξη θάνατος,
κατέφυγα πολλές φορές.
μου φαίνονταν,
η μόνη αληθινή.

Το παραπάνω αυτοβιογραφικό ποίημα είναι του Χρίστου Λάσκαρη, ο οποίος διέφυγε χθες της θνητότητος, δια του θανάτου, στον οποίο, όπως ο ίδιος ομολογεί κατέφευγε πολλές φορές ως την μόνη αληθινή πραγματικότητα.

Ήταν, λέει, "σεμνός, χαμηλών τόνων" και τα παρόμοια. Εγώ ξέρω πως ήταν ο μόνος Πατρινός ποιητής, και από τους λίγους γενικώς, που αναγνώριζε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος δεν είναι καθόλου "ηπίων τόνων", αλλά μάλλον θυελλωδών ανέμων!...

Τον συναντούσα συχνά στην Πάτρα και στα βιβλιοπωλεία, αλλά πάντα δίσταζα να του μιλήσω. Η όλη στάση του, ενώ ήταν ευγενέστατος άνθρωπος, ήταν κάπως απόκοσμη. Κι αυτό μου άρεσε. Έτσι ο ποιητής: Σκληρός και να ζητάει τα αδύνατα, που λέει κι ο Ελύτης. Στον Λάσκαρη αυτό μεταφράζεται: Μέγας Ιδιώτης, που δεν κολακεύει κανέναν, ούτε φυσικά τον εαυτό του. Σταματώ εδώ. Δεν θα κάνω νεκρολογία απ' το ιστολόγιό μου. Μόνο τη μνήμη τούτη ήθελα να την πω. Άλλωστε οι ποιητές δεν έχουν ανάγκη από λόγια, αλλά από κινήματα της ψυχής...

Όσοι πιστοί της ποίησης, ολότελα ενδεικτικά, πηγαίνετε στον Διαπολιτισμό, όπου πολύ πρόσφατα - σαν προανάκρουσμα του τέλους; - αναρτήθηκαν πολλά ωραία για τον ποιητή. Και το κείμενο της Ελένης Κονιδάρη: Χρίστος Λάσκαρης, ο ποιητής της ασπρόμαυρης ζωής.

ΣΤΙΣ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ...

Σήμερα το βράδυ η Λαϊκή Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης» θα παρουσιάσει έργα του μεγάλου μας συνθέτη στις Πυραμίδες του Καΐρου. Πρόκειται για μια εκδήλωση που οργανώνει η Ελληνική Πρεσβεία στην Αίγυπτο, συμμετέχοντας στους εορτασμούς για τα 20χρονα της όπερας του Καΐρου. Η εκδήλωση θα επαναληφθεί στην Αλεξάνδρεια μεθαύριο Σάββατο 14 Ιουνίου, στο θέατρο του Μοχάμετ Άλι, ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα του 19ου αιώνα, που σήμερα φέρει το όνομα του πρωτοπόρου Αιγυπτίου μουσικοσυνθέτη «Σάγιεντ Νταρουίς».

Προ ολίγων ημερών, στις 9 του μηνός, στη Βαρσοβία, την πρωτεύουσα της Πολωνίας, στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων με τίτλο «Η ποίηση στο μετρό», που στοχεύει να καταστήσει την ποίηση ευρύτερα γνωστή, ο ποιητής μας Τίτος Πατρίκιος διάβασε αποσπάσματα από τις ποιητικές του συλλογές και αναφέρθηκε στους στενούς δεσμούς της ποίησης με το σύγχρονο αστικό τοπίο, μέσα από τους χαρακτηριστικούς στίχους του ποιήματός του «Στις πόλεις":
«Στις πόλεις, οι δρόμοι ανοίγουν, δικτυώνονται τερματίζουν. Στις πόλεις οι πολιτικές νοούνται, χαράζονται ανατρέπονται».
Οι παραπάνω στίχοι (από τη συλλογή «Η νέα χάραξη") προβάλλονται -από τις αρχές Ιουνίου- σε σταθμό του μετρό της Βαρσοβίας.
Τις επευφημίες του κοινού, τώρα, απέσπασαν σε πρόσφατη συναυλία τους στο πλαίσιο των περιφερειακών εκδηλώσεων των φημισμένων Φεστιβάλ της Βιέννης, δύο νέες Ελληνίδες καλλιτέχνιδες, ερμηνεύοντας η Ελένη Παπασπύρου στο πιάνο, και η Στέλλα Αραμπατζόγλου στο σαξόφωνο, έργα Ελλήνων και Αυστριακών συνθετών για «σόλο πιάνο» και για «σαξόφωνο και πιάνο».
Στη συναυλία τους με τίτλο «Γέφυρες στην Ευρώπη, Ελλάδα-Αυστρία», οι δύο Ελληνίδες παρουσίασαν, μεταξύ άλλων, έργα των Ελλήνων συνθετών, Γιώργου Κουμεντάκη, του συνθέτη των Ολυμπιακών Αγώνων, Γιώργου Ζερβού καθηγητή του Μουσικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, Περικλή Λιακάκη λέκτορα στο Πανεπιστήμιο Μουσικής και Παραστατικής Τέχνης της Βιέννης, Μπάμπη Κανά καθηγητή του Ωδείου Αθηνών.

Όλα τα παραπάνω, φίλοι μου, είναι μια άλλη ελληνική επικαιρότητα. Η άλλη Ελλάδα, που δίνει την ηχηρή μαρτυρία της εκτός συνόρων. Κι αυτά είναι μια ενδεικτική σταχυολόγηση. Πόσα άλλα σημαντικά γίνονται δεν είναι εύκολο να γνωρίζουμε. Οι Έλληνες δημιουργοί μεγαλουργούν στο εξωτερικό, όταν εμείς εδώ, παρά τους σεισμούς και τους καταποντισμούς, εξακολουθούμε να …σεργιανίζουμε το άψυχο σώμα του δύστυχου Σεργιανόπουλου από παράθυρο σε παράθυρο… Μακάβριο θέαμα και ακρόαμα… Φυσικά το προσπερνάω αμέσως. Γιατί πολιτισμός σημαίνει πρώτα απ’ όλα σεβασμός στην ύπαρξη.

