Πέμπτη, 6 Σεπτεμβρίου 2012

Ο ΣΥΝΘΕΤΗΣ (;) ΙΛΑΡΙΩΝ ΑΛΦΕΓΙΕΦ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΝ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ


Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου 
Η είδηση παρουσιάζει όντως ξεχωριστό ενδιαφέρον. 
Σε μια συναυλία στο Ηρώδειο προσεχώς (24 Σεπτεμβρίου) θα συνυπάρξουν ως συνθέτες ο δικός μας Μίκης Θεοδωράκης και ο Σεβ. Μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίων (Αλφέγιεφ), πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων της Ρωσικής Εκκλησίας. Στη συναυλία θα ερμηνευθούν το Άξιον εστι του Θεοδωράκη και αποσπάσματα θρησκευτικών έργων του Μητροπολίτου Ιλαρίωνα. 
Καταγράφω, λοιπόν, εδώ τις αυθόρμητες σκέψεις που μου προκάλεσε η είδηση αυτής της καλλιτεχνικής συνύπαρξης. 
Ο Μίκης Θεοδωράκης νομίζω πως εξακολουθεί να είναι ένας αριστερός, ο οποίος ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της ζωής του το πέρασε ως στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, του Κόμματος δηλ. που ήταν σταθερά προσανατολισμένο στη Σοβιετική Ρωσία του υπαρκτού (και εν πολλοίς άθεου) Σοσιαλισμού. Οι σχέσεις του Θεοδωράκη με την Σοβιετική Ρωσία υπήρξαν στενές και καλλιτεχνικά για πολλά χρόνια. Και ας θυμηθούμε πως απ' αυτή τη Σοβιετική Ρωσία τιμήθηκε ο Μίκης Θεοδωράκης με το Βραβείο Λένιν (1983) για τους αγώνες του για την ειρήνη. 
Ο Μητροπολίτης Ιλαρίων ανήκει στην μετασοβιετική γενιά, αφού ουσιαστικά εμφανίζεται στο εκκλησιαστικό προσκήνιο όταν έχει πέσει ο κομμουνισμός και διαδραματίζει σιγά-σιγά ενεργό ρόλο στην νέα ρωσική εκκλησιαστική πραγματικότητα, με αποκορύφωμα την θέση που κατέχει σήμερα, και την οποία του εμπιστεύτηκε ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος, μια θέση ισχυρή και με διεθνή απήχηση, που προωθεί συστηματικά την πολιτική Πούτιν για Ρωσία "πάση τη κτίσει". Και τι προσφορότερο από την ανέγερση ενός ρωσικού ναού στον τετραπέρατο κόσμο - στα πιο απίθανα σημεία - που σημαίνει ρωσικό έδαφος και - κατά κανόνα - ηχηρή ρωσική παρουσία. 
Έτσι, το ενδιαφέρον είναι εδώ πως στη συναυλία της 24ης Σεπτεμβρίου θα συνυπάρξουν η σοβιετική και η μετασοβιετική ρωσία, που σημαίνει πτώση του όποιου τείχους, στο όνομα (;) της τέχνης.
Ο Μίκης Θεοδωράκης μάλλον δεν θεωρεί πια πως "η θρησκεία είναι όπιο του λαού" και ο Μητροπολίτης Ιλαρίων τείνει χείρα φιλίας στον πάλαι ποτέ εκπρόσωπο του καθεστώτος που πολέμησε τη Ρωσική Εκκλησία. Άλλωστε, όπως σημειώνεται στο σχετικό δελτίο τύπου για τη συναυλία "οι δύο συνθέτες έχουν επιλέξει αυτά τα βαθιά ουμανιστικά έργα, όπου η τέχνη εκφράζει τη θρησκευτική εσωτερική πνευματικότητα. Δύο χώρες, δύο πολιτισμοί θα εκπροσωπούνται σε αυτή τη συναυλία στην οποία θα εκτελέσουν διακεκριμένοι παγκοσμίως γνωστοί καλλιτέχνες". Άρα η συνύπαρξη αυτή αποτελεί μια ...βουτιά (κατάδυση, αν προτιμάτε) στον ουμανισμό και τη θρησκευτικότητα συνάμα, και ταυτόχρονα διάλογο των δύο πολιτισμών (ελληνικού και ρωσικού). Πάντως το αθηναϊκό κοινό έχει πάρει τον τελευταίο καιρό αρκετές ...