Μεταφερθείτε, λοιπόν, απόψε νοερά στις Πυραμίδες, με τη μουσική του Μίκη για παραμυθία και απόδραση από την ελλαδική αθλιότητα.

ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ

Ο φίλος μουσειολόγος και γνωστός συντηρητής έργων τέχνης Ξενοφών Παπαευθυμίου, με τον οποίο είχαμε κάνει πολλή δουλειά στο ΛΥΧΝΟ για θέματα πολιτιστικά, είχε την καλωσύνη να μου στείλει υλικό από μια πρόσφατη επίσκεψή του στην Καστοριά. Ευχαρίστως, λοιπόν, δημοσιεύω εδώ το κατατοπιστικό κειμενάκι του και τις υπέροχες φωτογραφίες του. Τον ευχαριστώ και του εύχομαι ειλικρινά ευόδωση όλων των ευγενών στόχων του.

Ο παλαιός Μενδρεσές – Μουσουλμανική Ιερατική Σχολή - εξαιρετικό μνημείο που περιμένει την αποκατάστασή του.

Η επίσκεψη στην πόλη της Καστοριάς αποτελεί μία ξεχωριστή εμπειρία για το επισκέπτη, έστω και αν είναι σύντομη και για επαγγελματικούς λόγους.
Η εμπειρία να παίρνεις τον καφέ σου νωρίς το πρωί αγναντεύοντας τα νερά της λίμνης κάτω από τους μεγάλους πλάτανους, η βόλτα στην παραλία και τις παλιές γειτονιές με τα παραδοσιακά καστοριανά σπίτια και τις βυζαντινές εκκλησιές, γίνονται βάλσαμο στην καρδιά μετά από μία κουραστική μέρα.
Βέβαια ξεχωριστή εμπειρία αποτελεί και η διαδρομή από τα Γιάννενα προς την Καστοριά, όπου κυριαρχεί η οροσειρά της Πίνδου με την άγρια ομορφιά της.
Η καλύτερη μάλιστα διαδρομή, που περνάει μέσα από το Γράμμο με πολλές στροφές όπου σπάνια συναντά κανείς μεγάλα οχήματα και μπορεί να απολαύσει την υπέροχη χλωρίδα της περιοχής, είναι ο δρόμος που περνά από το Νεστόριο, μία πραγματικά μαγευτική διαδρομή, κατάλληλη και για σβέλτους οδηγούς που απολαμβάνουν την οδήγηση σε δρόμους με χαρακτήρα.

- Ο παραλίμνιος δρόμος της Καστοριάς με τα πλατάνια και τα ωραία σπίτια.

- Το ανακαινισμένο Αρχοντικό Σκούταρη στον παραλίμνιο δρόμος της Καστοριάς.

- Εσωτερικός δρόμος με παλιά Καστοριανά σπίτια.

-Άποψη της λίμνης και των αρχοντικών από ψηλότερο σημείο στο εσωτερικό της πόλης.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΜΑ'

Παναγιώτης Καποδίστριας
ΕΞΙ ΠΡΟΑΝΑΣΤΑΣΙΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΑ

Βαρθολομαίω

Μια λύπη χρυσή
τα αίματα σφουγγίζει
των Προπατόρων
μυρωδίες της Λαμπρής
κακοθανατισμένες.

Χλοΐζει ο νους
κι ως τις ρίζες των οστών
μαίνονται μάχες.
Μιλάς σα να σωπαίνεις
γελάς σα να πεθαίνεις.

Εν πρώτοις Μόνος
ορθογράφος της Χαράς
και των Χαρίτων
τ’ αποστηθίζεις όλα
τα θρυλούμενα νερά.

Ανεμοδείχτης
οιωνίζεσαι πουλιά
πάνω απ’ την Πόλη
και δηλοίς τα Έσχατα.
Ξέρεις Χρόνος τι εστί.

Στ’ ακροκέραμα
φωνήεντα συμφωνούν
τα Ονόματα
ευσυγκίνητα πολύ
ενώ εσύ ορθρίζεις.

Ολοξάγρυπνος
λόγω πολλών Ολίγων
Φανάρι ανάβεις
να ‘χει φως η Μαρία
που θηλάζει το Παιδί.

Από τη συλλογή Ο Αρχαίος Αγροφύλαξ (εκδ. Γαβριηλίδης,2007)

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ Μ' - ΕΟΡΤΙΟ

“Γιατί, αδερφοί, να κάνουμε τις νύχτες
στοχαστικές, τις μέρες να βαραίνουν
απ` τη μελαγχολία τους, τραβηγμένες
στων θαλασσών τις άκρες; Τι στοιχίζει
στ` αηδόνι το τραγούδι κ` η ευγένεια
στην πρωινή βροχή; Αγαπηθήτε!..”
Ν. Βρεττάκος, Προσκλητήριο, στ. 18-23

“Χαρά, στου ιερού βουνού τη μοναξιά, στον καθαρόν αγέρα,
ν` ανηφορίζεις μοναχός μ` ένα δαφνόφυλλο στα δόντια...”
Ν. Καζαντζάκης, Οδύσσεια, Ξ 1-2

Σαν περιστέρι πέταξες της γης απ` άκρη σ` άκρη,
που τ` Άβελ την πλημμύρισε το αίμα και το δάκρυ,
να φέρεις το κλαδί ελιάς στ` αδερφοκτόνο χέρι,
εκεί, σαν μάτια ενός θεριού, π` άστραφτε το μαχαίρι.
Της φύσης τάφο σκάψαμε, θαφτήκαμε μαζί της,
μα Εσύ ζητάς στο θάνατο την πλάστρα την πνοή της.
Καινούρια μέρα μέσα Σου ανάβει κάθε βράδυ
και βάφεις με τα μάτια Σου γαλάζιο το σκοτάδι.
Βαθιά, με πείσμα, οι ρίζες Σου τη γη Σου αγκαλιάζουν.
Τα φύλλα Σου τον ουρανό της Ιστορίας σκιάζουν.
Μας έφερες την Άνοιξη ανάμεσα στα χιόνια
και έστειλες το μήνυμα ζωής στα χελιδόνια.
Μακρύ να `ν` το ταξίδι Σου, πολλά λιμάνια να `χει
και να κρατάς μες στ` άξια τα χέρια Σου το δοιάκι.
Τα κύματα να σκύβουνε μπροστά Σου το κεφάλι
και πάντα να `σαι άτρωτος απ` την ανεμοζάλη.

Στην Α.Θ.Π. τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο
Δημήτρης Δεμιρτζής

Απογευματινή Κωνσταντινουπόλεως 11-6-2208

ΕΙ ΒΟΥΛΕΙ

Παραπέμπω, για όποιον φίλο του ιστολογίου ενδιαφέρεται, σε ένα αφιέρωμα στον σήμερον εορτάζοντα Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο, που επιμελήθηκα ιδίαις χερσίν στην ιστοσελίδα της Μητροπόλεως Πατρών.

Το αφιέρωμα καλύπτει δραστηριότητες του Πατριάρχου τη διετία 1999-2001 (δηλ. από την ώρα που δημιούργησα το site μέχρι την παραίτησή μου) και τα της ολιγόωρης επισκέψεώς του στην πόλη του Πρωτοκλήτου την 21η Οκτωβρίου 2001. Υπενθυμίζω ότι ήταν η πρώτη επίσκεψη Οικουμενικού Πατριάρχη στην Πάτρα και αυτή πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου Πατρών, το οποίο, σε επίσημη τελετή, αναγόρευσε τον Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο σε επίτιμο διδάκτορα επτά σχολών του Πανεπιστημίου.

Η φωτογραφία είναι από την υποδοχή του Πατριάρχου, λίγο πριν τον Ναό του πολιούχου Αγίου Ανδρέου, όπου χοροστάτησε σε πανηγυρική δοξολογία.
Από αριστερά: Ο Μητροπολίτης Πατρών Νικόδημος και οι αείμνηστοι Γέρων Εφέσου Χρυσόστομος και Ηρακλείας Φώτιος.

ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ ΤΟΥ ΟΝΕΙΡΟΥ

Ο φίλος φιλόλογος, μεταφραστής του Pavese και του Montale, ψυχή του ηλεκτρονικού λογοτεχνικού περιοδικού Διαπολιτισμός και του Συνδέσμου Φιλολόγων Πατρών, ο Γιάννης Παππάς, εκτίθεται πλέον και ως ποιητής με την πρώτη του ποιητική συλλογή Στην άκρη του ονείρου (εκδ. Μεταίχμιο).
Στην άκρη του ονείρου, την ώρα που οι νεκροί, οι άγγελοι και οι ξεχασμένοι φίλοι περιπλανιούνται στους τόπους της μνήμης και της παιδικής ηλικίας, έρχεται η ποίηση να μιλήσει για την αλήθεια και την ομορφιά των πραγμάτων, να γίνει συλλέκτης ονείρων.
Το πρώτο ποιητικό βιβλίο του Γιάννη Η. Παππά ανήκει στη κατηγορία της ποίησης που κινείται στις αναμνήσεις, στα συναισθήματα, στις εμπειρίες και στα βιώματα του ποιητή και ως αφήγηση γεγονότων και ως ονειρική περιπλάνηση στο υποσυνείδητό του μέσω του ονείρου.
Ο αδυσώπητος χρόνος, το αναπόφευκτο τέλος, η αναπόληση της χαμένης παιδικότητας, οι τόποι της γενέθλιας γης, μνήμες και αποτυπώσεις από εικόνες ενός οριστικά χαμένου χρόνου, η αίσθηση της απώλειας και της φθοράς είναι επίσης βασικά θέματα στην ποιητική του περιπλάνηση.

Η παρουσίαση της συλλογής του Γ. Παππά θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 23 Ιουνίου, στις 8.30 το βράδυ, στην αίθουσα του Πανηπειρωτικού Συλλόγου Πατρών (Μουρούζη 14, 1ος όροφος, Πλ. Νόρμαν). Θα μιλήσουν: ο ποιητής Ηλίας Γκρης, ο πρόεδρος του Πανηπειρωτικού φιλόλογος Μανώλης Μαγκλάρας και ο κριτικός λογοτεχνίας Νικήτας Παρίσης.
Νομίζω ότι καλώς γίνεται εκεί η παρουσίαση, αφού ο Παππάς είναι Ηπειρώτης, από την Άρτα. Το πρόβλημα για μένα είναι ότι με κάλεσε ο φίλος Γ. Παππάς να κλείσω μουσικά την εκδήλωση με το σχήμα μου Πολύτροπον. Με τον Γ. Παππά έχουμε συνεργαστεί πολλάκις στο πρόσφατο παρελθόν στην οργάνωση εκδηλώσεων με κύριο άξονα την μελοποιημένη ποίηση. Τώρα πρέπει να κάνω κάτι για τα δικά του ποιήματα. Πειραματίζομαι συνεχώς με τους φίλους μουσικούς. Ελπίζω στις 23 Ιουνίου να μην τον διαψεύσω. Ως την τελευταία στιγμή θα διαβάζω ξανά και ξανά τα ποιήματά του μήπως βρω… άκρη στο όνειρο…

ΕΠΙ ΤΑ ΙΧΝΗ

Σήμερα γιορτάζει ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Σκέφθηκα λοιπόν να αναφερθώ πολύ συνοπτικά στο πρόσφατο προσκύνημά του στην Καππαδοκία, το περασμένο Σαββατοκύριακο, όπου μαζί με τον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας κ. Αναστάσιο εμνήσθησαν ζώντων και τεθνεώτων.
Το Σάββατο 7 Ιουνίου Εσπερινός στον Ι.Ναό Αγίου Θεοδώρου Μαλακοπής. Στην ομιλία του ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος αναφέρεται στον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας:
«Εφέτος μάλιστα μαζί μας, συμπροσκυνητής, είναι και ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Τιράνων κ. Αναστάσιος, ο ευφημότατα γνωστός Προκαθήμενος της Αγιωτάτης Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Αλβανίας, του οποίου και το όνομα και το εν Αλβανία επιτελεσθέν και επιτελούμενον αποστολικό έργο, κηρύττουν μεγαλοφώνως το θαύμα και την δύναμι της Αναστάσεως. Η χαρά μας για την παρουσία του και συμπροσευχή του είναι πολύ μεγάλη και σας ευχαριστούμε, Μακαριώτατε, διότι προφρόνως αποδεχθήκατε την πρόσκλησί μας και μας δίνετε την μεγάλην χαράν της εν τω μέσω ημών παρουσίας σας εις αυτό το προσκύνημα».
Στη συνέχεια ο Πατριάρχης αναφέρεται στη γη της Καππαδοκίας, τη γη των Αγίων και των Πατέρων μας.