δόσεις του συνθέτη Αλφέγιεφ, αφού την Κυριακή 10 Απριλίου 2011 πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών μια συναυλία με έργα αποκλειστικά του Σεβ. Ιλαρίωνα, ενώ στις 12 Δεκεμβρίου 2012 παρουσιάστηκε πάλι στο Μέγαρο (την δε επομένη 13/12 και στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης) το Ορατόριο των Χριστουγέννων, σε μουσική του Μητροπολίτου Ιλαρίωνα, με αφορμή, μάλιστα,  την παρουσίαση του βιβλίου του Πατριάρχη Μόσχας και πάσης Ρωσίας κ. Κυρίλλου «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΕΥΘΥΝΗ -Τα δικαιώματα του ανθρώπου και η αξία του προσώπου» (μτφ. στα ελληνικά από τις εκδόσεις Εν πλω). Ο συνδυασμός της παρουσίασης του βιβλίου του Ρώσου Πατριάρχη με τη συναυλία του Σεβ. Ιλαρίωνα δεν συγκαλύπτει, νομίζουμε, αλλά αντιθέτως αναδεικνύει την ρωσική διείσδυση στα καθ' ημάς μέσω πολιτισμού, γεγονός κατά πάντα θεμιτόν. 
Άρα, στη συνείδηση των Ελλαδιτών φιλομούσων ο Μητροπολίτης Βολοκολάμσκ έχει καταστεί φορέας πολιτισμού και ως εκ τούτου το δελτίο τύπου για τη συναυλία της 24ης Σεπτεμβρίου μας πληροφορεί πως "ο Μητροπολίτης Ιλαρίων Αλφέγιεφ, είναι ο ευρύτερα παρουσιαζόμενος από όλους τους εν ζωή Ρώσους συνθέτες" και αλλού "ένας εκ των σημαντικότερων σύγχρονων Ρώσων συνθετών". 
Ας με συγχωρέσει ο Σεβασμιώτατος αλλά στους μουσικολογικούς κύκλους διεθνώς δεν επικρατεί αυτή η άποψη. Φίλοι μουσικολόγοι από την Ελλάδα, μάλιστα, μου τηλεφώνησαν ζητώντας πληροφορίες από εμένα - που κατ' αυτούς ξέρω και τα "εκκλησιαστικά" - γι' αυτόν τον Δεσπότη - συνθέτη που κάνει τόσο θόρυβο, ενώ μουσικά δεν είναι καθόλου γνωστός. 
Ο Μητροπολίτης Ιλαρίων έχει γράψει μέχρι τώρα μόνο επτά έργα, από τα οποία τα πέντε είναι θρησκευτικά και είναι αυτά που παίζονται {τα "Τέσσερα ποιήματα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα» για φωνή και πιάνο (1984) και το έργο  "Memento" για συμφωνική ορχήστρα (2007), δεν έχουν τύχει ευρύτερης δημοσιότητος}. Άρα, ο Μητροπολίτης Ιλαρίων γράφει - και αυτό είναι καθ' όλα νόμιμο - θρησκευτικές συνθέσεις, σύμφωνα με την πολυφωνική δυτική μουσική παράδοση της Ρωσικής Εκκλησίας, μέσα στην οποία ανδρώθηκε. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν τον καθιστά συνθέτη - στην λόγια εκδοχή που γνωρίζουμε - αφού αυτό απαιτεί άλλου είδους διεργασία και σοβαρή θητεία στη μουσική δωματίου που είναι εντελώς απούσα από την μικρή εργογραφία του Σεβασμιωτάτου. 
Αφήνω δε το γεγονός πως οι συνθέσεις του δεν έχουν καμία σχέση με τη ρωσική μουσική πρωτοπορία του 20ου αιώνα, όπως αυτή διαμορφώθηκε από συνθέτες του διαμετρήματος του Σοστακόβιτς ή του Σνίτκε, που σημαίνει πως πρόκειται για μια παρωχημένη μουσική φόρμα, που δεν εισφέρει τίποτα στη σύγχρονη μουσική γλώσσα του 21ου αιώνα. 
Επομένως, και λυπούμαι που το λέω, η συνθετική δεξιότητα του Σεβ. Ιλαρίωνα είναι πιο πολύ μια επικοινωνιακή υπόθεση παρά μια απτή πραγματικότητα με ουσία και αλήθεια. Αλλά και οι θρησκευτικές του συνθέσεις ακόμα, που εκθειάζονται από κάποιους, δεν μπορούν καν να συγκριθούν ούτε ως προς τη φόρμα ούτε ως προς την πνευματικότητα με τις ανάλογες του μεγάλου Εσθονού Άρβο Παρτ ή του Άγγλου Τζων Τάβενερ, πράγμα που σημαίνει ότι έχει πολύ δρόμο ακόμα για να βρει τη μουσική του γλώσσα.  
Στο ρεπερτόριο της συναυλίας της 24ης Σεπτεμβρίου θα επανέλθω με άλλο σημείωμα.