Την Κυριακή 8 Ιουνίου Πατριαρχική Λειτουργία στον Ι. Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Σινασού. Ο Πατριάρχης στην ομιλία του, με αφορμή τη μνήμη των Αγίων Πατέρων της Α’ Οικουμενικής Συνόδου, ξεκαθαρίζει:
"Δεν αυτοσχεδιάζομε, δεν πειραματιζόμεθα εις θέματα Πίστεως, δια τα οποία εκείνοι συνοδικώς και τελεσιδίκως απεφάνθησαν. Κάμνομεν την ομολογίαν τους ομολογίαν μας, την πίστιν τους πίστιν μας, και προσπαθούμε να κάνωμε και την ζωήν τους ζωήν μας, διότι αυτή ταυτίζεται με την ζωήν του Χριστού. Έτσι έκαμαν και οι νεώτεροι Καππαδόκαι Άγιοι, ο Άγιος Αρσένιος ο εκ Φαράσων και ο μαθητής του σεπτός Γέρων Παίσιος, η Οσία Φωτεινή η Νεαπολίτιδα και ει τις έτερος. Και είθε, μέχρι τελευταίας μας αναπνοής, να πορευώμεθα με συνέπειαν επί τα ίχνη του Βασιλείου, του Γρηγορίου, του Γρηγορίου Νύσσης, του Αχιλλίου, του Αμφιλοχίου και των λοιπών Πατέρων". Αμήν.

ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ ΛΘ'

Στιγμές αλήθειας

Υπάρχουν νύχτες που οι Ερινύες
εμπλέκουν την ψυχή μου
σε ρόλους άλλους απ’ αυτόν,
που καθημερινά νομίζω ότι παριστάνω.
Με κάνουν Κλυταιμνήστρα και Ορέστη,
Ιφιγένεια και Κασσάνδρα,
Κάλχα και Αίγισθο,
αλλά και πολλά άλλα συνάμα.

Αναρωτιέμαι αν όντως είμαι
αυτή που νομίζω,
ή καθημερινά γίνομαι
και κάτι ακόμη
πιο αλλιώτικο από χθες,
μετά τις μάχες τις νυχτερινές.
Αναρωτιέμαι αν αυτό που κουβαλάω
είναι πλούτος ή φτώχεια...

Ανεβαίνω στον Όλυμπο απεγνωσμένη,
ψάχνοντας να βρω μια ήσυχη λιμνούλα,
να καθρεφτιστεί το πρόσωπό μου,
αλλά κι αυτές ξεράθηκαν.

Κατεβαίνω ξανά στην Αθήνα
και χωρίς να με θυμάμαι από χθες,
αφήνομαι στους πολέμους και στις χαρές
και κάνω το σταυρό μου.

Μαγνητίστηκε η ματιά μου ξαφνικά
από μια ανταύγεια.
Ένα ουράνιο τόξο μου αγνάντεψε
και μου ‘δωσε μια κούνια σα τόξο λυγερή.
Ένιωσα ξαλαφρωμένη.
……………………………….
Μετά οι ερινύες
δεν με πείραζαν πια·

…όμως κι αυτό για λίγο.

Αταλάντα, 10-6-08

Ο ΚΑΛΟΓΕΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Φίλος της Ιδιωτικής Οδού μου έστειλε το παρακάτω κείμενο από το ποντίκι, το οποίο αναδημοσιεύω γιατί θεωρώ ότι είναι βαθειά ρεαλιστικό. Και επειδή ο ρεαλισμός του πηγάζει από έναν ανώνυμο αγιορείτη, νομίζω πως πρέπει επιτέλους να διδαχθούμε ότι η αρχή της πνευματικότητας είναι η επίγνωση του περιβάλλοντος χώρου. Άλλωστε ο μοναχισμός είναι μια "σκληρή πραγματικότητα", που λόγω της τραχύτητάς του εξασφαλίζει τα κριτήρια για την σωστή ανάγνωση του κόσμου.

Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια, μια παρέα θεσσαλονικιών και αθηναίων δημοσιογράφων βρέθηκε για ένα τριήμερο στο Άγιο Όρος και διανυκτέρευσε σε ένα κελί, που κρατούσε ένας μοναχός. Στην ολονύχτια κουβεντούλα, επί παντός του επιστητού, ο γερο-μοναχός (παλιός αντάρτης του ΕΛΑΣ, που διέφυγε στο εξωτερικό για χρόνια και επέστρεψε να τελειώσει τη ζωή του στο μέρος που είχε βρει προσωρινό καταφύγιο στον εμφύλιο) έθεσε στην παρέα το ερώτημα: Ποιο θα είναι το μεγάλο πρόβλημα που θα βρει μπροστά του ο παγκόσμιος καπιταλισμός τα επόμενα χρόνια;
…Η σχεδόν ομόφωνη απάντηση ήταν «η καταστροφή του περιβάλλοντος».
Οι δημοσιογράφοι, από κεντροαριστερών έως ακροαριστερών αντιλήψεων, αγόρευαν φανατικά για να υποστηρίξουν την – κοινή – θέση τους. Για το πώς το κεφάλαιο, έχοντας ως μόνο κίνητρο και οδηγό το κέρδος, θυσιάζει αδίστακτα το περιβάλλον, τον πλούτο της φύσης, σε γη, αέρα και θάλασσα, προκειμένου να αποκομίσει κι άλλο, περισσότερο κέρδος.
Πώς καίει και οικοπεδοποιεί τα δάση, πώς χτίζει τις παραλίες, πώς δηλητηριάζει το νερό, το χώμα, τον αέρα, με δηλητήρια, λιπάσματα, μπετόν, απόβλητα, μεταλλαγμένα προϊόντα, αυθαίρετα σπίτια, ξενοδοχεία, εργοστάσια. Πώς τα κράτη σε Δύση και Ανατολή ξεπουλάνε τον φυσικό - εθνικό - ανθρώπινο πλούτο, για να τον κάνουν παράδεισο εκμετάλλευσης οι κάθε λογής «επενδυτές» και κερδοσκόποι. Πώς οι κυβερνήσεις βομβαρδίζουν στο Ιράκ, το Αφγανιστάν ή τη Γιουγκοσλαβία με «μίνι πυρηνικά» που θα σκοτώνουν και θα τερατογεννούν για γενιές.
Πώς οι πολίτες - καταναλωτές, ακολουθώντας το παράδειγμα των «μεγάλων» καταστρέφουν ό,τι «μικρό» τους βρίσκεται βολικό. Από τις πλαστικές σακούλες, τα πλαστικά φαγητά μέχρι τα «θηριώδη» Ι.Χ. που κατακλύζουν τους δρόμους και τα αυθαίρετα που χτίζουν σε καμένα δάση και πάνω στο κύμα.
Αυτά κι άλλα πολλά αράδιασαν οι φίλοι δημοσιογράφοι, με ευγλωττία, που υποστηριζόταν δυναμικά από το εξαιρετικό ρακί παραγωγής του γερο-μοναχού. Ο οποίος, ενώ η ώρα του όρθρου είχε παρέλθει, χωρίς το αντίστοιχο τελετουργικό του Αγίου Όρους, είπε «ευλογώντας» το τελευταίο καραφάκι: "Ρε κορόιδα δημοσιογράφοι, ο καπιταλισμός, την προστασία του περιβάλλοντος θα την κάνει βιομηχανία. Θα λανσάρει καινούργια αυτοκίνητα, καινούργιες μορφές ενέργειας, καινούργιες τεχνολογίες, καινούργια προϊόντα οικολογικά, κάθε είδους. Και θα μας βάλει να τα αγοράζουμε, να τα χρησιμοποιούμε, να τα επιδοτούμε. Αυτοί που καταστρέφουν σήμερα το περιβάλλον, αύριο θα απαιτούν να τους πληρώσουμε για να το σώσουν".
«Και τότε ποιο θα ’ναι το μέγιστο πρόβλημα, γέροντα, τα χρόνια που ’ρχονται» ρώτησαν. «Οι ορδές των πεινασμένων στον τρίτο κόσμο και των φτωχών και ανέργων στον ανεπτυγμένο» απάντησε ο γέρος και καληνύχτισε, στραγγίζοντας το ποτήρι του. «Ευλογημένο να ’ναι» μουρμούρισε.

Ο γέρος ζει ακόμα (κοντά στα 87) και η «προφητεία του» κοντεύει να εκπληρωθεί. Εξάλλου το «νέφος είναι πολιτικό», που είπε και ο συγχωρεμένος ο Τρίτσης.

Φωτό: Καλιάγρα, ξεψάρισμα στη σκάλα. Του Κώστα Μπαλάφα

"ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ!"

Διαβάζω το κείμενο μιας διάλεξης που έδωσε ο μέγιστος σκηνοθέτης – ποιητής Αντρέι Ταρκόφσκι (1932 – 1986) στο καθεδρικό ναό του Αγίου Ιωάννη στο Λονδίνο, τον Ιούλιο του 1984, με θέμα την Αποκάλυψη του Ιωάννου.
Το κείμενο εκδόθηκε στην «Βιβλιοθήκη των Χρωμάτων» (εκδ. Αρχέτυπο).
Ο Ταρκόφσκι προσεγγίζει την… παρεξηγημένη απ’ τους πολλούς Αποκάλυψη με τρόπο Ορθόδοξο, από κάθε άποψη. Σας παραθέτω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα, φίλοι μου, τελείως ενδεικτικά βέβαια:

Είναι λάθος, ωστόσο, να θεωρείται η Αποκάλυψη αποκλειστικά άξονας για την ιδέα της τιμωρίας. Πρωταρχική σημασία του βιβλίου είναι η ελπίδα. Όσο κι αν πλησιάζει ο καιρός, αν και για τον καθένα από μας είναι πολύ κοντά, για όλους μαζί δεν είναι ποτέ πολύ αργά. Γι’ αυτό η Αποκάλυψη είναι φοβερή για τον καθένα μας χωριστά, αλλά για όλους μαζί εκφράζει την ελπίδα. Αυτός είναι ο σκοπός του μηνύματος… Όμορφα λόγια αναφέρονται σχετικά με την εξαφάνιση του διαστήματος και του χρόνου, τη στιγμή της μετάβασης σε μια νέα κατάσταση: «…και ο ουρανός απεχωρίσθη ως βιβλίον ελισσόμενον, και παν όρος και νήσος εκ των τόπων αυτών εκινήθησαν…» (Αποκ. Στ’ 14).
Αυτά είναι λόγια απίστευτα. Ο ουρανός απεχωρίσθη ως βιβλίον ελισσόμενον! Δεν έχω διαβάσει τίποτα πιο ωραίο. Και τώρα τι μπορεί να πει ένας καλλιτέχνης για τον τρόπο εξιστόρησης αυτών που συνέβησαν μετά την αφαίρεση της Έβδομης σφραγίδας; Πώς να εκφράσει αυτή την ένταση; Εδώ κάθε διήγηση περιττεύει. Έχουμε την αίσθηση ότι είναι ένα όραμα που η σημασία του υπάρχει στην απουσία της εικόνας. Η Έβδομη σφραγίδα αφαιρέθηκε. Και τι συμβαίνει; Τίποτα. Σιγή. Η απουσία εικόνας είναι η πιο δυνατή εικόνα που μπορούμε να φανταστούμε.