12 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Παροξύνθηκε η χολή σου φιλοπατριαρχικέ ιστολόγε;

Ανώνυμος είπε...

Απίστευτη δημοσίευση! Νομίζω ότι η αντιπάθεια σας για το μητροπολίτη Ιλαρίωνα συγκρίνεται μόνο με εκείνη για τους μητροπολίτες Πειραιώς και Καλαβρύτων. Πιθανότατα κοινή και η πηγή τους. \
Αλήθεια, κ. Ανδριόπουλε, η γνώμη των μουσικολόγων φίλων σας για τον κ. Ρουβά και την κ. Παπαρίζου ποια είναι; Είναι διεθνώς γνωστοί; Υπενθυμίζω ότι και οι δύο έλαβον πατραιαρχικάς ευλογίας! Αρα είναι αποδεκτοί και η μουσική τους δεξιότητα δεν είναι επικοινωνιακή υπόθεση αλλά απτή πραγματικότητα...

Ανώνυμος είπε...

Στην δράση του Μητροπολίτου Ιλαριωνα ουτε η μουσική του προσφορά προηγειται ουτε η εκκλησιατικη του ιδιότητα. Αλλα η προώθηση της Ρωσικής ιμπεριαλιστικής νέας πολιτικής του Πούτιν που χρησιμοποιεί τα πάντα και τέχνη και εκκλησία και βατοπεδια για να επιτύχει την Ρώσικη διείσδυση κυρίως εις βάρος του ελληνισμού! Του ελληνισμού λέγω και όχι του ελλαδιτισμου για να μην μπερδευομαστε.

Ανώνυμος είπε...

Φίλε 5.46 να θυμίσουμε ότι ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης πηγε σε συναυλία του Ιλαρίωνα στην Πόλη και εγκωμίασε πολύ τον συνθέτη Μητροπολίτη.
Δε νομίζω ότι το Φανάρι συμμερίζεται αυτές τις θέσεις Ανδριόπουλου.

Ανώνυμος είπε...

προς 6:02 από 5:46 Συμφωνώ απολύτως μαζί σας! Ο Πατριάρχης πήγε στη συναυλία του Ιλαρίωνα και έπραξε λαμπρά, όπως λαμπρά έπραξε και δέχθηκε τον Ρουβά και την Παπαρίζου! Πιστεύω ότι καλώς ακολουθεί το "Τόν ἐρχόμενον πρός με οὐ μή ἐκβάλω ἔξω". Το σχόλιο δεν είχε λοιπόν στόχο τον Πατριάρχη αλλά τον κ. Ανδριόπουλο. Παρακολουθώ εδώ και καιρό τα γραφόμενα του και έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι -προφανώς άθελα του, και αυτό δε το λέω ειρωνικά- στην προσπάθειά του να στηρίξει το Οικουμενικό Πατριαρχείο από πραγματικούς ή φανταστικούς αντιπάλους παρεκτρέπεται και στρέφεται με πάθος εναντίον τους. Έτσι όμως μάλλον βλάπτει παρά ωφελεί.

Παναγιώτης Τελεβάντος είπε...

Η κριτική του κ. Ανδριόπουλου όσον αφορά την μουσική αξιολόγηση του Σεβασμιότατου Βολοκολάμσκ δεν είναι θέμα για το οποίο μπορώ να εκφράσω άποψη.

Καταρχήν επειδή δεν γνωρίζω τις μουσικές συνθέσεις του Σεβασμιότατου και επίσης επειδή η μουσική μου παιδεία είναι υποτυπώδης και δεν μου επιτρέπει τέτοιο εγχείρημα.

Διερωτώμαι όμως κ. Ανδριόπουλε.

Το γεγονός ότι ένας συνθέτης του ολκής του Μίκυ Θεοδωράκη θα δώσει από κοινού παράσταση με τον Σεβ. Βολοκολάμσκ δεν δείχνει ότι ο κορυφαίος Ελληνας μουσουργός αξιολογεί πολύ θετικά τις μουσικές συνθέσεις του Σεβασμιότατου;

Ανώνυμος είπε...

πραγματικά ρε Τάκη, πήγαινε πρώτα και άκουσε και μετά κρίνε... βιάστηκες πάλι

Ανώνυμος είπε...

Tο κείμενο του κ.Ανδριόπουλου εκφράζει θέλω να πιστεύω όλους εμάς που βλέπουμε τουλάχιστον με σκεπτικισμό την χωρίς όρια προβολή της Ρωσικής εκκλησίας και ειδικότερα του Σεβασμιοτάτου... ( έως και συναυλία με το Θεοδωράκη... ) Όπως πάντα εξαιρετική η τοποθέτηση του κειμενογράφου.

Ανώνυμος είπε...

Πω, πω, μ' έστειλε η μουσικοκριτική σου ευθύτητα και για τους δυο... Ειλικρινά συγχαρητήρια Παναγιώτη!!! (θυμάμαι τον Δημήτρη Πουλικάκο, που σε συνέντευξή του, συνέκρινε το πραγματικά αντρίκιο στυλ του Μάνου Χατζιδάκι σε σχέση με τα σοβιετικά στρατιωτικά εμβατήρια που έγραψαν άλλοι... Όσο για τον Porte Parole Poutiniste, μ' έστειλες αδιάβαστο κυριολεκτικά...).

Ανώνυμος είπε...

Παρατήρηση 1η:
Μακάρι να μπορούσε να υποψιαστεί ο Μέγας Τελεβάντος πως όχι μόνο οι μουσικές, αλλά και οι θεολογικές του γνώσεις επίσης είναι υποτυπώδεις. Τόσο, ώστε οσάκις εκδίδει πιστοποιητικά ορθοδοξότητας και αποφαίνεται μετά πεποιθήσεως περί παντός εκκλησιαστικού, να προκαλεί θυμηδία. Προφανώς ο τάλας (εξ ού και Ταλεβάντος κατά Νούσην) φαντασιώνεται το ακριβώς αντίθετο. Από την άλλη βέβαια, εύστοχα όσα παρατηρεί για τον... Μίκυ (!) (όπως λέμε Μίκυ, Γκούφυ κ.λπ.) Θεοδωράκη.

Παρατήρηση 2η:
Μακάρι να μπορούσε να υποψιαστεί ο Παναγιώτης του ιστολογίου, πόσο κάποιες ψυχαναγκαστικές εμμονές του τον κάνουν, όχι δυστυχώς σπάνια, να γίνεται εξίσου γραφικός με τον συνονόματό του μέγα τιμητή εξ Αστορίας (από την αντίθετη μεριά)...

Ανώνυμος είπε...

Με συγχωρείτε αλλά εγώ είμαι μουσικός και ως μουσικό με ενδιαφέρει το σχόλιο του κ. Ανδριόπουλου.
Κατανοώ πλήρως τον προβληματισμό του και τα συμπεράσματά του. Ο Κ. Ιλαρίων δεν είναι ούτε με σφαίρες ένας από τους σημαντικότερους ρώσους συνθέτες όπως μας λανσάρεται. Αυτό καταρρίπτει επιτυχώς ο κ. Ανδριόπουλος. Συμφωνώ και με τις κρίσεις του για τα θρησκευτικά έργα του. Άκουσα στο youtube και κατάλαβα...

Ανώνυμος είπε...

Συνανώνυμε 7.21 η σύγκριση Ανδριόπουλου και Τελεβάντου είναι ανίερη.
Ο Ανδριόπουλος θέτει εκκλησιολογικά ζητήματα που θα έπρεπε να μελετάει σοβαρά η Εκκλησία.
Ο Τελεβάντος ασχολείται με τις τρίχες των παπάδων!!!
Χαώδης η διαφορά

Related Posts with Thumbnails