Ενώ σκέφτομαι φωναχτά γι’ αυτό το ιερό κείμενο, έχω την αίσθηση ότι η διαδικασία αυτή είναι ουσιαστική. Αυτό μου επιτρέπει να βγάλω μερικά συμπεράσματα, μερικές ιδέες, γιατί δεν είναι δυνατόν να σκέφτεσαι αυτά τα πράγματα μέσα στη μοναξιά. Ετοιμάζομαι να κάνω μια καινούρια ταινία (τη Θυσία), κάνοντας ένα καινούριο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Αντιλαμβάνομαι πολύ καθαρά πως δεν πρέπει να τη θεωρήσω απλώς μια ελεύθερη δημιουργία, αλλά μια υποχρεωτική πράξη, μια χειρονομία, έτσι που η τέχνη να μην προσφέρει πια ικανοποίηση, αλλά να προβάλλει σαν κοπιαστικό καθήκον. Για να πω την αλήθεια, ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω πώς ο καλλιτέχνης μπορεί να είναι ευτυχισμένος μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας του. Η λέξη αυτή μάλλον δεν είναι η κατάλληλη. «Ευτυχισμένος»… Ποτέ. Ο άνθρωπος δεν ζει για να είναι ευτυχισμένος. Υπάρχουν πράγματα πιο σημαντικά από την ευτυχία!

ΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ ΤΟΥ ΣΚΑΛΚΩΤΑ

«Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ΄ ένα φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ΄ αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» - καθώς την ονόμαζε στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών. Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους καθώς κι άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με το ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι».

Αυτά έλεγε, μεταξύ άλλων ο Μάνος Χατζιδάκις, στην περίφημη διάλεξή του για το Ρεμπέτικο στο Θέατρο Τέχνης στις 31 Ιανουαρίου 1949. Σχεδόν οκτώ μήνες πριν τον αιφνίδιο θάνατο του Νίκου Σκαλκώτα (20-9-1949)… Και πέντε χρόνια μετά τη σύνθεση του Κοντσέρτου για 2 βιολιά, στο δεύτερο μέρος του οποίου ο Σκαλκώτας χρησιμοποίησε το πασίγνωστο ρεμπέτικο «Θα πάω εκεί στην Αραπιά» του Βασίλη Τσιτσάνη. Ο Χατζιδάκις προφανώς αγνοούσε το μέγα γεγονός που είχε συντελεστεί εν κρυπτώ υπό του ιδιοφυούς Σκαλκώτα: το πρώτο έργο της νεοελληνικής λόγιας ή κλασικής, αν προτιμάτε, μουσικής που περιείχε ρεμπέτικο θέμα, είχε συντεθεί αλλά ουδείς το γνώριζε.
Ούτε φυσικά κι ο έγκριτος μουσικοκριτικός Μίνως Δούνιας, ο οποίος σε κείμενό του στην Καθημερινή (8-2-1949) μεμφόταν ευγενικά τον Χατζιδάκι για τον παραλληλισμό του ρεμπέτικου «με την αιώνια, μεγάλη τέχνη».
Ο Χατζιδάκις δεν δίστασε να πει ότι η μελωδική γραμμή του τραγουδιού «Αρχόντισσα» του Τσιτσάνη «αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ»!
Ο Δούνιας εξανίσταται: «Δεν βλέπω γέφυρα να συνδέει τον Μπαχ με τα μπουζούκια».
Κι εγώ αυτή τη στιγμή, φίλοι μου, σχεδόν εξήντα χρόνια από την μαγική εκείνη εποχή, ακούω το μαγικό Κοντσέρτο για 2 βιολιά του Σκαλκώτα και διαβάζω το σημείωμα του μουσικολόγου Κωστή Δεμερτζή για το έργο που αναπτύσσει ρεμπέτικο θέμα: «Όσον αφορά την γραφή των σολιστικών μερών στο Κοντσέρτο αυτό, η απώτερη καταγωγή της εντοπίζεται στον Μπαχ»!

Ρεμπέτικο, Μπαχ, Σκαλκώτας, σε μιαν απίστευτη συνύπαρξη την οποία μπορούμε πια να απολαύσουμε στην κυριολεξία, χάρη στον σημαντικότατο ψηφιακό δίσκο που μόλις κυκλοφόρησε από την BIS. Το πρώτο έργο που ακούμε είναι το κοντσέρτο για 2 βιολιά – α’ παγκόσμια ηχογράφηση – σε ενορχήστρωση Κωστή Δεμερτζή, απολύτως ειδικού στην Σκαλκωτική ενορχήστρωση. Παίζουν: β' βιολί ο Γιώργος Δεμερτζής, ο οποίος έχει παίξει και ηχογραφήσει τα άπαντα του Σκαλκώτα για βιολί και κουαρτέτο εγχόρδων και ο Σίμος Παπάνας α' βιολί. Δυο εξαιρετικοί μουσικοί, διαφορετικών γενεών, που συνυπάρχουν στο κοντσέρτο σαν από πάντα. Σα να ήταν γραμμένο γι’ αυτούς το έργο. Και πώς όχι τελικά; Αφού αυτοί μας το αποκαλύπτουν. Η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης υπό τον επίσης εξαίρετο νέο μαέστρο Βασίλη Χριστόπουλο, συμβάλει σημαντικά στην ανάδειξη σύνθεσης.

Ο Γ. Δεμερτζής και ο Σ. Παπάνας μας «τραγουδούν» υπέροχα το «Θα πάω εκεί στην Αραπιά», πιο χρωματικά, είν’ αλήθεια, από τη μελωδία του Τσιτσάνη, μα αυτό ήθελε κι ο Σκαλκώτας. Ένα «λαϊκό τραγούδι» για βάση, και πάνω του, όπως παρατηρεί εύστοχα ο Κ. Δεμερτζής, «να στήνει ονειρικές και εξώκοσμες παραλλαγές». Δεμερτζής και Παπάνας μας καθιστούν κοινωνούς μιας από τις πιο όμορφες μουσικές του Σκαλκώτα. Και ενός έργου - ορόσημου για την ελληνική μουσική πραγματικότητα. Και γι’ αυτό τους είμαστε ευγνώμονες.
Ο Μίνως Δούνιας στο προμνημονευθέν κείμενό του για το ρεμπέτικο λέει πως «η μελωδική γραμμή του χαρακτηρίζεται, ως επί το πλείστον, από μια καταθλιπτική κατιούσα». Νομίζω ότι αυτό το αντιλαμβάνεται πολύ καλά όταν ακούει την επεξεργασία Σκαλκώτα στο θέμα του Τσιτσάνη, αλλά θα το εκλάβει ως αρετή κι όχι ως υστέρημα. Δεμερτζής και Παπάνας παίζουν με τη δέουσα μελαγχολία, που φωτίζει τις απόκρυφες πτυχές του εαυτού… Οι δοξαριές, σταλαγματιές γλυκασμού. Ας θυμηθούμε ότι ο συνθέτης γράφει το έργο σε μια πολύ δύσκολη περίοδο. Κατοχή… Με την απελευθέρωση να υποφώσκει…

Στον ψηφιακό δίσκο υπάρχουν κι άλλα δύο έργα του Σκαλκώτα. Το Κοντσερτίνο για δύο πιάνα και ορχήστρα (1935) με σολίστ την Μαρία Αστεριάδου και το Νίκο Σαμαλτάνο και το «Χαρακτηριστικό κομμάτι για ξυλόφωνο και ορχήστρα (Νυκτερινή διασκέδασις)» (1949), με σολίστ τον Δημήτρη Δεσύλλα. Ένας δίσκος που αξίζει να ακούσει και να ξανακούσει κανείς. Όσο περισσότερο ευλαβικά σκύβει κανείς στη σκαλκωτική δημιουργία, τόσο αφουγκράζεται την ιδιοφυΐα του συνθέτη και μετέχει μουσικής εξαίσιας.

"Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΛΥΣΗ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΗ ΧΤΙΖΕΙΣ ΤΙΠΟΤΑ"

Πριν λίγο καιρό σε μια ανάρτησή μου στην Ιδιωτική Οδό, με τίτλο «Η Θεολογία του μη κτίζειν», εξέφρασα ένα προβληματισμό για την πρακτική που πρέπει να έχει η Εκκλησία σήμερα, πέρα απ’ το θεωρητική έκφραση που είναι επίσης σημαντική, απέναντι στο θέμα Οικολογία.
Την αφορμή μου έδωσε η συνέντευξη ενός αρχιτέκτονα που έλεγε ότι η καθαρώς οικολογική στάση είναι το μη κτίζειν.
Βρήκα τελικά την συγκεκριμένη συνέντευξη σ’ ένα BHMagazino του περασμένου Σεπτεμβρίου κι έτσι σας μεταφέρω εδώ κάποια ιδιαίτερης σημασίας αποσπάσματα. Ο φημισμένος Ιάπωνας δημιουργός Σιγκέρου Μπαν, ο μετρ της οικολογικής αρχιτεκτονικής, λέει στη Λένα Παπαδημητρίου:

«Οικολογική αρχιτεκτονική; Τι είναι αυτό; Έχω βαρεθεί να το ακούω. Εγώ ποτέ δεν χρησιμοποιώ αυτό τον όρο. Θεωρώ ότι είναι σχήμα οξύμωρο. Εκ των πραγμάτων, κάθε κτίριο καταστρέφει το περιβάλλον. Πιστέψτε με, η καλύτερη λύση είναι να μη χτίζεις τίποτε. Η αρχιτεκτονική δεν μπορεί να συνυπάρξει με την οικολογία».

Άρα, αγαπητοί μου, επανέρχομαι. Η Εκκλησία σήμερα αν θέλει να είναι συνεπής προς την οικολογική της φύση, θα πρέπει να είναι απόλυτα φειδωλή στην πρακτική του κτίζειν. Η λογική κτιρίων και εκκλησιών – μεγαθηρίων σήμερα, είναι απολύτως καταστροφική! Αν λάβει κανείς υπ’ όψιν του και την αισθητική αυτών των κτισμάτων…Απαιτείται, λοιπόν, από τους καιρούς αλλαγή νοοτροπίας. Και οι πάσης φύσεως «εκκλησιαστικοί», είτε είναι αρχιερείς είτε απλοί μοναχοί, ας συνειδητοποιήσουν ότι πλέον δεν έχουμε ανάγκη από μεγαλεπήβολα σχέδια και κτίρια, αλλά από σχέση ουσιαστική με το περιβάλλον. Το ανθρώπινο και το φυσικό.

ΕΙΣ ΦΟΒΟΝ ΣΕΙΣΜΟΥ

Πριν τριάντα χρόνια, μετά τον φοβερό σεισμό που συγκλόνισε τη Θεσσαλονίκη, ο μακαρίτης σήμερα καθηγητής Ιωάννης Φουντούλης, ο σπουδαιότερος λειτουργιολόγος του καιρού μας, συνέταξε ένα από τα περίφημα «Κείμενα Λειτουργικής» του.
Στο ιδιαίτερο τεύχος με τον τίτλο «Ακολουθία εις φόβον σεισμού», όπως ο ίδιος σημειώνει, «συνεκεντρώθη παν ό,τι η λειτουργική παράδοσις της Εκκλησίας απεθησαύρισεν εις τα λειτουργικά της βιβλία, χειρόγραφα και έντυπα, σχέσιν έχον προς την φοβεράν του σεισμού απειλήν».
Οι ύμνοι και οι ευχές που περιλαμβάνονται στο τεύχος αυτό, στην πλειοψηφία τους αναφέρονται σε πραγματικά περιστατικά, κάποια εκ των οποίων αναγράφονται και στο εορτολόγιο και τα διαβάζουμε στο συναξάριο της ημέρας μέχρι σήμερα. Το πιο γνωστό τέτοιο παράδειγμα είναι η «μνήμη του μεγάλου και φρικώδους σεισμού» που έγινε το 740 στην Κωνσταντινούπολη επί Λέοντος Ισαύρου. Ένα γεγονός που θυμάται η Εκκλησία κάθε χρόνο στις 26 Οκτωβρίου, μαζί με τη μνήμη του Αγίου Δημητρίου.

Στο Τυπικό της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως του Ι’ αιώνος αναφέρεται η μνήμη οκτώ σεισμών. Έτσι, η σχετική υμνογραφική παραγωγή δεν είναι καθόλου αμελητέα, αφού σπουδαίοι υμνογράφοι συνθέτουν ύμνους και ευχές δια των οποίων οι πιστοί ζητούν το έλεος του Θεού και σπεύδουν προς μετάνοιαν. Ακόμα και ο πρίγκιπας των βυζαντινών υμνογράφων Ρωμανός ο Μελωδός συνέθεσε «κοντάκιον κατανυκτικόν, ψαλλόμενον εις έκαστον σεισμόν και εμπρησμόν», με ακροστιχίδα «Του ταπεινού Ρωμανού ψαλμός».
«Κανών εις φόβον σεισμού», τροπάρια και σχετικές ευχές υπάρχουν και στο εν χρήσει Μέγα Ευχολόγιο.

Ακολουθίες για σεισμούς όμως έχουμε και στις μέρες μας, όταν εσείσθη η γη και οι άνθρωποι εκλονίσθησαν ποικιλοτρόπως. Αν ανοίξει κανείς το Ζακύνθου Εορτοδρόμιον που εξέδωσε πριν δέκα χρόνια (1998) η Ι. Μητρόπολις Ζακύνθου θα δει: «Ακολουθία Ικετήριος και Ευχαριστήριος εις ανάμνησιν των εν έτει 1953 γενομένων σεισμών εις τας Ιονίου Νήσους Κεφαλληνίαν, Ζάκυνθον και Ιθάκην. Ψαλλομένη τη 11η του μηνός Αυγούστου. Ποίημα Γερασίμου Μικραγιαννανίτου Μοναχού». Επίσης ο λόγιος και ποιητής π. Παναγιώτης Καποδίστριας έχει γράψει μια «ακολουθία επί τη αναμνήσει της σεισμοπυρκαϊάς του 1953» (δημοσιεύεται στο ίδιο τόμο), που ψάλλεται κατά την β’ Κυριακή του Αυγούστου και είναι στην ουσία μια σύντομη δέηση με ικετήριο ευχή.

Ο αείμνηστος Υμνογράφος της Μ.τ.Χ.Ε. Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης έγραψε μια ακόμα ακολουθία εις ανάμνησιν του σεισμού της Θήρας (9 Ιουλίου 1956) που δημοσιεύθηκε στα «Υμνολογικά και συναξαριστικά των Κυκλάδων» (Αθήναι 1962).

Πολύ σύντομα έγραψα τα παραπάνω, αγαπητοί φίλοι, με αφορμή τον ισχυρό σεισμό που σημειώθηκε σήμερα το μεσημέρι στην περιοχή μας και έγινε αισθητός σχεδόν μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Ας αναβοήσουμε μετά του Ρωμανού προς τον επιβλέποντα επί την γην: «Σώτερ, ο άναρχος Υιός Πατρός προαιωνίου, πάσαν σώσον την πόλιν, σώσον τας εκκλησίας, σώσον και τους βασιλείς, λύτρωσαι το άστυ από πάσης ταραχής σεισμού. Πάσαν την πολιτείαν περίσωσον και εμοί τω αθλίω την άφεσιν δος των πταισμάτων».

ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ

Στο σημερινό φύλλο της εφημερίδας ΓΝΩΜΗ των Πατρών αναδημοσιεύεται από την Ιδιωτική Οδό, το κείμενο που έγραψα για τον Μάνο Χατζιδάκι και τον τρόπο που σχολιάζει τον Οίκο από την Ακολουθία του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, θέλοντας να δείξει τη σχέση λέξεων και μουσικής.
Με την ευκαιρία αυτή θα ήθελα, φίλοι μου, να σας παραπέμψω στην εξαιρετική επίσημη ιστοσελίδα για τον Μάνο Χατζιδάκι, που νομίζω ανταποκρίνεται στην αισθητική του.
Άλλωστε το υλικό του website βασίζεται στο αρχείο του, το οποίο είναι, κατά την άποψή μου, εθνικού περιεχομένου.
Αν σκεφθεί κανείς ότι ένα μεγάλο κομμάτι της εργασίας του Χατζιδάκι παραμένει ανέκδοτο… Κυρίως οι μουσικές του για το αρχαιοελληνικό και σύγχρονο θέατρο και για τον ξένο κινηματογράφο.
Αν στην περίπτωση του μεγάλου Μίκη Θεοδωράκη έχουμε ολοκληρωμένη, νομίζω πια, την σπουδαία μουσική του διαδρομή, δεν συμβαίνει το ίδιο και για τον Μάνο Χατζιδάκι. Εδώ έχουμε πολλά κενά…
Ας ελπίσουμε ότι το αρχείο του συνθέτη, που ευτυχώς είναι στα χέρια του θετού γιού του Γιώργου Χατζιδάκι, θα μείνει στην Ελλάδα (βλ. τη συνέντευξη του Γ.Χ. για το αρχείο στην εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ).Το Υπουργείο Πολιτισμού θα πρέπει να συνδράμει αποφασιστικά στην διάσωση και ανάδειξή του. Αφού το ΥΠΠΟ δεν μπορεί να παράγει πολιτισμό, και λογικό είναι εδώ που τα λέμε, ας φροντίσει για την διατήρηση και σωστή διαχείριση καίριων ψηφίδων που συνθέτουν το εκπληκτικό μωσαϊκό του σύγχρονου Ελληνικού πολιτισμού.

Πάνω στην ώρα έρχεται το δημοσίευμα της Γιώτας Συκκά στη χθεσινή Καθημερινή. Το Πανεπιστήμιο του Γέιλ ενδιαφέρεται για το αρχείο του Χατζιδάκι! Και έκανε σχετική πρόταση στον Γιώργο Χατζιδάκι. Το Γέιλ!... Σιωπώ...